Guest Column

లాల్‌ కృష్ణ అడ్వాణీ... భారత రాజకీయ చరిత్రలో పరిచయం అవసరం లేని పేరు. నేడు ఆయన శతాయుష్కుల జాబితా లోకి చేరుతున్నారు. ఈ ఏడాది ఆయన నూరవ పుట్టిన రోజు, దీపావళి పండుగతో జమిలిగా రావడం విశేషం. ఆధునిక భారత చరిత్రలోని అనేక కీలక ఘట్టాలతో పెన వేసుకున్న సుదీర్ఘ జీవితం ఆయనది. 1927 నవంబరు 8న ‘దేవ్‌ దీపావళి’ పర్వదినాన జన్మించారు. 1947లో తరుణ ప్రాయంలోనే సింధు ప్రాంతంలోని తన చిరపరిచిత ప్రపంచాన్ని వీడి రావాల్సిన దుఃస్థితిని, వేదనను అనుభవించారు. అయిన ప్పటికీ, చేదు అనుభవాలకు తావులేకుండా శూన్యం నుంచితన జీవిత పునరుద్దీపన చేసుకున్నారు. కఠిన పరిస్థితుల్లోనూ ఆద్యంతం పునర్నిర్మించగల ఈ లక్షణం, సామర్థ్యం ఆయన సహజాతాలు. జనసంఘ్‌ను బలోపేతం చేసే వేళ, భారతీయ జనతా పార్టీకి రూపురేఖలు దిద్దే సమయాన ఆయనలోని ఈ లక్షణాలే కీలక పాత్ర పోషించాయి. ఆయన 1989లో పార్టీ అధ్య క్షుడిగా ‘బీజేపీ’కి సారథ్యం వహించినపుడు లోక్‌సభలో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ బలం 400 నుంచి 200 స్థానాల దిగువకు పతనమైంది. 1996లో అతిపెద్ద పార్టీగా బీజేపీ అవతరించింది. ‘దేశమే ప్రధానం’ సూత్ర ప్రాతిపదికన పార్టీకి బలమైన పునాది వేశారు.విశిష్ట లక్షణాలుఒక నాయకుడిగా అడ్వాణీ విశిష్టతను తెలిపే రెండు ప్రత్యేక లక్షణాలను మనమిప్పుడు గుర్తుచేసుకోవాలి. మొదటిది... ఆయనకుగల సైద్ధాంతిక స్పష్టత–మేధాపరమైన పదును. ఇది ఆయన రచనల్లో, ప్రసంగాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తూంటుంది. ఆయన రూపొందించిన జనసంఘ్, బీజేపీ తీర్మానాలు నేటికీ అధ్యయనార్హమైనవే. ఆయన ఇంటర్వ్యూలు లోతుగా, సూటిగా ఉండేవి. రెండోది... భారత రాజకీయాల్లో దీర్ఘకాలం కొనసాగిన ‘మిథ్యా లౌకికవాదాన్ని’ ఎండగట్టడంలో ఆయన చాతుర్యం.ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ప్రచారక్‌గా ఆయన తొలుత రాజస్థాన్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో పనిచేశారు. అక్కడి నుంచి దేశ రాజధానికి వచ్చి, అటల్‌ బిహారీ వాజ్‌పేయితో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించారు. ఇద్దరూ రాజకీయ దిగ్గజాలే అయినా, దశాబ్దాల పాటు పరస్పర పోటీదారులుగా మారకపోవడం స్ఫూర్తిదాయకం. ఈ ఇరువురూ భారత రాజకీయాల దశ–దిశలను మార్చివేశారు.అడ్వాణీ తన జన్మస్థలం వీడి ఢిల్లీ చేరేనాటికి దేశ విభజన పర్యవసాన ఘోరాల నుంచి నగరం అప్పుడప్పుడే కోలుకుంటోంది. ఈ నేపథ్యంలో ఆయన జనసంఘ్‌ బలోపేతం లక్ష్యంగా తన వంతు కృషిలో నిమగ్నమయ్యారు. ఈ క్రమంలో ఆయన 1967లో ఢిల్లీ మెట్రోపాలిటన్‌ కౌన్సిల్‌ ఛైర్మన్‌ అయ్యారు.ఆయన పార్లమెంటరీ ప్రస్థానం 1970లో ప్రారంభమైంది. ఎంపీగా, ఆ తర్వాత ఉభయ సభలలో ప్రతిపక్ష నేతగానేకాకుండా అధికార పక్షంలోనూ తనదైన ముద్ర వేశారు. 1991 లోక్‌సభ ఎన్నికలు నాకింకా గుర్తు. అడ్వాణీ రెండు స్థానాలనుంచి పోటీ చేయాలని నిర్ణయించారు. ఒకటి గాంధీనగర్‌. గుజరాత్‌తో ఆయనకు అప్పటికే అనుబంధం ఉంది. దేశ విభజన తర్వాత ఆయన తండ్రి కచ్‌లో స్థిరపడ్డారు. అడ్వాణీ గుజరాత్‌ నుంచి రాజ్యసభకూ ప్రాతినిధ్యం వహించారు. కాబట్టి, గాంధీ నగర్‌లో పోటీ అంటే– ఒకరకంగా సొంత గూటికి తిరిగి రావడం లాంటిది. బీజేపీ సంస్థలో భాగస్వామిని కాబట్టి, ఆయన సమ ర్పించాల్సిన పత్రాలను సిద్ధం చేయడం సహా ప్రచారంలోనూ సహాయపడే గౌరవం నాకు దక్కింది. ఆ తర్వాత కూడా అక్కడి ఓటరుగా అనేకసార్లు ఆయనకు ఓటు వేసే గౌరవం లభించింది. ఎమర్జెన్సీ చీకటి రోజుల్లో...ఆయన జీవితంలో ఎమర్జెన్సీ ఓ కీలక మలుపు. ప్రజా స్వామ్య పరిరక్షణ, రాజ్యాంగ రక్షణ పోరాటాన్ని ఆయనముందుండి నడిపించారు. నాటి అనుభవాలను ‘ఎ ప్రిజనర్స్‌ స్క్రాప్‌–బుక్‌’ పుస్తకంలో పంచుకున్నారు. అందులోని ‘ఎ టేల్‌ ఆఫ్‌ టూ ఎమర్జెన్సీస్‌’ అనే ఒక భాగం 1975 జూన్‌లో భారత్‌లోసంభవించిన పరిణామాలతో... 1933 నాటి నాజీ జర్మనీలోసంఘటనలకు గల అద్భుత సారూప్యాన్ని కళ్లకు కడుతుంది.అడ్వాణీ చిచ్చరపిడుగు వంటి ప్రతిపక్ష నేత. అంతేకాదు అద్భుత పరిపాలకుడు కూడా. జనతా పార్టీ 1977లో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసినపుడు ఆయన సమాచార–ప్రసార శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. అటుపైన ఉప ప్రధానమంత్రిగా, దేశంలో అత్యధిక కాలం హోంశాఖ బాధ్యతలు నిర్వర్తించిన నేతగా దేశ భద్రత వ్యవస్థ బలోపేతంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఉగ్రవాదంపై ఆయన తీసుకున్న నిర్ద్వంద్వ వైఖరి వల్లనే భారత్‌ అత్యంత పటిష్ట ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టం చేయగలిగింది.రథయాత్రఅడ్వాణీ జీవితంలో సోమనాథ్‌ నుంచి అయోధ్య వరకూ రథయాత్ర నిస్సందేహంగా ఒక చారిత్రక ఘట్టం. ఈ యాత్రపై సమాలోచన దశ నుంచి పూర్తిస్థాయి అమలు దాకా నాకూ భాగం దక్కడం ఒక అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను. యాత్ర ప్రారంభమైన ప్పుడు నేను కూడా సోమనాథ్‌లో ఉండటం ప్రత్యేక అనుభవా న్నిచ్చింది. బిహార్‌లో ఆయన అరెస్టు నాటి బాధాకర జ్ఞాపకాలు కూడా నా మదిలో ఇంకా మెదలుతున్నాయి. ఆ తర్వాత గుజ రాత్‌లో చిమన్‌భాయి పటేల్‌ ప్రభుత్వానికి బీజేపీ మద్దతు ఉపసంహరించింది. సీనియర్‌ నాయకులు, కార్యకర్తలు చాలా మంది ఏదేమైనప్పటికీ రామమందిర నిర్మాణం పూర్తి చేస్తామని ప్రమాణం చేశారు. ఎట్టకేలకు అనేక ఏళ్ల తర్వాత దేశ ప్రజల ఆశీస్సులతో అయోధ్యలో శ్రీరామ ప్రభువుకు దివ్య–భవ్యమందిరం రూపుదిద్దుకుంది. అడ్వాణీలో ప్రశంసించదగిన గుణాలెన్నో ఉన్నాయి.ఇందుకు తొలి ఉదాహరణ... ఆయన నిరాడంబరత్వం. నవ నిర్మాణ ఉద్యమం తర్వాత ఆయన జునాగఢ్‌కు వచ్చారు. అక్కడ కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి తిరస్కారం ఎదురైన అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు పార్టీని సిద్ధం చేస్తూ, సాధారణ కార్యకర్తలా నెల రోజులు మెలిగారు. పరిచయస్తులందరూ ఆయనను పుస్తకాల పురుగుగా అభివర్ణి స్తారు. ఆయనతో సమయం గడిపేవారికి వార్తాపత్రికలను ఎంత జాగ్రత్తగా చదువుతారో బాగా తెలుసు. సినిమా, నాటకాలకు అభిమానిగానే కాకుండా ఉత్సాహభరిత సినీ విమర్శకుడిగానూ ఆయన ప్రసిద్ధులు. ‘మై కంట్రీ– మై లైఫ్‌’ పేరిట ఆయన రాసిన పుస్తకంలో అడ్వాణీలోని చారిత్రక స్పృహ, దాన్ని పరిరక్షించాలనే తపన ప్రస్ఫుటమవుతాయి. ఆయన సదా సింధీ సంస్కృతితో సంబంధాలు నెరపేవారు. లేహ్‌ సమీపంలోని సింధు దర్శన్‌ పూజను ప్రాచుర్యంలోకి తేవడం ఆయన కృషిలో మరొక భాగం. ఆయనతోనూ, జార్జి ఫెర్నాండెజ్‌తోనూ కలసి నేను స్వయంగా ఆ పూజలో పాల్గొన్నాను.అడ్వాణీ సతీమణి కమలా అడ్వాణీ ప్రస్తావన లేకుండా ఆయన అద్భుత జీవన ప్రస్థానంపై వివరణ అసంపూర్ణమే! ఆయన ప్రజా జీవితమంతటా నిరంతర శక్తికి, మద్దతుకు ఆమె మూలస్తంభంగా నిలిచారు.ఓ బాలుడిగా కరాచీలో ఎదుగుతున్న రోజుల్లో తన జీవితం ఇన్నిన్ని మలుపులు తిరుగుతుందని అడ్వాణీ బహుశా ఊహించి ఉండరు. ఆయన సేవలకు కృతజ్ఞతాపూర్వకంగా దేశ ప్రజానీకం 2024లో ఆయనను ‘భారతరత్న’ పురస్కారంతో సత్కరించారు. ప్రజాభిమానం చూరగొన్న అడ్వాణీ తన జీవితంలో వందోసంవత్సరంలోకి అడుగుపెడుతున్న తరుణంలో ఆయన ఆయు రారోగ్యాలతో వర్ధిల్లుతూ ఎప్పటిలాగానే మనందరికీ స్ఫూర్తి ప్రదాతగా నిలవాలని ఆ దైవాన్ని ప్రార్థిస్తున్నాను.అడ్వాణీలో ప్రశంసించదగిన గుణాలెన్నో ఉన్నాయి. పరిచయస్తులందరూ ఆయనను పుస్తకాల పురుగుగా అభివర్ణిస్తారు. ఆయనతో సమయం గడిపేవారికి వార్తాపత్రికలను ఎంత జాగ్రత్తగా చదువుతారో బాగా తెలుసు. సినిమా, నాటకాలకు అభిమానిగానే కాకుండా ఉత్సాహభరిత సినీ విమర్శకుడిగానూ ఆయన ప్రసిద్ధులు. ‘మై కంట్రీ– మై లైఫ్‌’ పేరిట ఆయన రాసిన పుస్తకంలో అడ్వాణీలోని చారిత్రక స్పృహ, దాన్ని పరిరక్షించాలనే తపన ప్రస్ఫుటమవుతాయి.-నరేంద్ర మోదీ ,భారత ప్రధాని

శ్రీకాకుళ గిరిజన ఉద్యమం గురించి మాట్లాడేటప్పుడు రెండు ధోరణులు కనిపిస్తాయి. ఒకటి, దానిని పూర్తిగా వీరగాథగా చిత్రీకరించడం. రెండవది, దానిని విఫలమైన సాయుధ ఉద్యమంగా కొట్టిపారేయడం. ఈ రెండు దృక్కోణాలూ అసంపూర్ణ మైనవే. చరిత్రకు న్యాయం చేయాలంటే భావోద్వేగాల కంటే వాస్తవాల ఆధారంగా ఉద్యమాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. ఇటీవల ‘సెంటర్‌ ఫర్‌ ఇండిపెండెంట్‌ రీసెర్చర్స్‌’ బృందం పిరిడి, గుమ్మ, కారివలస, చినమేరంగి, బొడ్డపాడు, గరుడభద్ర,జింకిభద్ర, మదనాపురం వంటి గ్రామాలను సందర్శించి ఆనాటి ఉద్యమకారులతో, వారి కుటుంబ సభ్యులతో, స్థానిక ప్రజలతో మాట్లాడినప్పుడు ఒక విషయం స్పష్టమైంది.ఉద్యమ స్మృతులుఇంకా ప్రజలలో బలంగానే ఉన్నాయి. కానీ ఉద్యమం లేవనెత్తిన చాలా ప్రశ్నలు ఇప్పటికీ పరిష్కారం కాలేదు.యాభై ఏళ్ల ఉద్యమ విజయంశ్రీకాకుళం గిరిజన ఉద్యమం కేవలం ఒక సాయుధ పోరాటం మాత్రమే కాదు; అది భూమి, గౌరవం, జీవన హక్కుల కోసం అణగారిన ప్రజలు చేసిన చారిత్రక ప్రతిఘటన. 1960 దశకంలో శ్రీకాకుళం ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో గిరిజనులు ఎదుర్కొన్న పరిస్థితులు తీవ్రమైనవి. భూములపై హక్కుల్లేకపోవడం, అప్పుల బానిసత్వం, అటవీశాఖ అధికారుల దౌర్జన్యం, భూస్వాముల పెత్తనం, ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యం ప్రజలను తీవ్ర అసంతృప్తికి గురిచేశాయి.అందువల్ల శ్రీకాకుళం ఉద్యమాన్ని కేవలం నక్సలైట్‌ ఉద్యమంగా నిర్వచించడం చారిత్రక పొరపాటు. అది ముందుగా ఒక సామాజిక తిరుగుబాటు. తరువాతే సాయుధ పోరాటంగా రూపాంతరం చెందింది. అసలు ప్రశ్న ఏమిటంటే, ఈ పరిస్థితులు ఎందుకు వచ్చాయి? స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత కూడా భారత ప్రజా స్వామ్యం గిరిజన సమాజాన్ని అభివృద్ధి ప్రవాహంలో చేర్చలేక పోయింది. భూసంస్కరణలు కాగితాలకే పరిమితమయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలో చూస్తే ఉద్యమానికి ప్రధాన బాధ్యత ఉద్యమకారులపై కాదు; ముందుగా రాష్ట్రంపై పడుతుంది. ఉద్యమం భూమిని స్వాధీనం చేసుకుందా? అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకుందా? లేదు. దాని అతిపెద్ద విజయం ఏమిటంటే, గిరిజనులను చరిత్రలో కనిపించేలా చేసింది. అప్పటివరకు గిరిజనులు ప్రభుత్వ నివేదికలలోని గణాంకాలు మాత్రమే. ఉద్యమం వారిని రాజకీయ శక్తిగా, సామా జిక వాస్తవికతగా దేశం ముందు నిలబెట్టింది.ఎక్కడ విఫలమైంది?చరిత్రను విమర్శనాత్మకంగా చదవాలంటే విజయాలతో పాటు తప్పులను కూడా గుర్తించాలి. ఉద్యమం ప్రారంభ దశలో ప్రజా మోదం బలంగా ఉన్నప్పటికీ, తర్వాతి దశలో సాయుధ చర్యలు ప్రధానంగా మారాయి. దీంతో ప్రజల భాగస్వామ్యం క్రమంగా తగ్గి, ఉద్యమం కొద్దిమంది కార్యకర్తల చుట్టూ కేంద్రీకృతమైంది. రాష్ట్ర యంత్రాంగం ఎంత బలంగా స్పందిస్తుందో ఉద్యమ నాయకత్వం పూర్తిగా అంచనా వేయలేకపోయింది. తీవ్ర నిర్బంధం, ఎన్‌కౌంటర్లు, అరెస్టులు ఉద్యమాన్ని బలహీనపరిచాయి. పోరాటం తర్వాత గిరిజనుల కోసం సుస్థిర రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక నిర్మాణాన్ని సృష్టించడంలో ఉద్యమం పరిమితంగానే నిలిచింది. విద్య,ఆరోగ్యం, సాగునీరు, ఉపాధి వంటి అంశాలతో పోరాటాన్నిమరింత అనుసంధానించి ఉంటే ఉద్యమానికి విస్తృత మద్దతులభించే అవకాశం ఉండేది. కాని అలా జరగలేదు.ఉద్యమంలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొన్న చక్రధర్‌ 85 ఏళ్ళ వయస్సులో ఎంతో ఉత్సాహంగా ఆనాటి ఉద్యమ జ్ణాపకాలను నెమరు వేసుకున్నారు. పార్టీ నాయకులు చెప్పినట్టు నడిచాం; ప్రాణాలొడ్డి పోరాటం చేశాం; ఆ ఫలితమే ఈ గ్రామాలకు గుర్తింపు; ఈ రోజు మేం ఇలా ఈ మారుమూల గ్రామాల్లో వ్యవసాయం చేసుకుంటున్నామంటే ఆ పోరాట ఫలితమే అన్నారు.ఉద్యమ కాలంలో బొడ్డపాడు గ్రామం ఉద్యమానికి గుండె కాయ లాంటిది. ఈ గ్రామం నుంచి సుమారు 11 మంది అమరు లయ్యారు. ప్రతీవారీంట్లోనూ లెనిన్, మావో చిత్రపటాలు కనిపించాయి. మా సమస్యలకు పరిష్కారం కనిపించడం లేదు; మేము కూడా పూర్వంలాగే ఉద్యమాల బాటపడితేగాని ప్రభుత్వం గుర్తించ దేమో అని గ్రామస్థులు అన్నారు. ఆ గ్రామ సర్పంచ్‌ తూమాడ మదన్, ఉద్యమంలో అసువులు బాసిన తూమాడ గణపతి కుమా రుడు. జీడి పిక్కలకు కిట్టుబాటు ధర ఇవ్వడంలేదు; కనీసం మా శ్రమకు తగ్గ ఫలితం దక్కడం లేదంటూ వాపోయారు. భూమి, విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి సమస్యలు పరిష్కారం కాకపోతే సంఘర్షణలు పుడతాయని ఈ ఉద్యమం మనకు గుర్తు చేస్తుంది. సాయుధ పోరాటం సమస్యను ప్రపంచానికి చూపించగలదు. కానీ శాశ్వత పరిష్కారాలకు ప్రజాస్వామ్య, రాజకీయ, సామాజిక ప్రక్రియలు అవసరమవుతాయి.ప్రజాస్వామ్యంతోనే శాశ్వత మార్పుఈ ఉద్యమంపై సుమారు రెండు దశాబ్దాలపాటు అధ్యయనం చేసి ‘శ్రీకాకుళం గిరిజన రైతాంగ సాయుధ పోరాటం: పరిశోధన – విశ్లేషణ’ పుస్తకాన్ని రాసిన ఎస్‌.ఎ. విద్యాసాగర్‌– వ్యవసాయిక విప్లవానికి ప్రధాన పోరాట కేంద్రం మైదాన ప్రాంతాలనీ, ఆక్రమంలో వ్యూహాత్మక ప్రాంతాల్లో అంటే అడవి, కొండ ప్రాంతాల్లో రక్షణ తీసుకోవాలనీ సిద్ధాంతీకరించారు. ఆచరణలో అర్ధ ఫ్యూడల్‌ వ్యతిరేక పోరాటాలకు కేంద్ర బిందువుగా అడవి, కొండ ప్రాంతాలు మారిపోయాయి. నిజానికి వీళ్ళ ఉద్యమంపై (శ్రీకాకుళంనిమినహాయిస్తే) మైదాన ప్రాంతాల్లో ఆనాటికి పాలక వర్గాల రక్షణ బలగాల సంఘటిత హంతక దాడులు సాగలేదు. కానీ వ్యూహాత్మకప్రాంతంగా ఖమ్మం, తూర్పుగోదావరి జిల్లాలను ఎంచుకొని ఉద్యమాల సృష్టికి బయలుదేరారు.మౌలికంగా శ్రీకాకుళం ఓటమికి తక్షణ కారణంగా చారు మజుందార్‌ అవలంబించిన అతివాదమే కారణం అని చెప్పితప్పించుకోవచ్చు. కానీ వ్యవసాయక విప్లవం ప్రాతిపదికన ప్రపంచంలో ఎక్కడా విప్లవాలు విజయవంతం కాలేదు. భారతీయ కమ్యూనిస్ట్‌ ఉద్యమానికి మాత్రం దున్నేవానికే భూమి ప్రాతిపదికన సాగిన వ్యవసాయ విప్లవం అనేది తారక మంత్రంలా తయారయింది. స్వాతంత్రం వచ్చింది మొదలూ కొద్ది ప్రాంతాలలోరైతాంగ ఆదివాసుల్లో సాగించిన కృషి పెట్టుబడిదారీ సంబంధాలను పాదుకొల్పడానికీ, విస్తృతి కావడానికీ మాత్రమే తోడ్పడింది. ఆ అనవసర యుద్ధంలో అత్యంత వెనుకబడిన శక్తుల చేతుల్లో ఆయు ధాలు పెట్టి వాళ్ళను బలికోరడం 20, 21 శతాబ్ధాలలో కూడా కొన సాగడం దురదృష్టకరమని మాత్రం చెప్పవచ్చు అని విద్యాసాగర్‌ తన పుస్తకంలో పేర్కొన్నారు.శ్రీకాకుళోద్యమాన్ని వీరుల కథగా మార్చితే దాని అసలు పాఠాలు కనిపించవు. విఫలయత్నంగా కొట్టేస్తే చరిత్రకు అన్యాయం చేసినట్లే. సామాజిక న్యాయం లేకుండా అభివృద్ధి సాధ్యం కాదు. ప్రజల భాగస్వామ్యం లేకుండా విప్లవం సాధ్యం కాదు. ప్రజాస్వా మ్యాన్ని విస్మరించి శాశ్వత మార్పు సాధ్యం కాదు. విద్య, ఆరోగ్యం, సాగునీరు, ఉపాధి వంటి అంశాలతో పోరాటాన్ని మరింత అనుసంధానించి ఉంటే ఉద్యమానికి విస్తృత మద్దతు లభించే అవకాశం ఉండేది. కానీ అలా జరగలేదు.– కె.ఎస్‌.ఎస్‌. బాపూజీ ‘ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

ప్రపంచ రాజకీయాలలో ఆఫ్రికా ఖండం నిర్వహిస్తున్న పాత్రలో వస్తున్న మార్పులను ఎవరూ పట్టించుకోవటం లేదు. అమెరికా, యూరప్, రష్యా, చైనా, టర్కీ, ఇండియా తమ ఆఫ్రికా విధానాలలో గుణాత్మక మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టడం గమనార్హం. అక్టోబర్‌ నెలాఖరులో మాస్కోలో రష్యా–ఆఫ్రికా శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగింది. 21 దేశాధ్యక్షులతో కలిపి మొత్తం 48 ఆఫ్రికన్‌ దేశాలు ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్నాయి. అంతర్జాతీయ సమాజంలో రష్యాను ఏకాకిని చేయాలనే పాశ్చాత్య దేశాల వ్యూహానికి పుతిన్‌ ఈ ఆఫ్రికన్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశం ద్వారా చెక్‌ పెట్టినట్లయింది. రష్యన్‌ ఔషధాలు, వ్యాక్సిన్లను ఆఫ్రికాలో తయారు చేయటానికి రష్యా సమ్మతించింది.ఆఫ్రికన్‌ దేశాల ప్రభుత్వాలకు భద్రత కల్పించటంలో రష్యా కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నది. 2023లో వాగ్నర్‌ గ్రూప్‌ను రద్దు చేసి దాని స్థానంలో ఆఫ్రికన్‌ కోర్‌ ద్వారా ఆఫ్రికా దేశాలకు భద్రత, సైనిక సహ కారాన్ని అందిస్తున్నది. మాలి, సూడాన్, లిబియా, సెంట్రల్‌ ఆఫ్రికన్‌ రిపబ్లిక్‌లలో ప్రభుత్వాలకు రష్యా సేనలు రక్షణ కల్పిస్తున్నాయి. దీనికి ప్రతిగా ఈ దేశాల నుండి రష్యా బంగారాన్ని పొందుతున్నది. ఆఫ్రికా నుండి ఫ్రెంచ్‌ వలస పాలకుల నిష్క్రమణను రష్యా తనకు అనుకూలంగా మలచుకొంటున్నది.అమెరికా–చైనా విధానాలుట్రంప్‌ రెండవసారి అధికారంలోనికి వచ్చాక ఆఫ్రికా విధానంలో సమూలంగా మార్పులు వచ్చాయి. సబ్‌సహారన్‌ ఆఫ్రికా దేశాలకు అమెరికా ఇచ్చే 2 బిలియన్‌ డాలర్ల ఆర్థిక వార్షిక సహా యాన్ని పూర్తిగా నిలిపివేశారు. ‘అమెరికన్‌ నేషనల్‌ సెక్యూరిటీ స్ట్రాటజీ–2025’ ఆఫ్రికాను క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌ కొరకు, చైనాను ఎదుర్కోవటానికి ఒక ఉదాహరణలాగ వాడుకోవాలని సూచిస్తుంది. 2026 ఫిబ్రవరిలో 55 ఆఫ్రికన్‌ దేశాల క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌ సమా వేశాన్ని అమెరికా నిర్వహించింది. మందులు, ఆరోగ్య రంగం కోసం జాంబియాకు ఇచ్చే 1.5 బిలియన్‌ డాలర్ల సహాయాన్ని అమెరికా క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌కు ముడిపెట్టింది. దక్షిణాఫ్రికాతో అమెరికాసంబంధాలు పూర్తిగా గాడి తప్పాయి. జోహెనస్‌బర్గ్‌లో జరిగిన (2025) జీ–20 సమావేశాన్ని యూఎస్‌ఏ బహిష్కరించింది. ఆఫ్రికా పరంగా యూరప్‌కు ఒక ఏకీకృత, సంఘటిత విధానం లేదు. పూర్వ వలస పాలకులైన ఫ్రాన్స్‌ దాదాపుగా ఆఫ్రికా నుండి నిష్క్రమించింది. మాలి, నైజర్, బుర్కినాఫాసోల నుండి ఫ్రాన్స్‌గెంటివేతకు గురయ్యింది. చాద్‌ ప్రభుత్వం ఫ్రాన్స్‌తో సైనిక ఒప్పందాన్ని రద్దు చేయటంతో ఫ్రెంచ్‌ సైనికులు నిష్క్రమించారు. ఆఫ్రికా నుండి ఫ్రాన్స్‌ నిష్క్రమిస్తున్న దశలో ఆ ఖాళీని భర్తీ చేయటానికా అన్నట్లు ఆఫ్రికాతో సంబంధాలలో నూతన అధ్యాయానికి ఇటలీ ప్రణాళిక సిద్ధం చేసింది. 2024లో ప్రకటించిన ‘మాటీ’ ప్రణాళికలో భాగంగా ఇటలీ ఇప్పటికే పద్దెనిమిది దేశాలతో ప్రత్యేక ఒప్పందాలు చేసుకున్నది. ఇందులో భాగంగా రాగి, కోబాల్ట్‌ విస్తారంగా లభించే ‘లొబిటో కారిడార్‌’ ప్రాంతంతో సహా వివిధ దేశాల క్రిటికల్‌ మిన రల్స్‌ నిల్వలపై కన్నేసింది.చైనా 36 ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు వివిధ రకాల సైనిక సామగ్రి, ఆయు ధాలను సరఫరా చేస్తున్నది. జిబూతీలో చైనా శాశ్వత సైనిక స్థావ రాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నది. ఆఫ్రికన్‌ దేశాల సైన్యాలకు శిక్షణా సౌకర్యాలను కల్పిస్తున్నది. ఆఫ్రికాతో చైనా వాణిజ్యం 200 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరింది. బుర్కినాఫాసో, మాలి, నైజర్‌ వంటి ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు టర్కీ ప్రధానంగా డ్రోన్లను సరఫరా చేస్తు న్నది. గతేడాది టర్కీ సైనిక ఎగుమతుల విలువ ఏడు బిలియన్‌ డాలర్లు.భారత్‌ సంబంధాలుప్రపంచ ప్రధాన రాజకీయ శక్తులతో పోల్చితే ఆఫ్రికాతో భారత్‌ భాగస్వామ్యం స్వభావం వేరుగా ఉన్నది. భారత్‌–ఆఫ్రికా సంబంధాలలో సైనిక, భద్రత అంశాలకు అంతగా ప్రాధాన్యత లేదు. 2018 తరువాత ఆఫ్రికాలో భారత్‌ పదిహేడు కొత్త దౌత్య కార్యాలయాలను తెరిచింది. ఆఫ్రికాతో వాణిజ్యం వంద బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరు కున్నది. ముప్ఫై మూడు ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు పది బిలియన్‌ డాలర్ల లైన్స్‌ ఆఫ్‌ క్రెడిట్‌ను అందజేస్తున్నది. ఈ దేశాలకు సుమారు 98 శాతం దిగుమతులపై సుంకాలను పూర్తిగా ఎత్తివేసింది. సెషెల్స్, మారిషస్, నైజీరియా, మొజాంబిక్‌లతో ఉమ్మడి సైనిక విన్యాసాలు, సైనిక ఎగుమతులకు ఒప్పందాలు చేసుకున్నది. ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు భారత్‌ డిజిటల్‌ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ను ఎగుమతి చేస్తున్నది. కెన్యాతో భారత్‌ డిజిలాకర్‌ ఏర్పాటుకు ఒప్పందం ఖరాయింది. సహ బ్రిక్స్‌ దేశాలైన దక్షిణాఫ్రికా, ఈజిప్టు, ఇథియోపియాలతో సన్నిహితసంబంధాలను అభివృద్ధి పరుస్తున్నది. 2008లోనూ ఆ తరువాత 2015లోనూ మనదేశం ‘ఇండియా–ఆఫ్రికా ఫోరమ్‌’ సదస్సులను నిర్వహించింది. ఎబోలా వైరస్‌ వ్యాప్తి వలన 2026 మే న్యూఢిల్లీలో జరగవలసిన నాలుగో ఇండియా–ఆఫ్రికా ఫోరమ్‌ శిఖరాగ్ర సమా వేశం వాయిదా పడింది.మారిన వ్యవహార శైలిస్థూలంగా పరిశీలిస్తే ఆఫ్రికా పరంగా ప్రధాన ప్రపంచ రాజ కీయ శక్తుల వ్యవహార శైలిలో విస్పష్టమైన మార్పు కనిపిస్తోంది. వలస పాలన అంతమైనా... రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత యూరప్, అమెరికాలు ఆఫ్రికాను వలస కోణం నుండే చూశాయి. మానవ హక్కులు, ప్రజాస్వామ్య విలువలు వంటి అంశాలపై ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు హితబోధనే ప్రథమ కర్తవ్యంగా పెట్టుకున్నాయి. ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు షరతులతో కూడిన ఆర్థిక సహాయం, గ్రాంట్లు, రుణాలను మంజూరు చేశాయి. తమ స్వార్థ ప్రయోజనాలకు అను గుణంగా వివిధ ఆఫ్రికన్‌ దేశాలలో ప్రభుత్వాలను సమర్థించటం లేదా కూలదోయటం చేశాయి. ఇరవయ్యొకటవ శతాబ్దంలో పరిస్థితులు క్రమంగా మారిపోయాయి. ఆఫ్రికన్‌ యూని యన్‌ క్రియాశీలకమవటంతో ఆఫ్రికా ప్రయోజనాలను పరిరక్షించే దిశగా చర్యలు ప్రారంభమయ్యాయి. యాభై ఆఫ్రికన్‌ దేశాలు రాటిఫై చేసిన ‘ఆఫ్రికన్‌ కాంటినెంటల్‌ ఫ్రీ ట్రేడ్‌ ఏరియా’ స్థానిక వాణిజ్య ప్రయోజనాలను పరిరక్షిస్తున్నది.ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం, పాశ్చాత్య దేశాల ఆంక్షల నేపథ్యంలో రష్యా, ఆఫ్రికన్‌ దేశాలతో దృఢమైన సంబంధాలను కోరుకుంటు న్నది. రష్యా, చైనా, భారత్, టర్కీల రూపంలో ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు ప్రత్యామ్నాయ మిత్రులు లభించారు. చైనాతో వైరుధ్యాల వలన అమెరికా, యూరప్‌లు ఆఫ్రికన్‌ దేశాలలోని ఖనిజ వనరులపై ఆధారపడక తప్పనిసరి పరిస్థితి ఏర్పడింది. తృతీయ ప్రపంచ దేశాలకు నాయకత్వం వహిస్తున్న భారత్‌–చైనాలు ఆఫ్రికాతో దౌత్య, వాణిజ్య, సైనిక సంబంధాలకు పెద్దపీట వేస్తున్నాయి. వలస యజమానులు (కొలోనియల్‌ మాస్టర్స్‌)గా ఆఫ్రికాతో వ్యవహరించటం ఇక సాధ్యం కాదని యూరప్‌కు తత్వం బోధపడింది.ప్రస్తుతం ఆవిర్భవిస్తున్న బహుళ ధ్రువ ప్రపంచంలో ఆఫ్రికా ఖండాన్ని విస్మరించటం ఆత్మహత్యా సదృశమని ప్రపంచ రాజకీయ శక్తులు గుర్తించాయి. ఆఫ్రికాతో సంబంధాలను సాధ్యమైనంతవేగంగా వ్యూహాత్మక స్థాయికి తీసుకువెళ్లవలసిన అవసరం భారత్‌కు ఎంతైనా ఉన్నది. ఆఫ్రికన్‌ దేశాలు భారత్‌ను స్థిరమైన, నమ్మదగిన భాగస్వామిగా పరిగణిస్తున్నప్పటికీ, వాస్తవంగా చూసి నప్పుడు భారత్‌ ఇప్పటికీ చైనాతో పోల్చితే వెనుకబడే ఉన్నది.స్థూలంగా ఆఫ్రికా పరంగా ప్రధాన ప్రపంచ రాజకీయ శక్తుల వ్యవహార శైలిలో విస్పష్టమైన మార్పు కనిపిస్తోంది.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

ప్రతి అర్హతగల పౌరుడు ఓటు వేయ గలడనీ, ఆ ఓటుకు తగిన విలువ ఉంటుందనీ ప్రజలు నమ్మినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం బలంగా ఉంటుంది. ఓటరు జాబితాల్లో తప్పులు, పారదర్శకత లోపించిన విధా నాలు, పక్షపాతం ఉండవచ్చన్న ఆందోళ నలు చాలామందిలో పెరుగుతున్నాయి. ఓటరు జాబితాలో తమ పేర్లు కనిపించక పోవడం, ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన సమాధా నాలు రాకపోవడం ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై నమ్మకాన్ని దెబ్బ తీస్తాయి. ఈ ఆందోళనలపై పారదర్శకంగా విచారణ జరిపి, న్యాయ మైన సమాధానం ఇవ్వాలి.ఇటీవల ఢిల్లీలో జరిగిన పరిణామాలు ఈ అంశాన్ని జాతీయ చర్చలో కేంద్రస్థానానికి తీసుకొచ్చాయి. అక్టోబర్‌ 12న రాహుల్‌గాంధీ నాయకత్వంలో ఇండియా కూటమి నేతలు, కార్యకర్తలు, మద్దతుదారులు వేలాదిగా సుప్రీంకోర్టు వైపు పాదయాత్ర చేశారు. ఓటరు జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (సర్‌)లో అక్రమాలు జరిగాయన్న ఆరోపణలపై నిరసన తెలుపుతూ, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ జవాబుదారీతనాన్ని డిమాండ్‌ చేశారు.మల్లిఖార్జున్‌ ఖర్గే, ప్రియాంక గాంధీ వాద్రా, అఖిలేశ్‌ యాదవ్, తేజస్వి యాదవ్‌లతో పాటు పలు ప్రతిపక్ష పార్టీల నేతలు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. సుప్రీంకోర్టుకు చేరకముందే పోలీసులు పాదయాత్రను అడ్డుకున్నారు. తదనంతరం నేతలు కోర్టు ప్రాంగ ణానికి చేరుకున్నారు. ఓటరు జాబితాల సవరణలోని అంశాలను సవాలు చేస్తూ ఉమ్మడి పిటిషన్‌ దాఖలైంది. ఈ పిటిషన్‌ పై ఎన్నికల సంఘం, కమిషనర్ల నుంచి సుప్రీంకోర్టు వివరణ కోరింది. విచారణ ఇంకా కొనసాగుతోంది.అక్టోబర్‌ 31న జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌పై ఇండియా కూటమి ప్రతీకా త్మక ‘ప్రజా అభిశంసన’ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించింది. లోక్‌సభ మాజీ స్పీకర్‌ మీరాకుమార్‌ అధ్యక్షతన జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌పై ఆరు ఆరోపణలను పేర్కొంటూ మల్లికార్జున ఖర్గే తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. ప్రతిపక్ష నేతలు, పౌరసమాజ ప్రతినిధులు చేతులెత్తి ఆ తీర్మానాన్ని ఆమోదించారు. ఇది రాజకీయ నిరసన కార్యక్రమం మాత్రమే; రాజ్యాంగ ప్రకారం జరిగే అధికారిక అభిశంసన ప్రక్రియ కాదు. మరుసటి రోజు కూటమి రామ్‌లీలా మైదాన్‌ వరకూ పాదయాత్ర చేసి, భారీ బహిరంగ సభ నిర్వహించింది. ఎన్నికల జవాబుదారీతనం కోసం సాగు తున్న తమ పోరాటాన్ని దేశం దృష్టికి తీసుకెళ్లింది.ఈ పరిణామాలు ప్రజల ఆందోళనలను ఇండియా కూటమి తీవ్రంగా పరిగణిస్తోందనీ, రాజకీయ సమీకరణతో పాటు న్యాయ పరమైన మార్గాల్లోనూ పోరాడుతోందనీ చూపిస్తున్నాయి. నకిలీ, అనర్హమైన పేర్లను తొలగించడమే ‘సర్‌’లక్ష్యమని ఎన్నికల సంఘం చెబుతోంది. అయితే అర్హులైన ఓటర్లు తొలగిపోకుండా చూడటం, తప్పులను సరిచేసుకునే అవకాశం కల్పించడం, ప్రక్రియను పార దర్శకంగా, నిష్పాక్షికంగా నిర్వహించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. ప్రజల విశ్వాసం పొందాలంటే స్పష్టమైన సమాధానాలు, జవాబు దారీతనం అవసరం. ప్రక్రియపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తడం ప్రజాస్వా మ్యంపై దాడి కాదు. ప్రజాస్వామ్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేసే ప్రక్రియలో అది భాగం.ఢిల్లీలో జరిగిన ఈ ఉద్యమం స్థాయి, తీవ్రత భారత ప్రజాస్వా మ్యానికి ఒక కీలక మలుపుగా నిలవవచ్చు. ఇంతకాలం తమ ఆందో ళనలను మౌనంగా భరించిన ప్రజల తరఫున ఇప్పుడు బలంగా, సమష్టిగా స్వరాలు వినిపిస్తున్నాయి. ఈ పోరాటంలో ఇండియా కూటమి కీలక భూమిక పోషిస్తోంది. ప్రస్తుతం మన ముందున్న కర్తవ్యం స్పష్టం: ప్రతి ఓటును కాపాడటం, రాజ్యాంగ విలువలను నిలబెట్టడం, ప్రతి సంస్థ ప్రజల విశ్వాసాన్ని పొందేలా చూడటం.- కెప్టెన్‌ ఎన్‌. ఉత్తమ్‌ కుమార్‌ రెడ్డి, వ్యాసకర్త, నీటిపారుదల, ఆహార – పౌరసరఫరాల శాఖల మంత్రి, తెలంగాణ ప్రభుత్వంఇదీ చదవండి: వ్యవస్థల సంక్షోభంతోనే తిరుగుబాట్లు

2010 నాటి అరబ్‌ స్ప్రింగ్‌తో మొద లైన యువతరం తిరుగుబాట్ల దశ 2026 వచ్చేసరికి ప్రపంచవ్యాప్తమైంది. ఒక లెక్క ప్రకారం గత ఏడాది కాలంలో ఆసియా, ఆఫ్రికా, అరబ్‌ దేశాలు, యూరప్, ఉత్తర, దక్షిణ అమెరికాలు కలిపి 73 జరిగాయి. ప్రస్తుత సూచనలను బట్టి ఈ సంవత్స రాంతానికి మరికొన్ని జరగనున్నాయి. ఇదంతా ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం పేరిట సాగుతున్న పెట్టుబడిదారీ అభివృద్ధి నమూనాల సంక్షో భమేనా?మునుపెన్నడూ లేదు!యువతరం తిరుగుబాట్లు గతంలోనూ జరిగాయి. ముఖ్యంగా 1960ల చివరలో. కానీ ఇంత విస్తృతంగా, ఈ పద్ధతిలో ప్రపంచ చరిత్రలోనే ఎప్పుడూ లేదు. ఎందుకట్లా అన్నది ప్రశ్న. వందలసంవత్సరాల యూరోపియన్‌ సామ్రాజ్యవాదాలు, వలస పాలనల దశలో ఆసియా, ఆఫ్రికా, దక్షిణ అమెరికా, కరీబియన్‌ దీవులలో తలెత్తిన స్వాతంత్య్ర పోరాటాలు, సాయుధ తిరుగుబాట్లు అసంఖ్యాకం. ప్రత్యక్ష వలస పాలనలు ముగిసిన తర్వాత దశలో పాశ్చా త్యుల నయా వలస వ్యవస్థలకు, సామ్రాజ్యవాదాలకు వ్యతిరేకంగా ప్రజాస్వామికమైన తిరుగుబాట్లు, కమ్యూనిస్టు తిరుగుబాట్లు అనేకా నేకం జరిగాయి. ఆ వెనుక మూడవ దశ అన్నది ఆర్థికమైన, అంత ర్జాతీయమైన సంస్థల ఏర్పాటు, ఆర్థికాభివృద్ధి, ప్రజాస్వామ్యాలు, గతంలో ప్రత్యర్థులుగా ఉండిన శక్తుల మధ్య సయోధ్యలు, ఈ మార్పులను నిర్దేశించే అంతస్సూత్రంగా ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం అన్నట్లుగా రూపు తీసుకోసాగింది.ఇందుకు మినహాయింపులు లేవని కాదు. పలు దేశాలలో సైనిక నియంతృత్వాలు, ఎన్నికైన నియంతృత్వాలు, రాచరికాలు, అరబ్‌ రాజ్యాల వంటి షేక్‌ కుటుంబ పాలనల సంఖ్య తక్కువేమీ కాదు. అయినప్పటికీ మొత్తం ప్రపంచ చిత్రాన్ని గమనించినప్పుడు ఉదార వాద ప్రజాస్వామ్యంతో పాటు పెట్టుబడిదారీ అన్నది ప్రధాన లక్ష ణంగా మారింది. ఇందులో ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం కాదు గానీ పెట్టుబడిదారీ అభివృద్ధి ధోరణి మాజీ కమ్యూనిస్టు దేశాలకు కూడా వ్యాపించింది. కాకపోతే తగు స్థాయిలో సమానావకాశాలు కల్పిస్తూ.ప్రపంచమంతటా అదే రీతిసూత్ర రీత్యా ఇది ఒక దశ అని భావిస్తే, అది సవ్యంగా అమలై స్థిరపడి కొనసాగితే ఎట్లుండేదో గానీ, అధికారంలో ఉండేవారు చెప్పింది చేయరు, లేదా అరకొరగా మాత్రమే చేసి తమ ప్రయోజ నాలపై దృష్టి పెడతారు గనుక, పరిస్థితులు వికటించటం మొదలైంది. దానితో రకరకాల కారణాల వల్ల అసంతృప్తి చెందిన యువ తరం, సాధారణ ప్రజలు తిరుగుబాట్లు చేసే దశ 1960ల చివరిలో మొదలైంది. ఫ్రాన్స్, పాకిస్తాన్, అమెరికా, మెక్సికో, థాయ్‌లాండ్, పశ్చిమ జర్మనీ, సోవియెట్‌ రిపబ్లిక్‌లలో అది కనిపించింది. భారత దేశంలో 1975 నాటి ఎమర్జెన్సీ, 1971లో శ్రీలంకలో జనతా విముక్తి పెరమున (జేవీపీ) తిరుగుబాటు, 1989లో చైనాలోని తియాన్‌ ఆన్‌మన్‌ వంటివన్నీ ఈ వరుసలోకి వచ్చేవే.అయితే, ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం, అందరికీ సమానావ కాశాలు కల్పించే అభివృద్ధి లేదా ప్రపంచబ్యాంకు వారు ఆర్థిక సంస్కరణలలో భాగంగా చెప్పిన పెర్కొలేషన్‌ థియరీ వంటివన్నీ పైన చెప్పిన పరిణామాల నుంచి నేర్చుకున్నది స్వల్పమని మరొక రెండు దశాబ్దాలు గడిచే సరికి అర్థం కాసాగింది. ఆ విధంగా యువ తరం తిరుగుబాట్ల మరో దశకు అరబ్‌ స్ప్రింగ్‌తో ఆరంభం జరిగింది. ట్యునీషియా, ఈజిప్టు, లిబియా, యెమెన్, సిరియా, బెహ్ర యిన్‌ వరుసగా అల్లకల్లోలమయాయి. అభివృద్ధి లేమి, పేదరికం, నిరుద్యోగం, ధరల పెరుగుదల, ప్రజాస్వామ్యం లేకపోవడం, దశా బ్దాలుగా నియంతలుగా పాలించే కుటుంబాలు, నాయకులుఇందుకు కారణమై, ప్రపంచ యువతరం తిరుగుబాట్లలో మరొక అధ్యాయానికి తెరతీశారు.ఎక్కడి కారణాలు అక్కడఅప్పటినుంచి మొదలైన ప్రస్తుత దశ నేటికీ కొనసాగుతున్నది. ఇందుకు దోహదం చేస్తున్న పరిస్థితులు అనేకం ఉన్నాయి. పైన చెప్పుకున్నట్లు ఈ సంవత్సర కాలంలోనే 73 దేశాలలో ఈ ఘటనలు జరిగాయనుకుంటే, అందుకు కారణాలు ఎక్కడికక్కడ ప్రత్యేకమై నవి కొన్నున్నాయి. అన్ని దేశాల యువతకు, ప్రజలకు, లేదా కొన్నింటికి కలిపి వర్తించేవి కొన్నున్నాయి. వాటిలో ఆర్థికాభివృద్ధి, పేదరికం, అవకాశాల కల్పన, ప్రజాస్వామ్యం, అణచివేతలు, అవినీతి, బంధుప్రీతి, విద్యావైద్యాలు, ఇళ్ల కొరతలు, నిరవధికమైన కుటుంబ పాలనలు, మతతత్వాలు, పాశ్చాత్య సామ్రాజ్యవాదాల పట్ల విధేయ తలు, దేశ స్వతంత్ర విధానాలకు భంగకరమైన విధానాలు, నియంతృత్వాలు, ఎన్నికైన నియంతృత్వాలు, ఎన్నికల అక్రమాలు, వాగ్దాన భంగాలు, క్రోనీ క్యాపిటలిజం, దేశ వనరులను దోచి పెట్టటం వంటి అనేకానేకం కనిపిస్తున్నాయి. ఈసారి కొత్తగా కనిపిస్తున్నవి టీనేజర్లు పెద్ద ఎత్తున ఆందోళనల్లో పాల్గొంటుండటం, మొత్తం అందరికీ కలుగుతున్న ఏఐ భయాలు.ఈ సంవత్సరం ఇప్పటికే అన్ని ఖండాలలో కలిపి 73 దేశాలలో తలెత్తిన ఈ పరిస్థితులు మరిన్ని దేశాలకు విస్తరించే సూచనలున్నా యంటే, మౌలికంగానే ఎక్కడనో తీవ్ర వైఫల్యాలు చోటు చేసుకుంటున్నాయన్నమాట. ఆ వైఫల్యాలు ఏమిటో కొత్తగా కనుగొనవలసిన అవసరం లేదు. వలసవాదం నుంచి మొదలుకొని ప్రస్తుతం ఉదార వాద ప్రజాస్వామ్యం అనే వరకు ఎప్పుడైనా జరుగుతూ వస్తున్నది ఒక్కటే. ఏ దేశానికి అక్కడ పరిమితమైగానీ, అంతర్జాతీయంగాగానీ ఆధిపత్య వర్గాల స్వప్రయోజనాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ వస్తున్నాయి. ఆర్థికంగానైనా, రాజకీయంగానైనా, పరిపాలనాపరంగానైనా అందు కోసం యువతను, ప్రజలను మోసగిస్తున్నాయి, అణచివేస్తున్నాయి. కొన్ని పైపై మెరుగులు తప్పితే ఇందులో ఎటువంటి మార్పు మౌలి కంగా ఉండటం లేదు. అందుకే ఈ విడతలో లెఫ్ట్, రైట్, సెంటర్‌ తేడా లేకుండా అందరూ ఉద్యమిస్తున్నారు. అలజడులు, ఉద్య మాలు, తిరుగుబాట్లు దశలు దశలుగా జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఆ విధంగా పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలు, ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యాల అభివృద్ధి నమూనాలే ప్రశ్నార్థకంగా మారాయి.ఈ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవటంలో జరుగుతున్న ఒక పొరపాటు గురించి చెప్పుకోవాలి. ఉదాహరణకు శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్, భారతదేశ ఉద్యమాలను ఒకటే తరహాలోకి తెచ్చి వ్యాఖ్యానిస్తున్నారు పలువురు. పైన వివరించుకున్న దాని ప్రకారం మౌలిక కారణాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థూలంగా ఒకే విధంగా ఉండ వచ్చు. కానీ, వివరాలలోకి వెళ్లినపుడు ఆ ఉద్యమాల తీరులో వ్యత్యా సాలు కనిపిస్తాయి. అది తెలియకుండా ఈ ఉపఖండపు నాలుగు ఉద్యమాలను అనుకూలమైన రీతిలో పోల్చటంగానీ, ప్రతికూల వైఖరితో అంచనా వేసి ఖండించటంగానీ పొరపాటు అవుతుంది.ఈ సంవత్సరం ఇప్పటికే అన్ని ఖండాలలో కలిపి 73 దేశాలలో తలెత్తిన ఈ పరిస్థితులు మరిన్ని దేశాలకు విస్త రించే సూచనలున్నాయంటే, మౌలికంగానే ఎక్కడనో తీవ్ర వైఫల్యాలు చోటు చేసుకుంటున్నాయన్నమాట.-వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు- టంకశాల అశోక్‌

చరిత్రకారిణి డోరిస్‌ కెర్న్స్‌ గుడ్‌విన్‌ రచించిన ‘టీమ్‌ ఆఫ్‌ రైవల్స్‌: ద పొలిటికల్‌ జీనియస్‌ ఆఫ్‌ అబ్రహాం లింకన్‌’ కేవలం లింకన్‌ జీవిత చరిత్ర మాత్రమే కాదు; భిన్నమైన అభిప్రాయాలు, వ్యక్తిత్వాలు, రాజకీయ ఆశయాలు కలిగిన వ్యక్తులను ఒకే లక్ష్యం కోసం ఎలా సమన్వయం చేయ వచ్చో వివరించే నాయకత్వ పాఠం. 1860లో అమెరికా అధ్యక్ష పదవికి రిపబ్లికన్‌ పార్టీ అభ్యర్థి ఎంపిక సమయంలో విలియం హెచ్‌.సీవర్డ్, సాల్మన్‌ పి.చేజ్, ఎడ్వర్డ్‌ బేట్స్‌ ప్రధాన పోటీదారులుగా ఉన్నారు. రాజకీయ అనుభవం, పేరు ప్రఖ్యాతుల్లో వారు లింకన్‌కంటే ముందున్నట్లు అప్పట్లో అనుకునే వారు. అయినప్పటికీ, లింకన్‌ అభ్యర్థిగా ఎంపికై అధ్యక్షుడయ్యారు. తనను వ్యతిరేకించిన వారిని దూరంగా ఉంచే నాయకులకు భిన్నంగా, లింకన్‌ ఆ ముగ్గురికీ ప్రభుత్వంలో కీలక పదవులు అప్పగించారు. సీవర్డ్‌ను విదేశాంగ కార్యదర్శిగా, చేజ్‌ను ఆర్థిక శాఖ కార్యదర్శిగా, బేట్స్‌ను అటార్నీ జనరల్‌గా నియమించారు. ప్రత్యర్థుల ప్రతిభను వ్యక్తిగత కక్షలకు బలి చేయకుండా, దేశ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించుకోవడమే ఆయన నాయకత్వంలోని విశిష్టత.లింకన్‌ తన మంత్రివర్గ సభ్యులంతా తన అభిప్రాయాలతో ఏకీభవించాలని కోరుకోలేదు. కొందరు ఆయన నిర్ణయాలను విమ ర్శించేవారు. ముఖ్యంగా సీవర్డ్‌ తొలినాళ్లలో లింకన్‌ నాయకత్వ సామర్థ్యంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు. లింకన్‌ ఆయన అనుభవా నికి విలువనిచ్చి, సీవర్డ్‌ సలహా లను స్వీకరించారు. కాలక్రమంలో సీవర్డ్‌ ఆయ నకు అత్యంత విశ్వసనీయమైన సలహాదారుల్లో ఒకరిగా మారారు. ఈ పరిణామం నాయకత్వంలోని కీలక సత్యాన్నితెలియజేస్తుంది. సమర్థుడైన నాయకుడు తనను పొగిడే వారితోనే బృందాన్ని నిర్మించుకోడు; తన నిర్ణయాల్లోని లోపాలను ఎత్తిచూపగల వారికీ స్థానం కల్పిస్తాడు. విమర్శను వ్యక్తిగత అవ మానంగా భావించకుండా, అందు లోని విలువైన అంశా లను స్వీకరించడం ద్వారా నిర్ణయాలను మెరుగుపరుచు కుంటాడు.ఉమ్మడి లక్ష్యమే ముఖ్యంలింకన్‌ అధ్యక్షుడైన సమయంలో అమెరికా తీవ్ర సంక్షోభంలో ఉంది. బానిస త్వంపై ఉత్తర, దక్షిణ రాష్ట్రాల మధ్య పెరిగిన విభేదాలు 1861లో అంతర్యుద్ధానికి దారితీశాయి. దేశ ఐక్యతను కాపాడటం, యుద్ధాన్ని ఎదుర్కోవడం, బానిసత్వ నిర్మూలన దిశగా ముందుకు సాగడం ఆయన ముందున్న సవాళ్లు. ఈ పరిస్థితుల్లో మంత్రివర్గ సభ్యుల మధ్య విభేదాలు, సైనికాధికారుల వైఫల్యాలు, రాజకీయ విమర్శలు కూడా ఎదురయ్యాయి. అయినప్పటికీ, లింకన్‌ వ్యక్తిగత ప్రతిష్ఠ కంటే దేశ ప్రయోజనాలకే ప్రాధాన్యమిచ్చారు. ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో చేజ్‌ అనుభవాన్ని, విదేశాంగ విధానంలో సీవర్డ్‌ సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు. ఇతరుల ప్రతిభను గుర్తించడం, వారికి తగిన బాధ్యతలు అప్పగించడం, విభేదాల మధ్య కూడా ఉమ్మడి లక్ష్యాన్ని మరచిపోక పోవడం ఆయన నాయకత్వంలోని ప్రధాన లక్షణం.నిజమైన నాయకుడు పుట్టుకతోనే సంపూర్ణుడిగా ఉండడు. అనుభవాల నుంచి నేర్చుకుంటూ, విమర్శలను స్వీకరిస్తూ, తప్పు లను సరిదిద్దు కుంటూ ఎదుగుతాడు. తనకంటే ఎక్కువ ప్రతిభ ఉన్న వారిని చూసి అసూయపడకుండా, వారి సామర్థ్యాన్ని సంస్థ అభివృద్ధికి ఉపయోగించు కుంటాడు. విజయం వచ్చినప్పుడు బృందానికి గుర్తింపు ఇస్తాడు, వైఫల్యం ఎదురైనప్పుడు ఇతరులపై నిందలు వేయకుండా కారణాలను విశ్లేషించి పరిష్కారాలను అన్వేషిస్తాడు. సంక్షోభ సమయాల్లో ధైర్యంగా నిర్ణయాలు తీసుకుంటాడు. టీమ్‌ ఆఫ్‌ రైవల్స్‌ (ప్రత్యర్థుల బృందం) అందించే అసలైన పాఠం ఇదే. ప్రజాస్వామ్య పాలనలో లింకన్‌ నెలకొల్పిన ఈ విలువల పాఠం నేటి పాలకులకు మరింత అవసరం. ప్రజల సమస్యలను వినడం, విమర్శల్లోని వాస్తవాలను గుర్తించడం, తప్పులను సరి దిద్దుకోవడం ద్వారానే ప్రభుత్వాలు ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టుకో గలవు. ప్రత్యర్థులను అణచి అధికారాన్ని కాపాడుకోవాలనుకునే పాలకుడి కంటే, వారిని గౌరవించి ప్రజల కోసం కలిసి పని చేసే నాయకుడే చరిత్రలో నిలిచిపోతాడు.ఇదీ చదవండి: ఒకే భూమి – ఒకే ఆరోగ్యం– శేఖర్‌ శర్మ ఏటూరి, రిటైర్డ్‌ జిల్లా విద్యాశాఖాధికారి

ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు గ్రామ స్థాయి నుంచి నగరస్థాయి వరకు ప్రజలకు తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకునే అవకా శాన్ని కల్పించే ప్రజాస్వామ్య పండుగలు. ప్రజలు తమ పాలకులను ప్రశ్నించడానికి, తమ అభిప్రాయాలను ఓటు రూపంలో వ్యక్తం చేయడానికి ఎన్నికలు ఒకరాజ్యాంగబద్ధమైన వేదిక. కానీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయాలనుకునే అభ్యర్థులను అడ్డు కుంటే, నామినేషన్‌ పత్రాలను లాక్కొని చించివేస్తే, అభ్యర్థులను బెదిరిస్తే, పోలింగ్‌ ఏజెంట్లను బూతుల్లోకి అనుమతించకపోతే, ఓటర్లను ఓటు వేయకుండా నిరోధిస్తే, పోలీసులు ప్రేక్షకులుగా మిగిలిపోతే ఆ ఎన్నికలను స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పక్షపాతమైన ఎన్నికలని అంటారా? ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జరిగిన పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు ఈ ప్రశ్నలను మన ముందుంచుతున్నాయి.నామినేషన్‌ పత్రమే తొలి బ్యాలెట్‌?ఈ ఘటనలను సాధారణ ఎన్నికల గొడవలుగా చూడలేం. నామినేషన్‌ పత్రం కేవలం ఒక పరిపాలనా పత్రం కాదు. అది ఒక పౌరుడి ప్రజాస్వామ్య ఆకాంక్షకు తొలి వ్యక్తీకరణ. ఓటరు తన ప్రతి నిధిని ఎంచుకునే ముందు, ఒక పౌరుడు తాను అభ్యర్థిగా నిలబడే హక్కును వినియోగించుకోగలగాలి. మండల పరిషత్‌ కార్యాలయం గేటు వద్ద నామినేషన్‌ పత్రాన్ని లాక్కోవడం, రిటర్నింగ్‌ అధికారి సమక్షంలోనే చించివేయడం అంటే ఒక కాగితాన్ని నాశనం చేయడం కాదు. అది ఒక పౌరుడి రాజ్యాంగ హక్కును నిరాకరించడం. పోటీ చేసే అభ్యర్థినే లేకుండా చేసిన తరువాత ఓటరు తనకు నచ్చిన ప్రతినిధిని ఏ విధంగా ఎంచుకోగలుగుతాడు?ఏకగ్రీవ ఎన్నికలు తప్పు కాదు. పోటీ చేయడానికి ఎవరూ ముందుకు రాకపోతే ఒక అభ్యర్థి ఏకగ్రీవంగా ఎన్నిక కావచ్చు. కానీ బెదిరింపులు, దాడులు, నామినేషన్లకు అడ్డంకులు జరిగిన ప్రాంతా ల్లోనే పెద్ద సంఖ్యలో ఏకగ్రీవ ఫలితాలు వస్తే వాటి వెనుక పరిస్థితు లను పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. స్వచ్ఛందంగా వచ్చిన ఏకగ్రీవత ప్రజాస్వామ్య ఫలితం. భయంతో వచ్చిన ఏకగ్రీవత ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రతికూలం. ఎస్‌ఎల్‌పి(సి) నం.37476/2026లో స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్ప క్షపాతమైన ఎన్నికలు రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. నామినేషన్‌ దాఖలు చేసి ఎన్నికల్లో పాల్గొనే హక్కుకు ఆటంకం కలగకుండా చూడటం కూడా ఆ సూత్రంలో భాగమేనని గుర్తించింది. మహిళా అభ్యర్థులపై దాడులు జరిగాయని, నామినేషన్‌ పత్రాలను లాక్కొని చించివేశారని కూడా ఫిర్యాదులు వచ్చాయి. ఒక మహిళా అభ్యర్థి గడువు ముగిసే వరకు నామినేషన్‌ కేంద్రానికి చేరకుండా నిరోధిస్తే, మహిళలకురాజ్యాంగం కల్పించిన రిజర్వేషన్‌ ప్రయోజనం ఏమిటి?రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 243జెడ్‌ఏ ప్రకారం పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ, నియంత్రణ బాధ్యత రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘానిదే. కిషన్ సింగ్‌ తోమర్‌ వర్సెస్‌ అహ్మదాబాద్‌ మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ (2006) కేసులో రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాల రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యతలను సుప్రీంకోర్టు వివరించింది. స్టేట్‌ ఆఫ్‌ గోవా వర్సెస్‌ ఫౌజియా ఇంతియాజ్‌ షేక్‌ (2021) కేసులో ఎన్నికల సంఘాల స్వతంత్రత ప్రాధాన్యాన్ని పునరుద్ఘాటించింది.ఇందిరా నెహ్రూ గాంధీ వర్సెస్‌ రాజ్‌ నారాయణ్‌ (1975) కేసులో స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పక్షపాతమైన ఎన్నికలు రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. అక్టో బర్‌ 21, 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఎన్నికల్లో నామినేషన్‌ దాఖలు చేసే హక్కు విషయంలో కూడా ఇదే సూత్రాన్ని మరోసారి గుర్తుచేసింది.అందరూ సమానం కాదా?ఆర్టికల్‌ 14 చట్టం ముందు సమానత్వాన్ని హామీ ఇస్తుంది. పోలీసులు పక్షపాతంగా వ్యవహరించడం ఈ హామీని దెబ్బతీస్తుంది. ఆర్టికల్‌ 21 జీవించే హక్కుతో పాటు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను, గౌరవంగా జీవించే హక్కును రక్షిస్తుంది. ఆర్టికల్‌ 19(1)(ఎ)లోని భావప్రకటనా స్వేచ్ఛకు ఎన్నికల్లో అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేసే హక్కుతో సంబంధం ఉంది. పీపుల్స్‌ యూనియన్‌ ఫర్‌ సివిల్‌ లిబర్టీస్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (2013) కేసులో ఓటు వేయడం అనేది వ్యక్తి తన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేసే ప్రక్రియలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది. మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993 కూడా ఈ విషయంలో ఒక ముఖ్యమైన మార్గాన్ని అందిస్తుంది. సెక్షన్‌ 2(1)(డి) ప్రకారం జీవించే హక్కు, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, గౌరవం వంటి హక్కులు మానవ హక్కుల పరిధిలోకి వస్తాయి. సెక్షన్‌ 12(ఎ) ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల వల్ల జరిగిన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలను లేదా వాటిని నివారించడంలో వారు చూపిన నిర్లక్ష్యాన్ని జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘం విచారించవచ్చు. సెక్షన్‌ 17కింద ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి, డీజీపీ నుంచి నివేదికలు కోర వచ్చు. సెక్షన్‌ 14 కింద తన దర్యాప్తు విభాగం ద్వారా విచారణ జరిపించవచ్చు. సెక్షన్‌ 18 కింద తగిన సిఫారసులు చేయవచ్చు.సాధారణంగా ఎన్నికల ఫలితాలను ఎన్నికల పిటిషన్‌ ద్వారా సవాలు చేయాలి. అయితే ఎన్నికల పిటిషన్, మానవ హక్కుల విచారణ రెండూ వేర్వేరు ప్రయోజనాల కోసం ఏర్పడిన మార్గాలు. ఎన్నికల పిటిషన్‌ ద్వారా ఫలితాన్ని సవాలు చేయవచ్చు. కానీ నామినేషన్‌ పత్రాలను చించివేసినప్పుడు పోలీసులు ఎందుకు చర్య తీసుకోలేదు, ఒక అభ్యర్థిని అక్రమంగా నిర్బంధించారా, ప్రభుత్వ ఉద్యోగి పక్షపాతంగా వ్యవహరించారా అనే ప్రశ్నలకు అది ప్రత్యా మ్నాయం కాదు. ఈ అంశాలను మానవ హక్కుల సంఘం పరిశీలించవచ్చు. కానీ ఎన్నికల ఫలితాన్ని రద్దు చేసే అధికారం దానికి లేదు.ఇకనైనా మారాల్సినవి!ప్రతి నామినేషన్‌ కేంద్రంలో నిరంతర వీడియో రికార్డింగ్‌ ఏర్పాటు చేయాలి. ఆ రికార్డులను నిర్దిష్ట కాలం వరకు భద్రపరచడం తప్పనిసరి చేయాలి. స్థానిక నామినేషన్‌ కార్యాలయం హింసకుకేంద్రంగా మారితే, అభ్యర్థులు కలెక్టరేట్‌లో లేదా సురక్షితమైన ఆన్‌లైన్‌ విధానంలో నామినేషన్లు దాఖలు చేసే ప్రత్యామ్నాయం కల్పించాలి. పోలీసులు రాజకీయ గుర్తింపుతో సంబంధం లేకుండా నేరాలను నమోదు చేసి దర్యాప్తు చేయాలి. పక్షపాతంగా వ్యవహరించినట్లు రుజువైన అధికారులపై క్రమశిక్షణ చర్యలు తీసుకోవాలి. బెదిరింపులకు భయపడి బాధితులు ముందుకు రాలేని పరిస్థి తుల్లో వారి తరఫున ఇతరులు కూడా మానవ హక్కుల సంఘాన్ని ఆశ్రయించవచ్చు. జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘం ఈ ఘటన లను పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి, డీజీపీ నుంచి నివేదికలు కోరాలి. ప్రభుత్వ అధికారుల పాత్రను పరిశీలించి, ఉల్లంఘనలు రుజువైన చోట తగిన చర్యలు సిఫారసు చేయాలి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముందున్న ప్రశ్న ఏ పార్టీ ఎక్కువ గెలుచుకుందన్నది కాదు. ఆ ఫలితాన్ని నిర్ణయించే ప్రక్రియలో ప్రతి పౌరుడికి భయం లేకుండా పాల్గొనే అవకాశం కల్పించారా అన్నదే అసలు ప్రశ్న. ఓటు హక్కు అనేది పోటీ చేసే హక్కుతో ప్రారంభ మవుతుంది. పోటీ చేసే హక్కుకు పునాది మానవ గౌరవం, సమానత్వం. వీటిని కాపాడలేని ఎన్నికల ప్రక్రియ ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన ప్రతిబింబం కాలేదు. - వ్యాసకర్త నల్సార్‌ న్యాయ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ రిజిస్ట్రార్‌- ప్రొ‘‘ మాడభూషి శ్రీధర్‌

మానవ ఆరోగ్యం, పశుపక్ష్యాదుల క్షేమం, పర్యావరణ పరిరక్షణ... ఈ మూడింటి మధ్య విడదీయలేని అనుబంధం ఉంది. ప్రకృతిలోని ఏ ఒక్క విభాగానికి విఘాతం కలిగినా, దాని ప్రభావం సమస్త జీవకోటిపై పడుతుంది. అందుకే మనుషులు, జంతు వులు, ప్రకృతి ఆరోగ్యాన్ని వేర్వేరుగా కాకుండా ఒకే సమగ్ర వ్యవస్థలో భాగాలుగా పరిగణించడమే ‘ఒకే ఆరోగ్యం’ (వన్‌ హెల్త్‌) సిద్ధాంతం. ప్రతి ఏటా నవంబర్‌ 3న నిర్వహించే ‘వరల్డ్‌ వన్‌ హెల్త్‌ డే’ దీని ఆవశ్యకతను ప్రపంచానికి చాటి చెబుతోంది.ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, ప్రపంచ జంతు ఆరోగ్య సంస్థల గణాంకాల ప్రకారం, మానవుల్లో నమోదవుతున్న అంటువ్యాధుల్లో దాదాపు 60 శాతం, కొత్తగా వెలుగుచూస్తున్న అంటువ్యాధుల్లో సుమారు 75 శాతం జంతువుల నుంచి సంక్రమించే వ్యాధులకు సంబంధించినవే. రేబిస్, బ్రూసెల్లోసిస్, ఆంత్రాక్స్, స్వైన్‌ ఫ్లూ, నిపా వైరస్, మంకీపాక్స్‌; అలాగే బర్డ్‌ ఫ్లూ, సిట్టకోసిస్‌ వంటి పశు, పక్ష్యాదుల నుండి సంక్రమించే వ్యాధులు మానవాళికి తీవ్ర ముప్పుగా పరిణమిస్తున్నాయి.ముఖ్యంగా పాడి రైతులు, పశు వైద్యులు, పశుసంవర్ధక సిబ్బంది ఈ వ్యాధుల బారిన పడే ప్రమాదం ఎక్కువ. జంతువులకు, పక్షులకు ముందస్తు వ్యాధి నిరోధక టీకాలు వేయడం, వ్యాధులపై నిరంతర నిఘా ఉంచడం ద్వారా మానవులకు వ్యాధులు వ్యాపించకుండా ప్రారంభ దశలోనే అడ్డుకట్ట వేయవచ్చు.‘ఒకే ఆరోగ్యం’ అమలులో ఆహార భద్రత కూడా కీలకమైన అంశం. పాలు, మాంసం, గుడ్లు వంటి జంతు ఉత్పత్తులు పరిశుభ్రమైన పరిస్థితుల్లో ఉత్పత్తి చేసి, సరైన ఉష్ణోగ్రతల్లో నిల్వ చేయాలి. వంటగదిలో ముడి మాంసం, కూరగాయలకు వేర్వేరు కత్తులు, పలకలు ఉపయోగించడం, చేతులను సబ్బుతో శుభ్రంగా కడుక్కోవడం వంటి చిన్న జాగ్రత్తలు కూడా వ్యాధుల వ్యాప్తిని గణనీయంగా తగ్గిస్తాయి. పాఠశాలలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆరోగ్య అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ద్వారా పిల్లలు, కుటుంబాలు పరిశుభ్రత, సురక్షిత ఆహారపు అలవాట్లను అలవరుచు కునేలా చేయవచ్చు.ప్రస్తుతం ఒకే ఆరోగ్య పరిరక్షణకు అతి పెద్ద సవాలుగా నిలుస్తున్నది యాంటీ బయాటిక్‌ మందుల నిరోధకత. పశువులు, కోళ్లకు పశువైద్యుల పర్యవేక్షణ లేకుండా యాంటీ బయాటిక్‌ మందులను విచక్షణారహితంగా వినియోగించడం, నిర్ణీత చికిత్సను మధ్యలోనే నిలిపివేయడం వల్ల బ్యాక్టీరియాలు మందులకు లొంగని స్థితికి చేరుకుంటున్నాయి. వీటినే సాధారణంగా ‘సూపర్‌ బగ్స్‌’గా పిలుస్తారు. ఫలితంగా మనుషుల్లో సాధారణ అంటువ్యాధులకు సైతం మందులు పనిచేయని దుఃస్థితి ఏర్పడవచ్చు. అందువల్ల పశువులకు అర్హత కలిగిన పశువైద్యుల సూచన మేరకే మందులు వాడాలి.అలాగే అడవుల నరికివేత, విచ్చలవిడిగా విస్తరిస్తున్న పట్టణీ కరణ, వాతావరణ మార్పులు వన్యప్రాణుల సహజ ఆవాసాలను దెబ్బతీస్తున్నాయి. దీంతో అవి జనావాసాల వైపు రావడం, జంతు వుల నుంచి మనుషులకు వ్యాధులు సంక్రమించే అవకాశాలు పెరగడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.వ్యవసాయ ప్రధాన దేశమైన భారత్‌లో జాతీయ పశువ్యాధి నియంత్రణ పథకం ద్వారా గాలికుంటు వ్యాధి, బ్రూసెల్లోసిస్‌ నివా రణకు చేపడుతున్న టీకా కార్యక్రమాలు కీలకమైనవి. అదే విధంగా వీధి కుక్కలకు రేబిస్‌ నిరోధక టీకాలు వేయడం, వాటి సంఖ్యను శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో నియంత్రించడం, కుక్కకాటు నివారణపై ప్రజ లకు అవగాహన కల్పించడం అత్యవసరం.గ్రామస్థాయిలో ఆరోగ్య కార్యకర్తలు, పశువైద్య సిబ్బంది, రైతు సంఘాలు కలిసి పనిచేస్తే వ్యాధులపై ముందస్తు జాగ్రత్త మరింత సమర్థంగా ఉంటుంది. ప్రతి కుటుంబం తమ పెంపుడు జంతువులకు క్రమం తప్పకుండా ఆరోగ్య పరీక్షలు చేయించి వ్యాధి నిరోధక టీకాలు వేయించాలి. ప్రభుత్వాలు, వైద్యులు, పశువైద్యులు, రైతులు, శాస్త్రవేత్తలు, ప్రజలు సమష్టిగా కృషి చేసినప్పుడే ‘ఒకే భూమి–ఒకే ఆరోగ్యం’ సాధ్య మవుతుంది.- కె. బాలబ్రహ్మం, వ్యాసకర్త వెటర్నరీ లైవ్‌ స్టాక్‌ ఆఫీసర్‌ (రిటైర్డ్‌), పశు సంవర్ధక శాఖ, ఏపీ

గత కొన్ని వారాలుగా అమెరికా అంతటా నాలాంటి చాలామంది గ్రాడ్యుయేషన్‌ ప్రసంగాలు చేస్తున్నారు. 2026లో పట్టాలు అందు కుంటున్న విద్యార్థులకు జీవిత పాఠాలు చెబుతున్నారు. కొన్ని ప్రసంగాలు వినోదంగా ఉంటాయి. కొంతమంది థామస్‌ అక్వినాస్‌గురించి మాట్లాడతారు. మరికొందరు థామస్‌ జెఫర్సన్‌ గురించి చెబుతారు. ఈ ప్రసంగాలన్నింటిలో ఒక విషయం సాధారణంగా ఉంటుంది. కొత్త ప్రయత్నాలు చేయండి. మీ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచుకోండి. ఇంకా పెద్ద కలలు కనండి. మీకు పాఠాలు చెప్పాల్సిన అవసరం లేదుఈ రోజు బీఎంసీసీ నుంచి 2,000 మందికి పైగా విద్యార్థులు గ్రాడ్యుయేషన్‌ పట్టాలు అందుకుంటున్నారు. వీరు 110కి పైగా దేశాలకు చెందినవారు. 28 భాషలు మాట్లాడతారు. ప్రతి ఒక్కరి జీవిత ప్రయాణం వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ... అందరూ ఈ రోజు ఒకే వేదిక వద్దకు చేరుకున్నారు. బీఎంసీసీ విద్యార్థులకు జీవితం గురించి కొత్తగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. జీవితం అంటే ఏమిటో మీరు ఇప్పటికే అనుభవించారు.» అమ్రీత జీనా... ఆమె 19 ఏళ్ల వయసులో గయానా దేశం నుంచి న్యూయార్క్‌కు వచ్చింది. ఆమె చదువులో ఎప్పుడూ మంచి విద్యార్థినే. అయితే మొదటి బిడ్డ పుట్టిన తర్వాత కాలేజీ చదువును వాయిదా వేసుకుంది. కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత మళ్లీ చదువు కొన సాగించాలని నిర్ణయించుకుంది. కుటుంబ బాధ్యతలు, ఉద్యోగం, ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించడం వంటి ఎన్నో సమస్యలు ఎదురైనా ఆమె వెనక్కి తగ్గలేదు. ఈ రోజు అమ్రీత అకౌంటింగ్‌లో డిగ్రీ పూర్తి చేస్తోంది. భవిష్యత్తులో తన సొంత అకౌంటింగ్‌ సంస్థను ప్రారంభించాలన్నది ఆమె లక్ష్యం.» విరియాక్‌ హోమ్‌... కంబోడియాలో అనాథగా పెరిగాడు. ఒక ఇంటి నుంచి మరో ఇంటికి మారుతూ జీవించాడు. అతను మొదటిసారి విమానం ఎక్కింది న్యూయార్క్‌లోని బీఎంసీసీలో చదువుకోవడానికి వచ్చినప్పుడే. ఈ రోజు అతను గణితశాస్త్రంలో డిగ్రీ పూర్తి చేస్తున్నాడు.» సింథియా కుక్బేజీ... ఈమె తన మూడో బిడ్డకు జన్మనిచ్చిన తర్వాత బీఎంసీసీలో చేరింది. ప్రతి సోమవారం నుంచి శుక్రవారం వరకు, పిల్లలకు డైపర్లు మార్చడం, అల్పాహారం తయారుచేయడం, వారిని స్కూల్‌లో దింపడం వంటి పనులన్నీ పూర్తిచేసేది. తెల్లవారుజామున 3 గంటలకే అలారం పెట్టుకుని, పిల్లలు నిద్ర లేవకముందే చదువుకునేది. ఈ రోజు సింథియా శ్వాసకోశ చికిత్సకు సంబంధించిన విభాగంలో డిగ్రీ పూర్తి చేస్తోంది. ఇవి కేవలం ముగ్గురి కథలు మాత్రమే. గ్రాడ్యుయేషన్‌ ప్రసంగాలు చేసే వ్యక్తులు చెప్పే పట్టుదల మీలో ఇప్పటికే ఉంది. ఆ పట్టుదల లేకపోతే, మీరు ఈ రోజు ఇక్కడ ఉండేవారు కాదు.వద్దన్నా మేయర్‌ పదవికి పోటీనేను కూడా అందరూ వెళ్లే దారిలోనే ప్రయాణించలేదు. నేను భారతీయుడిని. నేను ఆఫ్రికన్ ను. నేను అమెరికన్ ను కూడా. నేను ముస్లింని. నా కుటుంబంలో హిందువులు కూడా ఉన్నారు. నేను డ్రేక్‌ పాటలను ఇష్టపడతాను. నేను న్యూయార్క్‌ నగర మేయర్‌ పదవికి పోటీ చేసినప్పుడు, చాలామంది నన్ను వద్దని చెప్పారు. ‘నీ వయసు ఇంకా సరిపోదు, నీకు సరైన పరిచయాలు లేవు, ఈ పదవికి అవసరమైన అర్హతలు నీకు లేవు’ అని అన్నారు. నేను ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడానికి ముందుకు వచ్చినప్పుడు, నాకు కేవలం ఒక శాతం మంది మాత్రమే మద్దతు ఇస్తున్నారని కొన్ని వార్తలు వచ్చాయి. పోటీ చేయడానికి సిద్ధమైనప్పుడు, కొన్ని సర్వేల్లో నా పేరును కూడా చేర్చలేదు! నా ప్రత్యర్థులకు నా పేరు సరిగ్గా పలకడం కూడా రాదు. నాకు మద్దతు ఇచ్చిన కొందరికి కూడా నా పేరు సరిగ్గా పలకడం రాలేదు! అయినా నేను ఎందుకు పోటీ చేశాను?ఎందుకంటే... మీలాగే నేను కూడా నా నుంచి ఏదో ఆశించాను. చాలామంది న్యూయార్క్‌ ప్రజల సహకారంతో మేము ప్రచార కార్యక్రమాన్ని కొనసాగించాం. వర్షం కురుస్తున్నా, ఎండమండుతున్నా... ప్రజల ఇళ్లకు వెళ్లి నా కోసం మద్దతు కోరిన వారు ఎంతోమంది ఉన్నారు. ఒక నమ్మకంతో ముందుకు సాగాం. మనకు ఇష్టమైన ఈ నగరంలో గౌరవంగా జీవించడం అనేది అందని కలగా ఉండకూడదు అని వివరించాం. ప్రజల నమ్మ కాన్ని పొందాం. ఇది వినడానికి మంచి విజయగాథలా అనిపించ వచ్చు. కానీ నా ప్రయాణంలో ఎన్నో ఆందోళనలు, సందేహాలు, నిరాశలు, వైఫల్యాలు ఉన్నాయి. అయితే, కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు నన్ను ఆదుకునే కుటుంబం ఉంది. అది నాకు లభించడం ఒక గొప్పఅదృష్టం. ఇలాంటి భద్రత, సహాయం అందరికీ ఉండవు.పట్టుదల, సహనంనేను విడుదల చేసిన చివరి పాటను సౌండ్‌క్లౌడ్‌లో వెయ్యిమంది కూడా వినలేదు. అయినా నా సంగీతం ద్వారా ఏదో సాధించాలన్న కలను వదులుకోవడానికి నేను సిద్ధంగా లేను. నా యుక్త వయసులో సేకరించిన సీడీల గుట్టను చూస్తూ నిద్రలోకి జారుకునే వాడిని. కామన్, లూప్‌ ఫియాస్కో, జే–జెడ్, తాలిబ్‌ క్వెలీ వంటి ర్యాప్‌ గాయకుల పాటలు వినేవాడిని. వారి పాటల్లో ఒక ముఖ్యమైన భావం ఉండేది. జీవితంలో కిందపడినా, కష్టాల్లో ఉన్నా, మళ్లీ లేచి నిలబడాలి. నా జీవితంలో అత్యంత నిరాశ కలిగించిన సమయాల్లో ఈ పట్టుదలే నాకు బలాన్నిచ్చింది. న్యూయార్క్‌లో జీవించడం అంటే కేవలం స్టైల్‌గా ఉండటం కాదు. సూర్యాస్తమయం సమయంలో రైలు వంతెన దాటే అంద మైన దృశ్యాన్ని చూడటం మాత్రమే కాదు. న్యూయార్క్‌లో జీవించడం అంటే ఇంటి అద్దె ఎలా చెల్లించాలి, కిరాణా సరుకులు కొనడా నికి డబ్బు సరిపోతుందా, ప్రతిరోజూ ప్రయాణించే రైలు ఆలస్య మైనప్పుడు ఎదురయ్యే సమస్యలను భరించడం, కొన్నిసార్లు రైలు సొరంగంలోనే ఆగిపోయినా ఓపికగా ఉండటం. ఈ నగరంలో జీవించాలంటే... మనలో ప్రతి ఒక్కరికీ పట్టుదల, సహనం, సమస్యలను తట్టుకునే శక్తి అవసరం. మీ ముందు అడ్డంకులు ఎన్ని ఉన్నా, మీ లక్ష్యాన్ని సాధించాలన్న పట్టుదల అవసరం. ఆ తపనే న్యూయార్క్‌ నగరపు నిజమైన స్వభావం. మీ ప్రయాణం ఎంత కష్టంగా ఉన్నా, మీ ప్రయత్నాన్ని కొనసాగించండి. మీ విజయం మీ జీవితాన్ని మాత్రమే కాదు, మరొకరి జీవితాన్ని కూడా మార్చగలదు. నా జీవితంలో అత్యంత నిరాశ కలిగించిన సమయాల్లో ఈ పట్టుదలే నాకు బలాన్నిచ్చింది.మీ విజయం మీ జీవితాన్ని మాత్రమే కాదు, మరొకరి జీవితాన్ని కూడా మార్చగలదు.అమెరికాలోని బీఎంసీసీ (బరో ఆఫ్‌ మాన్హాటన్‌ కమ్యూనిటీ కాలేజ్‌) 2026 బ్యాచ్‌ పట్టభద్రులను ఉద్దేశించి న్యూయార్క్‌ మేయర్‌ జోహ్రాన్‌ క్వామే మమ్దానీ స్నాతకోత్సవ ప్రసంగ సంక్షిప్త పాఠం:

ప్రపంచవ్యాప్తంగా యువత నుంచి వ్యక్తమవుతున్న అసమ్మతి స్వరాలను, నిరసనలను అర్థం చేసుకోవాలంటే వారు జీవిస్తున్న సామాజిక వాస్తవికతను పరిశీలించాలి. జెన్‌ జడ్‌ ఉద్యమాలను తాత్కాలిక ఆవేశంగా కొట్టి పారేయడం ఎంత పొరపాటో, వారి ప్రతి వ్యక్తీకరణను విప్లవాత్మక చైతన్యంగా చూడటం కూడా అంతే పొరపాటు. వారి ప్రశ్నల్లోని అవకాశాలను, పరిమితులను గుర్తించడం అవసరం.ఉపాధి పోటీకి విద్య ఎందుకు పరిమితమవుతోంది? అవకాశాలు కొందరికే ఎందుకు దక్కుతున్నాయి? సమానత్వం గురించి మాట్లాడే సమాజంలో కుల, వర్గ, లింగ వివక్షలు ఎందుకు కొనసాగుతున్నాయి? ప్రజాస్వామ్యంలో యువత గొంతుకు తగిన విలువ ఎందుకు దక్కడం లేదు? ఈ ప్రశ్నల వెనుక నిరుద్యోగం, ఆర్థిక అసమా నతలు, విద్య ప్రైవేటీకరణ, ప్రజాస్వామిక సంస్థలపై తగ్గుతున్న విశ్వాసం వంటి సమస్యలున్నాయి. ఒక దళిత విద్యార్థి ఎదుర్కొనే కుల అవమానానికి, ఆదివాసీ విద్యార్థి అనుభవించే సాంస్కృతిక దూరానికి, యువతి ఎదుర్కొనే వివక్షకు ప్రత్యేకమైన సామాజిక, చారిత్రక కారణాలున్నాయి. యువతను ఒకే ఆలోచనతో ఉన్న సమూహంగా చూడలేం.సామాజిక మాధ్యమాలు యువతకు తమ అనుభ వాలను వ్యక్తం చేయడానికి, అధికారిక కథనాలను ప్రశ్నించడానికి కొత్త అవకాశాలను కల్పించాయి. ఈ ప్రయాణంలో సాహిత్యానికి కీలకమైన పాత్ర ఉంది. అణగారిన ప్రజల అనుభవాలకు సాహిత్యంలో స్థానం కల్పించడం అంటే కొత్త పాత్రలను పరిచయం చేయడం మాత్రమే కాదు, సమాజాన్ని చూసే దృష్టిని మార్చడం కూడా. యువ రచయితలకు వేదికలు కల్పించడంతోపాటు వారి రచనలను వినడానికి, చదవడానికి, విమర్శనాత్మకంగా చర్చించడానికి సాహిత్య ప్రపంచం సిద్ధపడాలి.ఈ నేపథ్యంలో ‘సమూహ సెక్యులర్‌ రైటర్స్‌ ఫోరం’ అక్టోబర్‌ 31న హైదరాబాద్‌లోని వీరనారి చాకలి ఐలమ్మ మహిళా విశ్వవిద్యాలయంలో నిర్వహిస్తున్న రెండవ సమూహ యువ సాహిత్యోత్సవం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ‘గోడల్ని ఛేదిద్దాం’ అనే నినాదంతో యువతరం సాహిత్యం, విద్యార్థుల ఆకాంక్షలు, డిజిటల్‌ మాధ్యమాలు, ఆధిపత్య వ్యవస్థలు, ప్రదర్శన కళలు వంటి అంశాలపై చర్చకు వేదిక కల్పించడం ఆహ్వానించదగిన ప్రయత్నం. యువత అభిప్రాయాలతో ఏకీభవించకపోయినా వినడం, వాదనల్లోని బలాన్ని గుర్తించడం, అవసరమైతే మన ఆలోచన లను సవరించుకోవడం నిజమైన ప్రజాస్వామిక సంభాషణ.గోడలు ఇటుకలతోనే నిర్మితమవ్వవు. అవి మన ఆలోచనల్లో, విద్యాసంస్థల్లో, సాంస్కృతిక వ్యవస్థల్లో, మనుషుల మధ్య సంబంధాల్లోనూ ఉంటాయి. వాటిని ఛేదించడానికి ఆవేశంతోపాటు వివేచన, ప్రశ్నించే స్వేచ్ఛతో పాటు బాధ్యత అవసరం. యువత భవిష్యత్తు గురించి మాట్లాడటమంటే వారు రేపు ఏం అవుతారో ఊహించడం మాత్రమే కాదు, ఈ రోజు ఎలాంటి సమాజంలో జీవిస్తున్నారో ప్రశ్నించడం కూడా!– మెర్సీ మార్గరెట్‌, కవయిత్రిఇదీ చదవండి: చెబుతున్నదొకటి చేస్తున్నదొకటి!

ఇది ఆశ్చర్యం కాదుగానీ, ఆందోళన కలి గించే అంశం. వాస్తవిక నియంత్రణ రేఖ (ఎల్‌ఏసీ) పొడవునా పీపుల్స్‌ లిబరేషన్‌ ఆర్మీ (పీఎల్‌ఏ) సైనిక దళాలతో మన సైనికుల ద్వంద్వ యుద్ధం కొనసాగుతూనే ఉందని ఇండో–టిబెటన్‌ పోలీస్‌ (ఐటీబీపీ) డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ శత్రుజీత్‌ సింగ్‌ కపూర్‌ ఇటీవల వెల్లడించారు. ఈ ప్రతిష్టంభనలు జూలై నుంచి సాగుతున్నాయనీ, అరుణాచల్‌ ప్రదేశ్‌లో కొన్నిచోట్ల ఇప్పటికీ కొనసాగుతూనే ఉన్నా యనీ అన్నారు. ఈ ఘటనలను చిన్నపాటివిగా కొట్టిపారేయడానికే రెండు దేశాలూ మొగ్గు చూపాయి.కానీ సైనిక ఉద్రిక్తతలు వాస్తవ మేనని వెల్లడైంది. నిజానికి, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యి, భారత జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్‌ దోవల్‌ రెండు నెలల క్రితం బీజింగ్‌లో సమావేశమయ్యారు. రెండు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతినిధుల మధ్య 25వ దఫా సంభాషణలు ఆగస్టు 25న ముగిశాక రెండు దేశాలు 8 అంశా లపై ఏకాభిప్రాయాన్ని వ్యక్తపరచాయి. ఎనిమిది అంశాల్లో అంగీకారంఎల్‌ఏసీ వెంబడి శాంతి, సామరస్యాలను కొనసాగించాలని, ద్వైపాక్షిక సంబంధాల మధ్య స్థిరత్వాన్ని తీసుకురావాలన్నది మొదటి అంశం. పరస్పర అంగీకారయోగ్యమైన విధంగా 2005 ఒప్పందం కింద సరిహద్దుపై చర్చలను ముందుకు తీసుకెళ్ళాలన్నది రెండవ అంశం. సరిహద్దుల నిర్ధారణ, సరిహద్దు నిర్వహణపై రెండు కార్యాచరణ బృందాలు పనిచేయాలన్నది మూడవ అంశం. క్షేత్ర స్థాయిలో నెలకొనే ఎటువంటి పరిస్థితిపైనైనా వెంటనే ఇప్పు డున్న మార్గాల ద్వారా చర్చలు జరపాలనేది నాల్గవ అంశం. తూర్పు, మధ్య రంగాలలో రెండు కొత్త సైనిక హాట్‌లైన్‌ చానల్స్‌ ఏర్పాటు చేయడం, రెండు నూతన సమావేశ స్థలాలను నిర్ణయించు కోవడం ఐదవ అంశం. సరిహద్దు వర్తకానికి నిర్దేశించుకున్న మూడు ప్రదేశాలను తిరిగి తెరవడం, కైలాస్‌ మానస్‌ సరోవర్‌ యాత్రను విస్తరింపజేయడం ఆరవ అంశం. సరిహద్దుకు రెండు వైపులా ప్రవ హిస్తున్న నదులపై నిపుణుల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఏడవ అంశం. ప్రత్యేక ప్రతినిధుల మధ్య చర్చలను 2027లో భారతదేశంలో నిర్వహించాలనేది ఎనిమిదవ అంశం. చైనా భాషలో చదివిన వాంగ్‌ యి ప్రకటన ఎక్కువ రాజకీయ ప్రయోజనాలను ఉద్దేశించినదిగా సాగింది. మోదీ–జిన్‌పింగ్‌ కజాన్‌లో సమావేశమైనప్పటి నుంచి ప్రగతిని రెండు పక్షాలు సాను కూలంగా సమీక్షించాయని వాంగ్‌ అన్నారు. సరిహద్దు వివాదాన్ని ‘ఎక్కడ ఉంచాలో అక్కడ’ ఉంచుదాం, పరస్పర కీలక ప్రయోజ నాలను దృష్టిలో పెట్టుకుందాం. ప్రత్యర్థులుగాకాక భాగస్వాము లుగా పరస్పరం గౌరవించుకునేందుకు ప్రయత్నిద్దాం’ అని ఆయన చెబుతూ వచ్చారు. బీజింగ్‌ దృష్టి కోణం నుంచి అది నూతనసిద్ధాంతం. ఐటీబీపీ చీఫ్‌ వెల్లడించిన వివరాలను బట్టి అది ఎంత వరకు పరీక్షకు నిలిచినదీ తెలుస్తూనే ఉంది. చైనా కొత్త వాదనఏమాటకామాటే చెప్పుకోవాలి. భారత్‌ ఎలా స్పందించాలనే దానిపై కపూర్‌ కొన్ని విలువైన విధానపరమైన సూచనలు చేశారు. ప్రతి సరిహద్దు బెటాలియన్‌లోనూ డ్రోన్‌ ప్లాటూన్లను ఏర్పాటు చేయాలి. గల్వాన్‌ తరహా ముఖాముఖి పోరాటాలు జరిపేందుకు శౌర్య కమాండో దళాలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. ఎల్‌ఏసీ పొడవునా భూగర్భ బంకర్లు నెలకొల్పుకోవాలి. కపూర్‌ వ్యాఖ్యలను విదేశాంగ శాఖ అధికార ప్రతినిధి రణధీర్‌ జైస్వాల్‌ ఖండించలేదు. ‘సువ్యవస్థిత కాపలా తీరుతెన్నులకు భిన్నంగా చైనా దళాలు కొత్త పుంతలు తొక్కు తున్నప్పుడల్లా అడపాదడపా భారత్‌–చైనా సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో అలజడితో కూడిన పరిస్థితి ఏర్పడుతూనే ఉంది’ అని అన్నారు. ఆ తర్వాత మాత్రమే బీజింగ్‌ స్పందన వెలువడింది. ‘రెండు దేశాల మధ్య కుదిరిన ఉమ్మడి అవగాహనలకు చైనా కట్టుబడి ఉంది. ప్రాదేశిక సార్వభౌమత్వాన్ని, స్థిరత్వాన్ని పరిరక్షించుకునేందుకు, సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో సాధారణ సరిహద్దు పహరాను, నియంత్రణ కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తోంది’ అని చైనా విదేశాంగ శాఖ అధికార ప్రతినిధి గువో జియాకున్‌ అక్టోబర్‌ 26న ప్రకటించారు. ఆగస్టులో వాంగ్, అక్టోబర్‌లో గువో చెప్పిన మాటలను గమనిస్తే ఒకటేసారాంశం బోధపడుతుంది: మేం ఏకాభిప్రాయానికి కట్టుబడిఉంటాం. సాధారణంగానే పహరా తిరుగుతాం. భారత్‌ బాట నుంచి వైదొలగినపుడే అలజడి ఏర్పడుతుంది. ఇది పొందికైన మాటలతో కూడిన ప్రకటన. తోసిపుచ్చడం కష్టం. ఎల్‌ఏసీపై ఉన్న భిన్నాభిప్రాయాలను రెండు పక్షాలు 1993 నుంచి గుర్తిస్తూ వస్తున్నాయి. ఇపుడు చైనా దానిని మార్చే ప్రయత్నం చేస్తోంది. తాను సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉన్నట్లుగా, భారత్‌ మాత్రమే పక్కకు వైదొలగుతున్నట్లుగా మాట్లాడుతోంది. రెండు కొత్త హాట్‌ లైన్లను ఏర్పాటు చేయడం వంటి మర్యాదలను కాగితాలకు పరి మితం చేసి, ఆచరణలో వాటిని ఉల్లంఘించడం నూతన వాస్తవికత.ఉక్రెయిన్‌–ఇరాన్‌ పాఠాలుసైనిక డ్రోన్‌ కార్యక్రమాలను చైనా పెద్ద యెత్తున అనుసరిస్తోంది. జియు తియాన్‌ వంటి మాతృనౌక వేదికలకు రూపకల్పన చేస్తోంది. ఆకాశంలోని వాహక నౌక నుంచి కుప్పతెప్పలుగా డ్రోన్లు వెలువడతాయన్నమాట! దాని వాణిజ్యపరమైన డ్రోన్‌ పరిశ్రమ కూడా విస్తారమైనది. దానికి భిన్నంగా భారత్‌ ఓ మోస్తరు ఎత్తులో పయనించగలిగిన మానవ రహిత వైమానిక (మేల్‌) డ్రోన్లను తక్కువ సంఖ్యలో నిర్వహిస్తోంది. 31 ఎంక్యూ–9బిలకు 2024 అక్టోబర్‌లోనే ఆర్డరు పెట్టింది. ఈ దశాబ్ద అంతం నాటికి అవిఅందడం మొదలవుతుందని భావిస్తున్నారు. ఖరీదైన ఉపరితలం నుంచి గగనతలంలోకి ప్రయోగించే క్షిప ణుల ద్వారాకాక, శతఘ్నులు, ఇంటర్‌సెప్టర్‌ డ్రోన్లు, ఎలక్ట్రానిక్‌ వార్‌ ఫేర్‌ ద్వారా డ్రోన్లను అత్యధిక సంఖ్యలో ఉక్రెయిన్‌ కూల్చివేయ గలిగింది. చౌక రకం షహీద్‌ డ్రోన్లను మూకుమ్మడిగా ప్రయోగిస్తూ వాటి విలువకన్నా ఎక్కువ నష్టాన్ని ఇరాన్‌ సృష్టించగలిగింది. భారత్‌ 2025 మేలో ఆపరేషన్‌ సిందూర్‌ సందర్భంగా దీన్ని ప్రత్యక్షంగా కూడా గ్రహించింది. అందుకే డీఆర్‌డీఓ రూపొందించిన డి4 సిస్టం కూడా భారత్‌ నుంచి సరైన సమాధానం కాగలదు.భారత్‌ రక్షణ సామగ్రి ఉత్పత్తి 2025–26లో రూ. 1.78 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. దీనిలో ప్రైవేటు రంగ వాటా 24%. కానీ,ఇంజిన్లు, చిప్‌లను ఇప్పటికీ దిగుమతి చేసుకుంటున్నాం. 2024లో నిర్వహించిన ఆడిట్‌లో 400 మంది భారతీయ విక్రేతలు విక్రయించిన డ్రోన్లలో చైనా విడి భాగాలు ఉన్నట్లు కనుగొన్నారు. అందుకే రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్‌ సింగ్‌ చైనా పార్టులను ఒక్కటి కూడా ఉపయోగించకూడదని చెప్పారు. చిన్న, మధ్య తరహా సంస్థలు 2028 నాటికి చౌక రకానికి చెందిన 2 లక్షల డ్రోన్లను తయారు చేయగలగాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించారు. రెండు పక్షాలు చెబుతున్న ట్లుగా ఎల్‌ఏసీ పొడవునా శాంతి అవసరమే. కానీ, శత్రు దేశం దాని బాట నుంచి పక్కకు వచ్చినపుడు సరైన బుద్ధి చెప్పగల తక్కువ వ్యయ దాయకమైన డ్రోన్లు, షూటర్‌ సామగ్రి అత్యవసరం. తానే సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉన్నట్లుగా, భారత్‌ పక్కకు వైదొలగుతున్నట్లుగా చైనా మాట్లాడుతోంది.ఈ కొత్త చైనాను ఇండియా ఎదుర్కోవాల్సి ఉంది. -వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీ- సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

అనేక శతాబ్దాల పాటు భారతదేశం ప్రపంచ వాణిజ్యానికి, సాంస్కృతిక వికాసానికి, మేధో సంపత్తికి అసలైన కేంద్రంగా ఎలా వెలుగొందిందో విలియం డాల్రింపుల్‌ ఈ పాడ్‌కాస్ట్‌లో వివరించారు.సముద్రపు రహదారికి గుండెకాయ‘‘యూరప్‌ను చైనాతో కలిపే ఒకే ఒక్క మార్గం ‘సిల్క్‌ రోడ్‌’ ద్వారానే ప్రపంచంలో వ్యాపారం, కొత్త ఆలోచ నలు సాగాయని, మిగతా ప్రాంతాలన్నీ పెద్దగా ప్రాధాన్యం లేనివని మనం అనుకుంటాం. కానీ, హిందూ మహాసముద్రం ఆ కాలంలోనే ఒక రద్దీ అయిన ‘సముద్రపు రహదారి’గా ఉండేది. ప్రాచీన భారతదేశం ఏదో ఒక మూలన ఉన్న ద్వీపకల్పం కాదు; మధ్యధరా సముద్రం, ఎర్ర సముద్రం, పర్షియన్‌ గల్ఫ్, ఆగ్నే యాసియా ప్రాంతాలను ఒకే అంతర్జాతీయ వ్యాపార వ్యవస్థగా అనుసంధానించిన కీలకమైన మార్గం.ఊడ్చుకుపోయిన రోమ్‌ ఖజానా!‘‘భారతదేశంలోని మిరియాలు, సన్నని మస్లిన్‌ వస్త్రాలు, విలువైన రత్నాల కోసం రోమన్‌ ఉన్నత వర్గాలలో డిమాండ్‌ ఉండేది. ఆ డిమాండ్‌ను తీర్చడానికి ప్రతీ సంవత్సరం తమ సామ్రాజ్య ఖజానా నుండి బంగారం ఖాళీ అయిపోతోందని నాటి రోమన్‌ చరిత్రకారుడు ‘ప్లినీ ది ఎల్డర్‌’ వాపోయారు. ప్రపంచ సంపదనంతా భారతదేశం తనవైపు ఆకర్షించుకున్న కేంద్రం అనటానికి ఇదే నిదర్శనం. ప్రాచీన భారతదేశం ఏదో సాధారణ వస్తువులను సరఫరా చేసే చిన్న దేశం కాదు. ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తిమంతమైన ఆర్థిక కేంద్రం.కత్తి పట్టకుండానే ఖండాల ‘ఆక్రమణ’‘‘భారతదేశం నుండి ప్రపంచానికి వ్యాపించినది కేవలం భౌతికమైన వ్యాపారం మాత్రమే కాదు. అదొక సాంస్కృతిక, మేధోపరమైన ఎగుమతుల అద్భుతమైన అల. దానిని మనం ‘ఇండోస్ఫియర్‌’ అని పిలుచుకోవచ్చు. శతాబ్దాల పాటు భారతీయ మతాలు, కళలు, శిల్పకళ, సంస్కృత భాషా జ్ఞానం దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయా సియాల అంతటా విస్తరించాయి. ఇవి అంగ్కోర్‌ వాట్, బోరోబుదూర్‌ వంటి శాశ్వతమైన అద్భుత కట్టడాల నిర్మాణానికి దారితీశాయి.భారతీయ సాంస్కృతిక శక్తి ఆసియా ఖండపు రూపురేఖలనే మార్చివేసిందనటానికి అది రుజువు. ఈ విస్తరణ సైనిక దండయాత్రల ద్వారా జరగలేదు. వ్యాపారులు, బౌద్ధ/ హిందూ సన్యాసులు, ప్రయాణికులు సముద్ర మార్గాల ద్వారా భారతీయ ఆలోచనలు, రాజ్యపాలనా విధానాలు, ఇతిహాసాలు, మతపరమైన తత్వాలను తీసుకువెళ్లడం ద్వారా బర్మా (మయన్మార్‌) నుండి ఇండోనేషియా వరకు ఉన్న సమా జాలను శాశ్వతంగా మార్చివేశారు.ఆర్యభట్ట, బ్రహ్మగుప్తుల మేధస్సు‘‘మానవాళికి భారతదేశం అందించిన అత్యంత మౌలికమైన కానుక... గణితం, విజ్ఞాన శాస్త్ర రంగాల లోనే ఉంది. బ్రహ్మగుప్తుడు వంటి మేధావులు ‘జీరో’కు స్పష్టమైన గణిత నియమాలను, రూపాన్ని ఇచ్చారు. ఆర్యభట్ట ఖగోళ శాస్త్రంలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చారు. ఈ భావనలు మొదట బాగ్దాద్‌కి చేరి ‘ఇస్లామిక్‌ స్వర్ణయుగానికి’ పునాది వేశాయి. ఆ తర్వాత యూరప్‌కి చేరి, ఆధునిక శాస్త్రీయ విప్లవాన్ని సాధ్యం చేసిన ప్రాథమిక సాధనాలుగా మారాయి. నేడు మనం ఉపయోగిస్తున్న దశాంశ మానం (డెసిమల్‌ విధానం), సంఖ్యలతో సహా అనేక మేధోపరమైన అంశాలు దక్షిణాసియాలోనే పురుడుపోసుకున్నాయి. వీటిని అరబ్‌ పండితులు అనువదించి స్వీకరించారు.మరుగైపోయిన ‘మహాశక్తి’ చరిత్ర‘‘చారిత్రక విధ్వంసాలు, వలసవాద చరిత్ర రచన, ఆధునిక రాజకీయ ప్రచారాల కలయిక వల్ల భారత దేశపు అద్భుతమైన చారిత్రక వారసత్వం చాలావరకు కనుమరుగైంది. దండయాత్రల కారణంగా నలందవంటి ప్రముఖ విద్యా కేంద్రాలు ధ్వంసమయ్యాయి. బ్రిటిష్‌ వలస పాలన... పశ్చిమ దేశాల ఆధిపత్యం చుట్టూనే ఉద్దేశపూర్వకంగా చరిత్రను కేంద్రీకరించింది. ఇక ఇటీ వలి దశాబ్దాలలో చైనా తన ‘సిల్క్‌రోడ్‌’ కథ నాన్ని దూకుడుగా ప్రచారం చేయడం ద్వారా... ప్రపంచపు అసలైన మొట్టమొదటి ఆర్థిక, సాంస్కృతిక మహా శక్తిగా భారతదేశం నిర్వహించిన ప్రధాన పాత్రను వెనక్కి నెట్టేసింది.- ఎడిటోరియల్‌ టీమ్‌ఇదీ చదవండి: జెన్ జీ ఉద్యమాల దారెటు?

ఐరోపా వ్యాప్తంగా యువత నాయకత్వంలో ప్రభుత్వాలకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు, అల్లర్లు, విధ్వంసాలు– ఇది ప్రస్తుతం పతాక శీర్షికలో ఉన్న వార్త. భారత్‌లో కూడా ఇటువంటి వాతావర ణమే ఉంది. మొత్తం మీద ప్రపంచ రాజ కీయ వ్యవస్థల దృష్టంతా యువత మీదకు మరలక తప్పలేదనేది నిర్వివాదాంశం. గత రెండు నెలల్లో ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్, పోర్చుగల్, బెల్జియం, ఇటలీ, అల్బేనియా, జర్మనీ, ఆస్ట్రియాలలో యువత నిరసనలు ఆకాశాన్నంటుతున్నాయి. సెర్బియాలో యువత సూచించిన అభ్యర్థులు ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ప్రభుత్వాన్ని కూల గొట్టటం యూరప్‌ని నివ్వెరపరిచింది. యువత అసంతృప్తితో రోడ్డెక్కటానికి కారణాలు యూరప్‌ అంతటా ఒకే రకంగా లేవు. వీధి ఉద్యమాల స్వభావం, నైజాలలో కూడా వ్యత్యాసాలున్నాయి. కారణాలు అనేకంపాఠశాలల స్థితిగతులు, ఉపాధ్యాయుల కొరత వంటి అంశా లలో తీవ్ర అసంతృప్తి ఫ్రాన్స్‌ యువతను నిరసనలకు ప్రేరేపించింది. స్పెయిన్ లో ఆకాశాన్నంటుతున్న ఇంటి అద్దెలు, పోర్చుగల్‌లో పెరిగే ఇంటి అద్దెలతో బాటుగా తరుగుతున్న వేతనాలూ కారణాలు. బెల్జియంలో ప్రభుత్వం పొదుపు చర్యలలో భాగంగా విద్యార్థుల ట్యూషన్ ఫీజులను 835 యూరోల నుండి 1,200 యూరోలకుపెంచటంతో విద్యార్థులు రోడ్డెక్కారు. ఆస్ట్రియాలో యూనివర్సిటీ లకు ప్రభుత్వ నిధులలో ఒక బిలియన్ డాలర్ల కోత ఆగ్రహానికి కారణమయింది.అల్బేనియా, జర్మనీలలో యువత నిరసనలకు కారణాలు వేరుగా ఉన్నాయి. అల్బేనియాలో ప్రభుత్వ అవినీతి ఉద్యమ జ్వాలలను రేపింది. సెర్బియాలో రైల్వేస్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ కూలి ఇరవై ఐదు మందికి పైగా మృతి చెందటంతో యువత ఆగ్రహం కట్టలు తెంచుకున్నది. జర్మనీలో యువత ఆగ్రహానికి ఆర్థిక, విద్యారంగ సమస్యలు కారణం కాదు. అవసరమైతే, పద్దెని మిదేళ్లు నిండిన యువకులందరూ తప్పనిసరిగా సైన్యంలో పని చేయాలనే కొత్త చట్టాన్ని జర్మనీ ప్రభుత్వం జనవరి 2026లో తీసుకురావటంతో విద్యార్థి లోకంలో అసంతృప్తికి బీజం పడింది.స్థూలంగా పరిశీలిస్తే, ఐరోపాలో యువత నిరసనలకు మూడు కారణాలు కన్పిస్తాయి. 1. హార్మూజ్‌ జలసంధి దిగ్బంధనం, ఉక్రెయిన్ యుద్ధం వలన చమురు గ్యాస్‌ ధరలు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం పెరగటం. 2. ట్రంప్‌ ఒత్తిడి వలన రక్షణ బడ్జెట్‌ పెంచక తప్పని పరిస్థితి ఏర్పడటంతో పొదుపు చర్యలలో భాగంగా విద్యారంగం, సంక్షేమ రంగాలలో నిధులకు కోత పెట్టటం. 3. హౌసింగ్‌ సమస్యలు, ప్రభుత్వాల అవినీతి.వామపక్షాల ఎగదోత?ఫ్రాన్స్‌లో ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు మెక్రాన్ పట్ల తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉన్నది. ఫ్రాన్స్‌లోని వామపక్ష, రాడికల్‌ పక్షాలు ఎల్లో వెస్ట్‌ గ్రూప్, విద్యార్థులకు మద్దతు పలకటంతో ఉద్యమం ఉగ్రరూపం దాల్చింది. ఉద్యమంలో హింస, లూటీలు, విధ్వంసానికి వామపక్ష, రాడికల్‌ పక్షాలు కారణమని ప్రభుత్వం నిందిస్తున్నది. రైట్‌వింగ్‌ రిసెంబుల్‌ మెంట్‌ నేషనల్‌ పార్టీ కూడా విద్యార్థులకు మద్దతు ప్రకటించినప్ప టికీ, హింసను ఖండించి శాంతిభద్రతల చర్యలను సమర్థిస్తున్నది. ఇటలీలో రైట్‌వింగ్‌ మెలోని ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న యువత నిరసనలను ప్రతిపక్ష పార్టీలు, ట్రేడ్‌ యూనియన్‌లు దగ్గ రుండి నడిపిస్తున్నాయి. మెలోని ప్రభుత్వం నిరసనల పట్ల కఠినంగా వ్యవహరిస్తున్నది. జర్మనీ, బెల్జియంలలో కూడా వామపక్ష పార్టీలు యువత అసంతృప్తిని ఒక అవకాశంగా వాడుకుంటున్నాయి. టిక్‌ టాక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, డిస్కార్డ్, టెలిగ్రామ్, వాట్సాప్‌ వంటి సోషల్‌ మీడియా ప్లాట్‌ఫామ్‌లను జనసమీకరణకు, నిరసనల డిజైనింగ్‌కు వినియోగిస్తున్నారు. అక్టోబర్‌ 25న సెర్బియాలో జరిగిన ఎన్నికల ఫలితాలు యువత (జెన్ జీ) ఉద్యమాలకు మంచి ఊపునిస్తాయి. విద్యార్థి ఉద్యమం నిలబెట్టిన స్టూడెంట్‌ లిస్ట్‌ అభ్యర్థులు మెజార్టీ సీట్లను గెల్చుకున్నారు. 2024లో రైల్వే ఫ్లాట్‌ఫారమ్‌ దుర్ఘటనతో ప్రారంభమైన ఉద్యమం రెండేళ్లలో బలీయమైన వూచిచ్‌ ప్రభు త్వాన్ని కూలదోయటం ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది.అయితే సెర్బియాలో ఉద్యమానికీ, ఇతర దేశాలలో ఉద్యమా లకూ వ్యత్యాసాన్ని గమనించాలి. సెర్బియాలో ప్రభుత్వ అవినీతి, చైనాతో ఒప్పందాలపై వ్యతిరేకత ఆధారంగా ఉద్యమం నడిచింది. ఈ ఉద్యమంలో కాలేజీ, యూనివర్సిటీ విద్యార్థులు ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. విద్యార్థి నాయకులెవరూ రాజకీయ రంగు పులుము కోలేదు. స్టూడెంట్‌ లిస్ట్‌ పేరుతో పార్లమెంట్‌లోని సీట్లకు నిలబడే అభ్యర్థులను కాలేజీ కమిటీలు, యూనివర్సిటీ కమిటీ సమావేశా లలో చర్చలు, సమావేశాల అనంతరం నిర్ణయించారు. సమాజంలోని వివిధ వర్గాలకు చెందిన ప్రముఖులు, మేధావులు, వివాద రహితులను అభ్యర్థులుగా నిలబెట్టారు. విద్యార్థి నాయకులు నిల బడలేదు, ప్రతిపక్షాలతో చేతులు కలపలేదు. ఉద్యమ నిబద్ధత ఏ స్థాయిలో ఉందంటే, ప్రతిపక్షాలు తమ అభ్యర్థులను ఉపసంహరించుకోవాల్సి వచ్చింది. ఈ ఉద్యమంలో అధ్యాపకులు, ప్రొఫెసర్లు కీలకపాత్ర పోషించారు. ఎన్నికల వేళ ఉద్యమం కేవలం ప్రభు త్వాన్ని వ్యతిరేకించటమే కాకుండా ప్రత్యామ్నాయ అజెండా, మేని ఫెస్టోతో ప్రజల ముందుకు వచ్చింది.భారత్‌ నిరసనలపై ప్రభావంభారత్‌లో కూడా సోషల్‌ మీడియా ప్లాట్‌ఫామ్‌లను విరివిగా వినియోగిస్తూ యువతను ఆకర్షించే ప్రయత్నాలు ముమ్మరంగా జరుగుతున్నాయి. ఉద్యమ అజెండాతో యువత, విద్యార్థులు ప్రేరేపితమయినప్పుడే ఉద్యమం విజయవంతం అవుతుంది. నీట్‌ పరీక్ష నిర్వహణలో జరిగిన అవకతవకల అజెండాతో ప్రారంభమై నప్పుడు ఉద్యమంలో స్పష్టత కనపడింది. విద్యార్థులు, యువత కూడా చెప్పుకోదగిన స్థాయిలో స్పందించారు. తరువాత దశలో ఉద్యమం చీఫ్‌ ఎలక్షన్ కమిషనర్‌ రాజీనామా డిమాండ్‌కు మారటంతో అజెండాలో స్పష్టత లోపించింది. ఈ అంశంలో రెండు విష యాలను గమనించాలి. ఇదే అంశాన్ని ప్రధాన ప్రతిపక్షం ఇప్పటికే ఓట్‌చోరీ, ఈవీఎంల పేర్లతో రాజకీయ ఆయుధంగా వాడుకుంటున్న సంగతి మొదటిది. రెండవది, ఈ అంశానికి, యువత విద్యా ర్థుల సమస్యలకు సంబంధం లేదు. పాఠశాలలు, కాలేజీలు, యూని వర్సిటీల విద్యార్థులు, అధ్యాపకులు, సమాజంలోని నిరుద్యోగ యువత ప్రతిస్పందించే సమస్యలు, ప్రభుత్వ తప్పిదాలు, పాలనా విధానాలు, వైఫల్యాలను అజెండాగా చేసుకుంటే తప్ప జెన్‌ జీ ఉద్య మానికి విస్తృత మద్దతు లభించే అవకాశాలు తక్కువ. వామపక్ష పార్టీలు, ప్రధాన ప్రతిపక్షంతో కలిసి రాజకీయ అంశాల ఆధారంగా ఉద్యమం కొనసాగితే సామాన్య ప్రజానీకం దానిని వారి వారి రాజకీయ భావజాలం, రాజకీయ మొగ్గు పరంగానే చూస్తారు.సెర్బియాలో ఉద్యమానికీ, ఇతర దేశాలలో ఉద్యమాలకూ వ్యత్యాసాన్ని గమనించాలి. విద్యార్థుల ఉద్యమ నిబద్ధత ఏ స్థాయిలో ఉందంటే, ప్రతిపక్షాలు తమ అభ్యర్థులను ఉపసంహరించుకోవాల్సి వచ్చింది.- వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం విద్యారంగంలో వివక్షతకు గురైందని ఉద్యమించి తెలంగాణను సాధించుకున్నాము. కానీ, ప్రత్యేక తెలంగాణ సిద్ధించిన నేపథ్యంలో పాఠ్య పుస్తకాలు, ముఖ్యంగా మాతృభాష బోధన పుస్తకాలు ఉంటా యనీ, అవి స్థానిక భాష, యాస, సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తాయనీ ఆశించాం. కానీ, పాలకులు ఆదరబాదరగా, ఓ విధానమంటూ లేకుండా, మాతృభాషను నేర్చుకోవడానికి పాటించాల్సిన శాస్త్రీయ విధానాన్ని పట్టించుకోకుండా ప్రాథమిక స్థాయి తెలుగు పుస్తకాల్ని తయారు చేయించారు. నాటి పీవీ రంగారావు, దేవినేని వెంకట రమణ లాంటి విద్యాశాఖ మంత్రుల హయాంలో ఒంటిచేత్తో తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల్ని రచించిన ప్రొ‘‘ బండ సరోజన ఈ అస్తవ్యస్త పుస్తకాల్ని చూసి ఆవేదన చెందారు. భాషా వాచకాల తయారీకి ఉండే సోపానాలైన అక్షర, పద, వాక్య పద్ధతులకు భిన్నంగా... పిల్లల నిత్యజీవిత వాడుక పదాలను గుర్తించకుండా, ఆ వాడుక పదాల్ని వర్ణమాలతో అనుసంధానం చేస్తూ భాషా పుస్తకాల్ని తయారు చేయకపోవటంతో పిల్లలకు మాతృభాష కూడా భారంగా మారింది.ఈ విషయాల్ని ఎత్తి చూపడం బాధ్యతగా భావించిన సరోజన విద్యాశాఖ దృష్టికి తీసుకెళ్లినా ప్రయో జనం లేకపోయింది. చివరికి విధిలేక పాఠ్య పుస్తకాల లోపాలను ఎత్తిచూపుతూ, పాఠ్యపుస్తక రచనకు పాటించాల్సిన విధివిధానాల్ని పొందు పరుస్తూ 2021 చివర్లో లోకాయుక్తలో కేసు వేసి రాష్ట్ర విద్యాశాఖను, ఎస్‌సీఈఆర్‌టీని పార్టీలుగా చేసి మూడు సంవత్సరాలు ఒంటరి పోరు చేయడం గమనార్హం.చివరికి ఈ మూడు సంవత్సరాల కోర్టు అనుభవాల్ని, పుస్తకాల తయారీకి పాటించాల్సిన విధివిధానాల్ని, ప్రాధాన్యతలను, రచయితల స్థాయిని అనుభవాల్ని క్రోడీకరిస్తూ ‘వాచకాలు– మన వారసత్వ సంపద’ పేరున విలువైన పుస్తకాల్ని ప్రచురించి 30.3.2024న రవీంద్ర భారతిలో, విద్యాభిమానుల సమక్షంలో ఆవిష్క రించారామె. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ఎ¯Œ టీఆర్‌ చేత, ఇతర విద్యాశాఖమాత్యుల చేత పుస్తక రచనలో శభాష్‌ అనిపించుకున్న సరోజన 1994లో 1, 2వ తరగతులకు రాసిన తెలుగు వాచకాలు 2008 దాకా కొనసాగడం గమనార్హం.స్ఫూర్తినిచ్చే ప్రయాణంసాధారణ కుటుంబంలో, ఆడపిల్లకు చదు వెందుకు అనే రోజుల్లో ఒకప్పటి జనగామ తాలూకాలోని లద్దనూర్‌ (రజాకార్ల గడ్డ) 1941లో జన్మించిన సరోజన ఎలిమెంటరీ టీచర్‌స్థాయి నుంచి ఉన్నత విద్యాశాఖ పరిశోధనా కేంద్రంలో ప్రొఫెసర్‌ స్థాయికి ఎదగడానికి సగటు మహిళ ఎదుర్కోవాల్సిన అడ్డంకుల్ని, అవమానాల్ని ఎదు ర్కొన్నారు. ఆమె విద్యావేత్తనే కాక, మంచి కథకురాలు, కవయిత్రి, ఆకాశవాణి ప్రవక్త. ‘సరోజం’ అనే శీర్షికన తన ఆత్మకథను 2020లో రాశారు. అందులో విద్యాశాఖలో ఉండే కులాల దొంతరలను, వివక్షతను, సాచివేత ధోరణిని ధైర్యంగా ప్రజల ముందర పెట్టారు.అందరితో కలుపుగోలుగా ఉండే సరోజన ఏ గ్రూపుకు దగ్గర కాకుండా అన్ని వర్గాలతో, రచయిత, రచయిత్రులతో కలసిమెలసి ఉండ టమే కాదు, తాను గుర్తించిన తప్పుల్ని నిర్మొహ మాటంగా చెప్పే నిజాయతిపరురాలు. 85 సంవ త్సరాల వయస్సులో అక్టోబర్‌ 22న తన కూతురు అపర్ణ దగ్గర అమెరికాలోని వర్జీనియాలో తుది శ్వాస విడవడం విద్యారంగానికి నష్టమే! తన దేహాన్ని వీడుతూ కూడా, తన శరీరాన్ని మెడికల్‌ సైన్స్ పరిశోధనకై అప్పగించేలా ముందు జాగ్రత్త పడటం అభినందనీయం.– డా. గాండ్ల లచ్చయ్య, ‘రైట్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ ఫర్‌ బెటర్‌ సొసైటీ’ అధ్యక్షులు

ఆధునిక కాలంలో ఆవిష్కృతమైన గొప్ప సాంకేతిక పరిజ్ఞానంగా ఇంటర్నెట్‌ను చెప్పవచ్చు. 1969లో ఎలక్ట్రానిక్‌ సందేశాన్ని పంపడానికి ఇంటర్నెట్‌ను మొదటిసారి వాడిన రోజును గుర్తుచేసుకుంటూ ‘అంతర్జాతీయ ఇంటర్నెట్‌ డే’ను 2005 నుండి జరుపుకొంటున్నారు.1969లో ఇంటర్నెట్‌ను ఆర్పానెట్‌ (అడ్వాన్స్‌డ్‌ రీసెర్చ్‌ ప్రాజెక్ట్స్‌ ఏజెన్సీ నెట్వర్క్‌)గా పిలిచేవారు. లాస్‌ ఏంజెల్స్‌లోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యార్థి ప్రోగ్రామర్‌గా ఉన్న చార్లీ క్లైన్‌ 1969 అక్టోబర్‌ 29న మొదటిసారిగా తమ విశ్వవిద్యాలయంలోని ఒక కంప్యూటర్‌ నుండి స్టాన్‌ఫోర్డ్‌ రీసెర్చ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో ఉన్న మరో కంప్యూటర్‌కు ఆంగ్లపదం ‘లాగిన్‌’ పంపే ప్రయత్నం చేశాడు. ముందుగా ‘ఎల్‌’ అక్షరాన్నీ, తరువాత ‘ఒ’ అక్షరాన్నీ విజయవంతంగా పంపాడు. మూడవ అక్షరం ‘జి’ని పంపే లోపు సిస్టం క్రాష్‌ అయ్యింది. తరువాత సాంకేతిక లోపాలను సవరించి మిగతా అక్షరాలను కూడా పంపగలిగారు. బ్రిటిష్‌ కంప్యూటర్‌ శాస్త్రవేత్త టిమ్‌ బెర్నర్స్‌ లీ 1989–90లో స్విట్జర్లాండ్‌లో చేసిన పరిశోధనల ఫలితంగా వరల్డ్‌ వైడ్‌ వెబ్‌ ఏర్పడింది. ఇది హైపర్‌ టెక్స్ట్‌ పత్రాలను సమాచార వ్యవస్థ లోకి అనుసంధానిస్తుంది. ఇవి నెట్‌వర్కులోని ఏ నోడ్‌కైనా అందుబాటులో ఉంటాయి.1990ల మధ్య నుండి ఇంటర్నెట్‌ వాణిజ్యం పైన, సాంకేతిక పరిజ్ఞానంపైన విప్లవాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది. ఎలక్ట్రానిక్‌ మెయిల్, తక్షణ సందేశం, వాయిస్‌ ఓవర్‌ ఇంటర్నెట్‌ ప్రోటోకాల్, టెలిఫోన్‌ కాల్స్, వీడియో చాట్, వరల్డ్‌ వైడ్‌ వెబ్‌– దాని చర్చా వేదికలు, బ్లాగులు, సోషల్‌ నెట్‌వర్కింగ్‌ సేవలు, ఆన్‌లైన్‌ షాపింగ్‌ సైట్‌లు వంటివి ఈ విప్లవంలో భాగం అయ్యాయి.ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు 615 కోట్ల మంది ఇంటర్నెట్‌ను ఉపయో గిస్తున్నారు. ఇది ప్రపంచ జనాభాలో సుమారు 73.9 శాతం. ఇప్పటికీ ప్రపంచంలో దాదాపు 217 కోట్ల మందికి ఇంటర్నెట్‌ సదుపాయం లేదు. వీరిలో ఎక్కువ మంది దక్షిణాసియా, ఆఫ్రికా ఖండాల్లో ఉన్నారు. ప్రపంచంలో అత్యధిక ఇంటర్నెట్‌ వినియోగదారులు ఉన్న దేశాల జాబితాలో చైనా, భారతదేశం మొదటి రెండు స్థానాల్లో ఉన్నాయి.– ఎం. రాం ప్రదీప్‌ ‘ జేవీవీ సభ్యుడు, తిరువూరుఇదీ చదవండి: భర్త ముఖాన్ని జల్లెడలో చూస్తారు.. ఈ పండుగ గురించి తెలుసా?

సెప్టెంబరు చివరి వారంలో కురిసిన భారీ వర్షాలకు రాష్ట్రంలో లక్ష ఎకరాలకు పైగా పంటలు నీట మునిగాయని ప్రాథమిక అంచనా; అందులో సగానికి పైగా కాకినాడ, తూర్పు గోదావరి, కోనసీమ జిల్లాల్లోనే. వర్షం ప్రకృతి చేతిలో ఉంటుంది; కురిసిన నీరు ఎన్ని రోజుల్లో పొలం విడిచిపోతుందన్నది మాత్రం మురుగు కాలువల (డ్రైన్ల) చేతిలో ఉంటుంది. పొలం నుంచి సముద్రం దాకా సాగే ఒకే మురుగు మార్గాన్ని రెవెన్యూ, జలవనరుల శాఖల మధ్య ముక్కలు చేసిన పాలనా లోపం పెద్ద సమస్య అయ్యింది.కాలువలు పొలాలకు నీరు తెస్తే, డ్రైన్లు ఆ నీటిని బయటకు తీసుకుపోతాయి. సముద్ర మట్టానికి పది మీటర్ల లోపు ఎత్తున్న చదునైన డెల్టాలో నీరు తనంతట తాను బయటకు పోదు. వర్షం, నదీ వరద ఒకేసారి వస్తే డ్రైన్ల ఒడ్డు భూములు 30–40 రోజుల దాకా నీటిలోనే ఉంటాయి. వరి మూడు నాలుగు రోజుల ముంపునే తట్టుకుంటుంది. తూర్పు, పశ్చిమ డెల్టాల డ్రైనేజీని తొలుత సుమారు 1.8, 2.2 లక్షల ఎకరాలకు రూపొందించారు. నేడు ఆయకట్టు రెట్టింపు దాటి ఏటా రెండు మూడు పంటలు పండుతున్నా డ్రైన్ల సామర్థ్యం ఆ మేరకు పెరగలేదు.గోదావరి డెల్టాలో జలవనరుల శాఖ వర్గీకరించిన మేజర్, మీడియం, మైనర్‌ డ్రైన్లు సుమారు 980 ఉన్నాయి. వాటి పొడవు సుమారు 4,180 కిలోమీటర్లు. వీటికి ఆవల పొలాల మధ్య నుంచి సాగే రెవెన్యూ డ్రైన్‌ లు ఉమ్మడి తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని 891 కిలోమీటర్లు ఉన్నాయి. పొలం నుంచి సముద్రం దాకా నీటి దారి ఒక్కటే; కానీ చాలాచోట్ల ఒకే డ్రైన్‌ లైనులో ఒక భాగం జలవనరుల శాఖ నోటిఫై చేసింది, మరో భాగం రెవెన్యూ లేదా ప్రైవేటు డ్రైన్‌. జలవనరుల శాఖ తన భాగాన్ని తవ్వినా రెవెన్యూ భాగం పూడుకుపోతే పొలం నీరు మేజర్‌ డ్రైన్‌ దాకా చేరదు.ఈ లోపాలకు నిలువుటద్దం కోనసీమలో 22.3 కిలోమీటర్లు సాగి వైనతేయ పాయలో కలిసే శంకరగుప్తం మేజర్‌ డ్రైన్‌. దీని సముద్ర ముఖద్వారం ఇసుక మేటలతో మూసుకుపోయి దిగువ 8.4 కిలోమీటర్ల నీటికి దారే లేదు. వరద వేళ నదీ నీరు, పోటు వేళ సముద్రపు నీరు లోపలికి తన్నుతాయి. ఇటీవల అదే దారిన ఉప్పు నీరు కేశనపల్లి సహా 13 గ్రామాల కొబ్బరి తోటల్లోకి చొచ్చుకు వచ్చింది. సుమారు లక్ష కొబ్బరి చెట్లు ఎండి పోయాయనీ, రెండు ఖరీఫ్‌లలో సుమారు 6,000 ఎకరాల పంటలు మునిగాయనీ 2026 ఫిబ్రవరిలో శాసనసభలోనే నమోదైంది.డెల్టా రైతు మరో పంటను ముంపుకు కోల్పోకముందే ఈ సమస్యకు శాశ్వత ముగింపు పలకాలి. అందుకు కావలసింది కొత్త కమిటీలు కాదు. ఇప్పటికే కొన్ని కమిటీ నివేదికలు ఉండనే ఉన్నాయి. దృఢమైన నిర్ణయం, రెవెన్యూ, లోకల్, ప్రైవేటు డ్రైన్లన్నిటినీ నోటిఫై చేసి పొలం నుంచి సముద్రం దాకా మొత్తం డ్రైనేజీ నెట్‌వర్క్‌ జలవనరుల శాఖ ఒక్కదాని కిందకు తేవాలి. అది పూర్తయ్యే దాకా ప్రతి ఖరీఫ్‌కు ముందు... రెండు శాఖలూ డ్రైన్‌ లైను వారీగా ఉమ్మడి, కాలపరిమిత పూడికతీత ప్రణాళిక అమలు చేయాలి. ఆక్రమణ లను తొలగించాలి. డ్రైన్‌లను సర్వేచేసి హైడ్రాలిక్‌ పర్టిక్యులర్స్‌ని డిస్‌ఛార్జ్‌ ప్రకారంసరిచేయాలి. రెట్టింపైన ఆయ కట్టుకు తగ్గట్టు డ్రైన్ల సామర్థ్యం పెంచాలి. కొబ్బరి రైతులకు తగిన పరిహారం ఇవ్వాలి.– కొవ్వూరి త్రినాథ రెడ్డి, ఏపీ వైఎస్సార్‌సీపీ రైతు విభాగం ఉపాధ్యక్షుడు, రాష్ట్ర నీటిసంఘాల అసోసియేషన్‌ మాజీ ప్రధాన కార్యదర్శిఇదీ చదవండి: విద్యాలయాలా? వినోద వేదికలా?

విద్యా ప్రాంగణాలు సంస్కారానికి, నైతిక విలువలకి, మేధో వికాసానికి పునాదులు వేయాల్సిన పవిత్ర వేదికలు. విద్యార్థి భవితవ్యాన్ని తీర్చిదిద్ది, పరిశోధనలు, ప్రాక్టికల్‌ నైపుణ్యాలు, ఉపాధి అవకాశాలు, సామాజిక స్పృహపై దృష్టి సారించాల్సిన విద్యాసంస్థలు నేడు వినోద కేంద్రాలుగా, సినిమా ప్రమోషన్ల అడ్డాలుగా రూపాంతరం చెందుతుండటం విద్యా వ్యవస్థను పట్టిపీడిస్తున్న తీవ్ర సమస్య.తెలంగాణ సాంస్కృతిక జీవనాడి అయిన బతుకమ్మ, ఆధ్యాత్మిక భావనను పెంచే నవరాత్రి వేడుకలను కాలేజీల్లో నిర్వహించడం తప్పు కాదు. కానీ, ఆ ఉత్సవాల ముసుగులో చేస్తున్న తంతు అసలు స్ఫూర్తికే గొడ్డలిపెట్టుగా మారుతోంది. ఆడపడుచుల ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక అయిన బతుకమ్మ వేళ క్యాంపస్‌లలో మారుమోగాల్సింది జానపద లయలు, సంస్కృతీ వైభవం. అందుకు భిన్నంగా అశ్లీల భావాలు ధ్వనించే సినిమా పాటలు, ఐటమ్‌ సాంగ్స్, అసందర్భ కేరింతలతో పవిత్ర వేడుకలను అపహాస్యం చేస్తున్నారు. పండుగ సంప్ర దాయ ఔన్నత్యాన్ని తుంగలో తొక్కి, యువతను ఆకర్షించేందుకు సాగించే ఈ వాణిజ్య వికృత చేష్టలు విద్యా ప్రమాణాల పతనావస్థను తెలియ జేస్తున్నాయి.ఈ క్రమంలో భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన విధివిధానాలను ప్రతి యాజమాన్యం విధిగా గుర్తుంచుకోవాలి. ఆర్టికల్‌ 28(1) ప్రకారం ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే ఏ విద్యాసంస్థలోనూ మతపరమైన బోధనలకు, ప్రత్యేక పూజలకు తావులేదు. ఆర్టికల్‌ 28(3) ప్రకారం ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్‌ అన్‌ ఎయిడెడ్‌ సంస్థలు సాంస్కృతిక లేదా సాంప్రదాయ వేడుకలు నిర్వహించి నప్పటికీ, ఏ ఒక్క విద్యార్థినీ బలవంతంగా అందులో పాల్గొనేలా ఒత్తిడి చేయకూడదు. హాజరు, అంతర్గత మార్కులను వేడుకలతో ముడిపెట్టడం, పండుగల పేరిట విద్యార్థుల నుంచి బలవంతపు చందాలు లేదా ఫీజులు వసూలు చేయడం చట్టరీత్యా చెల్లదు. సాంస్కృతిక స్వేచ్ఛ పేరిట లౌకిక, విద్యా సంబంధ వాతావరణాన్ని విస్మరించడం సమర్థనీయం కాదు.మరోవైపు, వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం సినిమా బృందాలు కాలేజీలను ఎంచుకోవడం సర్వసాధారణమైపోయింది. విద్యార్థుల వయస్సుకు ఏమాత్రం తగని కంటెంట్‌ ఉన్న చిత్రాలు, హింసను లేదా వికృత ధోరణు లను ప్రోత్సహించే సినిమాల ప్రచార కార్యక్రమాలను యాజమాన్యాలే ముందుండి నిర్వహించడం బాధ్యతా రాహిత్యం. సెలబ్రిటీలను తీసుకొచ్చి ప్రచార ఆర్భాటం చేయడం వల్ల కాలేజీకి ఉచిత పబ్లిసిటీ వస్తుందనే భావన తప్ప, దీనివల్ల విద్యార్థుల ఏకాగ్రత, క్యాంపస్‌ పవిత్రత ఎంతలా మంట గలుస్తున్నాయో యాజమాన్యాలు విస్మరిస్తున్నాయి.విద్యార్థికి అందించే నాణ్యమైన విద్య, ఉద్యోగావకాశాలు, క్రమశిక్షణే సంస్థకు శాశ్వత గుర్తింపును తెస్తాయి. ఉన్నత విద్యామండలి, విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రభుత్వాలు తక్షణమే స్పందించి క్యాంపస్‌లను వాణిజ్య వినోద కేంద్రాలుగా మార్చే పోకడలకు కఠిన మార్గదర్శకాలతో అడ్డుకట్ట వేయాలి.– డా. మేడా జగన్మోహనరావు, విద్యారంగ నిపుణులుఇదీ చదవండి: స్టేషన్‌కు పిలిస్తే వెళ్లాలా?

తెలుగు నేల తరతరాల సజీవ కళల పుట్టినిల్లు. భక్తిని, ముక్తిని మేళ వించే ‘హరికథ’; శాస్త్రీయ నృత్యంలో తెలుగు సంతకమైన ‘కూచిపూడి’, కాకతీయుల వీరత్వాన్ని చాటే ‘పేరిణి శివతాండవం’ మన సాంస్కృతిక శిఖరాలు. ఇక పల్లెసీమలగుండె చప్పుళ్ళుగా నిలి చిన తెలంగాణ మట్టి పరిమళాల ‘ఒగ్గుకథ’, ‘చిందు భాగవతం’, ‘గొల్ల సుద్దులు’; ఉత్తరాంధ్ర జానపదుల ఊపిరైన ‘తప్పెటగుళ్ళు’, ‘జముకుల కథ’... ఇలా తెలుగు వారి కళా ప్రస్థానంఒక మహా సముద్రం. ఇందులో ఒక భాగం బుర్రకథ.జంగం కథల సంప్రదాయంతో సన్నిహిత సంబంధం కలిగి, యక్షగాన, శారద కథల సంప్ర దాయంతో ముడిపడిన శక్తిమంతమైన కథాగాన కళారూపం ‘బుర్రకథ’. ‘వినరా భారత వీర కుమారా... విజయం మనదేరా’ అని ప్రధాన కథ కులు పాడగానే, వంతలు ‘తందాన తాన’... అనగానే పల్లెంతా నిద్ర మరిచేది. ‘బుర్ర’ ఆకారంలో ఉండే తంబురా భుజాన వేసుకుని, కుడి చేతి బొటన వేలికి లోహపు ఉంగరాలు తొడుక్కొని తాళం వేస్తూ, కాలి గజ్జెల రవళులతో ప్రధాన కథకులు ముందుకు, వెనుకకు అడుగులు వేస్తూ ‘భ్రమరి నృత్య’ రీతిలో గిర్రున తిరుగుతూ కథ చెబుతుంటే... ఇరువైపులా ఉండే వంతలు గుమ్మెట వాయిస్తూ కథకు ఊపునిస్తారు. ఒకవంత సమకాలీన సామాజిక అంశాలను ప్రస్తావిస్తే, మరో వంత హాస్యంతో నవ్విస్తారు. ఈ ముగ్గురి సమన్వయంతో సాగిపోయే ఈ కళా రూపం ఉద్వేగాన్నీ, చైతన్యాన్నీ మేళవిస్తుంది.తొలితరం కళాకారులు రెంటపాళ్ల గుడ్డిజంగం, దొడ్డి సుబ్బారావుల స్ఫూర్తితో... కోసూరి పున్నయ్య, సుంకర సత్యనారాయణ, పద్మశ్రీ షేక్‌ నాజర్‌ వంటి వైతాళికుల గళంతో 1940లలో బుర్రకథ ఆధునిక రూపు సంతరించుకుంది. బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం, నిజాం నవాబుల కాలంలో దోపిడీకి, భూస్వామ్య వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను ఏకం చేసిన బుర్రకథపై ఒక దశలో నిషేధం ఉంది. రాత్రంతా మేల్కొని గొంతు చించుకుని పాడే బుర్రకథలో ఒక మహిళ ప్రధాన కథకురాలిగా నిలబడటం విశేషం. మోటూరి ఉదయం ప్రధాన కథకురాలిగా, చింతల కోటేశ్వరమ్మ, మహంకాళి పార్వతి వంతలుగా మహిళా బుర్రకథ జట్టు నడిపారు. ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతంలో గరివిడి లక్ష్మి ప్రస్థానం మరో ముఖ్య అధ్యాయం. పెద్దగా చదువుకోకపోయినా బొబ్బిలి యుద్ధం, పల్నాటి వీరచరిత్ర వంటి కథలను కంఠస్థం చేసి నిప్పులు చెరిగేలా గానం చేసిన లక్ష్మి పది వేలకు పైగా ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. ఆమె జీవితంపై వచ్చిన సినిమానే ‘గరివిడి లక్ష్మి’.కథలన్నీ పురుషుల చుట్టూనే తిరుగు తాయని, మహిళలు కేవలం అలంకారప్రాయ మనే మూస ధోరణిని బద్దలుకొట్టిన అరుదైన చలన చిత్రం ఇది. సినీ అభిమానులంతా పురుష హీరోల చుట్టూనే తిరుగుతూ... నటులు, కులాలు, చివరకు ప్రాంతీయ విభజనలతో చీలిపోతున్న వేళ... ఓరుగల్లు గడ్డపై పుట్టిన ఆనంది, ఉత్తరాంధ్ర జానపద కోకిల పాత్రను మోస్తూ అక్కడి యాసను, బుర్రకథ బాణీని ఆత్మీయంగా పలికించడం... తెలుగు ప్రజలంతా కళాత్మకంగా, భావోద్వేగపరంగా ఒక్కటేనని చాటి చెప్పింది. తంబురా మీటుతూ, అందెలతో తాళం వేస్తూ తెలుగు అమ్మాయి ఆనంది వేసే చురుకైనఅడుగులు, ముఖ కవళికలు మహానటి సావిత్రి వారసత్వాన్ని గుర్తుకు తెస్తాయి. ఆధునిక సాంకేతిక వినోదపు హోరులో ఆదరణ కోల్పోయి కాలగర్భంలో కలిసి పోతున్న జానపద కళారూపాలను చలన చిత్రాలుగా తీసి భద్రపరచాలన్న నాటి జానపద కళోద్ధారకుడు, నటుడు డాక్టర్‌ మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి ఆకాంక్షకు కార్యరూప మిస్తూ... బుర్రకథకు వెండి తెర పట్టిన నివాళి ‘గరివిడి లక్ష్మి’.– శ్రీనివాస్‌ మాధవ్‌ సమాచార హక్కు పరిశోధకుడు బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం, నిజాం నవాబుల కాలంలో దోపిడీకి, భూస్వామ్య వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను ఏకం చేసిన బుర్రకథపై ఒక దశలో నిషేధం ఉంది.

ప్రియమైన విద్యార్థులారా! ఈ రోజు మీ జీవితాల్లో ఎంతో ప్రత్యేకమైన రోజు. తోహోకు యూనివర్సిటీ తరఫున మీ అందరికీ హృదయపూర్వక అభినందనలు. బ్యాచిలర్స్‌ డిగ్రీ పూర్తి చేసిన వారు; మాస్టర్స్, వృత్తివిద్యలో ఉన్నత డిగ్రీలు పొందినవారు; పరిశోధనలో అత్యున్నత స్థాయిని చేరుకుని డాక్టరేట్‌ సాధించిన వారు– మీరందరూ ఈ రోజు ఒక గొప్ప మైలురాయిని చేరు కున్నారు. ఇది మీకు మాత్రమే కాదు, యూనివర్సిటీకి కూడా గర్వకారణం. ప్రపంచంలోని 43 దేశాలు, ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన విద్యార్థులు ఈ రోజు పట్టాలు అందుకోవడం నాకు ఎంతో సంతో షాన్ని కలిగిస్తోంది. మీ రాకతో మన ఈ యూనివర్సిటీ నిజమైనఅంతర్జాతీయ విద్యా కుటుంబంగా మారింది. ఊహించని మార్పుల మధ్య ప్రయాణంగత కొన్నేళ్లుగా ప్రపంచం ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితులను వివరించడానికి ‘వీయూసీఏ(వలాటైల్, అన్‌సర్‌టైన్, కాంప్లెక్స్,ఆంబిగ్యుయస్‌) ప్రపంచం’ అనే మాటను ఉపయోగిస్తున్నారు.అంటే... వేగంగా మారుతూ, అనిశ్చితితో నిండి, అనేక సంక్లిష్టత లతో కూడిన సందిగ్ధ ప్రపంచం. ఇప్పుడు కొందరు మనం మరో దశలోకి అడుగుపెట్టామని చెబుతున్నారు. దాన్ని ‘బీఏఎన్‌ఐ (బ్రిటిల్, ఆంక్సియస్, నాన్‌ లీనియర్, ఇన్‌కాంప్రెహెన్షబుల్‌ప్రపంచం’ అంటున్నారు. అంటే... ఎప్పుడు ఏం జరుగుతుందో తెలి యని పరిస్థితులు, పెరుగుతున్న ఆందోళనలు, ఊహించని పరిణా మాలు, అర్థంకాని క్లిష్టమైన సమస్యలతో కూడిన ప్రపంచం. బయటికి ఎంతో బలంగా కనిపించే వ్యవస్థలు కూడా ఒక్క సారిగా కుప్పకూలవచ్చు. చిన్న సంఘటన కూడా ఊహించనివిధంగా పెద్ద మార్పుకు కారణం కావచ్చు. కొన్ని పరిణామాలుఎంత వేగంగా, సంక్లిష్టంగా మారతాయంటే... వాటిని అర్థం చేసుకోవడమే కష్టమవుతుంది. సైన్స్, టెక్నాలజీ రంగాల్లో వస్తున్న వేగవంతమైన మార్పులు దీనికి ఉదాహరణ. ముఖ్యంగా కృత్రిమ మేధస్సు (ఏఐ) అనేక అవకాశాలను తెస్తూనే, కొత్త సమస్యలకు కూడా కారణమవుతోంది. రాబోయే పది, ఇరవై సంవత్సరాల్లో ప్రపంచం ఎలా ఉండబోతోందో మనం ఊహించలేం.చరిత్ర నుంచి పాఠాలుప్రియమైన విద్యార్థులారా! ఇలాంటి అనిశ్చిత ప్రపంచంలోనే మీ జీవిత ప్రయాణం కొనసాగనుంది. అయితే ఒక విషయంగుర్తుంచుకోండి. ఈ ప్రపంచంలో జరిగే మార్పులకు అనుగుణంగా జీవించడమే కాదు, ఆ మార్పులకు దిశానిర్దేశం చేసే అవకాశం కూడా మీకు ఉంది. మీ భవిష్యత్తును మీరే నిర్మించుకోవాలి. మీ దేశ భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దడంలో సైతం భాగస్వాములు కావాలి. ఈ భూమిపై మానవాళి భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేసే నిర్ణయాల్లో మీ వంతు పాత్ర పోషించాలి.అయితే, ఇన్ని మార్పులు చోటుచేసుకుంటున్నప్పుడు మనం ఏం చేయాలి? గత తరాలు అనుసరించిన మార్గాన్నే మనం ఎప్పటికీ అనుసరిస్తూ ఉండలేం. ఒకప్పుడు మంచి ఫలితాలను ఇచ్చిన పరిష్కారాలు భవిష్యత్తులోనూ పనిచేస్తాయని చెప్పలేం. కాలం మారుతున్నప్పుడు మన ఆలోచనలు కూడా మారాలి.అంతమాత్రాన గతాన్ని మర్చిపోవాలని కాదు. నిజానికి, మనం చరిత్ర నుంచి ఎన్నో పాఠాలు నేర్చుకోవాలి. యుద్ధాలు, ఘర్షణలు, వివక్ష, పర్యావరణ విధ్వంసం... ఇలా మానవాళి గతంలో ఎన్నో తప్పులు చేసింది. వాటివల్ల కలిగిన నష్టాలను మనం మర్చిపోకూ డదు. అలాంటి తప్పులు మళ్లీ జరగకుండా జాగ్రత్తపడాలి.అందుకే మీకు ఒక విషయం చెప్పాలనుకుంటున్నాను. గతం నుంచి పాఠాలు నేర్చుకోండి. కానీ గతానికే పరిమితమైపోకండి. స్వీయ ఆలోచనలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వండి. కొత్త ప్రశ్నలు అడగండి. సమస్యలకు వినూత్న పరిష్కారాలు వెతకండి. ఈ భూమిపై మానవాళి సుఖంగా జీవిస్తూ, అభివృద్ధి చెందుతూ ఉండా లంటే.. మనం ఏం చేయాలో ఆలోచించండి.ఆలోచనలు... ఆవిష్కరణలుకొత్త ఆలోచనలు.. కొత్త ఆవిష్కరణలు అనే ఆలోచనా విధానమే తోహోకు యూనివర్సిటీకి పునాది. 1907లో ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఈ యూనివర్సిటీ మూడు ప్రధాన ఆశ యాలతో ముందుకు సాగుతోంది. అవి: పరిశోధనలకు మొదటి ప్రాధాన్యం; అందరికీ అవకాశాలు; ఆచరణకు ఉపయోగపడే పరిశోధన, విద్య.2024లో జపాన్‌లో అంతర్జాతీయ స్థాయి అత్యుత్తమ పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయంగా గుర్తింపు పొందిన తొలి యూనివర్సిటీగా తోహోకు నిలిచింది. జపాన్‌ ప్రభుత్వంనుంచి గరిష్ఠంగా 25 సంవత్సరాల పాటు లభించే ఆర్థిక సహ కారంతో, ప్రపంచంలోని ప్రముఖ పరిశోధనా యూనివర్సిటీల్లో ఒకటిగా ఎదగాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాం. మా ప్రయత్నాలకు మూడు ప్రధాన లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. అవి: పరిశోధనల ద్వారా సమాజంపై సానుకూల ప్రభావం చూపడం, ప్రతిభావంతులను పోత్సహించడం, అవసర మైన మార్పులను తీసుకు రావడం. ప్రస్తుతం జపాన్‌ పరిశోధనా రంగం అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రపంచస్థాయి పరిశోధనా యూనివర్సిటీగా ఎదగడంఅంటే ప్రభుత్వ నిధులు పొందడం, పరిశోధనల సంఖ్యనుపెంచడం లేదా అంతర్జాతీయ ర్యాంకింగ్స్‌లో ముందుండటం మాత్రమే కాదు. యూనివర్సిటీ భవిష్యత్తులో ఎలా ఉండాలి? సమా జానికి ఎలాంటి సేవ చేయాలి? ప్రపంచానికి ఏమి అందించాలి? అనే అంశాలపై ఒక ఉమ్మడి లక్ష్యం ఉండాలి. విద్యార్థులు, పరిశో ధకులు, సిబ్బంది, పూర్వ విద్యార్థులు... అందరూ ఈ లక్ష్యం కోసం కలిసి పనిచేయాలి. ఒక్కరి కృషితోనే గొప్ప మార్పులు రావు.అందరూ ఒకే లక్ష్యంతో కలిసికట్టుగా పనిచేసినప్పుడే నిజమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. ప్రియమైన పట్టభద్రులారా! ఈ రోజు మీరు యూనివర్సిటీ నుంచి బయటకు వెళ్లి, జీవితంలో కొత్త అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించ బోతున్నారు. మీలో కొందరు పరిశోధనలను కొనసాగిస్తారు. మరి కొందరు ప్రైవేటు సంస్థలు, ప్రభుత్వ విభాగాలు, వైద్యరంగం, విద్యారంగం వంటి రంగాల్లో పనిచేస్తారు. కొందరు జపాన్‌లోనేఉంటారు. మరికొందరు ప్రపంచంలోని వివిధ దేశాలకు వెళ్లి తమ ప్రతిభను చాటుకుంటారు.మీరు ఎక్కడికి వెళ్లినా, ఇక్కడ నేర్చుకున్న ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని మాత్రం మర్చిపోవద్దు. అదే సవాళ్లను స్వీకరించే మనస్తత్వం. కొత్త పరిస్థితులు ఎదురైనప్పుడు భయపడి వెనక్కి తగ్గకండి. మార్పులను అర్థం చేసుకోండి. వాటికి అనుగుణంగా మీ ఆలోచనలను మార్చుకోండి. అవసరమైతే కొత్తగా నేర్చుకోండి.కొత్త ప్రయత్నాలు చేయండి. మార్పులకు భయపడితే, భవిష్యత్తులో మన కోసం ఎదురుచూస్తున్న కొత్త అవకాశాలను అందుకోలేం.కొత్త తలుపులు తెరుచుకోవాలంటే... వాటిని తెరవడానికి మనంముందడుగు వేయాలి.ఒకప్పుడు మంచి ఫలితాలను ఇచ్చిన పరిష్కారాలు భవిష్యత్తులోనూ పనిచేస్తాయని చెప్పలేం. కాలం మారు తున్నప్పుడు మన ఆలోచనలు కూడా మారాలి.జపాన్‌లోని తోహోకు యూనివర్సిటీ 2026 బ్యాచ్‌ పట్టభద్రులను ఉద్దేశించి విశ్వవిద్యాలయం అధ్యక్షుడు తెయిజీ తొమినగా చేసిన స్నాతకోత్సవ ప్రసంగం సంక్షిప్త పాఠం:మార్పులకు భయపడితే, మన కోసం ఎదురుచూస్తున్న కొత్త అవకాశాలను అందుకోలేం. కొత్త తలుపులు తెరుచు కోవాలంటే, వాటిని తెరవడానికి ముందడుగు వేయాలి.

తెలంగాణ వ్యాప్తంగా హమాలీలను ఒకే వేదికపైకి తీసుకువచ్చిన ఘనత ‘తెలంగాణ హమాలీ వర్కర్స్‌ యూనియన్‌ ’కి దక్కుతుంది. దీనికి నాయకత్వం వహించి, పోరాటాలకు పురుడుపోసింది హమాలీ హక్కుల నేత గుంటి సామ్రాజ్యం. హమాలీల ఐక్యతకు, హక్కుల కొరకు పారాడిన ఈ యూనియన్‌ అక్టోబర్‌ 25న పెద్దపల్లిలో పదవ వార్షికోత్సవం జరుపుకుంటోంది.దశాబ్దాలుగా సరైన గుర్తింపునకు, భద్రతకు నోచుకోని వర్గాల్లో హమాలీ కార్మికులు ముఖ్యమైనవారు. మార్కెట్లు, గోదాములు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల కొనుగోలు కేంద్రాలు, రవాణా రంగం, వ్యాపార సంస్థలు... ఇలా ఒకటేమిటి అనేక చోట్ల హమాలీ కార్మికుడు చమట చిందిస్తాడు. ఆర్థిక వ్యవస్థ గమనంలో వారి పాత్ర ముఖ్యమైనదే అయినా... వారి జీవితాల్లో మాత్రం భద్రత, సంక్షేమం, గౌరవం కనిపించడం లేదు. హమాలీ సమస్యలపై వారిని సంఘటితం చేయడం, ప్రభుత్వాల దృష్టికి డిమాండ్లను తీసుకెళ్లడం వంటి కార్యకలాపాల్లో సంఘం విజయవంతంగా పురోగమించింది.హమాలీ సంక్షేమ బోర్డుకోసం కమిటీహమాలీ కార్మికుల సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం రావాలంటే ప్రత్యేకంగా ‘హమాలీ సంక్షేమ బోర్డు’ ఏర్పాటు చేయాలని ఈ సంఘం డిమాండ్‌ చేస్తోంది. గతంలో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ను కలిసి హమాలీ కార్మికుల సమస్యలను వివరించింది. హమాలీలకు గుర్తింపు కార్డులు అందించే ఉద్దేశంతో వరంగల్‌లో పైలట్‌ ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైనప్పటికీ, అవగాహన లోపం తదితర కారణాలతో ఆశించిన స్థాయిలో ప్రయోజనాలు అందలేదు. హమాలీలకు చట్టపరమైన శాశ్వత సంక్షేమ వ్యవస్థ అవసరమని భావించి ‘హమాలీ వెల్ఫేర్‌ బోర్డు’ ఏర్పాటును ప్రధాన డిమాండ్‌గా చేసుకుంది.అన్ని రాజకీయ పార్టీల నాయకులను కలిసి హమాలీ బోర్డు అవసరాన్ని వివరించడం, వినతిపత్రాలు అందించడం, ప్రభు త్వాల దృష్టికి సమస్యలను తీసుకెళ్లడం వంటి కార్యక్రమాలను నిరంతరం నిర్వహిస్తోంది యూనియన్‌. ఈ క్రమంలో ప్రస్తుత ముఖ్య మంత్రి రేవంత్‌ రెడ్డిని కూడా కలిసి హమాలీ బోర్డు ఏర్పాటు చేయా లని వినతిపత్రం అందించింది. ఎన్నికల సమయంలో హమాలీ కార్మికుల సంక్షేమ బోర్డు ఏర్పాటును కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఎన్నికల మేని ఫెస్టోలో హామీ పొందుపరిచేలా ఈ యూనియన్‌ కృషి చేసింది.పదేళ్ల ప్రస్థానంలో వరంగల్‌లో నిర్వహించిన హమాలీ గర్జన బహిరంగ సభ ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంగా నిలిచింది. రాష్ట్ర మంత్రి వర్యులు సీతక్క, పలువురు ఎమ్మెల్యేలు, ప్రజాప్రతినిధులు, వివిధ రంగాల నాయకులు ఈ కార్యక్రమానికి హాజరై హమాలీల సమస్య లపై స్పందించారు. సభ అనంతరం ప్రభుత్వం హమాలీ సంక్షేమ బోర్డు ఏర్పాటు విధివిధానాలపై అధ్యయనం చేయడానికి రాష్ట్ర లేబర్‌ కమిషనర్‌ అధ్యక్షతన ఒక కమిటీని నియమించింది కూడా.మహారాష్ట్రలో హమాలీ వర్కర్ల కోసం ఒకే బోర్డు లేదు కానీ... అవసరాన్ని బట్టి చిన్న చిన్న బోర్డులను ‘ద మహరాష్ట్ర మథాడి, హమాల్‌ అండ్‌ అదర్‌ మాన్యువల్‌ వర్కర్స్‌ (రెగ్యులేషన్‌ ఆఫ్‌ ఎంప్లాయిమెంట్‌ అండ్‌ వెల్ఫేర్‌) యాక్ట్, 1969’ కింద మథాడీ– హమాలీ బోర్డులను ఏర్పాటు చేశారు. ప్రస్తుతం సుమారు 34 ఇటు వంటి బోర్డులు అక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ మహరాష్ట్ర వెళ్లి ఆ బోర్డుల పని తీరును అధ్య యనం చేసి ప్రభుత్వానికి నివేదిక సమర్పించాలి. కానీ ఇంత వరకూ ఆ దిశగా ఎటువంటి ప్రయత్నం జరగకపోవడం విచారకరం.కూలీ రేట్లు, పనిభారం, కాంట్రాక్టు విధానం, పని ప్రదేశాల్లో భద్రత, ప్రమాదాల సమయంలో రక్షణ, సామాజిక భద్రత, వైద్యం, పిల్లల విద్య, వృద్ధాప్యంలో బాసట, ఉండటానికి ఇళ్లు వంటి అంశాలపై ఈ యూనియన్‌ చేస్తున్న అనేక డిమాండ్లను ప్రభుత్వం సానుభూతితో అర్థం చేసుకుని స్పందించాలి.– డా. ఆవాల హరిబాబు, తెలంగాణ హమాలీ వర్కర్స్‌ యూనియన్‌ సలహాదారు (అక్టోబర్‌ 25న పెద్దపల్లిలో తెలంగాణ హమాలీ వర్కర్స్‌ యూనియన్‌ దశాబ్ది ఉత్సవ సభ)ఇదీ చదవండి: బ్యాంకు ఉద్యోగి మెడపై క్రాస్‌ సెల్లింగ్‌ కత్తి

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో బీసీలకు 34 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తామని హామీ ఇచ్చిన కూటమి ప్రభుత్వం, ఆ హామీని అమలు చేయడంలో ఎదుర్కొన్న న్యాయపరమైన అడ్డంకు లకు బాధ్యత వహించి, వాటిని అధిగమించేందుకు స్పష్టమైన కార్యా చరణ ప్రకటించాల్సిన అవసరం ఉంది.2026 ఆగస్టులో స్థానిక సంస్థలైన పంచాయతీల్లో బీసీలకు 34 శాతం, పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో 33.33 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. అయితే, 2026 అక్టోబర్‌ 1న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు సంబంధిత ఉత్తర్వులను కొట్టివేసింది. ఈ పరిణామం తర్వాత ప్రభుత్వం చేయాల్సింది హామీని పక్కనపెట్టడం కాదు; న్యాయస్థానం పేర్కొన్న లోపాలను విశ్లేషించి, చట్టబద్ధంగా పరిష్కరించేందుకు అవసరమైన చర్యలను ప్రకటించడం.తమిళనాడులో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి జయ లలిత ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో 69 శాతం రిజర్వేష న్లను కొనసాగించేందుకు ప్రత్యేక చట్టాన్ని తీసు కొచ్చి, కేంద్ర ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరి పింది. 1994లో 76వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తమిళనాడు రిజర్వేషన్ల చట్టాన్ని రాజ్యాంగంలోని తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌లో చేర్చారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం కూడా బీసీలకు స్థానిక సంస్థల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం కల్పించేందుకు అందుబాటులో ఉన్న అన్ని చట్టబద్ధమైన మార్గాలను అన్వేషించాలి.స్థానిక సంస్థల్లో వెనుకబడిన వర్గాలకు రాజకీయ రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు సమకాలీన గణాంకాలు, వెనుకబాటుతనంపై అధ్యయనాలు, తగిన ప్రాతినిధ్యం లేదనే ఆధారాలు, సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన ప్రమాణాలకు అనుగు ణమైన ప్రక్రియ అవసరం. కులగణనలో జనాభా వివరాలు వెల్లడైనంత మాత్రాన స్థానిక సంస్థల్లో రిజర్వేషన్లు స్వయంచాలకంగా చట్టబద్ధం కావు. ఇతర రాష్ట్రాల అనుభవాలను ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం అధ్యయనం చేసి, ఏ రకమైన గణాంకాలు అవసరం, ప్రత్యేక కమిషన్‌ ఏ అంశాలను పరిశీలించాలి అనే అంశాలపై స్పష్టమైన కార్యాచరణ రూపొందించాలి.ప్రధాని, హోం మంత్రి వంటివారితో చంద్రబాబు బీసీల స్థానిక సంస్థల రిజర్వేషన్ల అంశంపై అధికారికంగా చర్చించి, అవసరమైన రాజ్యాంగబద్ధమైన పరిష్కారాల కోసం విజ్ఞప్తి చేయాలి. పార్టీ టికెట్ల కేటాయింపు, చట్టబద్ధమైన స్థానిక సంస్థల రిజర్వేషన్లు రెండూ వేర్వేరు అంశాలు. స్థానిక అభివృద్ధి, నిధుల కేటాయింపు, ప్రజా సంక్షేమ పథకాల రూపకల్పనలో బీసీలకు తగిన ప్రాతి నిధ్యం ఉండటం ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరం. బీసీలకు కావాల్సింది మరో రాజకీయ ప్రకటన కాదు; స్పష్టమైన ప్రణాళిక, చట్టబద్ధమైన పరిష్కారం.– టి. విక్రం గౌడ్‌, బీసీ విద్యార్థి సంఘం జాతీయ అధ్యక్షుడుఇదీ చదవండి: బాబు సర్కారు పరువు పోయె!

ప్రపంచం డిజిటల్‌ విప్లవం దిశగా దూసుకుపోతున్న వేళ.. అంతరిక్షం కొత్త ఆధిపత్య పోరుకు వేదికగా మారుతోంది. ఒకప్పుడు భూభాగాలు, సహజ వనరు లపై సాగిన పోటీ ఇప్పుడు ఉపగ్రహ నెట్‌ వర్క్‌లు, డేటా, కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థల పైకి మళ్లుతోంది. ఎలాన్‌ మస్క్‌కు చెందిన స్పేస్‌ఎక్స్‌ నిర్వహిస్తున్న ‘స్టార్‌లింక్‌’ ఉప గ్రహ ఇంటర్నెట్‌ వ్యవస్థ ఈ పరిణామాల్లో కీలకంగా నిలుస్తోంది. మారుమూల ప్రాంతాలకు ఇంటర్నెట్‌అందించడం స్టార్‌లింక్‌ ప్రత్యేకత కాగా, ఒకే ప్రైవేటు సంస్థ చేతుల్లో ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ సామర్థ్యం కేంద్రీకృతం కావడం భద్రతా పరమైన ఆందోళనలకు కారణమవుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో.. భారత దేశంలో ప్రారంభానికి తమ మౌలిక సదుపాయాలు, గేట్‌వేలుసిద్ధంగా ఉన్నాయని స్టార్‌లింక్‌ ప్రకటించటం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ప్రభుత్వం స్పెక్ట్రమ్‌ కేటాయింపును ఖరారు చేసి, తుది భద్రతా తనిఖీలను ఆమోదించిన వెంటనే, కొద్దికాలం తర్వాత స్టార్‌లింక్‌ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు 2026 చివరిలో లేదా 2027లో ప్రారంభం కావచ్చని అంచనా. అదే జరిగితే, భారత్‌ ఈ సాంకేతిక తను ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి? దేశ డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని ఎలా కాపాడుకోవాలి? అన్నది కీలకమైన ప్రశ్న.‘టెక్నో–కొలోనియలిజం’ ఆధిపత్యంవిదేశీ సాంకేతిక సంస్థలపై దేశాలు అధికంగా ఆధారపడే పరిస్థి తిని ‘టెక్నో–కొలోనియలిజం’గా అభివర్ణిస్తున్నారు. సంప్రదాయ వలసవాదంలో భూభాగాలపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తే.. ఇప్పుడు డేటా, డిజిటల్‌ మౌలిక సదుపాయాలు, ఉపగ్రహ నెట్‌వర్క్‌ల నియంత్రణ ద్వారా ఆధిపత్య ప్రభావానికి అవకాశం ఏర్పడుతోంది. తక్కువ భూకక్ష్యలో వేలాది ఉపగ్రహాలను నిర్వహిస్తున్న స్టార్‌లింక్‌ ప్రపంచ ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్‌ రంగంలో గణనీయమైన స్థానాన్నిసంపాదించింది. ఉపగ్రహాల సంఖ్యలో స్టార్‌లింక్‌ వాటా మూడింట రెండు వంతుల స్థాయిలో ఉందనే అంచనాలు ఈ చర్చకు బలం చేకూరుస్తున్నాయి. అయితే ఉపగ్రహాల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం మాత్రమే ప్రపంచ కమ్యూనికేషన్లపై సంపూర్ణ నియంత్రణకు నిదర్శనం కాదు. అయినప్పటికీ, కీలక సేవల కోసం ఒకే విదేశీసంస్థపై ఆధారపడటం వల్ల ధరలు, సేవల లభ్యత, నెట్‌వర్క్‌ నిర్వహణలో దేశాలకు పరిమితులు ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది.స్టార్‌లింక్‌ సేవలకు ప్రత్యేక టెర్మినల్, రూటర్, విద్యుత్‌ సరఫరా, నెలవారీ చందా అవసరం. అందువల్ల పరికరాల కొను గోలు, నిర్వహణ ఖర్చులు వినియోగదారులకు భారంగా మార వచ్చు. అయితే ఫైబర్‌ లేదా మొబైల్‌ నెట్‌వర్క్‌లు అందుబాటులో లేని కొండ ప్రాంతాలు, ద్వీపాలు, మారుమూల గ్రామాలకు ఉప గ్రహ ఇంటర్నెట్‌ ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. కాబట్టి స్టార్‌లింక్‌ను పూర్తిగా వ్యతిరేకించడం పరిష్కారం కాదు. దేశీయ ఉపగ్రహ సేవ లను బలోపేతం చేస్తూ, విదేశీ సంస్థలతో సమానమైన పోటీ వాతా వరణాన్ని సృష్టించాలి. చవకైన పరికరాలు, మెరుగైన కనెక్టివిటీ, ధరల పారదర్శకతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.విదేశీ సర్వర్లు... భారత చట్టాలుసరిహద్దు ప్రాంతాలు, తీరప్రాంతాలు, ద్వీపాల్లో అనుమతి లేని కమ్యూనికేషన్‌ పరికరాల వినియోగం భద్రతా సంస్థలకు సవాలుగా మారవచ్చు. మణిపూర్, అండమాన్‌–నికోబార్‌ దీవులు, పంజాబ్, గుజరాత్‌లలో స్టార్‌లింక్‌ బ్రాండెడ్‌ పరికరాలు బయటపడ్డాయని, లేదా స్వాధీనం చేసుకున్నారనే ఇటీవలి వాదనలపై ఘటనల వారీగా అధికారిక ధ్రువీకరణ అయితే లేదు. అనధికారిక టెర్మినళ్ల ద్వారా సమాచార మార్పిడి జరిగితే సరిహద్దు పర్యవేక్షణ, అక్రమ రవాణా నిరోధం, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలకు సంబంధించిన సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. అయితే ఒక పరికరం లభించినంత మాత్రాన దానిని ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలతో ముడిపెట్టడం సరికాదు. వినియోగ దారు ఎవరు, అనుమతులు ఉన్నాయా, పరికరం పనిచేసిందా అనే అంశాలను దర్యాప్తులో నిర్ధారించాలి. పరికరాల నమోదు, చట్ట బద్ధమైన పర్యవేక్షణ, సేవా ప్రదాతలతో సమన్వయం అత్యవసరం.ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్‌ వినియోగంతో నెట్‌వర్క్‌ లాగ్‌లు, విని యోగదారుల గుర్తింపు వివరాలు వంటి సమాచారం ఉత్పత్తి కావచ్చు. ఈ డేటా ఎక్కడ నిల్వ అవుతోంది? ఎవరు ప్రాసెస్‌ చేస్తున్నారు? చట్టబద్ధమైన అవసరాలప్పుడు భారత అధికారులకు అందుబాటులో ఉంటుందా? అన్నది పరిశీలించాలి. అయితే స్టార్‌లింక్‌ వినియోగించినంత మాత్రాన మొత్తం డేటా విదేశాలకు వెళ్తుందని చెప్పడం సాంకేతికంగా సరైనది కాదు. డేటా ప్రవాహం అన్నది నెట్‌వర్క్‌ నిర్మాణం, గేట్‌వేలు, సేవా నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. భారత్‌లో టెలికాం సేవలకు సంబంధించి ఇండియన్‌ టెలిగ్రాఫ్‌ చట్టం, 1885 చారిత్రక ప్రాధాన్యం కలిగిఉండగా, టెలికమ్యూనికేషన్స్‌ చట్టం, 2023 ఆధునిక నియంత్రణ వ్యవస్థను అందిస్తోంది.2021లో అవసరమైన లైసెన్సులు పొందక ముందే స్టార్‌లింక్‌ ముందస్తు బుకింగ్‌లు స్వీకరించడంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకుంది. అనంతరం 2025లో సంస్థకు సంబంధిత ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ సేవల కోసం లైసెన్స్‌ మంజూరుచేసింది. అయితే లైసెన్స్‌ మంజూరు కావడం, సేవలు ప్రారంభించేందుకు అవసరమైన అన్ని అనుమతులు పూర్తికావడం ఒకటి కాదు. భద్రతా నిబంధనలు, స్పెక్ట్రమ్‌ కేటాయింపు, ఇతర అనుమతుల ప్రాధాన్యం కొనసాగుతుంది.సొంత వ్యవస్థల అభివృద్ధిపై దృష్టిఇస్రో, న్యూస్పేస్‌ ఇండియా లిమిటెడ్, దేశీయ టెలికాంసంస్థలు, పరిశోధనా సంస్థలు కలిసి సురక్షితమైన మల్టీ–ఆర్బిట్‌ కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయాలి. తక్కువ, మధ్య, భూస్థిర కక్ష్యల ఉపగ్రహాలను సమన్వయం చేయడం ద్వారా ఒక నెట్‌వర్క్‌లో అంతరాయం ఏర్పడినా మరో వ్యవస్థను ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. రక్షణ రంగానికి సురక్షిత కమ్యూ నికేషన్లు, దేశీయ గేట్‌వేలు, సైబర్‌ భద్రత, అత్యవసర సేవల కొనసాగింపుపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. స్టార్‌లింక్‌ వంటి సాంకే తికతను అందిపుచ్చుకోవడం అవసరమే. కానీ దేశ భద్రత, డేటా రక్షణ, డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని పణంగా పెట్టకూడదు. విదేశీ సాంకే తికతను వినియోగించుకుంటూనే స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవాలి. అంతరిక్షంలో పోటీ పడటమే కాకుండా, అవసర మైనప్పుడు తన కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థలను స్వతంత్రంగా నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని నిర్మించుకోవడమే భారత్‌ సాధించాల్సిన నిజమైన సాంకేతిక సార్వభౌమత్వం. స్టార్‌లింక్‌ వంటి సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకోవడం అవసరమే కానీ... దేశ భద్రత, డేటా రక్షణ, డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని పణంగా పెట్టకూడదు. విదేశీ సాంకేతిక తను వినియోగించుకుంటూనే స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవాలి.- వ్యాసకర్త తెలంగాణ ఉన్నత విద్యా మండలి చైర్మన్‌-ప్రొఫెసర్‌ వి. బాలకిష్టారెడ్డి

రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆఫీసులో పనిచేసే గోవిందరావు రోడ్డు ప్రమాదానికి గురై కార్పొరేట్‌ ఆసుపత్రిని సంప్రదించాడు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దగ్గర ఇప్పటికే లక్షల రూపాయల బిల్లులు పెండింగులో ఉన్నా యనే కారణం చేత ఉచిత వైద్యం చేయ టానికి అతని అధికారిక గుర్తింపు కార్డును ఆసుపత్రి యాజమాన్యం అంగీకరించలేదు. ఖర్చు సుమారు మూడు లక్షల రూపాయలు అవుతుందని చెప్పారు. మూడు రోజుల తర్వాత డిశ్చార్జ్‌ చేస్తూ ఐదు లక్షల రూపాయలు బిల్లును గోవిందరావు చేతిలో పెట్టారు. సర్జరీ చేసిన డాక్టర్‌ ఫీజు, షుగర్‌ డాక్టర్‌ ఫీజు, మత్తు ఇచ్చిన డాక్టర్‌ ఫీజుతో పాటు ఆ డాక్టర్ల ఆపరేషన్‌ థియేటర్‌ విజిటింగ్‌ చార్జీలు వేలల్లో వేశారు. ఏ ఒక్కటీ వదలకుండా సర్జరీ సమయంలో డాక్టర్లు, నర్సులు ఉపయోగించిన మాస్కులు, గ్లౌజులు, వాడిన ఇంజక్షన్లు, మందుల ధరలు అన్నీ బిల్లులో చూపించారు. వాడినఇంజక్షన్లు, మందుల ధరలు రిటైల్‌ ధరలకు రెండింతలు అధికంగా చూపించారు. డాక్టర్ల ఫీజులు వసూలు చేస్తున్నప్పుడు తిరిగి విజిటింగ్‌ చార్జీలు వసూలు చేయడమేమిటని గోవిందరావు బిల్లింగ్‌ గుమస్తాను ప్రశ్నించాడు. ‘‘మాకు తెలియదండి, డాక్టర్లను అడగండి’’ అని జవాబిచ్చాడు.ఇదీ చదవండి: దసరా పండుగ : సింగర్‌ ఇంటికి కొత్త లగ్జరీ కారువైద్యం పేరిట వ్యాపారంవృద్ధాప్యంలో వివిధ జబ్బులతో బాధ పడుతున్న తన తండ్రిని రాజేష్‌ కార్పొరేట్‌ ఆసుపత్రికి తీసుకు వచ్చాడు. ఇటీవలే చేయించిన వైద్య పరీక్షల రిపోర్టులన్నీ పక్కకు పడేసి, దాదాపు పదిహేను రకాల పరీక్షలు అదే ఆసుపత్రిలో చేశారు. వెంటనే ఆసుపత్రిలో చేర్చక పోతే పరిస్థితులు పక్షవాతానికి దారి తీస్తాయని, డాక్టర్‌ కరాకండిగా చెప్పటంతో విధిలేక ఒప్పుకున్నాడు. రెండు రోజుల్లో అంతా సర్దుకుంటుందని, సుమారు లక్ష రూపాయలు ఖర్చు అవుతుందని చెప్పటంతో ఇరవై ఐదు వేల రూపాయలు ముందస్తుగా డిపాజిట్‌ చేసి తండ్రిని అడ్మిట్‌ చేశాడు. మూడురోజులు గడిచాయి. నాలుగో రోజు రాజేష్‌ తండ్రిని నర్సులకు అప్పచెప్పి గంటలో వస్తానని ఇంటికి వెళ్ళాడు. అతడు తిరిగి వచ్చేసరికి తండ్రి మంచం మీదనుండి క్రింద పడ్డాడని, అందువల్ల ప్రాణం పోయిందని శవాన్నీ, ఐదు లక్షలరూపాయల బిల్లునూ అందించారు.ఇదీ చదవండి: హాట్‌ టాపిక్‌ : ధనుష్‌ పొలిటికల్‌ ఎంట్రీపై టీవీకే స్పందన‘‘నీకు ఇన్సూరెన్సు ఉందా?’’ఈ సమస్యలు ఏ ఒకరిద్దరివో కావు. ఒక్కో కార్పొరేట్‌ ఆసుపత్రిలో రోజుకు వేలల్లో రోగులు. నయం కావటమేమో కానీ, వారి కుటుంబాలు కార్పొరేట్‌ మోసాలకు గురి అవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ఐసీయూలో ఏమి జరుగుతుందో రోగి బంధువులకు తెలియదు. డాక్టర్లు చెప్పిందే మనం నమ్మాల్సిన పరిస్థితి. స్టెత స్కోప్‌ను, థర్మామీటర్‌ను డాక్టర్లు ఎప్పుడో మరచిపోయారు. డాక్టర్లు రోగి నాడిని పట్టుకునే రోజులకు; కళ్ళు, నోరు పరీక్షించే రోజులకు ఎప్పుడో కాలం చెల్లింది. డాక్టర్‌ను సంప్రదించగానే మొదట ఓ పది రకాల పరీక్షలు రాయటం అలవాటైంది. ఆసుపత్రికి పోతే డాక్టర్‌ అడిగే మొదటి ప్రశ్న ‘‘నీకు ఇన్సూరెన్సు ఉందా?’’ అని. ఎందుకంటే ఇన్సూరెన్స్‌ ఉంటే ఎక్కువ బిల్లు దండుకోవచ్చు. చాలా ఆసుపత్రులు, వైద్యులు వైద్య వృత్తిని వ్యాపారంగా భావిస్తున్నా రనటంలో సందేహం లేదు. ప్రైవేటు ఆసుపత్రుల మీద ప్రభుత్వాల సరియైన నియంత్రణ లేకపోతే దాపురించే దుస్థితిని ప్రజలు అనుభవించాల్సిందే.న్యాయవాదుల వృత్తిపరమైన ప్రచారానికి అడ్డుకట్ట వేస్తూ నియమ నిబంధనలు ఉన్నట్టుగానే, ఆసుపత్రులు, వైద్యుల వింత పోకడల ప్రచారాలను అరికట్టాలనే సదుద్దేశంతో జాతీయ వైద్య కమిషన్‌ కొన్ని నియమ నిబంధనలు ఈ మధ్య విడుదల చేసింది. వైద్య వృత్తిలో నైతికతను, నిజాయితీని కాపాడేటందుకు జాతీయ వైద్యకమిషన్‌ ఉల్లం‘ఘనుల’లపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.తడకమళ్ళ మురళీధర్‌ , విశ్రాంత జిల్లా జడ్జి

పోలవరం ప్రధాన డ్యామ్‌కు గుండెకాయ డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌. గోదావరి నదీగర్భంలో లోతైన ఇసుక పొరలను చీల్చుకుంటూ రాతి పొరల లోపలికి దిగే ఈ భూగర్భ గోడే... దానిపై నిర్మిస్తున్న ‘ఎర్త్‌ కోర్‌ రాక్‌ ఫిల్‌ డ్యామ్‌’ కింద నుంచి నీటి ఊటను ఆపి, మెయిన్‌ డ్యామ్‌ కొట్టుకుపోకుండా కాపాడేది. దానిపై డ్యాం కట్టాక, గరిష్ఠంగా 97.6 మీటర్ల లోతు వరకు ఉన్న ఈ డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ను మళ్లీ చూడటం గానీ, బాగుచేయడం గానీ దాదాపు అసాధ్యం. అందుకే డ్యాం కట్టే ముందే డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ నాణ్యతను పూర్తిగా నిగ్గు తేల్చడం కనీస సాంకేతిక నియమం. కానీ నలుగురు విదేశీ నిపుణులతో కూడిన ‘ప్యానెల్‌ ఆఫ్‌ ఎక్స్‌పర్ట్స్‌’ ఇచ్చిన నివేదికను నిశితంగా పరిశీలిస్తే ‘ఫిట్‌’ అన్న వారి రిపోర్ట్‌ వెనుక ధృవీకరించని సమాచారం, సరిపోని పరీక్షలు దర్శనమిస్తున్నాయి.పాత డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ గతంలో చంద్రబాబు ప్రభుత్వ హయాంలోనే నిర్మించారు. డీపీఆర్‌ ప్రకారం స్పిల్‌వే, స్పిల్‌ చానల్‌ పూర్తి చేసి నదిని మళ్లించి, కాఫర్‌ డ్యాంలు పూర్తయ్యాక డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ కట్టాలి. ఆ నిర్మాణక్రమాన్ని పక్కనపెట్టి రూ. 399 కోట్ల ఖర్చుతో గోడ కట్టేశారు. స్పిల్‌వే పూర్తికాక వరదకు దారి లేకపోవడంతో గోదావరి వరద పోటెత్తి డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ తీవ్రంగా దెబ్బతింది. కన్‌స్ట్రక్షన్‌ సీక్వెన్స్ పాటించక పోవడమే దీనికి కారణమని, ఖర్చంతా వృథా అని కాగ్‌ నివేదిక తేల్చింది. చివరకు సుమారు రూ. 990 కోట్లతో పాత గోడకు ఆరు మీటర్ల ఎగువన మరో గోడ కట్టాల్సి వచ్చింది. ఈ చేదు అనుభవం నుంచి గుణ పాఠం నేర్వాల్సిన అదే చంద్రబాబు ప్రభుత్వం ఇప్పుడు మళ్లీ అదే హడావుడికి దిగింది. కొత్త గోడకు వాడాల్సిన కాంక్రీట్‌ మిశ్రమంపై వివాదం తేలకముందే పనులు మొదలుపెట్టారు. ఇప్పుడు డయా ఫ్రమ్‌ వాల్‌ పూర్తి తనిఖీ జరగకుండానే దానిపై డ్యామ్‌ నిర్మాణం చేస్తుండటం సాంకేతికంగా అత్యంత ఘోర మైన తప్పిదం. డయాఫ్రమ్‌ తనిఖీ, ఆమోద రికార్డు లను చూడకుండానే అవి ఉన్నాయని ‘చెప్పారు’, ‘నివే దించారు’ వంటి మాటలతో కొత్త డయాఫ్రమ్‌కు ‘ఫిట్‌’ సర్టిఫికెట్‌ ఇచ్చేసింది విదేశీ నిపుణుల ప్యానెల్‌. గోడ పూర్తి లోతు వరకు కాంక్రీట్‌ నమూనాలు తీసి పరీక్షించాలన్నది ప్యానెల్‌ సొంత సిఫార్సే అయినా, అడుగున ఉన్న గోడ కాంక్రీట్‌ను ఒక్కసారీ పరీక్షించకుండానే కమిటీ ‘ఫిట్‌’ అని తీర్పు ఇచ్చింది. డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ కింది భాగంలో 2 మీటర్లు హార్డ్‌ రాక్‌లో ఎంబెడ్‌ చేయవలసి ఉండగా, అలా చేయకుండా రాక్‌ క్వాలి టీతో సంబంధం లేకుండా రాక్‌ టచ్‌ లెవెల్‌ నుండి 2 మీటర్లు వెళ్లి సరిపెట్టారు. ఇది జియోగ్రాఫికల్‌ సర్వే ఆఫ్‌ ఇండియా రిపోర్ట్‌లో చేసిన సిఫార్సులకు పూర్తి విరుద్ధం.ప్లాస్టిక్‌ కాంక్రీట్‌ గోడకు ప్రాణం దాని ఫ్లెక్సిబుల్‌ లక్షణమే. అందుకే దాని 28 రోజుల కాంప్రెసివ్‌ స్ట్రెంగ్త్‌ గరిష్ఠంగా 2.5 మెగాపాస్కల్స్‌ దగ్గరే ఉండాలి. కానీ డయాఫ్రమ్‌ నుంచి టెస్టింగ్‌ కోసం తీసిన కోర్ల కాంప్ర సివ్‌ స్ట్రెంగ్త్‌ ఏకంగా 5.3 నుంచి 10.3 మెగాపాస్కల్స్‌ వరకు ఉంది. చాలా కోర్లలో వంగే సామర్థ్యం (స్ట్రెయిన్‌) నిర్దేశిత ప్రమాణం కంటే తక్కువగా ఉంది. నాడు నిర్మాణ క్రమం తప్పి కట్టిన డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ కోసం రూ. 399 కోట్లు నీటిపాలయ్యాయి. ఇప్పుడు సుమారు రూ. 990 కోట్లతో రెండోసారి కట్టిన డయా ఫ్రమ్‌ గోడ సాంకేతిక ప్రమాణాలు తేలకుండానే దానిపై డ్యామ్‌ లేపేస్తున్నారు. గడువుల కోసం సాంకే తిక జాగ్రత్తలను ‘ఆటంకాలు’గా చూసే ఈ ప్రభుత్వ విధానాలు నిజంగా భయం కలిగిస్తున్నాయి. నేడు ‘ఫిట్‌’ అన్న గోడ రేపు గోదావరి ఉధృతి ముందు ‘అన్‌ఫిట్‌’గా తేలితే ఆ మూల్యం చెల్లించేది ప్రజలే. – డా‘‘ కొత్తపల్లి శ్రీనివాస వర్మ, సీనియర్‌ జర్నలిస్టు

భారతదేశంలోని గిరిజన ప్రాంతాల్లో భూమి, అడవులు, నదులు, స్వపరిపాలనా హక్కుల కోసం దశాబ్దాలుగా పోరాటాలు సాగుతూనే ఉన్నాయి. కేవలం వనరుల కోసమో లేక రాజకీయ అధికారాల కోసమో జరుగుతున్న ఆందోళనలుగా వీటిని చూడలేము. ఈ ఘర్షణల వెనుక ‘అసలు అభివృద్ధి అంటే ఏమిటి, దానిని ఎవరి కోణంలో నిర్వచించాలి?’ అనే లోతైన తాత్విక ప్రశ్న దాగి ఉంది. దశాబ్దాలుగా మన విధాన నిర్ణేతలు విశాలమైన రహదారులు, భారీ ఆనకట్టలు, గనులు, వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, జీడీపీ పెరుగుదల వంటి బాహ్య భౌతిక అంశాలనే అభివృద్ధికి ప్రధాన కొలమానాలుగా భావిస్తూ వస్తున్నారు. అయితే, ఈ యాంత్రిక దృక్పథం గిరిజన సమాజాల సజీవ జీవన విధానాన్ని, వారి అంతరంగాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో పూర్తిగా విఫలమవుతున్నది. గిరిజనులకు అడవి అంటే కేవలం ఆదాయాన్ని ఇచ్చే కలప కాదు, తమను కనిపెంచిన ప్రాణధాత్రి; నది అంటే విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి కేంద్రం కాదు, ప్రాణాలను నిలిపే జీవనాడి;కొండలు అంటే తవ్వి తీయాల్సిన ఖనిజ నిల్వలు కావు, పూర్వీకుల ఆత్మలు సంచరించే పవిత్ర స్థలాలు; భూమి లాభాల కోసం వ్యాపారం చేసే రియల్‌ ఎస్టేట్‌ ఆస్తి కాదు, తమ సంస్కృతినీ భవిష్యత్‌ తరాలనూ కడుపులో దాచుకునే నేలతల్లి. ప్రకృతి పరిరక్షణ, సామూహిక బాధ్యత, సుస్థిర వ్యవసాయ పద్ధతులు, అటవీ సంపద పునరుత్పత్తి, మూలికా వైద్యం వంటి ఎన్నో రంగాల్లో తరతరాలుగా ప్రవహిస్తూ వచ్చిన గిరిజనుల అద్భుతమైన మౌఖిక సంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని ఆధునిక సమాజం ‘శాస్త్రీయమైనది కాదు’ అని తేలిగ్గా కొట్టిపారేయడం మన మేధోపరమైన అసమానతకూ, పరిమితులకూ ప్రత్యక్ష నిదర్శనం.కార్పోరేట్‌ లాభాలా? పర్యావరణ పరిరక్షణా?1991 నూతన ఆర్థిక సంస్కరణల తర్వాత దేశంలో వేళ్లూనుకున్న ప్రైవేటీకరణ, మార్కెట్‌ ఆధారిత నమూనాలు ఆర్థిక వృద్ధి రేటును పెంచి ఉండవచ్చు కానీ, పర్యావరణ సుస్థిరతను, సామాజిక న్యాయాన్ని, సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బ తీశాయి. భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టులు, బొగ్గు, బాక్సైట్‌ గనుల తవ్వకాల వల్ల స్వతంత్రంగా బతికిన వేలాది గిరిజన గ్రామాలు ఒక్క రాత్రిలోనే తమ ఉనికిని కోల్పోయాయి. తమ సొంత నేలమీద హక్కులను, ఇళ్లను, వ్యవసాయ భూములను, జీవనోపాధిని కోల్పోయి గిరిజనులు శరణార్థులుగా మారడం, నగరాల మురికి వాడల్లో కూలీలుగా చేరాల్సిన దుస్థితి ఏర్పడటం అత్యంత విచారకరం. ఈ అన్యాయమైన అభివృద్ధి నమూనాకు వ్యతిరేకంగా సాగిన ఒడిశాలోని ‘నియమగిరి ఉద్యమం’ దేశ చరిత్రలోనే ఒక చిరస్మరణీయ అధ్యాయంగా నిలిచింది. తమ పవిత్ర నియమరాజా కొండల్లో అంతర్జాతీయ కార్పొరేట్‌ సంస్థ చేపట్టదలచిన బాక్సైట్‌ మైనింగ్‌ను తీవ్రంగా నిరసిస్తూ డోంగ్రియా కొంధ్‌ గిరిజనులు చేసిన పోరాటం సుప్రీంకోర్టు దాకా వెళ్లగా, అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఆదేశించిన గ్రామసభల్లో స్థానిక ప్రజలందరూ ఏకగ్రీవంగామైనింగ్‌ను తిరస్కరించారు. ఒక ప్రాజెక్టు విలువను కేవలం దాని వల్ల వచ్చే లాభాలతో కాకుండా స్థానిక సంస్కృతి, జీవనాధారం, పర్యావరణ పరిరక్షణల ఆధారంగానే నిర్ణయించాలని నియమగిరి నిరూపించింది. రాజ్యాంగంలోని 5, 6వ షెడ్యూళ్లు, పేసా చట్టం (1996), అటవీ హక్కుల చట్టం (2006) గిరిజనులకు ప్రత్యేక స్వపరిపాలన, అటవీ హక్కులను చట్టబద్ధం చేసినప్పటికీ, క్షేత్ర స్థాయి నిర్ణయాల్లో గ్రామసభల అనుమతులను నామమాత్రం చేస్తూ నిబంధనలను పక్కనబెట్టడం తీవ్ర నిరాశ కలిగిస్తోంది.ఆధిపత్య నిర్ణయాలు మానుకోవాలినేడు మన ముందున్న అసలు ప్రశ్న ‘ఆధునికత కావాలా వద్దా?’ అనేది కాదు, ‘ఎలాంటి ఆధునికతను మనం నిర్మించు కోవాలి?’ అన్నదే. ఢిల్లీ లేదా న్యూయార్క్‌ వంటి నగరాల్లో తయారైన ఒకే రకమైన మోడల్‌ దేశంలోని ప్రతి పల్లెకూ, ప్రతి అడవికీ ఎంత మాత్రం సరిపోదు. గిరిజనులను కేవలం పరిశోధన కోసం సమాచారం ఇచ్చే వస్తువులుగానో లేక సహాయం పొందాల్సిన బలహీనులుగానో చూడటం మానుకుని, వారిని సజీవ విజ్ఞానాన్ని సృష్టించే సమాన భాగస్వాములుగా గుర్తించేలా విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు తమ ఆలోచనా విధానాన్ని మార్చుకోవాలి. ‘అభివృద్ధిని ఎవరు నిర్వచిస్తున్నారు, దాని ఫలితాలను ఎవరు అనుభవిస్తున్నారు, దానికి సంబంధించిన నష్టాలను ఎవరు భరిస్తున్నారు?’ అనే మౌలిక ప్రశ్నలను మనం ధైర్యంగా వేసుకో వాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. గిరిజనుల సమస్యలను వారికంటే మనమే బాగా అర్థం చేసుకున్నామనే అహంకారంతో వారి తరఫున నిర్ణయాలు తీసుకోవడం మానుకోవాలి. వారితో కలిసి కూర్చోవడం, వారి మాటలను శ్రద్ధగా వినడం, వారి జ్ఞానాన్ని గౌరవించడం, పాలనా నిర్ణయాల్లో వారిని సమాన భాగస్వా ములుగా గుర్తించడమే నిజమైన ప్రత్యామ్నాయ మార్గంఅవుతుంది. గ్లోబల్‌ వార్మింగ్‌తో విలవిలలాడుతున్న నేటి భూగోళాన్ని కాపాడటానికి గిరిజనులు శతాబ్దాలుగా కాపాడుకుంటూ వస్తున్న సామూహిక బాధ్యత, ప్రకృతితో సామరస్యజీవన సూత్రాలే ఏకైక మార్గదర్శకాలు. కేవలం కాంక్రీట్‌ రోడ్లు,ఆకాశ హార్మ్యాలు, గనుల తవ్వకాలు, మార్కెట్‌ లాభాలు మాత్రమే ప్రగతి కావు. ప్రజల ఆత్మగౌరవాన్ని నిలబెడుతూ, వారి సాంస్కృతికఅస్తిత్వాన్ని పరిరక్షిస్తూ, పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుతూ భవిష్యత్‌ తరాలకు పచ్చని భూమిని అందించడమే నిజమైన సమగ్ర అభివృద్ధి. గిరిజనుల మాటలను శ్రద్ధగా వినడం, వారి జ్ఞానాన్ని గౌరవించడం, పాలనా నిర్ణయాల్లో వారిని సమానభాగస్వాములుగా గుర్తించడమే నిజమైన ప్రత్యామ్నాయ మార్గం అవుతుంది. -వ్యాసకర్త ఏకలవ్య ఫౌండేషన్‌ వ్యవస్థాపక చైర్మన్‌-పి. వేణుగోపాల్‌ రెడ్డి

21వ శతాబ్దపు ప్రపంచ ఉద్యోగ మార్కెట్‌లో కీలకమైన మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్నాయి. గత శతాబ్దాల్లో విశ్వవిద్యాలయ డిగ్రీ ఒక వ్యక్తి వృత్తి జీవితానికి పునాదిగా, ఉద్యోగ భద్రతకు హామీగా నిలిచింది. కానీ ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్ (ఏఐ), క్లౌడ్‌ కంప్యూటింగ్, డేటా అనలిటిక్స్, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ రంగాల వేగవంతమైన విస్తర ణతో ఉద్యోగ నియామక ప్రమాణాలే సమూలంగా మారిపోతు న్నాయి. సంప్రదాయ వైట్‌–కాలర్‌ (డెస్క్‌ ఉద్యోగాలు), బ్లూ–కాలర్‌ (శారీరక శ్రమ ఆధారిత ఉద్యోగాలు) విభజనకు మధ్యలో కొత్తగా రూపుదిద్దుకున్న వర్గమే ‘న్యూ–కాలర్‌’ ఉద్యోగాలు. వీటికి నాలుగేళ్ల డిగ్రీ తప్పనిసరి కాదు, అవసరమైన సాంకేతిక నైపుణ్యం, సర్టిఫికే షన్, ప్రాజెక్టు అనుభవం ఉంటే సరిపోతుంది.ఉద్యోగ రంగంలో ‘న్యూ కాలర్‌’ శకం‘న్యూ కాలర్‌’ అనే పదాన్ని 2016లో ఐబీఎం మాజీ సీఈఓ గిన్నీ రొమెట్టి ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. ఆ ఏడాది అమెరికా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌కు రాసిన ఒక బహిరంగ లేఖలో, నాలుగేళ్ల డిగ్రీ లేకపోయినా తగిన సాంకేతిక నైపుణ్యాలున్న వారికి మంచి ఉద్యోగాలు కల్పించాల్సిన అవసరాన్ని ఆమె నొక్కిచెప్పారు. సైబర్‌సెక్యూరిటీ అనలిస్టులు, అప్లికేషన్ డెవలపర్లు, క్లౌడ్‌ కంప్యూటింగ్‌ నిపుణులు వంటి ‘మిడిల్‌–స్కిల్‌’ హోదాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి. ఈ ధోరణి ఎంత లోతుగా వేళ్లూనుకుంటుందో వరల్డ్‌ ఎకనామిక్‌ ఫోరం విడుదల చేసిన ‘ఫ్యూచర్‌ ఆఫ్‌ జాబ్స్‌ రిపోర్ట్‌–2025’ గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. 1,000కి పైగాఅంతర్జాతీయ సంస్థల అభిప్రాయాల ఆధారంగా రూపొందిన ఈ నివేదిక ప్రకారం, 2030 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 కోట్ల కొత్త ఉద్యోగాల సృష్టి జరుగుతుంది. అదే సమయంలో 9.2 కోట్ల ఉద్యో గాలు కనుమరుగవుతాయి. నికరంగా 7.8 కోట్ల ఉద్యోగాలవృద్ధి నమోదవుతుంది. డేటా ఎంట్రీ, పరిపాలనా సిబ్బంది, సాధా రణ కస్టమర్‌ సర్వీస్‌ వంటి సంప్రదాయ ఉద్యోగాలు కుంచించుకు పోతుండగా, ఏఐ నిపుణులు, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ విశ్లేషకులు, పునరు త్పాదక ఇంధన ఇంజినీర్లకు గిరాకీ ఇనుమడిస్తోంది.ప్రపంచంలోనే అత్యధిక యువ జనాభా కలిగిన భారత్‌కు ఇది రెండంచుల కత్తి లాంటి పరిస్థితి. ఒకవైపు నైపుణ్యాధారిత ప్రపంచ ఉద్యోగ మార్కెట్‌లో కీలక పాత్ర పోషించే అవకాశం ఉండగా, మరో వైపు డిగ్రీలున్నా ఉద్యోగాలు దొరకని యువత సంఖ్య ఆందోళన కరంగా పెరుగుతోంది. అజీమ్‌ ప్రేమ్‌జీ విశ్వవిద్యాలయం విడుదల చేసిన ‘స్టేట్‌ ఆఫ్‌ వర్కింగ్‌ ఇండియా–2026’ నివేదిక ప్రకారం, 25 ఏళ్లలోపు గ్రాడ్యుయేట్లలో దాదాపు 40 శాతం మంది నిరుద్యోగు లుగా మిగిలిపోతున్నారు. ఇటీవలి ‘ఇండియా స్కిల్స్‌ రిపోర్ట్‌–2026’ ప్రకారం దేశవ్యాప్తంగా గ్రాడ్యుయేట్ల ఉపాధి యోగ్యత 56.35 శాతా నికి పెరిగినప్పటికీ, కంప్యూటర్‌ సైన్స్/ ఐటీ ఇంజినీర్లు 80 శాతం ఉపాధి యోగ్యతతో అగ్రస్థానంలో ఉండగా, ఐటీఐ (45.95 శాతం), పాలిటెక్నిక్‌ (32.92 శాతం) విద్యార్థుల ఉపాధి యోగ్యత మాత్రం చాలా తక్కువగా నమోదైంది. ఇది సాంకేతిక, వృత్తి విద్యా కోర్సుల నాణ్యతలో ఉన్న తీవ్రమైన అసమానతను స్పష్టం చేస్తోంది. ఈఅంతరాన్ని పూడ్చేందుకు విద్యా వ్యవస్థలో మౌలిక సంస్కరణలు అనివార్యం. కేవలం సర్టిఫికెట్లు ఇచ్చే కేంద్రాలుగా కాకుండా, పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యాలు, ఇంటర్న్‌షిప్‌లు, ప్రాజెక్టు ఆధారిత అభ్యాసం, స్వల్పకాలిక సర్టిఫికేషన్ కోర్సులను కళాశాలలు అందించాలి. అదే సమయంలో సంస్థలు కూడా నియామకాల్లో ‘స్కిల్స్‌– ఫస్ట్‌’ విధానాన్ని పూర్తిస్థాయిలో అనుసరించాలి, గూగుల్, ఐబీఎం, యాక్సెంచర్‌ వంటి సంస్థలు ఇప్పటికే ఈ దిశగా అడుగులు వేస్తు న్నాయి. ప్రభుత్వం, పరిశ్రమలు, విద్యా సంస్థలు మూడూ సమన్వ యంతో పనిచేస్తేనే ఈ పరివర్తన సాధ్యమవుతుంది.– ఏటూరి శేఖర్‌ శర్మ ‘ విశ్రాంత జిల్లా విద్యాశాఖాధికారి

దేశమంతటా సమాచార హక్కు చట్టం క్రమంగా బలహీనపడుతోంది. ప్రజా స్వామ్య పాలనలో పారదర్శకతకు ప్రాణం పోయడానికి వచ్చిన చట్టం, ఇప్పుడు తానే ‘ప్రాణాపాయ’ స్థితిలో కొట్టు మిట్టాడుతోంది. 21 యేళ్ల కింద (2005 అక్టోబర్‌ 11) ఈ చట్టాన్ని అమల్లోకి తెచ్చినపుడు ‘‘ప్రజా సమాచారాన్ని ప్రజ లకు సులభంగా అందుబాటులోకి తెచ్చే ఒక పక్కా వ్యవస్థ ద్వారా పారదర్శక సంస్కృతిని పెంపొందించడమే లక్ష్యం’’ అని పేర్కొన్నారు. ఆర్టీఐ చట్టం వచ్చిన ఆరంభం నుంచి అటు అడిగేవారు, ఇటు ఇచ్చేవారు... ఇరుపక్షాల్లో అవగాహన పెరుగుతున్న క్రమంలోనే పారదర్శక వాతావరణం బలపడుతూ వచ్చింది. మొదట్లో సమాచార కమిషన్లు కూడా క్రియాశీలంగా పని చేశాయి. సామాజిక కార్యకర్తలు, జర్నలిస్టులు, అడ్వకేట్లు, కార్పొరేట్‌ ప్రత్యేక సెల్స్‌ స్థాయి దాటి సామాన్యుల వరకు కూడా ఈ చట్టం, దాని గొప్పదనం పరిచయమైంది. ప్రభుత్వ, పాలనా వ్యవస్థల్లోని సమాచారం సులభంగా ప్రజాబాహుళ్యంలోకి రావడం మొదలైంది. ఆర్టీఐ దరఖాస్తులు పెట్టడం, సమాచారం లభించని చోట అప్పీళ్లు, రెండో అప్పీళ్ల వరకూ వెళ్లింది.అప్పీళ్ల తర్వాతా న్యాయం జరుగకుంటే న్యాయస్థానాల తలుపు తట్టిన సందర్భాలు కోకొల్లలుగాఉండేవి.ఆర్టీఐ ద్వారా సమాచారం పొంది, తమకు చట్టబద్దంగా, రాజ్యాంగం పరిధిలో రావాల్సిన ప్రయోజనాలను, జరగకుండా పోయిన మేలును పట్టుబట్టి పౌరులు సాధించుకోవడం కథలు కథలుగా పలు విజయగాథలు మీడియాలో వచ్చేవి. తొలి రెండు మూడేళ్లలోనే కొన్ని సవరణలు ప్రతిపాదించి, చట్టాన్ని బలహీన పరచడానికి జరిగిన యత్నాన్ని పౌరసమాజం అడ్డుకుంది. స్వచ్ఛంద వెల్లడి ‘సెక్షన్‌ 4’కు గ్రహణంచట్టం అమలు బలహీనపడుతున్న క్రమంలోనే 2019లో, కేంద్ర ప్రభుత్వం చట్టాన్ని సవరించి మరింత బలహీన పరిచింది.స్థూలంగా పారదర్శకత పైనే పెద్ద వేటు వేసింది. ‘వ్యక్తిగత గోప్యత సమాచార భద్రత (డీపీడీపీ) చట్టం’ తెచ్చే క్రమంలో, ఆర్టీఐ చట్టానికి వర్తించేలా రూపొందించిన నిబంధనలు, ప్రభుత్వాల తదనంతర ఉత్తర్వులు, ఆదేశాలు ఆర్టీఐ ప్రభావాన్ని మరింత నీరుగార్చాయి. సమాచార హక్కు చట్టానికి ఆయువు పట్టు, స్వచ్చంద సమాచారాన్ని వెల్లడించే ‘సెక్షన్‌–4’. పాలనా వ్యవస్థల్లో అతి చిన్న యూనిట్‌ అయిన గ్రామ సచివాలయం నుంచి అత్యున్నత కార్య క్షేత్రాలయిన రాష్ట్రపతి భవన్, ప్రధాని ఆఫీస్‌ వరకు ప్రతి పౌర కార్యాలయం (పబ్లిక్‌ అథారిటీ)కు బాధ్యతను ఈ చట్టం నిర్దేశించింది. ఎవరూ అడగకుండానే నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని స్వచ్ఛందంగా, తప్పనిసరిగా వెల్లడి చేయాలనే అందులోని 4 (1), (బి) సబ్‌ క్లాజ్‌ ఎంతో ముఖ్య మైంది. దీని ప్రకారం ప్రతి కార్యాలయం... అక్కడ ఏం పని జరుగు తోంది? అధికారులు–సిబ్బంది ఎవరెవరుంటారు? వారి విధులు– బాధ్యతలేంటి? ఆ వార్షిక సంవత్సరం నిధులు, గ్రాంట్స్, సబ్సిడీలు వంటి బడ్జెట్‌ ఎంత? లబ్దిదారులెవరు? ఏ ప్రాతిపధికన వారినిఎంపిక చేస్తారు? ఏయే చట్టాలు–నిబంధనలు వర్తిస్తాయి... ఇలా మొత్తం 17 నిర్దిష్ట అంశాల్లో ఆ సమాచారాన్ని స్వచ్చందంగా వెల్లడించాలి. స్థానిక భాషలో, స్థానిక మీడియాలో ప్రచురించడమే కాకుండా ఒక ప్రతిని కార్యాలయంలో అందుబాటులో ఉంచాలి. ఎన్ ఐసీవంటి ఎజెన్సీలు, ఇతర మార్గాల్లో ఆన్ లైన్ లో ఉంచాలి. అడిగిన వారికి, కాగితం ఖర్చులు తీసుకొని ప్రతులు అందజేయాలి. అంటే, దాదాపు ఎనభై, తొంబై శాతం సమాచారం ఏ దరఖాస్తుతో పని లేకుండా పౌరులకు అందుబాటులోకి రావాలి. అప్పుడు, నిర్దిష్టంగా తనకు ఏ సమాచారం అవసరమో... ఆ మిగిలిన పది, ఇరవై శాతం సమాచారానికి మాత్రమే ఎవరైనా దరఖాస్తు చేసుకునే అవసరం ఏర్పడుతుంది. ప్రతి కార్యాలయం తన 4 (1) (బి) సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు ఆధునికీకరించాలని కూడా చట్టం నిర్దేశిస్తోంది. కానీ, తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనే కాకుండా కేంద్ర స్థాయిలో కూడా ఈ ఆధునీకరించడం అన్నది సవ్యంగా జరగటం లేదు. ‘సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్ ’ అనే స్వచ్చంద సంస్థ దేశ వ్యాప్త పరిస్థితిని సమీక్షించగా దేశంలోని 29 కమిషన్ల పరిధిలో 4.13 లక్షల అప్పీళ్లు–ఫిర్యాదులు పెండింగ్‌ లో ఉన్నట్టు తేలింది.లెక్కలు చూపని పబ్లిక్‌ అథారిటీలు!పదిహేడు అంశాల్లోనే కాకుండా మరికొంత అదనపు సమాచా రాన్ని ఈ స్వచ్ఛంద వెల్లడితో జోడించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వసిబ్బంది–శిక్షణ (డీవోపీటీ) మంత్రిత్వ శాఖ గతంలోనే ఉత్తర్వు లిచ్చింది. పబ్లిక్‌–ప్రయివేట్‌ భాగస్వామ్య వ్యవహారాలు, భారీ కొనుగోళ్లు (ప్రొక్యూర్మెంట్‌), ఆర్టీఐ దరఖాస్తులు–స్పందన–విశ్లేషణ వంటి మరో 8 అనుబంధ అంశాల్ని ఇందుకు జతచేసింది. కానీ ఇవేవీ సవ్యంగా అమలు కావటం లేదన్నది, కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాల యాల ఆన్ లైన్‌ వ్యవస్థపై జరిపిన తాజా పరిశీలనలో వెల్లడయింది. ఆర్టీఐ చట్ట నిబంధన, 4 (1), (బి) ప్రకారం స్వచ్ఛందంగా వెల్లడించాల్సిన సమాచారం, అదనంగా జోడించిన అంశాల విషయంలోనే కాకుండా మొత్తం పారదర్శకతపైనే తటస్ఠ (మూడో) పక్షంతో ఆడిటింగ్‌ జరిపించాలన్నది కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదేశం. సదరు ‘పారదర్శకత తనిఖీ’ నివేదిక ప్రతిని కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ (సీఐసీ) కి పంపించాలన్న ఆదేశాన్ని కూడా మెజారిటీ పౌర కార్యాల యాలు (పబ్లిక్‌ అథారిటీలు) పాటించడం లేదని సీఐసీ వార్షిక నివేదికే వెల్లడిస్తోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ విభిన్న విభాగాలకు చెందిన 2,303 పౌర కార్యాలయాల్లో (పీఏలు) 1,446 మాత్రమే సదరు నివేదికల్ని సీఐసీతో పంచుకున్నాయి. 37 శాతం పీఏలు అసలు నివేదికల్నే సమర్పించకుంటే, సమర్పించిన (63 శాతం) వాటిలో, సగం కన్నా ఎక్కువ పీఏలు అరకొరగా, మొక్కుబడి సమాచారాన్ని పొందుపరిచినట్టు ఒక మీడియా సంస్థ జరిపిన అధ్యయనం– విశ్లేషణలో వెల్లడయింది. సమాచార కమిషన్‌ ఆదేశాలూ బేఖాతరు‘‘మీరూ పౌర కార్యాలయాలే’’ అని కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ పదే పదే నొక్కి చెప్పినా, దేశంలోని ఆరు అగ్రశ్రేణి రాజకీయ పార్టీలు ‘‘మావి పౌర కార్యాలయాలు కావు, మేం ఆర్టీఐ కిందకు రాము’’ అని మొండిగా ససేమిరా అన్నాయి. సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయ మూర్తే ఒక కేసు విచారణ సందర్భంగా ‘‘ఫేక్‌ డిగ్రీల వాళ్లు, పనిలేని వారు, పరాన్నబుక్కులుగా బొద్దింకల్లాగా మారి, అందులో కొందరు ఆర్టీఐ కార్యకర్తలవుతున్నారు’’ అని చులకనగా మాట్లాడిన వైనానికి దేశం విస్మయం చెందింది. అంతకు చాలా ఏళ్లముందు, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నాటి గవర్నర్‌ ఒకరు ఇలాగే ఆర్టీఐ కార్యకర్తలపై చులకనగా మాట్లాడేవారు. ఇలా పెద్ద పెద్ద హోదాల్లోని వారే ఆర్టీఐని చిన్న బుచ్చి మాట్లాడటం కూడా చట్టం అమలుపట్ల అధికారయంత్రాంగం నిర్లక్ష్యానికి కారణాల్లో ఒకటిగా పేర్కొనవచ్చు. అధికా రులు, రాజకీయ పక్షాలు, సమాచార కమిషన్లు... ఇలా కీలక వ్యవస్థ లకు చెందిన కొంతమంది కూడబలుక్కున్నట్టు తమ చర్యల ద్వారా ఆర్టీఐ చట్టాన్ని అటకెక్కిస్తున్న జాడలు కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.సమాచార హక్కు (ఆర్టీఐ) చట్టానికి శత్రువులెక్కువ. సామాన్యులు, సగటు పౌరులు, కార్యకర్తలు తప్ప ఈ చట్టానికి చుట్టాలే లేరు. అందుకే, చట్టం అమల్లోకి వచ్చి 21 యేళ్లు పూర్తయినా ఆశించిన ఫలితంకనిపించటం లేదు.-వ్యాసకర్త సమాచార హక్కు చట్టం పూర్వ కమిషనర్, పీపుల్స్‌ పల్స్‌ రిసెర్చ్‌ సంస్థ డైరెక్టర్‌- దిలీప్‌ రెడ్డి

కృత్రిమ మేధస్సు, క్లౌడ్‌ కంప్యూటింగ్, డిజిటల్‌ సేవలు, అంత ర్జాతీయ డేటా నిల్వ అవసరాలు పెరు గుతున్న నేపథ్యంలో డేటా సెంటర్లు ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాలుగా ఆవిర్భ విస్తు న్నాయి. అయితే వీటిని ప్రోత్సహించే ముందు కొన్ని ప్రాథమిక పర్యావరణహిత ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాలి.వేల కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడులతో ఏర్పాటయ్యే డేటా సెంటర్లు మన యువతకు ఎంత మేరకు ఉపాధిని కల్పిస్తాయి? వాటి నిర్వహణ కోసం ఎంత విద్యుత్తు, నీరు అవసరమవుతుంది? ఆ వనరుల వినియోగం వలన భవిష్యత్తులో ఏర్పడబోయే దుష్పరి ణామాలు ఏమైనా ఉన్నాయా? దీనిని కేవలం పారిశ్రామిక పెట్టుబడుల అంశంగా కాకుండా విద్యుత్‌ భవిష్యత్తు, తాగునీటి భద్రత, భూముల వినియోగం, ప్రభుత్వ రాయితీలు, ప్రజలకు లభించే ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలపై చర్చించాల్సిన అవసరం ఉంది.డేటా సెంటర్లను ఏకపక్షంగా వ్యతిరేకించడం కాకుండా వాటి వలన ఒనగూరే ఆర్థిక, ఉద్యోగ అవకాశాలను గుర్తిస్తూనే, మన సహజ వనరులపై పడే భారాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకొని ప్రజాప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా వాటిని నియంత్రించడం అవసరం. డేటా సెంటర్ల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే అవి మిగతా పరిశ్రమల మాదిరిగా కాకుండా నిరంతరాయంగా పనిచేస్తూ 24 గంటలూ విద్యుత్తును భారీ మొత్తంలో వినియోగించుకుంటాయి.ఉదాహరణకు 100 మెగావాట్ల డేటా సెంటర్‌ రోజుకు 2.4 మిలియన్‌ యూనిట్ల కరెంటును వాడుకుంటుంది. ఏడాదికి 876 మిలియన్‌ యూనిట్లు అన్నమాట. 100 మెగావాట్ల ఐటీ లోడ్‌ మాత్రమే అయితే శీతలీకరణ, యంపీయన్, ఇతర సహాయక వ్యవస్థలతో కలిపి గ్రిడ్‌ నుండి తీసుకునే కరెంటు అంతకంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. డేటా సెంటర్లకు విద్యుత్‌ సరఫరా చేయడానికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాల కల్పన పెట్టుబడులను సంబంధిత డేటా సెంటర్ల ద్వారా పెట్టించినప్పుడే ప్రజల మీద భారం పడకుండా ఉంటుంది. డేటా సెంటర్లలో విద్యుత్‌నే కాకుండా భారీ ఎత్తున నీటిని కూడా వినియోగించుకుంటాయి. డేటా సెంటర్ల శీతలీకరణకు తాగునీటిని వినియోగించకుండా నాణ్యతా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా శుద్ధి చేసిన మురుగునీటిని వినియోగించాలి. ఇందుకు అవసరమైన పైపులైన్లు, నీటిశుద్ధి కేంద్రాలు, నిల్వసదుపాయాల పెట్టు బడులను పరిశ్రమల నుంచి వసూలు చేసే విధంగా మార్గదర్శకాలు తయారు చేసుకోవాలి. డేటా సెంటర్లు భూగర్భ జలాలను వినియోగించడాన్ని అనుమతించరాదు. డేటా సెంటర్ల ఏర్పాటు వలన వేలాది మందికి శాశ్వత ఉద్యోగాలు వస్తాయన్న హామీ లేని వాస్తవ పరిస్థితుల్లో ప్రభుత్వ రాయితీలకు తగిన ప్రతిఫలం లభిస్తున్నదా అన్న కోణంలో ఆలోచన చేయాలి. – తుల్జారాం సింగ్‌ ఠాకూర్, తెలంగాణ విద్యుత్‌శాఖ విశ్రాంత అధికారిఇదీ చదవండి: నీలేకని సలహాలో చిక్కులు

హవుతీల దాడులతో ఎర్ర సముద్రం యుద్ధభూమిగా మారిన తరుణంలో ఎర్ర సముద్రపు దక్షిణ భాగంలో హార్న్‌ ఆఫ్‌ ఆఫ్రికాలోని ఎరిట్రియా, ఇథియోపియా లలో మరొక యుద్ధక్షేత్రం రూపుదిద్దుకుంటున్నది. ఎరిట్రియా– ఇథియోపియాలు పరస్పరం దౌత్య సంబంధాలను తెగదెంపులు చేసుకొని, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలికి విషయాన్ని తీసుకొని వెళ్లటంతో మొత్తం వ్యవహారం పతాక స్థాయికి చేరుకున్నది. పైకి చూడటానికి ఇది రెండు చిన్న ఆఫ్రికన్‌ దేశాల దాయాదుల తగాదాలా కనపడి నప్పటికీ దీని ప్రభావం ఎర్ర సముద్రం, ఉత్తర ఆఫ్రికా తద్వారా ప్రపంచ జియో పొలిటికల్‌ ముఖచిత్రంపై పడటం ఖాయం. ఇథియోపియా చుట్టూ యుద్ధ మేఘాలుఇథియోపియాలోని తిగ్రే ప్రాంతంలోని తిరుగుబాటుదారులకు ఎరిట్రియా మద్దతు ఇస్తున్నదని ఇథియోపియా ఆరోపణ. ఎరి ట్రియా స్వతంత్ర దేశంగా ఏర్పడటంతో ఇథియోపియాకు ఎర్ర సముద్రంలోకి ప్రవేశం లేదు. దీనితో ఇథియోపియా ‘లాండ్‌ లాక్‌డ్‌’ దేశంగా మారిపోయింది. ఎరిట్రియా లేదా సోమాలీ లాండ్‌ నుండి ఎర్ర సముద్రపు రేవు పట్టణాలను చేరుకోవటానికి ఇథియోపియా ప్రయత్నిస్తుంది. ఇదే ఇథియోపియాకు.. సోమాలియా, ఎరిట్రియా లతో వైరానికి కారణం. ఇక బ్లూనైల్‌ నదీజలాల విషయంలో ఈజిప్టుతో వివాదాలున్నాయి. వెరసి ఇథియోపియాకు వ్యతిరేకంగా ఎరిట్రియా, ఈజిప్టు, సోమాలియా, సూడాన్‌లు ఒక వేదిక మీదకు రావటానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు విశ్లేషకుల అంచనా. ఇదే నిజమయితే ఎర్ర సముద్రానికి సమీపంలో మరొక యుద్ధ క్షేత్రం ఆవిర్భవించినట్లే. ఇటలీ వలస పాలన సమయంలో 1890లో ఎరిట్రియా ఒక ప్రత్యేక ప్రాంతంగా రూపుదిద్దుకున్నది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఇటలీ ఓటమి తరువాత ఎరిట్రియా బ్రిటిష్‌ పాలనలోకి వచ్చింది. 1950లో ఐరాస జనరల్‌ అసెంబ్లీ ఇథియోపియాలో ఎరిట్రియాను ఒక స్వయంప్రతిపత్తిగల ప్రాంతంగా ఉంచాలని సూచించింది. 1952 ఒప్పందం ప్రకారం ఇథియోపియాలో భాగంగా ఉన్నప్పటికీ ఎరిట్రియాకు రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాలు మినహాయించి మిగిలిన అన్ని విషయాలలో స్వయంప్రతిపత్తిని కల్పించారు. కానీ ఇథియోపియా ఈ ఒప్పందాన్ని అతిక్రమించి 1962లో ఫెడరేషన్‌ రద్దుచేసి ఎరిట్రియాను విలీనం చేసుకున్నది. దీనితో ఎరిట్రియాలో సాయుధ తిరుగుబాటు ప్రారంభమయింది. 1991లో ఎరిట్రియా సాయుధ బలగాలు అస్మారాను తమ అధీనంలోకి తీసుకున్నాయి. 1993లో ఐరాస నిర్వహించిన రెఫరెండంలోఎరిట్రియా స్వతంత్రానికి ప్రజలు మద్దతునిచ్చారు. దీనితో 1993లో ఎరిట్రియా ప్రత్యేక స్వతంత్ర దేశంగా ఆవిర్భవించింది. ఇంతటితో ఇథియో పియాకు ఎర్ర సముద్రంలోకి ప్రవేశం మూసుకుకొని పోయి లాండ్‌ లాక్‌డ్‌ దేశంగా మారిపోయింది. తదుపరి ఇరుదేశాల మధ్య సరి హద్దు యుద్ధాలు దశాబ్దాలుగా జరుగుతున్నాయి. 2018లో ఇరు దేశాల అధ్యక్షులు శాంతి ప్రతిపాదనకు మద్దతు పలకటంతో కొంత ఆశ చిగురించింది. కానీ, ఈ ఆశ మూన్నాళ్ల ముచ్చటగానే మిగిలి పోయింది. అసాబ్‌ పోర్టు కోసం మొదలైన పోరుచారిత్రికంగా ఇథియోపియా వాణిజ్యమంతా ఎర్ర సముద్ర తీరంలోని అసాబ్‌ రేవు పట్టణం గుండా జరుగుతుండేది. కాని ఎరిట్రియా స్వతంత్ర దేశంగా ఏర్పడటంతో అసాబ్‌ ఎరిట్రియా అధీనంలోకి వెళ్లింది. అయినప్పటికీ ఇటీవల ఇథియోపియా అధ్య క్షుడు.. అసాబ్‌ పోర్టు ద్వారా వాణిజ్యాన్ని, దేశ మనుగడ అవసరం (నేషనల్‌ ఎగ్జిస్టెన్షియల్‌ రిక్వైర్‌మెంట్‌)గా అభివర్ణించాడు. ఇది సహజంగానే ఎరిట్రియాలో వ్యతిరేకతకు కారణమయింది. అసాబ్‌ పోర్టులో ఇథియోపియాను కాలుపెట్టనిస్తే క్రమంగా ఎరి ట్రియాను మళ్లీ ఇథియోపియా ఆక్రమిస్తుందని అనుమానాలు న్నాయి. అక్టోబర్‌ రెండవవారం (8–10)లో ఉత్తర ఇథియోపియాలోని తిగ్రే ప్రాంతంలోనికి ఎరిట్రియా సైనికదళాలు చొచ్చు కొని వచ్చా యని ఇథియోపియా ఆరోపిస్తున్నది. ఇథియోపియన్‌ సైనికులే ఎరిట్రియా లోనికి చొరబడ్డారని ఎరిట్రియా ఆరోపిస్తున్నది. తిగ్రే పీపుల్స్‌ లిబరేషన్‌ ఫ్రంట్‌ (టి.పి.ఎల్‌.ఎఫ్‌.) తిరుగుబాటు దారులు ఇథియో పియా నుండి వేరుపడటానికి సాయుధ పోరాటం కొన సాగిస్తున్నారు. విచిత్రమయిన విషయం ఏమిటంటే 2020–2022 తిగ్రే యుద్ధంలో ఎరిట్రియా సైన్యం ఇథియోపియన్‌ దళాలతో కలిసి తిగ్రే తిరుగుబాటు దారులను ఎదుర్కొన్నది.కానీ, 2022 నవంబర్‌లో ప్రెటోరియా ఒప్పందం ద్వారా ఇథియోపియా దళాలు సంధి కుదుర్చుకున్నాయి. కానీ, ఈ ఒప్పందంలో ఎరిట్రియాను భాగ స్వామిని చేయకపోవడంతో కథ అడ్డం తిరిగింది. ఇప్పుడు ఎరిట్రియా తిగ్రే సాయుధ తిరుగుబాటు దార్లకు మద్దతునిస్తోంది. సరిహద్దు లోని ఆదిగ్రాత్‌ వద్ద ఎరిట్రియా డ్రోన్లతో దాడులు చేసినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. ఎరిట్రియా, ఇథియో పియాలు ఇరుదేశాలలో పరస్పరం తమ రాయబార కార్యాలయా లను మూసివేశాయి. సమస్య ను భద్రతామండలికి తీసుకువెళ్లాయి.ఆఫ్రికాలో ‘న్యూ ఆలమిన్‌’ అలజడిసహజంగానే తిగ్రేలో ఘర్షణలు ఇతర ప్రాంతీయ ఆఫ్రికన్‌ దేశాలను అప్రమత్తం చేశాయి. 2026 అక్టోబర్‌ 4న న్యూ ఆలమిన్‌ (ఈజిప్టు)లో ఈజిప్టు, సూడాన్, సోమాలియా, ఎరిట్రియా దేశాధి నేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగింది. సమావేశపు ఉమ్మడి ప్రకటన లో సార్వభౌమత్వం, ప్రాంతీయ సమగ్రత, పరస్పర సహకారం, జోక్యం, ఎర్రసముద్ర భద్రత, గల్ఫ్‌ ఆఫ్‌ ఎడెన్‌ గుండా నౌకాయానం అంశాలను నేరుగా ప్రస్తావించారు. బ్లూనైల్‌ నదిపై ఇథియోపియా నిర్మిస్తున్న గ్రాండ్‌ ఇథియోపియన్‌ రినైసెన్స్‌ డామ్‌ను ఈజిప్టు వ్యతి రేకిస్తోంది. దీనివలన నైలునది జలాలు తగ్గిపోతాయని ఈజిప్టు ఆందోళన చెందుతోంది.సోమాలియాలోని సోమాలీలాండ్‌ ప్రాంతం, తనంత తాను స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించుకున్నది. దీనికి యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ గుర్తింపులేదు. 2024లో ఇథియోపియా సోమాలీ లాండ్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకోవటాన్ని సోమాలియా తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తుంది. సోమాలీలాండ్‌ ద్వారా ఇథియోపియా సముద్రానికి ప్రవేశం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నది. 2024 అంకారా ఒప్పందం ప్రకారం సోమాలీలాండ్‌లోని రేవు పట్టణాలకు ఎరిట్రియాకు వాణి జ్య ప్రవేశాన్ని కల్పించినప్పటికీ, న్యూ అలమిన్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో సోమాలియా పాల్గొనటం ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నది. గల్ఫ్‌దేశాలు, తుర్కియా ఎర్ర సముద్రంలో చాలా పెట్టుబడు లను పెట్టాయి. వ్యూహాత్మకంగా వారికి ఎర్ర సముద్రం కీలకం. యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్‌కు ఎరిట్రియాకు బలమైన ఆర్థిక సంబంధాలున్నాయి. అసాబ్‌ పోర్టును ఇదివరకు యు.ఎ.ఇ. వాడుకున్నది. సౌదీ అరేబియాకు బాబ్‌ అల్‌ మెండబ్‌ జలసంధి, ఎర్ర సముద్రమే కీలకం. తుర్కియే, సోమాలియాలకు ఆర్థిక, సైనిక సంబంధా లున్నాయి. అందువలన ఎరిట్రియా– ఇథియోపియా ఘర్షణల విషయంలో గల్ఫ్‌దేశాలు తుర్కియే నిరాసక్తంగా ఉండలేవు.ఎరిట్రియాపై ట్రంప్‌ ఆంక్షల తొలగింపు?!ఇప్పటికే హవుతీ దాడులతో ఎర్రసముద్ర రవాణాకు ముప్పు ఏర్పడింది. ఎరిట్రియా– ఇథియోపియా ఘర్షణలు నేరుగా ఎర్ర సముద్రానికి చేరకపోయినప్పటికీ, ఎర్ర సముద్రం నౌకల బీమా చార్జీలు ఇప్పటికే పెరిగాయి. మరోవైపు, హవుతీ దాడుల నేపథ్యంలో, బాబ్‌ అల్‌ మెండబ్‌ జలసంధిలో ఎరిట్రియా తీరం ద్వారా ప్రత్యామ్నాయ చమురు రవాణా మార్గాన్ని తెరవటానికి అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రంప్‌ యోచిస్తున్నట్లు వార్తలొస్తున్నాయి. బహుశా ఇదే లక్ష్యంతో ఎరిట్రియాపై అమెరికా ఆంక్షలను తొలగిస్తున్నట్లుగా కనపడుతున్నది.ఎరిట్రియా–ఇథియోపియా ఘర్షణలు ఆఫ్రికాలో ప్రాంతీయ యుద్ధానికి దారితీయకుండా చూడాల్సిన ప్రధాన బాధ్యత ఆఫ్రికన్‌ యూనియన్‌పై ఉన్నది. దౌత్య సంభాషణలు, మానవ సహాయం నిర్ధారణ (వెరిఫికేషన్‌) వంటి అంశాలలో ఐక్య రాజ్యసమితి కీలకపాత్ర పోషించాల్సి ఉంటుంది.తిగ్రే ప్రాంతంలో తిరుగుబాటుదారులకు ఎరిట్రియా మద్దతు ఇస్తోందని ఇథియోపియా, తన ఆధీనంలోని ఎర్ర సముద్రపు రేవు పట్టణాలను చేరుకోవటానికి ఇథియోపియా ప్రయత్నిస్తోందని ఎరిట్రియా పరస్పర ఆరోపణలు చేసుకుంటున్నాయి. -వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

మన దేశం 2047 నాటికి అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా (వికసిత్‌ భారత్‌) అవతరించాలన్న లక్ష్యం నెరవేరాలంటే గ్రామీణ భారతం ఆర్థికంగా, సామాజికంగా పరిపుష్టం కావాలి. గ్రామీణాభివృద్ధికి, ఆధునిక వ్యవసాయ వికాసానికి మహిళా రైతులే మూలస్తంభాలు. ఈ వాస్తవాన్ని చాటిచెబుతూ హైదరాబాద్‌లోని ‘ఐసీఏఆర్‌–మేనేజ్‌’ సంస్థ అక్టోబర్‌ 15న ‘మహి ళా కిసాన్‌ దివస్‌’ వేడుకలను నిర్వహిస్తోంది. మహిళలను రైతులుగా గుర్తించటంతో పాటు భూమి, సాంకేతికత, రుణాలు, విస్తరణ సేవ లు, మార్కెట్లు, నిర్ణయాధికారాల్లో వారి భాగస్వామ్యంపై దృష్టి సా రించటానికి ఈ దినోత్సవం ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా మారింది. మన వ్యవసాయ రంగంలో మహిళల పాత్ర కేవలం శ్రామికులు గా మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. వారు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు చోదక శక్తిగా మారారు. గ్రామీణ మహిళల్లో దాదాపు 80 శాతం మం ది వ్యవసాయ కూలీలుగాను, స్వయం ఉపాధి పొందే రైతులుగాను పాలుపంచుకుంటున్నారని భారత ప్రభుత్వ తాజా గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. 9 రాష్ట్రాల్లో భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా మండలి (ఐకార్‌) చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం... ప్రధాన పంటల ఉత్పత్తి పనుల్లో 75 శాతం, ఉద్యానవన పంటల్లో 79 శాతం, కోత అనంతర ప్రాసెసింగ్‌ పనుల్లో 51 శాతం, పశుపోషణ–మత్స్య రంగాల్లో ఏకంగా 95 శాతం భాగస్వామ్యం మహిళలదేనని తేలింది. ఈ గణాంకాలు చాటి చెబుతున్నదేమంటే... భారతీయ వ్యవసాయానికి మహిళలు కేంద్ర బిందువుగా ఉన్నారు. విత్తనం ఎంపిక చేయటం నుంచి విత్తటం, కలుపు తీయటం, పంట కోత, పంట నిల్వ, విలువ జోడింపు, మార్కెటింగ్‌ దాకా ప్రతి దశలోనూ వారి శ్రమ దాగి వుంది. దేశవ్యాప్తంగా 1,175 మహిళా రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు (డబ్ల్యూఎఫ్‌పీఓలు) దాదాపు 23.55 లక్షల మంది సభ్యులతో విజయవంతంగా ముందుకు సాగుతున్నాయి. అంతేకాదు ‘కృషి సఖి’, ‘నమో డ్రోన్‌ దీదీ’ వంటి సరికొత్త ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు గ్రామీణ మహిళలను ఆధునిక సాంకేతికతతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. ఉత్పాదక ఆస్తులపై హక్కులు దక్కాలిఅయితే, క్షేత్రస్థాయిలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు ఇప్పటికీ తక్కువేమీ కావు. భూమి యాజమాన్య హక్కులు, తక్కువ వడ్డీ రుణాల లభ్యత, వ్యవసాయ యంత్రాల నిర్వహణ, లాభదాయకమైన మార్కెట్ల అందుబాటు వంటి విషయాల్లో లింగ వివక్ష ఇంకా కొనసాగుతోంది. దీంతోపాటు ఇంటి బాధ్యతలు, పోషణ భారం మహిళలపైనే ఎక్కువగా పడుతోంది. అందుకే, కేవలం సంక్షేమ పథకాల్లో మహిళల సంఖ్యను పెంచటం మాత్రమే సరిపోదు. వారికి ఉత్పాదక ఆస్తులపై యాజమాన్య హక్కులు దక్కాలి. ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో నిర్ణయాధికారం లభించాలి. వ్యవసాయ విధాన రూపకల్పనలోనూ వారి గళం ప్రతిబింబించినప్పుడే సమగ్ర సాధికారత సాధ్యమవుతుంది. ఈ దిశగా‘మేనేజ్‌’ ఈ నెల 15న 12 రాష్ట్రాల నుంచి 171 మంది మహిళా రైతులను ఆహ్వానించి, వారిని గౌరవించనుంది. తమ ఆకాంక్షలను, వాస్తవ అనుభవాలను మహిళా కిసాన్‌ గోష్టిలో వెల్లడిస్తారు. వ్యవసాయాన్ని కేవలం ఒక వృత్తిగానే కాకుండా ఒక గుర్తింపుగా, జీవనోపాధిగా, ఆకాంక్షల మార్గంగా చర్చించడానికి ఇది అవకాశం ఇస్తుంది. వ్యవసాయ రంగంలో ప్రతి నూతన సాంకేతికత, ప్రతి ఆర్థిక విధానం మహిళల స్థితిగతులను మెరుగుపరిచేలా ఉన్నప్పుడే సమాజం ముందడుగు వేస్తుంది. -డా. వినీతా కుమారి-వ్యాసకర్త డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌ (జెండర్‌ స్టడీస్‌),నేషనల్‌ ఇన్స్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్‌ అగ్రికల్చరల్‌ ఎక్స్‌టెన్షన్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ (నేడు మహిళా కిసాన్‌ దివస్‌)

‘పర్మినెంట్‌ లేబర్‌ సర్టిఫికేషన్‌’ కార్య క్రమం కింద విదేశీ ఉద్యోగులకు జారీ చేసే వీసాలను ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం ఇటీవల స్తంభింపజేసింది. ఆ నిర్ణయం ప్రసిద్ధ అమెరికన్‌ టెక్నాలజీ సంస్థలపైనే కాక, అగ్రశ్రేణి భారతీయ ఔట్‌ సోర్సింగ్‌ కంపెనీలపైన కూడా ప్రభావం చూపనుంది. అమెరికన్‌ల స్థానంలో విదేశీయులను తె చ్చుకునేందుకు ఈ ఉపాధి ఆధారిత కార్మిక పథకాలను (ఎంప్లాయ్‌మెంట్‌ బేస్డ్‌ లేబర్‌ ప్రోగ్రామ్స్‌) సాంకేతిక పరిశ్రమ దుర్వినియోగ పరుస్తోందనే కారణంపై అటువంటి నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు అమెరికన్‌ ప్రభుత్వం సమర్థించుకుంది. అమెరికా ఇటువంటి స్వీయ సంరక్షణ చర్యలకు దిగడం ఇదే మొదటిసారేమీ కాదు. అమెరికా అధ్యక్ష పదవిని అలంకరిస్తున్న వారు దేశీయ రాజకీయ ప్రయోజనాల నిమిత్తం హెచ్‌–1బి వీసా లను ఒక తాయిలంలా వాడుకుంటూనే ఉన్నారు. విదేశాలలోని వారికి ఉపాధి కల్పిస్తున్న కంపెనీలకు ఇస్తున్న పన్ను విరామాలకు స్వస్తి పలుకుతున్నట్లు 2008లో అప్పటి అధ్యక్షుడు ఒబామా ప్రకటించారు. తర్వాత, జో బైడెన్‌ కూడా అదే పంథా అనుసరించారు. చవుక వనరులే అమెరికా చోదక శక్తితక్కువ వేతనాలకు లభించే సిబ్బంది సదుపాయాన్ని అమె రికన్‌ సాంకేతిక కంపెనీలు ఏనాటి నుంచో వినియోగించుకుంటు న్నాయి. సెమీకండక్టర్ల తయారీకి 1960లలో అవి ఆ వెసులుబా టును ఉపయోగించుకున్నాయి. అప్పట్లో ఆ పరిశ్రమకు పెద్ద సంఖ్య లో సిబ్బంది అవసరమయ్యేవారు. తర్వాత, సాఫ్ట్‌వేర్‌ సర్వీ సులు, ప్రోగ్రామింగ్‌లలోను అవి ఆ ప్రత్యేక ప్రయోజనాన్ని వదులు కోలేదు. ‘ఫెయిర్‌ చైల్డ్‌ సెమీకండక్టర్‌’ సంస్థ అధ్యక్షుడు రాబర్ట్‌ నాయస్, ఉత్పత్తి సదుపాయాలు నెలకొల్పేందుకు 1960 లలో భారత్, దాని చుట్టుపక్కల దేశాలను సందర్శించారు.భారత్‌ అనుమతించకపోవటంతో హాంగ్‌కాంగ్‌లో వాటిని నెలకొల్పు కున్నారు. మరికొద్ది ఏళ్ల తర్వాత ఆయన ‘ఇంటెల్‌’ను స్థాపించారు. ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐసీ (ఇంటెగ్రేటెడ్‌ సర్క్యూ ట్స్‌) తయారీకి ఇతర అమెరికన్‌ కంపెనీలు సింగపూర్, మలేసియా, తైవాన్‌లను ఎంచు కున్నాయి. తదనంతర రెండు దశాబ్దాల్లో ఆయా దేశాలు సాంకేతిక వస్తూత్పత్తి కేంద్రాలుగా అవతరించాయి. సెమీకండక్టర్‌ డిజైన్, అమెరికన్‌ క్లయింట్లకు సాఫ్ట్‌వేర్‌ సర్వీసులు, ప్రోగ్రామింగ్‌తో భారత్‌ 1970లు, 1980లలో ఆ స్థాయిని అందుకునే ప్రయత్నం చేసింది. అమెరికన్‌ సాంకేతిక పరిశ్రమతో భారత్‌ ఒడంబడికలు వివిధ పునరావృతులకు లోనయ్యాయి. మార్కెట్‌ అవసరాలకు తగ్గట్లుగా అవి పరిణామం చెందుతూ వచ్చాయి. అమెరికన్‌ సంస్థల స్వల్పకాలిక లేదా మధ్యకాలిక అవసరాల నిమిత్తం భారతీయ సంస్థలు తమ ఇంజనీర్లను అమెరికాకు పంపించడంతో ఇది చిన్నగా మొదలైంది. అమెరికాలో పని పూర్తికాగానే వారు స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చేసేవారు. తదుపరి దశలో, అది ‘ఆన్‌సైట్‌’ మోడల్‌గా మారింది. అంటే, భారతీయ కంపెనీలు పంపిన ఉద్యోగులు అమెరికన్‌ కంపెనీల సిబ్బందిలో భాగమవుతారు. దీర్ఘకాలిక ప్రాజెక్టుల్లో పాలుపంచుకుంటారు. భారతీయ సంస్థలు అమెరికన్‌ క్లయింట్ల విశ్వాసాన్ని చూర గొని, కమ్యూనికేషన్‌ మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుపడ్డ తర్వాత, ఆన్‌సైట్‌ పనిలో కొంత భాగం, భారతదేశం నుంచే చక్కబెట్టడం మొదలైంది. ఇది ‘ఆఫ్‌షోర్‌’ మోడల్‌ గా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. భారత్‌ నుండి 10,000 కోట్ల డాలర్లు!అమెరికాలో ఉంటున్న భారతీయులను నియోగించుకుని భారతీయ కంపెనీలపై ఆధార పడే బదులు, తామే భారతదేశంలో కొందరిని ఉద్యోగాల్లోకి తీసుకుని, అక్కడ నుంచే పని చేయించటం బాగుంటుందని అమెరికన్‌ కంపెనీలు గ్రహించాయి. ఇది మరింత తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన వ్యవహారంగా పరిణమించింది. మైక్రో సాఫ్ట్‌ 1990ల చివరలో దీనికి శ్రీకారం చుట్టింది. మరికొన్ని సంస్థలు కూడా అదే బాట పట్టాయి. బ్యాంకులు, బీమా సంస్థలు, లాజిస్టిక్స్‌ కంపెనీలు, విమానయాన సంస్థలు, న్యాయ సేవా సంస్థలు, గ్లోబల్‌ కన్సల్టింగ్‌–ఆడిటింగ్‌ దిగ్గజాలు తదితర సంస్థలు అదే తరహాననుసరించాయి. అవి తెర వెనుక చక్కబెట్ట వలసిన పనుల్లో చాలా వాటిని లేదా బిజినెస్‌ ప్రాసెస్‌లను బెంగళూరు, హైదరాబాద్, చెన్నై, నోయిడా వంటి చోట్లకు తరలించాయి. ఔట్‌ సోర్సింగ్‌ వ్యాపారం గత ఇరవై ఏళ్లలో మరింత వైవిద్యీకరణకు లోనైంది. ఇంజనీరింగ్, ఆర్‌–డి, ప్రాడక్ట్‌ అభివృద్ధి వంటివి కూడా ఇందులో చేరాయి. అగ్ర సంస్థలు తమ ముఖ్య కార్య కలాపాల్లో కొన్నింటిని చక్కబెట్టేందుకు భారతదేశంలోనే విభాగా లను నెలకొల్పు కున్నాయి. ఇది పెద్ద మార్పు కింద లెక్క. కేవలం వ్యయాన్ని ఆదా చేసుకునేందుకుకాక, నవీకరణ, పరిశోధన, మేధా హక్కుల (ఐపి) సృష్టికి అవి భారత్‌లో నడుం బిగించాయి. ఈ రోజున, ఫార్చ్యూన్‌ 500 కంపెనీల్లో దాదాపు ప్రతి కంపెనీకి దాని స్వీయ యాజమాన్య గ్లోబల్‌ క్యాపబిలిటీ సెంటర్‌ (జి.సి.సి.)లు బెంగళూరు లేదా హైదరాబాద్‌ లలో ఉన్నాయి. అటువంటి సెంటర్లు 2025 నాటికి 2,100కి పైగా ఉన్నట్లు, అవి 23.6 లక్షల మందికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నట్లు లెక్క తేలింది. అవి దాదాపు 10,000 కోట్ల అమె రికన్‌ డాలర్ల రాబడులకు దోహద పడుతున్నాయి. విడదీయరాని సాంకేతిక బంధంమెయిన్‌ ఫ్రేమ్‌ నుంచి మినీ, మైక్రో కంప్యూటర్‌ వరకు, ఇంట ర్నెట్, డాట్‌ కామ్, వై2కె, మొబైల్, సోషల్‌ మీడియా, క్లౌడ్, బిగ్‌ డేటా... ఇలా ప్రతి సాంకేతిక రూపాంతీకరణలోను భారతీయ టెక్నా లజీ కంపెనీలు కీలక పాత్ర వహించాయి. స్వయం ప్రతిపత్తితో వ్యవహరించగల కృత్రిమ మేధ (ఏఐ), వివిధ రంగాల్లో ‘డీప్‌ టెక్‌’ వాడకం మొదలవటంతో ఇపుడు కూడా అవి అదే పనిలో ఉన్నాయి. టెక్నాలజీ ఔట్‌సోర్సింగ్‌ ప్రక్రియ అమెరికా, భారత్‌లు రెండింటిలోను బాగా వేళ్లూనుకుపోయింది. దాన్ని వెనక్కి తిప్పడం అయ్యే పని కాదు. అమెరికా, ఇండియాలు పరస్పర ఆధారితమైనవి. వేగంగా అమలులోకి తెచ్చేందుకు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పనులు చేసేందుకు, స్థాయిని పెంచుకునేందుకు, ఇతర సానుకూలతలకు అగ్రశ్రేణి టెక్‌ కంపెనీలకు భారతీయ ఇంజనీర్లు, ప్రతిభావంతుల అవసరం ఉంది. రాబడులను నిలబెట్టుకునేందుకు, యాక్సెస్‌ ఆపరేటింగ్‌ సిస్టం (విండోస్, యాపిల్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్‌)లకు, డెవలప్‌మెంట్‌ నిమిత్తం క్లౌడ్‌ మౌలిక వసతులకు అమెరికాతో వ్యాపారం చేయాల్సిన అవసరం భారతీయ కంపెనీలకు ఉంది. ఇది రాకపోకలు రెండింటికీ వీలున్న దారి.ఔట్‌ సోర్సింగ్‌ బిజినెస్‌తో పాటు, అమెరికాలోని సాంకేతిక శక్తి కేంద్రం సిలికాన్‌ వ్యాలీని చాలా వరకు భారత్, చైనా, ఇతర దేశాల నుంచి వెళ్లిన ప్రతిభావంతులే నడిపిస్తున్నారు. అమెరికా, వీసాలను స్తంభింపజేసినప్పటికీ ఆ బండి నడవవలసింది ప్రతిభ, సాంకేతికతల జోడెడ్లతోనే! - దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

యువతరంతో పాటు పౌరసమాజపు విశ్వాసం సీజేపీ చుట్టూ కేంద్రీకృతమవుతున్నట్లు కనిపిస్తున్నది. అధికార, ప్రతిపక్షాలు కాక సీజేపీ ఒక మూడవ ధ్రువంగా కొనసాగుతుందనే అభిప్రాయం కలుగుతున్నది.దేశం ఫాసిజంలోకి ప్రవేశించిందా లేక అంతకన్నా ముందటి దశలో ఉందా అనే చర్చ కొద్ది సంవత్సరాల క్రితం జరిగి ఆగిపోయింది. ఇప్పుడు మరోసారి ముందుకు వస్తున్నది. అయితే ఫాసిజం అన్నది చాలా పెద్ద మాట గనుక మేధావులకు పరిమితం కాగా, సామాన్యుల నోట నియంతృత్వమన్నది ఇప్పుడు విరివిగా వినవస్తున్నది. జెన్‌–జీ పరిధిని దాటి పౌరులు, జర్నలిస్టులు 1975 నాటి ఎమర్జెన్సీని గుర్తుచేస్తూ, ప్రస్తుత ప్రభుత్వ చర్యలు కొన్ని అంతకు మించి పోతున్నాయని చెప్తున్నారు. చివరకు సుప్రీంకోర్టు కూడా చిన్న ఈగను పెద్ద సుత్తితో ఎందుకు కొడుతున్నారని ప్రశ్నించగా, మానవహక్కుల హరణ తగదని ఐక్యరాజ్యసమితి హితవు చెప్పింది.అధికారంలో ఉన్నా... అభద్రతాభావం!ఎవరు ఏ మాటలు ఉపయోగిస్తున్నా ఒకటి మాత్రం స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నది. ప్రస్తుత ప్రభుత్వ చర్యలు దేశ విదేశాలలో ప్రజాస్వామ్యం అన్న మాటను వెక్కిరింతగా మార్చాయంటున్నారు. దేశంలో ఎన్నెన్ని సమస్యలు, ఎన్నెన్ని లోటుపాట్లయినా ఉండవచ్చుగాక. కానీ ఇంతటి మహా వైవిధ్యత గల ఒక బడుగు దేశం స్వాతంత్య్రం సిద్ధించిన రోజు నుంచే అతి పెద్ద ఆధునిక ప్రజాస్వామ్యంగా అవతరించటం, ఎన్నెన్ని ఒడిదుడుకులు ఎదురైనా ఒకే వ్యవస్థగా కొనసాగటాన్ని ప్రపంచ మేధావులు ఒక అద్భుతంగా గుర్తించి కొనియాడారు. అందుకే అటువంటి స్థితిలో 1975 నాటి ఎమర్జెన్సీ ఎంతటి దిగ్భ్రాంతిని కలిగించిందో, ప్రస్తుతం గత కొద్ది మాసాల పరిణామాలు అంతే స్థాయిలో తోస్తున్నాయి. స్వతంత్ర భారతదేశపు 80 సంవత్సరాల చరిత్రలో ఇవి రెండూ అసాధారణ అనుభవాలుగా మిగులుతున్నాయి. వాటిలో ఒకటి కాంగ్రెస్‌ సృష్టించినది కాగా, రెండవది బీజేపీ చేస్తున్న పని.ఇంతకూ ఎన్‌.డి.ఎ. ప్రభుత్వం ఇట్లా ఎందుకు వ్యవహరిస్తున్నదనేది ప్రశ్న. 1975లో ఇందిరాగాంధీకి వలె ఇప్పటికిప్పుడు వారి అధికారానికి వచ్చిన ముప్పేమీ లేదు. తదుపరి లోక్‌సభ ఎన్నికలకు ఇంకా మూడేళ్ల సమయం ఉంది. గత ఎన్నికలలో మెజారిటీ తగ్గినా ఇతరుల మద్దతు ఉండటం, ప్రతిపక్షాల బలహీనతలు కొనసాగటం, వాటితో పాటు అవసరమైతే కొత్తవారిని చేర్చుకోగల సమర్థతలు ఉన్నప్పుడు ఇలా ఎందుకు చేస్తోందన్నది బోధపడని విషయం. ప్రజలలో అసంతృప్తి పెరుగుతున్నట్లు భావించిన పక్షంలో రాగల మూడేళ్లలో మెరుగైన పాలన ద్వారా వారిని మెప్పించే అవకాశమూ ఉంది. అయినా ఎందుకిది?మనకు అర్థం కానిదేదో భయం నాయకత్వపు మనస్సులలో తిరిగి భయపెడుతున్నది. ఆ భయం వారితో తొందరపాటు అడుగులు వేయిస్తున్నది. వర్తమానానికి వస్తే, అటువంటి మొదటి పెద్ద తప్పు నీట్‌ పేపర్‌ లీక్‌ విషయంలో జరగగా, రెండవది ఓటర్‌ జాబితాల సవరణకు (సర్‌) సంబంధించి కనిపిస్తున్నది. వీటిలో మొదటిది కొద్దిపాటి చాకచక్యంతో తేలికగా పరిష్కరించగలదే. పరీక్షాపత్రం లీక్‌ కాగానే ఆ పరీక్షను రద్దు చేసి, అభ్యర్థులకు భరోసానిచ్చి, బాధ్యులపై సత్వర చర్యలు తీసుకుని, ఇకపై లీక్స్‌ లేకుండా ఎటువంటి చర్యలు తీసుకుంటారో ప్రకటించి ఉంటే తదనంతర సమస్యలు తలెత్తేవి కావు. బహుశా కాక్రోచ్‌లన్నవి ఉనికిలోకి వచ్చేవే కావు.‘సర్‌’ అన్నది పూర్తిగా భిన్నమైనది. అధికార పక్షం, ఎన్నికల సంఘం ఎన్నెన్నో వివరణలు ఇస్తూ వచ్చినా అవేవీ నిలిచేవి కాదని ఇప్పటికే తేలిపోయింది. నీట్‌ లీకేజీ సంఘర్షణ యువతరానికి, వారి కుటుంబాలకు పరిమితమై సాగగా; ‘సర్‌’ సంఘర్షణ యావత్‌ సమాజంతో మొదలైంది. సీజేపీ పుట్టుకకు ముందే సర్‌ సందేహాలు ప్రతి కుటుంబాన్నీ ఆందోళన పరిచాయి. ఈ రెండు ఉదంతాలు వెంటవెంటనే తలెత్తడంతో ప్రభుత్వం ఉక్కిరిబిక్కిరవుతున్నది.అయితే నీట్‌ విషయంలో పైన చెప్పుకున్నట్లు ఒక ఎస్కేప్‌ రూట్‌ ఉండగా, ‘సర్‌’ విషయంలో లేకపోవటమన్నది సంకటస్థితి. ఇందుకు సంబంధించి ఇన్నిన్ని అనేక మార్గాలను ఒకే పద్ధతి ప్రకారం అనుసరించిన తర్వాత, వెనుకకు పోవడమంటే తమ పొరపాట్లను తామే అంగీకరించడమవుతుంది. అట్లాగని ఇదే మార్గంతో ముందుకు పోవటం కూడా అసాధ్యంగా మారిపోయింది.ఎమర్జెన్సీ ఛాయల్లో నేటి పాలనకాక్రోచ్‌ ఆందోళనలు కానీ, ప్రతిపక్షాల ఆందోళనలు గానీ, ఇతర ఆందోళనలు గానీ పూర్తిగా శాంతియుతంగా జరుగుతున్నా ప్రభుత్వం ఇంత అసహనంగా వ్యవహరిస్తూ దేశవిదేశాలలోని వారికి 1975 ఎమర్జెన్సీని, ఫాసిజాన్ని, నియంతృత్వాన్ని ఎందుకు గుర్తుకు తెస్తున్నదనే ప్రశ్న ఒకటి పలువురిని వేధిస్తున్నది. మొదటిసారి కాక్రోచ్‌ ఒత్తిడిని తట్టుకోలేక విద్యామంత్రి విషయంలో రాజీపడ్డారు. కానీ రెండవసారి ఎట్టి పరిస్థితులలోనూ రాజీపడరాదనే దృఢ నిర్ణయంతో ఉన్నారన్నది ఒక నిర్వచనం.జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ కొనసాగుదల తమ అధికార పరిరక్షణకు కీలకం కావటం (ఇది కాక్రోచ్‌ల మాట) అన్నది మరొక నిర్వచనం. మే నెల మధ్యలో ఏర్పడినప్పటి నుంచి ప్రతి విషయంలో, అడుగడుగునా ఎంతో వివేకంగా ఉద్యమాన్ని నిర్వహిస్తూ వస్తున్న సీజేపీ నాయకత్వం ‘సర్‌’కు సంబంధించి కూడా వేసిన వ్యూహాన్ని ఎవరూ గుర్తించినట్లు లేరు. మామూలుగానైతే ఓటుహక్కు పోవటమన్నది పౌరులు, పార్టీలు ఆందోళన చెందే విషయం. కానీ ఆ సమయంలో ‘స్కూల్‌ ఠీక్‌ కరో’ (పాఠశాలలను బాగు చేయండి) కార్యక్రమంలో ఉండిన సంస్థ నాయకత్వం, యువతరంతో.. మన సమస్యలు లేవనెత్తాలంటే చట్టసభలకు మంచివారిని ఎన్నుకోవాలి.అట్లా ఎన్నుకోవాలంటే మనకు ఓటు హక్కుంటూ ఉండాలి. కానీ ప్రభుత్వం, ఎన్నికల సంఘం మనకు ఆ హక్కు లేకుండా చేస్తున్నారంటూ లింక్‌ చేయటం యువతరాన్ని ఒక్కసారిగా కదిలించింది. వారితోపాటు, రాజకీయ పార్టీల పట్ల విశ్వాసాన్ని చాలావరకు కోల్పోయిన పౌరసమాజం కూడా సీజేపీ నాయకత్వంతో నిలిచింది. వారికి ఇంత అపూర్వ స్పందనలు రావడం అందువల్లనే.ఆవిర్భవించనున్న మూడో ధ్రువంఇక ముందువైపు దృష్టిసారిస్తే కనిపించేది ఈ విధంగా ఉంది. ఒకవైపు బీజేపీ, రెండవవైపు ‘ఇండియా’ కూటమి, మూడవవైపు కాక్రోచ్‌ పార్టీ. మొదటి రెండూ అధికార రాజకీయం చుట్టూ తిరిగే పార్టీలు. మూడవది, సామాజిక సమస్యలు, యువతరం సంబంధిత విషయాలను కేంద్రంగా చేసుకునే ఉద్యమంగా, ప్రెషర్‌ గ్రూపుగా తనను తాను ప్రకటించుకుంది. ఆ విధంగా ఈ మూడు వేదికలు భవిష్యత్తులో కొనసాగుతాయి.వీటిలో యువతరంతో పాటు పౌరసమాజపు విశ్వాసం సీజేపీ చుట్టూ కేంద్రీకృతమవుతున్నట్లు కనిపిస్తున్నది. అధికార, ప్రతిపక్షాలు కాక (భవిష్యత్తులో ఏ పార్టీ ఎటు మారినా) సీజేపీ ఒక మూడవ ధ్రువంగా కొనసాగుతుందనే అభిప్రాయం కలుగుతున్నది. ఇటువంటి ధ్రువం ఒకటి స్వతంత్రమైన రీతిలో భారతీయ సమాజానికి లేదు. అది కనుక క్రమంగా రూపుతీసుకున్నట్లయితే అప్పుడు ముక్కోణపు హోరాహోరీని ‘సర్‌’ సందర్భంలోనే గాక భవిష్యత్తులోనూ చూడగలం. అది దేశానికి, సమాజానికి మేలు చేయగలదు.– టంకశాల అశోక్‌, వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడుఇదీ చదవండి: సంక్షోభాలపై కొత్త చూపు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలో ప్రస్తుతం 27 లక్షల 40 వేలమంది గిరిజనులు ఉండవచ్చని అంచనా. ఏజెన్సీ ప్రాంత గిరిజనులు, మైదాన ప్రాంత గిరిజనులు అని ఏపీలో గిరిజనులను రెండు రకాలుగా పిలుస్తున్నారు. మైదాన ప్రాంత గిరిజనులు ఎక్కువగా పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నివాసం ఉంటారు. మైదాన ప్రాంత గిరిజనులకు ఒక్క ఎస్టీ రిజర్వుడు శాసనసభా స్థానాన్ని కానీ, ఒక్క ఎస్టీ రిజర్వుడు పార్లమెంటు నియోజకవర్గాన్ని కానీ ప్రభుత్వాలు కేటాయించలేదు.మైదాన ప్రాంత గిరిజనులలో అత్యధిక జనాభా కల్గినవారు యానాదులు. వీరు ఏపీ రాష్ట్రంలో 10 లక్షల వరకు ఉన్నారని ప్రభుత్వ అంచనా. అయితే స్వాతంత్య్రం వచ్చిన నాటి నుండి నేటి వరకు ఏ రంగంలోనూ యానాదులు అభివృద్ధి చెందలేదు. చదువు లేదు, వైద్యం లేదు. మూఢనమ్మకాలతో బతుకుతున్నారు. కారణం ప్రభుత్వాలు వీరిపై దృష్టి సారించకపోవడమే.ఈ గిరిజనులు ఆర్థికంగాను, సామాజికంగాను, రాజకీయంగాను ఇంకా వెనుకబడే ఉన్నారు. వీరిని కేవలం ఓటు బ్యాంకుగా మాత్రమే ఉపయోగించుకుంటున్నారు. వీరికి ప్రభుత్వాల నుండి ఏ విధమైన తోడ్పాటు ఉండకపోవడం పరిపాటి అయ్యింది. ఎస్టీ రిజర్వుడు శాసనసభా స్థానాలు కాదు కదా కనీసం నామినేటెడ్‌ పోస్టుల విషయంలో కూడా యానాదులకు అన్యాయం జరుగుతోంది.అయితే గత వై.ఎస్‌. జగ¯Œ మోహ¯Œ రెడ్డి ప్రభుత్వ హయాంలో జరిగిన కృషి మాత్రం ఇందుకు మినహాయింపు అని చెప్పాలి. నెల్లూరు పట్టణాన్ని ఎస్టీ రిజర్వుడ్‌గా ప్రకటించి యానాదులకు మేయరు పదవిని కేటాయించి పొట్లూరి స్రవంతికి ఆ పదవిని దక్కేలా చేశారు. అత్మకూరు మున్సిపాలిటీని ఎస్టీకి కేటాయించడంతో వెంకట రమణమ్మ చైర్‌పర్స¯Œ గా ఎన్నికయ్యారు. యానాదులకు రాజకీయాలలోనే కాదు విద్య పరంగా కూడా ఆ ప్రభుత్వ కాలంలో ఎంతో మేలు జరిగింది.‘అమ్మఒడి’ పథకం తెచ్చి... చదువు మాని చేపలు పట్టుకుంటున్న యానాది బిడ్డలు చదువు అభ్యసించే విధంగా చేసింది జగన్‌ ప్రభుత్వం. నేడు మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా మారి అభివృద్ధి చెందడానికి వీలుగా కొందరు యానాదులే కొంతకాలంగా పోరాటాలు చేస్తున్నారు. వారికి తగిన అండ కావలసి ఉంది. యానా దులకు ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా, సామాజికంగా జనాభా ప్రాతిపదికన రావాల్సిన రాయితీలు, హక్కులు ఇవ్వాలి. ప్రభుత్వాలు ఈ విషయంలో సానుభూతితో వ్యవహరించాలి. అప్పుడే మిగతా జన సమూహాల సరసన చేరి గౌరవ ప్రదంగా జీవించగలుగుతారు.– మేకల ఏడుకొండలు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర యానాది (గిరిజన) సమాఖ్య రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శిఇదీ చదవండి: ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు చట్టం కాదు

ఎన్నికల సంఘం(ఈసీ) ప్రధాన కమిషనర్‌ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ రాజీనామా కోరుతూ శనివారం నుంచి అటు కాక్రోచ్‌ జనతా పార్టీ (సీజేపీ), ఇటు ఇండియా కూటమి పక్షాలు చేస్తున్న ఆందోళనలతో ఢిల్లీ నగరం ‘నిరసనల రాజధాని’ గా మారిపోయింది. జూలై ‘అనుభవం’తో జంతర్‌మంతర్‌ వైపు ఎవరినీ రానీయరాదన్న కృతనిశ్చయం ప్రదర్శించి పోలీసులు చేసిన అతి వల్ల పలుచోట్లకు అది విస్తరించింది! ఆర్‌కే ఆశ్రమ్, ప్రెస్‌క్లబ్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా, నిగంబోద్‌ ఘాట్, కన్నాట్‌ ప్లేస్‌ లాంటి పలు ప్రాంతాల్లో ఉద్యమకారులకూ, పోలీసులకూ బాహాబాహీ తప్పలేదు.విపక్ష ఇండియా కూటమి ఆధ్వర్యాన సుప్రీంకోర్టుకు ర్యాలీ తీయటం, వినతిపత్రం ఇస్తామనటం కొత్త పరిణామం. ఢిల్లీలో విమానంలోకి చొరబడి సీజేపీ నేతల్ని అరెస్టుచేశారు. జంతర్‌మంతర్‌ వైపు దూసుకెళ్లే వేలాదిమంది ఉద్యమకారులపై మాత్రమే కాదు... జర్నలిస్టులపైనా పోలీసులు ప్రతాపం చూపారు. గుర్తింపుకార్డులు గుంజుకున్నారు. ఆడ, మగ తేడాలేకుండా ఈడ్చుకు పోవటం, మొరటుగా ప్రవర్తించటం రానున్నకాలంలో బీజేపీని వెంటాడే దృశ్యాలవుతాయి. ఒకటి రెండుచోట్ల హిందూ సంస్థలకు చెందినవారిగా చెప్పుకున్న వ్యక్తులు యువతీయువకులపై పిడిగుద్దులు కురిపించటం, నిండుగా లాఠీలు నింపుకుని కారులో వచ్చినవారికి పోలీసులు రక్షణనివ్వటం దిగ్భ్రాంతి కలిగించింది.తెలివైన పాలకులు నిరసనల్ని అడ్డుకోరు. అవి వాతావరణాన్ని తెలిపే బారో మీటర్‌ లాంటివి. పదిమంది గుమిగూడి ఎలుగెత్తారంటే పాలన సవ్యంగా లేదని అర్థం చేసుకోవాల్సిందిపోయి, గొంతు నొక్కాలని చూస్తే ఉద్యమం సమసిపోదు సరికదా... అది మరింత బలంగా, వేగంగా విస్తరిస్తుంది. చివరకు సర్వోన్నత న్యాయ స్థానం సైతం జోక్యం చేసుకుని చీవాట్లు పెట్టిందంటే తమ ఓవరాక్షన్‌ ఎంతగా శ్రుతిమించిందో పోలీసులు తెలుసుకోవాలి. ఎందుకనో... ఈ ఆందోళనల హోరులోనే జంతర్‌ మంతర్‌ ఇంకెంత మాత్రం నిరసనలకు వేదిక కాదంటూ ఢిల్లీ పోలీసులు హఠాత్తుగా సోమవారం ప్రకటించారు.ఢిల్లీ అంతటా బారికేడ్లు, దాదాపు 50,000మంది పోలీసులు, ఇతర బలగాల మోహరింపు, వందల ప్రదేశాల్లో ట్రాఫిక్‌ మళ్లింపులు, 45 మెట్రో స్టేషన్ల మూసివేత, విద్యాసంస్థలు ఆన్‌లైన్‌ తరగతులు నిర్వహించాల్సి రావటం వగైరాలన్నీ దేనికోసం? కేవలం జ్ఞానేశ్‌ను కాపాడటానికేనా? ఈసీలో ఏకగ్రీవంగా లేదా మెజారిటీ ప్రకారం నిర్ణయాలు అమలుకావాల్సివుండగా, జ్ఞానేశ్‌ అభీష్టమే చెల్లుబాటు కావటం చట్టవిరుద్ధం, రాజ్యాంగవిరుద్ధం కూడా. ‘ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌’ కథనం గతనెల 23న దీన్ని వెల్లడించాక అదంతా అబద్ధమనీ, ఏ నిర్ణయమైనా సమష్టిగానే తీసుకున్నామనీ ముగ్గురూ కలిసి మీడియా ముఖంగా చెప్పిందిలేదు. కనీసం జ్ఞానేశ్‌ ఒక్కరైనా సంజాయిషీ ఇచ్చింది లేదు.20 రాష్ట్రాలూ, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో దేశ జనాభాలో 10 శాతంమంది ఓట్లు... అంటే 13 కోట్లమందికిపైగా ఓట్లు ఏకపక్షంగా తొలగిస్తే... ఆ విషయంలో ఇద్దరు కమిషనర్లూ ముందే హెచ్చరించినా ఆ వ్యవస్థ అచేతనంగా ఉండిపోవటం ఆశ్చర్యకరం. ఏపీతో సహా అనేకచోట్ల ఎన్నికల్ని అపసవ్యంగా, అడ్డదిడ్డంగా నిర్వహించిన వైనం సాక్ష్యాధారాలతో బయటపడింది. అయినా కొందరు మాజీ న్యాయమూర్తులూ, ఇంకొందరు మాజీ ఉన్నతాధికారులూ ఈసీ తీరును సమర్థిస్తూ ప్రకటనలు విడుదల చేయటం దిగ్భ్రాంతికరం. ఇలాంటివారి చేతుల్లో కొన్నాళ్లు ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థలన్నీ నడిచాయంటే చోద్య మనిపిస్తుంది. జవాబుదారీతనం జాడలేనిచోట ప్రజాస్వామ్యం మనగలుగుతుందా?యాదృచ్ఛికమే గానీ... చిలీ, బ్రెజిల్, స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్‌ దేశాల్లో సైతం గతవారం జెన్‌ జీ జూలువిదిల్చింది. డిమాండ్లు వేరు కావొచ్చు, నిరసన రూపాలు భిన్నం కావొచ్చు–కానీ పాలకులు తాము చెప్పేది వినాలన్నదే యువత నిరసనల సారాంశం. స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలో ఢిల్లీలో నిరసనలకు యమునా తీరం, జమా మసీదు, ఆజాద్‌ పార్క్, ఫిరోజ్‌ షా కోట్లవంటి పలు స్థలాలుండేవి. తదుపరి పటేల్‌ చౌక్, సంసద్‌ మార్గ్‌ల్లో నిరసనలకు చోటిచ్చారు. యాభైయ్యేళ్లు దాటాక అది జంతర్‌మంతర్‌కు చేరింది. ఇప్పుడు అక్కడి నుంచి కూడా వాటిని బహిష్కరించటం అసహనానికి పరాకాష్ఠ. జరుగుతున్న పరిణా మాలు సవ్యంగా లేవు. సకాలంలో సరిచేయకుంటే నిరసనలు మరింత తీవ్రమవుతాయి.ఇదీ చదవండి: ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు చట్టం కాదు

తమిళనాడు తన 69 శాతం రిజర్వేషన్‌ను ఒక చట్టం ద్వారా, రాష్ట్రపతి ఆమోదంతో, తొమ్మిదవ షెడ్యూలును అనుసరించి కాపాడుకుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అందుకు భిన్నంగా కేవలం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులకే పరిమితమై, న్యాయస్థానాల నిరాకరణకు గురయింది. 2026 అక్టోబర్‌ 9న సుప్రీంకోర్టు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ ఎస్‌.ఎల్‌.పి.(సి) నెం. 35539/2026ను కొట్టివేసింది. దీంతో స్థానిక సంస్థలలో వెనుకబడిన తరగతులకు 34 శాతం రిజర్వేషన్‌ను కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వు ద్వారా కాపాడే ప్రయత్నం ముగిసింది. జస్టిస్‌ దీపాంకర్‌ దత్తా, జస్టిస్‌ షీల్‌ నాగు ధర్మాసనం హైకోర్టు తీర్పు సమంజసమైనదని పేర్కొంటూ, రాష్ట్ర ఏకీకృత కుటుంబ సర్వేను అసలు ఏ చట్టం కింద నిర్వహించారని ప్రశ్నించింది. నాకు ఆశ్చర్యం కలగలేదు. రాజ్యాంగ రక్షణ ఉన్న చట్టం మాత్రమే చేయగలిగిన పనిని ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు చేయలేదని నేను ఏళ్లుగా చెబుతున్నాను.కోర్టులు ఏం తీర్పు చెప్పాయి?2026 అక్టోబర్‌ 1న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు డివిజన్‌ బెంచ్‌ (ప్రధాన న్యాయమూర్తి లిసా గిల్, జస్టిస్‌ చల్లా గుణరంజన్‌).. కె. కృష్ణమూర్తి (2010), వికాస్‌ కిషన్‌రావు గవాలి (2021) తీర్పులను వర్తింపజేస్తూ, ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ రిజర్వేషన్‌లు కలిపి 50 శాతం మించిన మేరకు జి.వో. ఎం.ఎస్‌. నెం. 105 (గ్రామీణ, 20.08.2026), జి.వో. ఆర్‌.టి. నెం. 1065 (పట్టణ, 19.08.2026) లను రద్దు చేసింది. రాష్ట్ర న్యాయవాదే మొత్తం రిజర్వేషన్లు గ్రామీణ సంస్థలలో 61.08 శాతం, పట్టణ సంస్థలలో 49.24 శాతం అని పేర్కొన్నారు.ఈ గణాంకాల ప్రకారం గ్రామీణ బీసీ కోటా 34 శాతం నుండి సుమారు 23 శాతానికి తగ్గుతుంది. బిర్రు ప్రతాప్‌ రెడ్డి (2020) తీర్పు తర్వాత 2021 ఎన్నికలు జరిగింది సరిగ్గా ఈ స్థాయిలోనే. పట్టణ సంస్థలలో మాత్రం మూడో వంతు కోటా నిలిచింది. బీసీలు 50.42 శాతం అని చెప్పే సర్వే, గవాలి తీర్పు కోరే ప్రత్యేక కమిషన్‌ విచారణకు ప్రత్యామ్నాయం కాదని కోర్టు తేల్చింది. ఆ కమిషన్‌ నివేదికను కనీసం ఆమోదించను కూడా లేదని గమనించింది. సరైన డేటాతో తిరిగి రావటానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి స్వేచ్ఛ ఇచ్చింది.తెలిసీ చేసిన తప్పుడు వాగ్దానం!ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జనాభాలో సగానికి పైగా వెనుకబడిన తరగతులే. కేంద్రంలోని ఎన్డీఏ ప్రభుత్వానికి తెలుగుదేశం పార్టీ 16 మంది లోక్‌సభ సభ్యులతో వెన్నెముక. అంతటి బలమున్న పార్టీ ఆర్టికల్‌ 31–సి కింద అసెంబ్లీ చేత చట్టం చేయించి, రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం రిజర్వ్‌ చేసి, ఆర్టికల్‌ 31–బి కింద తొమ్మిదవ షెడ్యూలులో చేర్పించి రాజ్యాంగ రక్షణ కల్పించి ఉండవచ్చు. అప్పుడు మాత్రమే 50 శాతాన్ని మించి రిజర్వేషన్లు ఇవ్వటం సాధ్యమయ్యేది. అలా కాకుండా ఏపీ, తెలంగాణ హైకోర్టు తీర్పులకు, గౌరవనీయ సుప్రీంకోర్టు తీర్పులకు వ్యతిరేకంగా ప్రభుత్వం కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు నిలవవని పూర్తిగా తెలిసి కూడా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం ప్రజలకు తప్పుడు వాగ్దానం చేసింది.తమిళనాడు 1990 నుండి 69 శాతం రిజర్వేషన్‌ ఇస్తోంది. 50 శాతం పరిమితి వచ్చిన తర్వాత అక్కడి పార్టీలు విషయాన్ని కోర్టులకే వదిలేయలేదు. 1992 నవంబర్‌ 24న సమావేశమ య్యాయి. 1993 నవంబర్‌ 6న సామాజిక న్యాయ సమావేశం నిర్వహించాయి. 1993 డిసెంబర్‌లో అసెంబ్లీ, ఆర్టికల్‌ 31–సి కింద బిల్లు ఆమోదించింది. ఆ చట్టం 1994 జూలై 19న నోటిఫై అయింది. పార్లమెంట్‌ 1994 ఆగస్టు 24, 25 తేదీల్లో 76వ రాజ్యాంగ సవరణను ఆమోదించింది. తమిళనాడు రాష్ట్రం ఆర్టికల్‌ 31–సి కింద చేసిన చట్టాలకు రాష్ట్రపతి 1994 సెప్టెంబర్‌ 1న ఆమోదం తెలిపి, ఆర్టికల్‌ 31–బి కింద వాటిని తొమ్మిదవ షెడ్యూలలో ఎంట్రీ 257–ఎ గా చేరుస్తూ నోటిఫికేషన్‌ జారీ చేశారు. ప్రత్యర్థులు కలిసి నడిచారు.ఆర్టికల్‌ 342–ఎ(3) కింద రాష్ట్ర జాబితా2021లో వచ్చిన 105వ రాజ్యాంగ సవరణ నుండి, ఆర్టికల్‌ 342–ఎ(3) ప్రతి రాష్ట్రానికీ తన అవసరాల కోసం, కేంద్ర జాబితాకు భిన్నమైన నమోదులతో సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనకబడిన తరగతుల జాబితాను సిద్ధం చేసి నిర్వహించే అధికారం ఇస్తోంది. ఆలిండియా బ్యాక్‌వర్డ్‌ క్లాసెస్‌ ఫెడరేషన్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టులో దాఖలు చేసిన రిట్‌ పిటిషన్‌ (డబ్లు్య.పి. నెం. 36399 ఆఫ్‌ 2025) ఇంకా పెండింగులో ఉంది.స్థానిక సంస్థలు, ప్రవేశాలు, పోస్టులు– సర్వీసులు, సంక్షేమ చర్యలు అనే అన్ని రాష్ట్ర అవసరాల కోసం అటువంటి జాబితాను సిద్ధం చేసి నిర్వహించాలని, 2023లో ప్రారంభించిన కుల, సామాజిక–విద్యా సర్వేను పూర్తి చేయాలని రాష్ట్రాన్ని ఆదేశిస్తూ మాండమస్‌ ఇవ్వమని అది కోరుతోంది. 2014–19 సర్వే ఫలితాల్లాగే దాని ఫలితాలను కూడా ప్రచురించలేదు. ఆర్టికల్‌ 15(4), 16(4), 243–డి(6), 243–టి(6)ల కింద రిజర్వేషన్‌.. డేటా ఆధారంగా గుర్తించిన తరగతిపై నిలుస్తుంది కాబట్టి ఈ జాబితా ఉపయోగకరం. అన్ని బీసీ వర్గాలను ఒకే బ్లాక్‌గా పరిగణించినప్పుడు ప్రాతినిధ్యం దక్కని అత్యంత వెనుకబడిన వర్గాలైన సంచార, అర్ధ–సంచార, విముక్త జాతులను ఇది లోపలికి తెస్తుంది.చట్టం, రాష్ట్రపతి ఆమోదం, తొమ్మిదవ షెడ్యూలు.. ఏ జనాభా వెనుకబాటుతనాన్ని గణాంకాలపై నిర్మించాలో వాటిని అందిస్తుంది. 50 శాతం పరిమితిని దాటాలంటే ఆర్టికల్‌ 342–ఎ(3) కింద సమకాలీన, కచ్చితమైన డేటా అవసరం. దాని ఆధారంగా ఓబీసీల రాజకీయ వెనుకబాటుతనాన్ని గ్రామ పంచాయతీ, మున్సిపాలిటీల వారీగా ఒక ప్రత్యేక కమిషన్‌ నిర్ధారించి, తమిళనాడు మాదిరిగా తగిన చట్టం ద్వారా రిజర్వేషన్లు కల్పించాలి. అప్పుడు మాత్రమే 50 శాతం పరిమితికి మించిన రిజర్వేషన్లకు రక్షణ లభిస్తుంది.ఆర్టికల్‌ 342–ఎ(3) కింద సిద్ధం చేసి నిర్వహించే (సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులపై) వాస్తవ ఇంటింటి సర్వే / విచారణ లేకుండా, తమిళనాడు మాదిరిగా రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తప్ప, ఏ రిజర్వేషనూ 50 శాతం మించరాదు. లేదంటే, వికాస్‌ కిషన్‌రావు గవాలి కేసులో చెప్పిన ట్రిపుల్‌ టెస్ట్‌ సంతృప్తి చెందకుండా 50 శాతం రిజర్వేషన్లను కూడా కాపాడలేము. వికాస్‌ కిషన్‌రావు గవాలి కేసులో ఎన్నికలను రద్దు చేశారు. 50 శాతం లోపు జరిగిన ఎన్నికలనూ రద్దు చేసి, ఓపెన్‌ కేటగిరీ కింద తిరిగి ఎన్నికలు నిర్వహించాలని ఆదేశించారు.లోపించిన నిబద్ధతఆంధ్రప్రదేశ్‌ అఖిలపక్ష అసెంబ్లీ తీర్మానం చేసి, ఢిల్లీకి అఖిలపక్ష ప్రతినిధి బృందాన్ని పంపడం ద్వారా వెనుకబడిన తరగతుల రిజర్వేషన్‌ చట్టాన్ని ఆమోదింపజేసుకోవాలి. రాష్ట్ర చట్టానికి పార్లమెంట్‌ ఆమోదం కోసం ఒత్తిడి చేసి, ఆర్టికల్‌ 31–బి కింద రక్షణ కోసం ఆ రాష్ట్ర చట్టాన్ని తొమ్మిదవ షెడ్యూలులో చేర్చటానికి రాష్ట్రపతి ఆమోదాన్ని కోరాలి. ఈలోగా ఆర్టికల్‌ 342–ఎ(3) కింద విచారణ జరిపి సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతుల జాబితాను సిద్ధం చేయాలి.గ్రామ పంచాయతీ, మండల, జిల్లా పరిషత్, మున్సిపాలిటీ, మున్సిపల్‌ కార్పోరేషన్‌ల వారీగా తగిన రిజర్వేషన్లు ఇవ్వటానికి ఓబీసీల రాజకీయ వెనుకబాటుతనాన్ని నిర్ధారించమని ప్రత్యేక కమిషన్‌ను కోరాలి. చర్యలను సమర్థించుకోవటానికి బదులు, సంబంధిత పార్టీలనూ కలిసి శాసనం చేసి, తమిళనాడు చట్టం మాదిరిగా రాజ్యాంగ రక్షణ కోసం భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందాలి. మన నాయకులకు పార్లమెంటులో సంఖ్యాబలం ఉంది. వెనుకబడిన తరగతుల రిజర్వేషన్ల విషయంలో లోపించింది... సంకల్పం, నిబద్ధత, దృఢనిశ్చయమే. - జస్టిస్‌ వి. ఈశ్వరయ్య (రిటైర్డ్‌), వ్యాసకర్త జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్, దమాజీ చైర్‌పర్సన్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు మాజీ తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తి

జపాన్‌లోని హొక్కైడో యూనివర్సిటీ 2026 బ్యాచ్‌ పట్టభద్రులను ఉద్దేశించి విశ్వవిద్యాలయం ప్రెసిడెంట్‌ కియోహిరో హౌకిన్‌ చేసిన స్నాతకోత్సవ ప్రసంగ సంక్షిప్త పాఠం: ఈ రోజు డిగ్రీలు అందుకుంటున్న 1,938 మంది విద్యార్థులకు హృదయపూర్వక అభినందనలు. హొక్కైడో యూనివర్సిటీలో మాస్టర్స్, ప్రొఫెషనల్, డాక్టోరల్‌ ప్రోగ్రామ్‌లను విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన ప్రతి ఒక్కరికీ శుభాకాంక్షలు. మీ ప్రయాణంలో అండగా నిలిచిన తల్లిదండ్రులు, కుటుంబ సభ్యులు, సంరక్షకులు, ఉపాధ్యాయులు, మార్గదర్శకులకు కృతజ్ఞతలు. ఎన్నో సవాళ్లను ఎదుర్కొంటూ మీరు మీ చదువును పూర్తి చేశారు. మీ పట్టుదల, కృషి పట్ల నాకు ఎంతో గౌరవం ఉంది..ఉన్నత విద్య అంటే ఏంటో తెలుసా?!ఈ రోజు మీరు డిగ్రీలు అందుకుంటున్న ఆనందకరమైన సందర్భంలో అసలు డిగ్రీకి, ఉన్నత విద్యకు ప్రస్తుత ప్రపంచంలో ఉన్న అర్థం ఏమిటి? అనే విషయాన్ని కొద్దిసేపు ఆలోచిద్దాం. విశ్వవిద్యాలయానికి సమాజం ఒక ప్రత్యేకమైన బాధ్యతను అప్పగించింది. అంటే.. భవిష్యత్తును నిర్మించే వ్యక్తులను తయారు చేసే బాధ్యత విశ్వవిద్యాలయాలపై ఉంది. అందుకే ఈ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి డిగ్రీలు పొందుతున్న మీ అందరిపై కూడా ఒక గొప్ప బాధ్యత ఉంది.భవిష్యత్‌ తరాల కోసం సంతోషకరమైన, ఆరోగ్యకరమైన, సంక్షేమ సమాజాన్ని నిర్మించటానికి మీరు కృషి చేయాలి. జపాన్‌ కు వేల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. ఈ చరిత్రలో జనాభా క్రమంగా పెరుగుతూ వచ్చింది. ముఖ్యంగా ‘మేజీ’ రాజ్యాధికార పునరుద్ధరణ తర్వాత జనాభా, ఆర్థిక వ్యవస్థ, అభివృద్ధి వేగంగా పెరిగాయి. జనాభా పెరుగుదల ప్రభావం జపాన్‌ కే పరిమితం కాలేదు. ప్రపంచ జనాభా కూడా భారీగా పెరిగింది. ప్రస్తుతం ప్రపంచ జనాభా 8 బిలియన్లకు పైగా ఉంది. 2080 నాటికి ప్రపంచ జనాభా 10 బిలియన్లకు పైగా చేరవచ్చని అంచనా.కానీ మీరు ప్రస్తుతం జపాన్‌ సమాజంలో చూస్తున్నట్లుగా, జనాభా పెరుగుదల ధోరణి ఇప్పుడు పూర్తిగా మారిపోయింది. జపాన్‌ జనాభా తగ్గుతోంది. ఇప్పుడు మనం ఒక కీలకమైన దశలో ఉన్నాం. ముందుకు వెళ్లడానికి మన ప్రయాణంలో కొన్ని మార్పులు అవసరం. ప్రస్తుత సామాజిక పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుని వాటికి పరిష్కారాలను కనుగొనే బాధ్యత మీ తరంపై ఉంది. జపాన్‌తోపాటు ప్రపంచం కూడా గత కొన్నేళ్లుగా ఎన్నో తీవ్రమైన మార్పులను ఎదుర్కొంటోంది. మొదటిది వాతావరణ మార్పు, పర్యావరణ పరిరక్షణ, భవిష్యత్తు తరాల కోసం సహజ వనరులను కాపాడటం వంటి అంశాలు మరింత కీలకంగా మారాయి.యువతరం చేతుల్లోనే నవ సమాజంమన పూర్వీకులు చరిత్ర ద్వారా మనకు నేర్పిన మానవత్వం, వైవిధ్యం, సహజీవనం వంటి విలువలు ఇప్పుడు ప్రశ్నార్థకంగా మారాయి. మన యుగాన్ని ఒక కొత్త రకమైన మౌలికమైన ఆందోళన చుట్టుముట్టినట్లు కనిపిస్తోంది. జపాన్‌ లో జనాభా తగ్గడం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా విలువల్లో మార్పులు, పర్యావరణ స్థిరత్వంపై ఆందోళనలు, కృత్రిమ మేధస్సు మానవ మేధస్సుకు విసురుతున్న సవాళ్లు.. ఈ కారణాల వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా భవిష్యత్తుపై అనిశ్చితి పెరిగింది.కానీ ఒక విషయం మాత్రం స్పష్టమైంది. మనం ప్రస్తుతం ఒక ‘యుగం నుంచి మరో యుగానికి మారుతున్న సంధికాలంలో’ ఉన్నాం. తర్వాతి యుగం ఎలా ఉండాలో నిర్ణయించే బాధ్యత ఇప్పుడు మీ చేతుల్లోకి వస్తోంది. ఈ రోజు డిగ్రీలు పొందుతున్న మీరు భవిష్యత్తుకు మార్గదర్శకులు.ఈ సంవత్సరంతో హొక్కైడో యూనివర్సిటీ స్థాపించి 150 ఏళ్లు పూర్తవుతున్నాయి. గత పదిహేను దశాబ్దాల ప్రయాణానికి మేము ఎంచుకున్న ప్రధాన భావన: ‘వెలుగు ఉత్తరం వైపు నుంచి వస్తుంది’’ అని. ఇక్కడ ‘వెలుగు’ అంటే ఈ రోజు మా ముందున్న మీరందరూ. ఈ మాటకే నేను మరో భాగాన్ని జోడించాలనుకుంటున్నాను: ‘ఉత్తరం నుంచి వచ్చే వెలుగు ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది’. ఇక్కడ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ తమ జీవితంలోని ఒక చిన్న ప్రాంతాన్ని వెలిగించే కాంతి వంటివారు. కానీ ఆ వెలుగులన్నీ ఒక్కటిగా కలిస్తే, ప్రపంచాన్నే ప్రకాశింపజేసేంత వెలుగు ఏర్పడుతుంది. ఉత్తరం నుంచి వచ్చిన మీ వెలుగులు భవిష్యత్తులో ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేస్తాయని నేను ఆశిస్తున్నాను.విలియం ఎస్‌.క్లార్క్‌ మనకు ఆదర్శంచివరిగా, ఈ విశ్వవిద్యాలయ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయిన వ్యక్తి గురించి గుర్తు చేసుకుంటూ నా ప్రసంగాన్ని ముగించాలనుకుంటున్నాను. ఆయనే డాక్టర్‌ విలియం ఎస్‌.క్లార్క్‌. 150 ఏళ్ల క్రితం జీవించిన వ్యక్తి. అయినప్పటికీ, 2026లో మనం ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితుల్లో కూడా ఆయన జీవితం, ఆలోచనలు మనకు ఎంతో ప్రేరణ ఇవ్వగలవు. 1876లో మేజీ ప్రభుత్వం చేసిన అభ్యర్థన మేరకు డాక్టర్‌ క్లార్క్‌ అమెరికా ఖండాన్ని దాటి, పసిఫిక్‌ మహా సముద్రంలో ప్రయాణించి జపాన్‌ కు వచ్చారు.ఆ సమయంలో మేజీ ప్రభుత్వం ఇంకా అనేక అస్థిర పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటోంది. దూర ప్రాచ్యంలోని భౌగోళిక–రాజకీయ పరిస్థితులు చాలా సంక్లిష్టంగా ఉన్నాయి. భవిష్యత్తు ఎలా ఉండబోతుందో ఎవరికీ స్పష్టంగా తెలియని పరిస్థితి. అలాంటి సమయంలో సప్పోరో అగ్రికల్చరల్‌ కాలేజీకి పునాది వేయడంలో డాక్టర్‌ క్లార్క్‌ కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ సంస్థే తరువాత హొక్కైడో యూనివర్సిటీగా అభివృద్ధి చెందింది. క్లార్క్‌ జపాన్‌ లో కేవలం తరగతులు మాత్రమే నిర్వహించలేదు. ఆయన ఆధునిక వ్యవసాయ విద్యా పద్ధతులను కూడా ప్రవేశపెట్టారు.తాను జపాన్‌ విడిచిపోతున్నప్పుడు తన విద్యార్థులతో ఆయన చెప్పిన మాటలు చరిత్రలో నిలిచిపోయాయి: ‘విద్యార్థుల్లారా, ఈ వృద్ధుడిలాగే మీరు కూడా గొప్ప ఆశయాలు కలిగి ఉండండి!’ ఈ చిన్న వాక్యం విద్యార్థుల హృదయాలను ఎంతగానో తాకింది. అది వారికి జీవితాంతం ప్రేరణగా నిలిచింది. ప్రపంచాన్ని, సమాజాన్ని మార్చాలనే తపన కూడా ఆయనలో ఉండేది. ‘గొప్ప లక్ష్యాలు కలిగి ఉండండి’ అని ఆయన తరచూ చెప్పడమే కాదు.. ఆ మాటలను తన జీవితంలో ఆచరించారు.ఇదీ చదవండి: సాహితీ వినువిహారంధైర్యంగా, ఆశయంతో, సాహసంతో జీవించారు. ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి అందుతున్న జ్యోతి.. డాక్టర్‌ క్లార్క్‌. ఆయనతో కలిసి పనిచేసిన ఉపాధ్యాయుల వారసత్వం వల్ల, ఇనాజో నిటోబే, కాన్జో ఉచిమురా, కింగో మియాబే వంటి వ్యక్తులు ప్రపంచ నాయకులుగా ఎదిగారు. వారు తమలో ఉన్న ఆ జ్యోతిని తరువాతి తరాలకు అందించారు. ఇప్పుడు ఆ జ్యోతి మీ చేతుల్లోకి వచ్చింది.మీరు కూడా ఆ వారసత్వాన్ని కొనసాగించాల్సిన తరం. మీరు కూడా క్లార్క్‌ వారసత్వంగా ఇచ్చిన ఆశయం, ధైర్యం, నేర్చుకోవాలనే తపనను ముందుకు తీసుకెళ్లాలి. గొప్ప ఆశయాలతో ముందుకు సాగండి. అనిశ్చితితో నిండిన ఈ యుగంలోకి ధైర్యంగా అడుగుపెట్టండి. మీ అందరికీ మంచి ఆరోగ్యం, గొప్ప విజయాలు, సంతోషకరమైన భవిష్యత్తు కలగాలని కోరుకుంటున్నాను. డిగ్రీలు పొందుతున్న ప్రతి ఒక్కరికీ మరోసారి నా హృదయపూర్వక అభినందనలు!!

2026లో తమిళ కవి, గీత రచయిత ఆర్‌. వైరముత్తుకు 2025 సంవత్సరానికి 60వ జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించినప్పుడు, అభినందనలతో పాటు ఒక పాత ప్రశ్న మళ్లీ తలెత్తింది– ప్రతిభకు నైతిక మినహాయింపు ఉంటుందా? ఒక రచయిత గొప్ప కథలు రాశాడు, మంచి కవిత్వం సృష్టించాడు, సాహిత్యంలో తనదైన స్థానం సంపాదించాడు.అయితే వ్యక్తిగత జీవితంలో పలువురు మహిళల నుంచి లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు. అటువంటి సందర్భంలో ఆ రచయితను ఎలా చూడాలి? ‘‘రచనను రచయిత నుంచి వేరు చేయాలి’’ అని చెప్పడం సులభం. ‘‘అతనిపై నేరారోపణలున్నాయి కాబట్టి అతని రచనలన్నీ చెడ్డవే’’ అని చెప్పడం కూడా సులభమే. మొదటి వైఖరి రచయిత వ్యక్తిగత ప్రవర్తనను పూర్తిగా పక్కన పెడితే, రెండవది అతని సాహిత్యాన్ని ఆరోపణలకు శిక్షగా మారుస్తుంది. రెండూ సరళీకృత సమాధానాలే.వ్యక్తిగత ప్రవర్తన.. సాహిత్య విలువలురచయిత సృష్టించిన రచనను భాష, శిల్పం, పాత్రచిత్రణ, ఆలోచన, నిర్మాణం వంటి సాహిత్య అంశాల పరంగా, అతని వ్యక్తిగత జీవితంతో సంబంధం లేకుండా పరిశీలించవచ్చు. అయితే, రచయిత వ్యక్తిగత ప్రవర్తనను పూర్తిగా అసంబద్ధంగా పరిగణించడం అంత సులభం కాదు. ముఖ్యంగా ఆ ప్రవర్తన అతని రచనలోని విలువలకు, సామాజిక ప్రభావానికి, ఇతరులపై అతనికున్న అధికారానికి సంబంధించినప్పుడు ఈ ప్రశ్న మరింత సంక్లిష్టమవుతుంది. అందుకే ప్రతిభకు, అధికారానికి మధ్యగల తేడాను గుర్తించాలి. రచయిత ప్రతిభ అతని రచనలో కనిపిస్తుంది. కానీ పేరు, పురస్కారాలు, పాఠకుల అభిమానం, సంపాదకులతో సంబంధాలు, సాహిత్య సంస్థల్లో స్థానం... ఇవి అతనికి సామాజిక అధికారాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. ఆ అధికారాన్ని ఉపయోగించి యువ రచయితలు, రచయిత్రులు అవకాశాల కోసం ఆధారపడేలా చేయడం, వ్యక్తిగత సంబంధాలకు ఒత్తిడి చేయడం, తిరస్కరణ తర్వాత వేధించడం జరిగితే అది కేవలం వ్యక్తిగత స్వభావం మాత్రమే కాదు. అది సాహిత్య రంగంలోని అధికార సంబంధాల సమస్య కూడా.మీటూ ఉద్యమం... వ్యవస్థల బాధ్యత2017–18లో భారతదేశంలో ‘మీ టూ’ చర్చ విస్తరించినప్పుడు అకాడమిక్, సాహిత్య, మీడియా, సినిమా రంగాల్లో లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు బహిరంగ చర్చకు వచ్చాయి. సాహిత్య రంగంలో ప్రముఖులపై ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు, వారిని ఆహ్వానించే వేదికలు, ప్రచురణకర్తలు, సంస్థలు ఎలా స్పందించాలన్న ప్రశ్న తీవ్రమైంది. ఆరోపణలు న్యాయపరంగా నిర్ధారితమైన నేరాలతో సమానం కావన్నది ఒక వైపు ఉంటే, ప్రతిభకు ఇచ్చే గౌరవం, ఆరోపణల నేపథ్యంలో సంస్థల బాధ్యత ఏమిటన్న ప్రశ్న మరో వైపు ఉంది.2026 జూలైలో జరిగిన మూడో అంతర్జాతీయ తెలుగు మహిళా రచయితల సదస్సు లైంగిక సమానత్వమూ, మహిళా సాధికారతలతో పాటు కార్యాలయ వేధింపులపై బలమైన రక్షణలు అవసరమని తీర్మానించింది. ఒక రచయితపై వచ్చిన ఆరోపణతో ప్రశ్న అతని వ్యక్తిగత ప్రవర్తన దగ్గర ఆగదు. అతనికి అధికారాన్ని కల్పించిన సాహిత్య వ్యవస్థ వైపు కూడా తిరుగుతుంది. ఆరోపణ వచ్చినప్పుడు సాహిత్య సమూహం వెంటనే అతని రచనలను తూకం వేయడం కంటే ముందుగా అడగాల్సిన ప్రశ్నలు ఇవి: ఆరోపణపై న్యాయమైన విచారణకు అవకాశం ఉందా? బాధితురాలు మాట్లాడగలిగే వాతావరణం ఉందా? సంస్థకు ఫిర్యాదు వ్యవస్థ ఉందా? లేక ప్రభావవంతుడైన రచయితను కాపాడే అనధికారిక నెట్‌వర్క్‌లు పనిచేస్తున్నాయా?ఆరోపణలపై విచారణ.. జవాబుదారీతనంపని ప్రదేశాల్లో లైంగిక వేధింపుల నిరోధక చట్టం–2013... ఫిర్యాదు, విచారణ, అంతర్గత కమిటీ, స్థానిక కమిటీ వంటి వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేసింది. సాహిత్య సంస్థలు కూడా ఈ బాధ్యత నుంచి తప్పించుకోలేవు. అయితే, మరో ప్రమాదాన్ని కూడా గుర్తించాలి. ఆరోపణ వచ్చిన వెంటనే ఒక వ్యక్తిని నేరస్థుడిగా ప్రకటించడం న్యాయబద్ధం కాదు. ఆరోపణ, విచారణ, నిర్ధారణ మధ్య తేడా ఉండాలి. అదే సమయంలో ‘‘కోర్టులో రుజువు కాలేదు కాబట్టి మాట్లాడకూడదు’’ అంటూ సామాజిక చర్చను మూసివేయడం కూడా సరైంది కాదు. సంస్థలు తమ వేదికలు, ఆహ్వానాలు, బాధ్యతల విషయంలో స్వతంత్రంగా నైతిక నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. కానీ న్యాయపరమైన నేర నిర్ధారణను తమ చేతుల్లోకి తీసుకోకూడదు.ఒక రచయిత గొప్ప కవిత రాశాడన్న కారణంతో అతనిపై వచ్చిన లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలను విస్మరించలేం. నేరం రుజువైన సందర్భంలో, ప్రతిభ పేరుతో అదే సామాజిక అధికారం, అదే సంస్థాగత ప్రభావం యథాతథంగా కొనసాగాలా అన్న ప్రశ్న తప్పకుండా ఎదురవుతుంది. సాహిత్యం మనిషి స్వేచ్ఛను, గౌరవాన్ని, అనుభవాన్ని ప్రశ్నిస్తే, సాహిత్య రంగం కూడా అదే విలువలను తన ఆచరణలో పరీక్షించుకోవాలి. రచయిత రాసిన మాటలకంటే అతని చేతిలో ఉన్న అధికారం పెద్దదైపోయినప్పుడు, సమస్య ఇక రచయిత వ్యక్తిగత జీవితంలోనే ఉండదు; అది సాహిత్య వ్యవస్థలోకి చొరబడుతుంది.– మాధవి పి. విమర్శకురాలు, విశ్లేషకురాలుఇదీ చదవండి: ఆడపిల్లల సాధికారతే...

‘యత్ర నార్యంతు పూజ్యంతే రమంతే తత్ర దేవతాః‘ స్త్రీలను గౌరవించే సమాజంలోనే ప్రగతి, సౌభాగ్యం ఉంటాయన్నది మన సాంస్కృతిక సంప్రదాయం. కానీ నేటి ఆధునిక కాలంలో ఆ గౌరవం మాటలకే పరిమితం కాకుండా, బాలికలకు సమాన హక్కులు, రక్షణ, విద్యావకాశాలు కల్పించినప్పుడే ఆ సంప్రదాయానికి నిజమైన సార్థకత చేకూరుతుంది. బాలికల సమస్యలు, వారి హక్కులు, సమాజంలో వారికి దక్కాల్సిన స్థానంపై అవగాహన పెంచేందుకు ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకటించిన అంతర్జాతీయ బాలికల దినోత్సవం ఒక ఆత్మపరిశీలనా వేదిక.‘ఒక బాలుడికి చదువు చెబితే ఆ వ్యక్తి మాత్రమే ప్రయోజకుడవుతాడు, అదే ఒక బాలికకు విద్యాబుద్ధులు నేర్పిస్తే ఆ కుటుంబంతో పాటు యావత్‌ సమాజమే వికసిస్తుంది’ అంటారు పెద్దలు. విద్య బాలికకు కేవలం అక్షరజ్ఞానం మాత్రమే కాదు; అది ఆమెకు ఆలోచనా స్వేచ్ఛను, ఆర్థిక స్వావలంబనను, నాయకత్వ లక్షణాలను అందిస్తుంది. ఒక కుటుంబంలో స్త్రీ విద్యావంతురాలైతే, తన పిల్లల ఆరోగ్యం, విద్య, సంస్కారాల పట్ల సంపూర్ణ అవగాహనతో మెలుగుతుంది. తద్వారా భావితరం ఆరోగ్యకరమైన పునాదులపై నిలబడుతుంది.బాలికల భవిష్యత్తును చిదిమేస్తున్న అతిపెద్ద సామాజిక రుగ్మత బాల్య వివాహం. యుక్తవయస్సు రాకముందే పెళ్లి చేయడం వల్ల బాలికలు చదువుకు దూరమవ్వడమే కాకుండా, చిన్న వయసులోనే తల్లులై తీవ్ర అనారోగ్య సమస్యల బారిన పడుతున్నారు. బాల్య వివాహాల నిరోధక చట్టం (పీసీఎమ్‌ఏ–2006): అమ్మాయిలకు 18 ఏళ్లు నిండకుండా వివాహం చేయడం చట్టరీత్యా తీవ్రమైన నేరం. ఈ చట్టం కింద తల్లిదండ్రులు, వివాహాన్ని ప్రోత్సహించిన వారు కూడా శిక్షార్హులు.భారత రాజ్యాంగం, న్యాయవ్యవస్థ బాలికలు, మహిళల రక్షణ కోసం పటిష్టమైన చట్టాలను రూపొందించాయి. 18 ఏళ్ల లోపు బాలికలపై జరిగే ఎలాంటి లైంగిక వేధింపులు, దాడులనైనా తీవ్రమైన నేరంగా పోక్సో చట్టం– 2012 పరిగణించి కఠిన శిక్షలు అమలు చేస్తుంది. గృహహింస నిరోధక చట్టం –2005 మహిళలకు గృహహింస నుంచి తక్షణ న్యాయ రక్షణ, భద్రత కల్పిస్తుంది. దిశ చట్టం – ఇతర సత్వర న్యాయ నిబంధనలు: మహిళలపై జరిగే ఘోర నేరాలకు సత్వర విచారణ జరిపి దోషులను కఠినంగా శిక్షించేందుకు ఉద్దేశించినవి.ఆధునిక సాంకేతికత మహిళల భద్రతకు ఎంతటి బలమైన ఆయుధంగా మారుతుందో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన దిశ యాప్‌ నిరూపించింది. ప్రతి స్మార్ట్‌ఫోన్‌ లో ఈ యాప్‌ ఉండడం ద్వారా బాలికలు, మహిళలు నిర్భయంగా సమాజంలో తిరిగే ఆత్మవిశ్వాసం లభిస్తుంది.బాలికలు వంటింటి కుందేళ్లు కారు; దేశ సరిహద్దులను కాపాడే సైనికులు, అంతరిక్షాన్ని శోధించే శాస్త్రవేత్తలు, దేశాన్ని నడిపించే నాయికలు. స్త్రీలను దైవంగా పూజించనవసరం లేదు, తోటి మనిషిగా గుర్తించి సమాన గౌరవం, స్వేచ్ఛ, భద్రత ఇస్తే చాలు. బాలికల పరిరక్షణ మన అందరి సమిష్టి బాధ్యత.– భవనం బద్రిరెడ్డి, సైకాలజిస్టు, విశ్రాంత ప్రధానోపాధ్యాయులు, చీరాలఇదీ చదవండి: కౌటిల్యమా... కనువిప్పా?!

వేగవంతమైన అభివృద్ధి, విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణ, శాస్త్రీయ పరిశోధనలలో కృత్రిమ మేధ అద్భుతమైన అవకాశాలను సృష్టించింది. అయితే కొన్ని కృత్రిమ మేధ కంపెనీలు డేటాను సేకరించడానికి ఉపయోగించే పద్ధతులు తీవ్రమైన నైతిక, చట్టపరమైన ఆందోళనలను రేకెత్తిస్తున్నాయి.ముఖ్యంగా ‘పుస్తకాలను నాశనం చేసే స్కానింగ్‌’ పద్ధతి. దీనిలో ప్రతి పేజీని త్వరగా స్కాన్‌ చేయడానికి వీలుగా ముద్రిత పుస్తకాలను ముక్కలుగా కత్తిరించడం లేదా విడదీయటం చేస్తారు. ఈ ప్రక్రియ పుస్తకాల భౌతిక ప్రతులను నాశనం చేసేస్తోంది. మేధా సంపత్తి పట్ల గౌరవం, సాంస్కృతిక పరిరక్షణ, నైతిక బాధ్యతల గురించి ముఖ్యమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.పుస్తకాలు కేవలం ముద్రిత పేజీలు కాదు. అవి రచయితలు, సంపాదకులు, ప్రచురణకర్తలు, ప్రింటర్ల కృషి, సృజనాత్మకత, అంకితభావాలకు ప్రతీకలు. డిజిటల్‌ డేటా సెట్‌లను సృష్టించే ఉద్దేశ్యంతో పుస్తకాలను నాశనం చేయడం ఈ రచనల విలువను అగౌరవపరచడమే. అరుదైన, పరిమిత–ముద్రణ, లేదా చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైన పుస్తకాలు ఒకసారి నాశనమైతే వాటిని తిరిగి పొందడం అసాధ్యం అవుతుంది.రచయితలు, ప్రచురణకర్తలపై దాని ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది. చాలా మంది రచయితలు తమ జీవనోపాధి కోసం పుస్తకాల అమ్మకాలు, లైసెన్సింగ్‌ ఒప్పందాలపై ఆధారపడతారు. ఈ కంపెనీలు సరైన అనుమతి పొందడం లేదా పరిహారం ఇవ్వకుండా కాపీరైట్‌ ఉన్న పుస్తకాలను స్కాన్‌ చేస్తే, తమ పనిని అన్యాయంగా వాడుకుంటున్నారని సృష్టికర్తలు భావించవచ్చు.విధ్వంసక స్కానింగ్‌కు ఆచరణాత్మక ప్రత్యామ్నాయాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆధునిక ‘నాశనం చేయని స్కానింగ్‌ టెక్నాలజీ’లు పుస్తకాల భౌతిక స్థితిని కాపాడుతూ వాటిని డిజిటలైజ్‌ చేయగలవు. ఈ పద్ధతులలో ముద్రిత పుస్తకాలను విడదీయడానికి బదులుగా, చట్టపరమైన ఒప్పందాల ద్వారా డిజిటల్‌ కాపీలను పొందడానికి, ప్రచురణకర్తలు, గ్రంథాలయాలు, రచయితల అనుమతి తీసుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది.డిజిటల్‌ ఆర్కైవ్‌లు నిజానికి జ్ఞానాన్ని భౌతిక క్షీణత నుండి కాపాడగలవు. పరిశోధకులు, పాఠకులకు అందుబాటును విస్తరించగలవు. అయితే ఈ ప్రయోజనాలు నైతిక పద్ధతులు, కాపీరైట్‌ బాధ్యతలు, భౌతిక పుస్తకాల పరిరక్షణ వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకపోవడం విచారకరం.– డా. పి. సి. సాయిబాబు, భావపురి పుస్తకోద్యమ సమితిఇదీ చదవండి: ఆవేదన విందాం ఆదరణ అవుదాం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్‌ 10న ప్రపంచ మానసిక ఆరోగ్య దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటాం. 1992లో వరల్డ్‌ ఫెడరేషన్‌ ఫర్‌ మెంటల్‌ హెల్త్‌ ప్రారంభించిన ఈ కార్యక్రమం ద్వారా మానసిక ఆరోగ్యంపై అవగాహన పెంచడం; అపోహలు, వివక్షను తగ్గించడం, మానసిక ఆరోగ్యాన్ని ప్రజారోగ్య ప్రాధాన్యతగా నిలపడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.2026 సంవత్సరానికి ప్రకటించిన నినాదం ‘జీవన అనుభవాలు వినటం, నిజమైన స్వరాలు, నిజమైన మార్పు’. మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలను స్వయంగా అనుభవిస్తున్న వారి మాటలను వినడం, వారి అనుభవాలకు విలువ ఇవ్వడం, ఆ అనుభవాలను నిజమైన మార్పుకు ఉపయోగించడం ఈ నినాదం ప్రధాన సందేశం.చూసే చూపు మారితే కోలుకునే జీవితాలెన్నో!ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం 2023లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 97 కోట్ల మంది ఏదో ఒక మానసిక రుగ్మతతో జీవిస్తున్నారు. అవసరమైన చికిత్స అందని వారి సంఖ్య భారీగానే ఉంది. భారతదేశంలో కూడా చికిత్సకు రాకపోవడానికి... అవగాహన లోపం, అపోహలు, సాంస్కృతిక నమ్మకాలు, లభ్యం కాని సేవలు, మానవ వనరుల కొరత, చికిత్స ఖర్చు వంటి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. 147 కోట్ల జనాభా కల మన దేశంలో అర్హులైన మానసిక వైద్యులు కేవలం 9,000 మంది ఉండటం గమనించదగ్గ విషయం. అయితే మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలతో జీవిస్తున్న వ్యక్తులను మనం చూసే దృష్టికోణం కూడా ఒక పెద్ద సమస్య. ఒక వ్యక్తికి స్కిజోఫ్రీనియా వంటి ఇతర మానసిక సమస్య ఉందని తెలిసిన తర్వాత, అతని మాటకు, సామర్థ్యానికి, నిర్ణయాలకు విలువ తగ్గిస్తుంటారు. ఉద్యోగం, వివాహం, కుటుంబ బాధ్యతలు లేదా నాయకత్వం వంటి విషయాల్లో అతని ప్రస్తుత సామర్థ్యాన్ని కాకుండా ఆ వ్యక్తికి వచ్చిన జబ్బునే ముందుగా చూడటం పరిపాటి. ఇక్కడే వ్యక్తిగత అనుభవం ప్రాధాన్యత పొందుతుంది.ఆసుపత్రిలో తన అనుభవం, మందుల ప్రభావాలు, సమాజం చూపిన వివక్ష, ఉద్యోగంలో ఎదురైన సమస్యలు, కుటుంబంలో మారిన తన పాత్ర, తిరిగి జీవితాన్ని నిర్మించుకోవడానికి అవసరమైన మద్దతు వంటి విషయాలను ఆ వ్యక్తి మాత్రమే పూర్తిగా వివరించగలడు. పుస్తకాల్లో వ్యాధి లక్షణాలు, పరిశోధనల్లో గణాంకాలు, వైద్యుల అనుభవాలు వంటివి ఉంటాయి. కానీ ఆ అనారోగ్యంతో జీవించడం ఎలా ఉంటుందో చెప్పే జ్ఞానం ఆ వ్యక్తి అనుభవంలోనే ఉంటుంది.నినాదం కాదు... మార్పుకు ముందడుగు2025లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ విడుదల చేసిన రోడ్‌మ్యాప్‌లో కూడా మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలను స్వయంగా అనుభవిస్తున్న వ్యక్తుల ప్రత్యేక అనుభవాల, అవగాహన, నైపుణ్యాన్ని మానసిక ఆరోగ్య విధానాలు, సేవల రూపకల్పన, వాటి అమలులో ఉపయోగించాల్సిన అవసరాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించింది. అయితే వారి మాటను వినడం అంటే వారు చెప్పే ప్రతి నిర్ణయాన్నీ ప్రతి పరిస్థితిలోనూ అమలు చేయడం కాదు. ముఖ్యంగా తీవ్రమైన ఉన్మాదం లేదా ఇతర తీవ్రమైన మానసిక జబ్బుల విషయంలో అవగాహన, నిర్ణయాత్మక శక్తి, తాత్కాలికంగా దెబ్బతినవచ్చు. అలాంటి సందర్భాల్లో వ్యక్తి అభిప్రాయాన్ని, వైద్య నిర్ణయంతో పాటు రోగి భద్రత, కుటుంబ పరిస్థితులు, చట్టపరమైన అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.మానసిక జబ్బు వారి జీవితంలో ఒక భాగం మాత్రమే. వారే వారి జబ్బు కాదు. వారి అనుభవాలను వినడం జాలి కాదు, ఉపకారం కాదు. అది వారి హక్కు. అయితే ఆ స్వరాన్ని వైద్య విజ్ఞానం, ఆధారపూర్వక చికిత్స, భద్రతతో సమన్వయం చేయడం కూడా అంతే ముఖ్యం. అప్పుడే ‘జీవన అనుభవాలు వినడం, నిజమైన స్వరాలు, నిజమైన మార్పు’ ఒక నినాదంగా మాత్రమే మిగలకుండా నిజమైన సామాజిక మార్పుకు దారితీస్తుంది.- డా. ఇండ్ల రామసుబ్బా రెడ్డి, వ్యాసకర్త ప్రముఖ మానసిక వైద్య నిపుణులు, 93481 14948ఇదీ చదవండి: సవాళ్ల నడుమ భారత వాయుసేన

భారతదేశ సమగ్ర సైనిక వ్యవస్థలో వాయుసేనది అత్యంత కీలకమైన పాత్ర. జాతీయ భద్రతను మరింత సమర్థంగా పరిరక్షించేందుకు వైమానిక దళానికి ఉన్న సామర్థ్యాలను, ఈ క్రమంలో ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ఎయిర్‌ చీఫ్‌ మార్షల్‌ ఏ.పి. సింగ్‌ తరచూ ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకెళ్తూనే ఉన్నారు. ఈ నెలాఖరులో ఆయన పదవీ విరమణ చేయనున్న సందర్భంగా ఇటీవలి తన వీడ్కోలు ప్రసంగాల్లోనూ ఆయన ఇదే విషయాన్ని పునరుద్ఘాటించారు.పోరాట పటిమలో అద్భుతమైన ప్రతిభను రుజువు చేసుకున్న భారత వాయుసేన, సంస్థాగతంగా మాత్రం తీవ్ర కొరతలను ఎదుర్కొంటున్న మాట వాస్తవం. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో రెండు వైపులా (పాక్, చైనా) నుంచి ఒకేసారి పోరాటం సాగించడానికి కనీసం 42 పోరాట స్క్వాడ్రన్లు అవసరం. కానీ, పాతబడిన మిగ్‌–21 విమానాలను తొలగించిన తర్వాత, ప్రస్తుతం వాయుసేన వద్ద కేవలం 29 నుండి 30 స్క్వాడ్రన్లు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ కొరతను అరికట్టాలంటే ఏటా కనీసం 36 నుండి 40 కొత్త యుద్ధ విమానాలను సమకూర్చుకోవాల్సి ఉందని ఎయిర్‌ చీఫ్‌ మార్షల్‌ సింగ్‌ స్పష్టం చేశారు.తేలికపాటి యుద్ధ విమానం ‘తేజస్‌ మార్క్‌–1ఎ’ సరఫరాలో జరుగుతున్న ఆలస్యాన్ని కూడా ఆయన పలుమార్లు ప్రస్తావిస్తూ వచ్చారు. వాయుసేన మొత్తం 180 తేజస్‌ విమానాల కొనుగోలుకు ప్రణాళిక రూపకల్పన చేసింది. ఇందులో భాగంగా 2021 ఫిబ్రవరిలో రూ.48,000 కోట్లతో 83 విమానాలకు ఆర్డర్‌ ఇచ్చింది. వీటిలో మొదటి విడత విమానాలు 2024 మార్చి నాటికే అందాల్సి ఉంది. రెండో విడతగా 2025 సెప్టెంబర్‌లో రూ. 62,370 కోట్లతో మరో 97 విమానాలకు ఆర్డర్‌ పెట్టింది. అయితే, ఇప్పటివరకు మొదటి బ్యాచ్‌కి చెందిన ఒక్క విమానమూ అందకపోవడం గమనార్హం.తేజస్‌కు రెక్కలున్నా ఇంజన్‌లు లేవు!హిందూస్థాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ లిమిటెడ్‌ (హాల్‌) దాదాపు 27 ఎయిర్‌ఫ్రేమ్‌లను సిద్ధం చేసినప్పటికీ, వాటిలో అమర్చాల్సిన ఇంజన్ల కోసం నిరీక్షిస్తూ ఉంది. ఇది దేశీయ రక్షణ రంగంలో ఉన్న రెండవ బలహీనతను ఎత్తిచూపుతోంది. తేజస్‌ విమానాలు అమెరికాకు చెందిన ‘జిఇ ఎఫ్‌ 404 ఐ.ఎన్‌.20’ ఇంజన్లపై అమితంగా ఆధారపడుతున్నాయి. 2021 నాటి ఆర్డరుకు సంబంధించి మొదటి ఇంజన్‌ 2025 మార్చిలో మన దేశానికి చేరుకుంది. ఈ ఏడాది సెప్టెంబర్‌లో వచ్చిన మరో నాలుగింటితో కలిపి, ‘హాల్‌’ వద్ద ప్రస్తుతం మొత్తం 14 ఇంజన్లు మాత్రమే ఉన్నాయి. ఈ ఏడాది డిసెంబర్‌ నాటికి మరో 12 ఇంజన్లు అందుతాయని భావిస్తున్నారు.ఇది కేవలం సరఫరా వ్యవస్థలో ఏర్పడిన సాధారణ అంతరాయం కాదు. భారత రక్షణ రంగానికి ఎదురవుతున్న తీవ్ర వ్యూహాత్మక ప్రమాదాన్ని ఇది సూచిస్తోంది. మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో... వాణిజ్య సుంకాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞాన నియంత్రణల విషయంలో అమెరికాతో మనకున్న విభేదాలు తెలిసిందే. ఈ పరిస్థితుల్లో భారతీయ యుద్ధ విమానాలకు ఇంజన్ల కోసం ఒకే ఒక అమెరికన్‌ సంస్థపై ఆధారపడటం అనిశ్చితికి దారితీస్తోంది. రక్షణ ఉత్పత్తులను స్వదేశంలోనే సంయుక్తంగా తయారు చేసుకోవాల్సిన ఆవశ్యకతను ఇది మరోసారి గుర్తుచేస్తోంది.సంక్షోభంలో సైతం ‘సిందూర్‌’ విధ్వంసంఎయిర్‌ చీఫ్‌ మార్షల్‌ సింగ్‌ ప్రధానంగా యుద్ధ విమానాల అంశాన్నే ప్రస్తావించినప్పటికీ, వాయుసేనతో పాటు భారత సైన్యం కూడా తీవ్రమైన హెలికాప్టర్ల కొరతను ఎదుర్కొంటోంది. స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారుచేసిన అధునాతన తేలికపాటి హెలికాప్టర్‌ ‘ధ్రువ్‌’ను సేవలకు దూరంగా పెట్టటం కూడా రక్షణ దళాలు ఎంతటి దయనీయమైన కొరతను ఎదుర్కొంటున్నాయో తేటతెల్లం చేసింది. భారత తీరరక్షక దళం ఉపయోగిస్తున్న ఒక ధ్రువ్‌ హెలికాప్టర్‌ 2025 జనవరి 5న పోర్‌బందర్‌ తీరం వద్ద ప్రమాదవశాత్తు కుప్పకూలింది. దీంతో ముందస్తు జాగ్రత్త చర్యగా, ముప్పై ఏళ్లకు పైగా సేవలందిస్తున్న 330కి పైగా ధ్రువ్‌ హెలికాప్టర్లను తనిఖీలు, మరమ్మతుల కోసం నిలిపివేశారు. ఆర్మీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్‌ ఉపయోగిస్తున్న వెర్ష¯Œ లకు 2025 మేలో తిరిగి ఎగిరేందుకు అనుమతి లభించింది. అయితే, నౌకాదళం, కోస్ట్‌ గార్డ్‌ ఉపయోగించే హెలికాప్టర్ల ఇంజన్లు ఉప్పు నీటి వాతావరణంలో పనిచేయాల్సి ఉంటుంది. వీటి పరిశీలనలో ‘స్వాష్‌ ప్లేట్‌’ భాగంలో బీటలు వారుతున్నట్లు అధికారులు గుర్తించారు. రోజులు గడుస్తూ 2026 లోకి అడుగుపెట్టినా, వాటి మరమ్మతులు ఇంకా పెండింగ్‌లోనే ఉండడం గమనార్హం.‘ఆపరేషన్‌ సిందూర్‌’ ప్రతి ఒక్కరినీ నివ్వెరపరిచిన విషయం విదితమే. ఒకవైపు అపారమైన విధ్వంసక శక్తితో, మరోవైపు అత్యంత పక్కాగా పనిచేసిన గగనతల రక్షణ వ్యవస్థలతో భారత వాయుసేన క్షణాల వ్యవధిలోనే రంగంలోకి ఎలా దిగగలిగిందో ఎయిర్‌ చీఫ్‌ మార్షల్‌ ఏ.పి. సింగ్‌ వివరించారు. క్షిపణి దాడుల్లో భారత సైన్యానికి చెందిన శతఘ్ని (ఆర్టిలరీ) అస్త్రాలు కూడా కీలక పాత్ర పోషించాయి. ఈ ‘సమిష్టి జాతీయ వాయు శక్తి’ కేవలం వాయుసేన పోరాట స్క్వాడ్రన్ల సంఖ్యే కాకుండా, అన్ని రంగాల సమిష్టి ఆధిపత్యం నేడు ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.ఈ రంగంలో స్వయం సమృద్ధి సాధించాలంటే సమాంతరంగా కొన్ని ప్రక్రియలను వేగవంతం చేయాల్సి ఉంది. తేజస్‌ మార్క్‌–1ఎ విమానాల సమీకరణ త్వరితగతిన జరగాలి. హిందూస్థాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ లిమిటెడ్‌ ఏడాదికి కనీసం 20 నుండి 24 విమానాలను అందించే స్థాయికి ఎదగాలి. మానవరహిత పోరాట వైమానిక వాహనాలను, సెకండరీ విమాన పైలట్లను నిరంతరం సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. తేలికపాటి హెలికాప్టర్ల వినియోగాన్ని వేగవంతం చేయడంతో పాటు, మధ్యతరహా హెలికాప్టర్లను లీజుకు తీసుకోవడం లేదా అత్యవసర ప్రాతిపదికన కొనుగోలు చేయడం ద్వారా కొరతను తీర్చాలి.వాయుసేన అప్రమత్తం... సాంకేతికతే సందిగ్ధంవచ్చే మూడు దశాబ్దాల్లో (కనీసం 2056 వరకు) భారతదేశానికి ఎలాంటి ఏరోస్పేస్‌ సామర్థ్యాలు అవసరమో నిర్ణయించుకోవడం ఒక పెద్ద వ్యూహాత్మక సవాలు. ఏరోస్పేస్‌ రంగాన్ని సాంకేతికత శాసిస్తోంది. ఆ సాంకేతికతలో వస్తున్న మార్పుల వేగం విధాన నిర్ణేతలను సైతం నిర్ఘాంతపరుస్తోంది. ఈ క్రమంలోనే ఎయిర్‌ చీఫ్‌ మార్షల్‌ సింగ్‌ వీడ్కోలు ప్రసంగం భరోసానిస్తూనే, మరోవైపు రక్షణ రంగానికి తీవ్ర హెచ్చరికలు జారీ చేసింది. వాయుసేన నిరంతరం అప్రమత్తంగా, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉంది. కానీ సాంకేతికతను సమకూర్చుకోవడంలో జరిగే జాప్యం మొత్తం సైనిక ప్రయోజనాన్నే దెబ్బతీస్తుంది.సాంకేతిక జాప్యాన్ని అరికట్టాలంటే ముందుగా యుద్ధ విమానాల ఇంజన్ల సరఫరా సమస్యను పరిష్కరించుకోవాలి. హెలికాప్టర్ల రికవరీ ప్రణాళికలకు తగినంత నిధులు కేటాయించాలి. క్షీణిస్తున్న రూపాయి విలువకు అనుగుణంగా వ్యూహాత్మక ప్రణాళికలు రూపొందించాలి. డ్రోన్లు, స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన వ్యవస్థలకు భారీ బడ్జెట్‌ మద్దతునివ్వాలి. మారుతున్న కాలానికి తగినట్లుగా వాయుసేన సరైన రూపంలో ఉందా? దానికి పరిమితంగా ఉన్న నిధులను ప్రభుత్వం సమర్థంగా కేటాయించగలదా? అన్నదే ఇప్పటికీ మిగిలి ఉన్న అసలైన ప్రశ్న. - సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌, వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీఇదీ చదవండి: ‘నోబెల్‌ శాంతి’కి సరైన ఎంపిక

విద్యార్థి జీవితంలో చదువు, పరీక్షలు, భవిష్యత్‌ లక్ష్యాలు ఎంతో ముఖ్యమైనవే. అయితే వాటితో పాటు పెరుగుతున్న పోటీ, ఆశించిన మార్కులు రాకపోవడం, ఉద్యోగ అవకాశాలపై ఆందోళన, కుటుంబ సమస్యలు, స్నేహ సంబంధాలలో ఇబ్బందులు, వ్యక్తిగత లక్ష్యాలు నెరవేరకపోవడం వంటి అంశాలు విద్యార్థుల్లో మానసిక ఒత్తిడికి కారణమవుతున్నాయని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.ప్రతి పరీక్షలోనూ అత్యధిక మార్కులు సాధించాలనే ఒత్తిడి, ఇతర విద్యార్థులతో తమను తాము పోల్చుకోవడం; తల్లిదండ్రులు, సమాజం నుంచి వచ్చే అంచనాలు కొంతమంది విద్యార్థుల్లో ఆందోళన, భయం, నిరాశ వంటి భావోద్వేగాలకు దారి తీయవచ్చు. ముఖ్యంగా తమ సమస్యలను తల్లిదండ్రులతో, ఉపాధ్యాయులతో లేదా స్నేహితులతో పంచుకోకుండా ఒంటరిగా బాధపడే విద్యార్థులు కూడా ఉన్నారు. సమస్యలను మనసులోనే దాచుకోవడం వల్ల అవి మరింత తీవ్రతరం కావచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.విద్యార్థులు తమ ఆలోచనలు, భావోద్వేగాలు, భయాలు, సందేహాలు, సమస్యలను విశ్వసనీయ వ్యక్తులతో స్వేచ్ఛగా పంచుకోవడం ద్వారా మానసిక భారాన్ని తగ్గించుకోవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. సహాయం కోరడం బలహీనత కాదు, సమస్యను ఎదుర్కొనే ధైర్యానికి అది ఒక సూచిక. ప్రతిరోజూ కొంత సమయాన్ని శారీరక వ్యాయామం, యోగా లేదా ధ్యానానికి కేటాయించడం, తగినంత నిద్రపోవడం, సమతుల ఆహారం తీసుకోవడం, మొబైల్, సోషల్‌ మీడియా వినియోగాన్ని నియంత్రించుకోవడం వంటి అలవాట్లు మానసిక ఆరోగ్యానికి తోడ్పడతాయి.చదువును చిన్న చిన్న లక్ష్యాలుగా విభజించుకోవడం, సమయపాలన పాటించడం, పరీక్షల సమయంలో పునశ్చరణకు సరైన ప్రణాళిక రూపొందించుకోవడం ద్వారా కూడా చదువు సంబంధిత ఒత్తిడిని తగ్గించుకోవచ్చు. పరీక్షల్లో ఒకసారి ఆశించిన మార్కులు రాకపోవడం జీవితానికి ముగింపు కాదని, అది భవిష్యత్తులో మెరుగుపడేందుకు ఒక అనుభవంగా చూడాలని విద్యావేత్తలు విద్యార్థులకు సూచిస్తున్నారు.ప్రతి విద్యార్థికీ ప్రత్యేకమైన ప్రతిభ, ఆసక్తులు, సామర్థ్యాలు ఉంటాయి. ఒకరి మార్కులను మరొకరితో పోల్చడం కంటే వారి ప్రయత్నాన్ని గుర్తించి ప్రోత్సహించడం తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయుల బాధ్యత. విద్యార్థుల విజయాన్ని కేవలం మార్కులతోనే కొలవకూడదు. వారి వ్యక్తిత్వం, సృజనాత్మకత, సమస్య పరిష్కార సామర్థ్యం, సామాజిక నైపుణ్యాలు, భావోద్వేగ సమతుల్యత కూడా భవిష్యత్తులో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.– వి.వి. వరప్రసాద్‌ పెసల, డిస్ట్రిక్ట్‌ కెరీర్‌ అండ్‌ మెంటల్‌ హెల్త్‌ కౌన్సిలర్, డా‘‘ బీఆర్‌ అంబేడ్కర్‌ కోనసీమ జిల్లా

భారత్‌ ఆహార భద్రత నుండి పోషక భద్రత దిశగా ముందుకు సాగుతున్నదా అనే ప్రశ్నలో, ఆహారం అందుబాటులో ఉండటం మాత్రమే సరిపోతుందా లేదా పోషక విలువలతో కూడిన వైవిధ్యమైన ఆహారం అవసరమా అనే రెండు ఉప ప్రశ్నలు ఉత్పన్నం అవుతాయి. 1966 నాటి అధిక దిగుబడినిచ్చే వంగడాల కార్యక్రమం... హరిత విప్లవానికి దారితీయడం ద్వారా ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిని గణనీయంగా పెంచింది.1966–67 నాటి 7.5 కోట్ల టన్నుల ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి 2025–26 నాటికి 37.66 కోట్ల టన్నులకు చేరుకోగా, ఇదే కాలంలో ముతక ధాన్యాల ఉత్పత్తి 2.4 కోట్ల టన్నుల నుండి 7.5 కోట్ల టన్నులకు; పప్పు ధాన్యాలు 82 లక్షల టన్నుల నుండి 2.74 కోట్ల టన్నులకు; నూనెగింజల ఉత్పత్తి 64 లక్షల టన్నుల నుండి 4.3 కోట్ల టన్నులకు పెరిగింది. గడిచిన 15 సంవత్సరాల కాలంలోనే ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిలో ఐదు రెట్లకు పైగా, నూనె గింజల ఉత్పత్తిలో 8 రెట్లు కంటే ఎక్కువగా పెరుగుదల నమోదైంది. తద్వారా ఆహార కొరత నుండి ఆహార సమృద్ధి దిశగా భారత్‌ పయనించింది.సమృద్ధిగా ధాన్యాలు... చాలని పోషకాలుభారత్‌ ఆహార భద్రత సాధించినప్పటికీ ఆరోగ్య భద్రత, మానవ మూలధన అభివృద్ధి (విద్య, ఆరోగ్యం, నైపుణ్య శిక్షణ) పూర్తిగా సాధ్యం కాకపోవడానికి పోషక భద్రత లేకపోవడం కారణమయింది. ఆహార భద్రత సాధన విషయంలో కేవలం ఆహార లభ్యత మాత్రమే కాకుండా పోషక సమృద్ధి దిశగా, కేలరీల నుండి పోషకాలపైనా భారత్‌ దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. భారత్‌ ఆహార భద్రతా విధానం కేలరీలు, ముఖ్యంగా తృణ ధాన్యాలపై కేంద్రీకృతమయింది.దేశంలో ఆహార కొరత, ఆకలితో అలమటించే ప్రజలు అధికంగా ఉన్నప్పుడు ఈ విధానం సరైనదే కానీ, భారత్‌ ప్రస్తుతం ఆహార సమృద్ధితో ఉన్నందు వల్ల కేలరీల లోపం నుండి, నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న బాలల పోషకాహార లోపం, పెరుగుతున్న అధిక బరువు వంటి సవాళ్లపై దృష్టి సారించాలి. జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే–1 నుండి, సర్వే–6 వరకు పోషక భద్రతకు సంబంధించిన కొన్ని సూచీలు మెరుగుపడినప్పటికీ.. ఇప్పటికీ రక్తహీనత, పోషకాహార లోపం, పిల్లల్లో తక్కువ బరువు; ఎదుగుదల, సూక్ష్మ పోషకాల లోపాలు తీవ్ర స్థాయిలో ఉండటాన్ని గమనించాలి.సర్వే–5 (2019–21) ప్రకారం 5 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలలో వయస్సుకు తగ్గ ఎత్తు లేనివారు 35.5 శాతం ఉండగా; సర్వే–6 (2023–24)లో ఎత్తుకు తగ్గ బరువు చాలా తక్కువగా ఉండటం అన్నది 7.7 శాతం నుండి 5.2 శాతానికి తగ్గింది. ఇదే కాలంలో 15–49 ఏళ్ల మధ్య వయసులోని మహిళలలో అధిక బరువు కలిగినవారు 24 శాతం నుండి 30.7 శాతానికి, పురుషులలో 22.9 నుండి 27.3 శాతానికి పెరగటం నమోదైంది. 6–59 నెలల మధ్య వయసులోని చిన్నారులకు సర్వే–4 లో 58.6 శాతం మందిలో రక్తహీనత ఉండగా, సర్వే–5 లో అది 67.1 శాతానికి పెరిగింది. ఇదే కాలంలో 15–19 సంవత్సరాల వయో పరిమితిలోని కౌమార బాలికలలో రక్తహీనత కలిగినవారి శాతం 59 శాతానికి పెరిగింది.మెరుగైన సూచికలు... తొలగని సవాళ్లుసర్వే–1 నుండి సర్వే–6 వరకు మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు, ఆసుపత్రి ప్రసవాలు, శిక్షణ పొందిన ఆరోగ్య సిబ్బంది సమక్షంలోని పురుళ్లలో మెరుగుదల కనిపించింది. అలాగే 5 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలలో తక్కువ బరువు సూచికలకు సంబంధించి ప్రగతి సాధ్యమయింది. పట్టణీకరణ, మహిళల విద్య, కుటుంబ నియంత్రణపై అవగాహన , వివాహ వయస్సు పెరగడం కారణంగా మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు సర్వే–1 లోని 3.4 శాతం నుండి సర్వే–6 లో 2.0కు తగ్గింది.ఇదే కాలంలో ఆసుపత్రి ప్రసవాలు 26.1 శాతం నుండి 90.6 శాతానికి పెరగడానికి ఆసుపత్రి ప్రసవాల ప్రోత్సాహకాలు, అత్యవసర సేవల అందుబాటు కారణాలుగా నిలిచాయి. శిక్షణ పొందిన ఆరోగ్య సిబ్బంది సమక్షంలో ప్రసవాలు 91.2 శాతానికి పెరగడానికి తగిన వైద్య సహాయం అందించే సామర్థ్యం పెరగడం కారణం కాగా, 5 సంవత్సరాల వయోవర్గంలోపు పిల్లలలో తక్కువ బరువు కలిగిన వారి శాతం 53.4 శాతం నుండి 31.8 శాతానికి తగ్గడానికి పిల్లలకు పోషకాహారం అందుబాటులో రావటం కారణం అయింది. అయితే పోషక భద్రతకు సంబంధించిన సూచికలలో పురోగతి ఉన్నప్పటికీ, పోషకాహార సమస్య మాత్రం పూర్తిగా తొలగిపోలేదు.ప్రపంచ ఆహార భద్రత, పోషకాహార స్థితి నివేదిక ప్రకారం, భారత్‌ సమతుల్యమైన పోషక విలువలు కలిగిన ఆహారాన్ని అందించడంలో అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నది. పోషకాహార లోపంతో ఇబ్బంది పడుతున్న జనాభా 2023–25 నాటికి 14.25 కోట్లుగా ఉంది. ప్రతి వ్యక్తికి ఆరోగ్యవంతమైన ఆహారాన్ని పొందడానికి అయ్యే వ్యయం ప్రతి రోజుకు సుమారు 350 రూపాయలుగా ఉంది. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారాన్ని కొనుగోలు చేసే స్థోమత లేని వారు దేశ జనాభాలో 35.5 శాతంగా ఉన్నారని నివేదిక పేర్కొంది.కాగా, ఆహార భద్రతా చట్టం క్రింద ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ దేశవ్యాప్తంగా 5.4 లక్షలకు పైగా చౌక ధరల దుకాణాల ద్వారా 80.67 కోట్ల మందికి ఆహార ధాన్యాలను అందిస్తోంది. ఐరన్, ఫోలిక్‌ యాసిడ్, విటమిన్‌ బి12 వంటి సూక్ష్మ పోషకాలను అందించే లక్ష్యంగా పోషక విలువలతో కూడిన బియ్యం, వంటనూనె, గోధుమ పిండిని ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ ద్వారా దారిద్య్ర రేఖ దిగువన ఉన్నవారికి ప్రభుత్వం పంపిణీ చేస్తోంది.పోషక వైవిధ్య ఆహారం అత్యవసరంప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థతో పాటు ‘మధ్యాహ్న భోజన పథకం’, ‘పోషణ్‌ ట్రాకర్‌’ వ్యవస్థ, ‘ప్రధానమంత్రి గరీబ్‌ కళ్యాణ్‌ అన్న యోజన’, ‘సక్షం అంగన్వాడీ’, ‘సక్షం అంగన్వాడీ పోషణ్‌ 2.0’ వంటి అనేక ప్రభుత్వ పథకాలు పౌష్టికాహార భద్రత సాధనలో నిమగ్నమయినప్పటికీ, ఆహార భద్రత నుండి పోషక భద్రతకు మార్పు నెమ్మదిగా ఉంది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తి విధానంలో మార్పు వేగంగా లేకపోవటం ఆహార వైవిధ్యం లోపించడం, ఆహార భద్రతా విధానంలో ఇప్పటికీ ధాన్యాల పాత్ర ప్రాథమికంగా ఉండటం, పోషకాల లోపం, బయో ఫోర్టిఫైడ్‌ వంగడాల వినియోగం తక్కువగా ఉండటం, సామాజిక అసమానతలు వంటివన్నీ ఇందుకు ప్రధాన కారణాలుగా నిలిచాయి.ఒకే పంట ఆధారిత ఆహారం నుండి వైవిధ్యమైన ఆహారం వైపు మరలడం పోషకాహార భద్రతకు అవసరం. ఈ క్రమంలో మార్కెట్‌ ధరలలో అనిశ్చితి తొలగించడం, నీటి వినియోగం, నిల్వ సౌకర్యాలు, కోల్డ్‌ చైన్‌ల ఏర్పాటు, చిన్న సన్నకారు రైతులకు సంస్థాగత పరపతి లభ్యత, నూతన పంటలకు తగిన ఉత్పాదకాలను, ప్రాంతాలకు అనుగుణంగా వ్యవసాయ విధానాన్ని రూపొందించడం వంటి చర్యలు వైవిధ్యమైన ఆహార ఉత్పత్తులకు దోహదపడతాయి. – డా. తమ్మా కోటిరెడ్డి, వ్యాసకర్త ఆర్థిక రంగ నిపుణులుఇదీ చదవండి: ఆచి తూచి ‘రిజర్వ్‌’ అడుగు!

‘బావా బావా పన్నీరు’ పాట ఓ తరాన్ని ఊపేసింది. దీన్ని రాసింది అడివి బాపిరాజు. ఆయనని ఒక్క పదంలో కుదించలేము, ఒక్క కళకు పరిమితం చేయలేము. ఆయన తెలుగువారి రవీంద్రనాథ్‌ టాగూర్‌. కథ, కవిత, సంగీతం, నాటకం, చిత్రకళ, నవల... ఇలా సకల రంగాల్లోనూ ఆయన తన అపారమైన ప్రజ్ఞను ప్రదర్శించారు. బాపిరాజు ఉమ్మడి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని భీమవరంలో 1895 అక్టోబర్‌ 8న జన్మించారు. మద్రాస్‌ లా కాలేజ్‌లో బి.ఎల్‌ పట్టాను పొంది, కొంతకాలం న్యాయవాద వృత్తి నిర్వహించిన తరువాత తన ఇతర వ్యాసంగాలలో కృషిని సాగించడానికి ఆ పనిని విరమించారు. 1934 నుండి 1939 వరకు బందరు నేషనల్‌ కాలేజీలో అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు. 1944లో హైదరాబాదు నుండి వెలువడే తెలుగు దినపత్రిక ‘మీజాన్‌’ సంపాదకునిగా పనిచేశారు. తరువాత విజయవాడ ఆకాశవాణి రేడియో కేంద్రంలో సలహాదారునిగా ఉన్నారు. ‘నవ్య సాహిత్య పరిషత్‌’ స్థాపించిన వారిలో బాపిరాజు ఒకరు. ఆయన చిత్రించిన చిత్రాలలో ‘సముద్ర గుప్తుడు’, ‘తిక్కన’ ప్రసిద్ధమయ్యాయి. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గేయ సంపుటి ‘కిన్నెరసాని పాటలు’ బాపిరాజు చిత్రాలతో వెలువడింది. 1922లో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష అనుభవించారు. తన జైలు జీవితానుభవాలను ‘తొలకరి’ నవలలో పొందుపరచారు. ‘నవరంగ’ సంప్రదాయ రీతిలో బాపిరాజు ఎన్నో చిత్రాలను చిత్రించారు. బాపిరాజు చిత్రించిన ‘శబ్ద బ్రహ్మ’ చిత్రం డెన్మార్క్‌ ప్రదర్శనశాలలో ఉంది. బాపిరాజు నవల ‘నారాయణరావు’కు ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్‌ అవార్డు లభించింది. ‘తుఫాను’, ‘కోనంగి’ వంటి సాంఘిక నవలలు సరే; ‘హిమబిందు’ వంటి చారిత్రక నవలల వైపు కూడా దృష్టి సారించారు. ఆ దారిలో ఆయన చేసిన ఉత్కృష్ట రచన ‘గోన గన్నారెడ్డి’. కాకతీయ పరిపాలనను నేపథ్యంగా తీసుకుని, విశేష పరిశోధనతో మరుగునపడ్డ గాథను ముందుకు తెచ్చి తెలుగువారికి ఆయన పరిచయం చేసిన అద్భుతమైన వీరుడు గోన గన్నారెడ్డి. ‘అంజలి’, ‘తరంగిణి’, ‘రాగమాలిక’ వంటి కథాసంపుటాలు, ‘గోధూళి’, ‘శశికళ’ వంటి కవితా సంపుటాలు; జలవర్ణ చిత్రాలు, తైలవర్ణ చిత్రాలు... క్షణం విశ్రాంతి ఎరగక ఆయన సృజనలోకంలో మునిగితేలారు. 1952 సెప్టెంబరు 22న ఈ లోకాన్ని వీడారు.– ఎం. రాంప్రదీప్‌, జేవీవీ సభ్యులు, తిరువూరు

(టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం 2026 పట్టభద్రుల సాత్నకోత్సవంలో విద్యార్థులను ఉద్దేశించి ఆ యూనివర్శిటీ ప్రెసిడెంట్‌, పరిశోధకుడు ఫుజియీ తెరూర్‌ చేసిన ప్రసంగ సంక్షిప్త పాఠం)ఈ రోజు బ్యాచిలర్స్, మాస్టర్స్, డాక్టోరల్, ప్రొఫెషనల్‌ డిగ్రీలు అందుకుంటున్న మీ అందరికీ నా హృదయపూర్వక అభినందనలు. 2016, ఏప్రిల్‌లో కుమమోటో భారీ భూకంపం వచ్చిన సరిగ్గా పదేళ్ల తర్వాత... గత జూలైలో, అదే కుమమోటో ప్రాంతంలో మరో పెద్ద భూకంపం సంభవించింది. మీ అందరికీ గుర్తుండేఉంటుంది. ఎన్నో ఇళ్లు ధ్వంసమయ్యాయి. విద్యుత్, మంచినీటి సరఫరా నిలిచిపోయింది. చాలామంది తమ ఇళ్లను వదిలి నిర్వాసితులుగా వెళ్లాల్సి వచ్చింది. జపాన్‌ దీవులు ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా భూకంపాలు వచ్చే ప్రాంతాల్లో ఒకటి. భూమి లోపల ఉండే రాళ్లలోని పొరలు (ఫాల్ట్స్‌) హఠాత్తుగా జారడం వల్ల భూకంపాలు వస్తాయి. అయితే భూకంపాల గురించి ఇప్పటికీ మనకు పూర్తి సమాచారం తెలియదు. అవి ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఏ స్థాయిలో సంభవిస్తాయో ముందే చెప్పలేం. భూమి ప్రకంపనాలను నిరంతరం నమోదు చేసే ‘సీస్మోగ్రాఫ్‌’ పరికరాలను సుమారు 150 ఏళ్ల క్రితం తయారు చేశారు. 1923 నాటి గ్రేట్‌కాంటో భూకంప సమయంలో... టోక్యో, యోకోహామా నగరాలను ఊపేసిన ప్రకంపనాలు ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నాయంటే, సీస్మోగ్రాఫ్‌ల ముల్లులు పరిమితి దాటి బయటకు వచ్చేశాయి. 21వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి జపాన్‌ అంతటాకొత్త, అత్యధిక సామర్థ్యం గల సీస్మోగ్రాఫ్‌లను అమర్చారు. భూమి ఉపరితలంలో వచ్చే మార్పులను మ్యాపింగ్‌ చేయడానికి శాటిలైట్‌ (ఉపగ్రహం) పరిశీలనలను కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. మన దగ్గర ఎన్ని రకాల పరిశీలనా డేటా, సమాచారం ఉన్నప్పటికీ... భూమి లోపల జరుగుతున్న వాస్తవ భూకంప దృశ్యా లను నేరుగా చూడలేకపోతున్నాం. మనం చేయగలిగిందల్లా ఆ లోపలి మార్పులను మసకగా ఉన్న ఒక అద్దంలోంచి చూసినట్లు ఊహించడం మాత్రమే. ఇక్కడే మనకు ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఎదురవుతుంది. మన కంటికి కనిపించని దాన్ని మనం ఎలా గ్రహించగలం? అసలు ఒక వస్తువు ‘కనిపించడం’ అంటే ఏమిటి? కనిపించని దాన్ని గ్రహించడం ఎలా?శరీరధర్మ శాస్త్రం (ఫిజియాలజీ) ప్రకారం... చూడటం అనేది కంటిలోకి కాంతి ప్రవేశించడంతో మొదలవుతుంది. కంటిలోని ‘రెటీనా’ ఆ కాంతిలోని సమాచారాన్ని విద్యుత్‌ సంకేతాలుగా మార్చి మెదడుకు పంపుతుంది. మెదడు ఆ సంకేతాలను అర్థవంతమైనదృశ్యంగా మారుస్తుంది. కాబట్టి చూడటం అంటే కేవలం కళ్లుకాంతిలోని సమాచారాన్ని స్వీకరించడం మాత్రమే కాదు, ఆ సమాచారాన్ని మన మెదడు ఎలా అర్థం చేసుకుంటుంది అనే దానిపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.జీవుల పరిణామ క్రమంలో, కన్ను ఏర్పడటం అనేది ఒక గొప్ప మలుపు. కేంబ్రియన్‌ కాలంలో జీవించిన ‘ట్రైలోబైట్స్‌’ అనే పురాతన సముద్ర జీవులను చూపున్న తొలి జీవులుగాభావిస్తారు. మొదట్లో వాటికి వెలుతురును మాత్రమే గుర్తించగలిగే సరళమైన అవయవాలు ఉండేవి. కాలక్రమేణా అవి ఆకారాన్ని గుర్తుపట్టే, కదలికలను కనిపెట్టే, దూరాన్ని అంచనా వేసే కళ్లుగా మారాయి.సుమారు 50 కోట్ల ఏళ్ల క్రితం జరిగిన ‘కంబ్రియన్‌ విస్ఫోటనం’తో జీవుల సంఖ్య ఆకస్మాత్తుగా పెరిగింది. శిలాజాలుగా మారిన జీవుల సంఖ్య ఎన్నో రెట్లయింది. జీవులు గట్టి పెంకులు, అస్థిపంజ రాలను పెంచుకున్నాయనడానికి ఇదొక నిదర్శనం. దీని వెనుక జీవుల మధ్య మనుగడ కోసం జరిగిన తీవ్రమైన పోటీ ఉంది. ఆ పోటీకి ‘చూపు’ రావడమే ప్రధాన కారణం. చూడగలిగే శక్తి రాగానే జీవులు గ్రహించే సమాచారం విపరీతంగా పెరిగింది. అవి తమ ఆహారాన్ని వేగంగా వెతికి పట్టుకోగలిగాయి. శత్రువులను త్వరగా గుర్తించి, వాటి నుండి తప్పించుకోవడం, దాక్కోవడం నేర్చు కున్నాయి. మానవ కంటి పరిమితులను దాటి...మైక్రోస్కోప్‌ (సూక్ష్మదర్శిని) మనకు సూక్ష్మజీవులు, కణాల ప్రపంచాన్ని చూపించింది; టెలిస్కోప్‌ (దూరదర్శిని) సుదూర నక్షత్రాలను పరిశీలించేలా చేసింది; ఎక్స్‌ రేలు ఘన పదార్థాల లోపల, మానవ శరీరం లోపల ఉన్న అవయవాలను చూపించాయి. సైన్స్ చరిత్ర అంటేనే మానవ కంటి పరిమితులను అధిగమించిన చరిత్ర. వందసార్లు వినడం కంటే ఒక్కసారి చూడటం మేలు. కెమెరాలు, శాటిలైట్లు, అంతరిక్ష నౌకల ద్వారా మానవుడు తన కంటి పరిమితులను దాటి సృష్టిని కొత్త కోణంలో చూడగలుగుతున్నాడు. నేను స్వయంగా మైక్రోఫ్లూయిడ్‌ పరికరాలు కలిగిన చిన్న అండర్‌ వాటర్‌ రోబోలను సముద్ర గర్భంలోకి పంపాను. సూర్యకాంతి కూడా చేరని ఆ చీకటి సముద్రంలో, నీటిలోని మైక్రో–ఆర్గానిజమ్స్‌ జన్యు సమాచారాన్ని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. అది మానవ దృష్టిని సముద్ర లోతుల్లోకి తీసుకెళ్లే ఒక ప్రయత్నం.ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్(ఏఐ) అభివృద్ధి చెందడం కూడా ఒక రకమైన కొత్త కన్ను పరిణామ క్రమమే! సెల్ఫ్‌ డ్రైవింగ్‌ కార్లు, పారిశ్రామిక రోబోలు, ఫేషియల్‌ రికగ్నిషన్, మెడికల్‌ ఇమేజింగ్‌ లలో యంత్రాలకు కొత్త రకం కళ్లు వచ్చాయి. ఇవి కేవలం ఫోటోలు తీయడమే కాదు, అక్కడ ఏముందో గుర్తించగలవు. పూర్వం కంబ్రి యన్‌ కాలంలో మాదిరిగానే, ఈ కొత్త ‘ఏఐ కళ్లు’ కూడా మనప్రపంచాన్ని మార్చడం ప్రారంభించాయి. అయితే, మనం చూసే శక్తిఎంత పెరిగినప్పటికీ, కేవలం చూడటం వల్లే ప్రపంచం మొత్తం అర్థమైపోదు. అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక సమాచారాన్ని మరో సమాచారంతో పోల్చాలి, దాని అర్థాన్ని వెతకాలి, దాన్ని విశ్లేషించాలి. నేటికీ మనం చూడలేనివెన్నో!మనకు కనిపించనంత మాత్రాన అక్కడ ఏమీ లేదని అర్థం కాదు. అలాంటి తెలియని ప్రాంతాల్లోనే మన ప్రస్తుత జ్ఞానాన్ని మార్చే, కొత్త భవిష్యత్తును ఇచ్చే తాళంచెవులు దాగి ఉంటాయి. ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కేవలం చూడటం ఒక్కటే సరిపోదు. మనం అందరం ఒకే వస్తువును చూస్తున్నప్పటికీ... ప్రతి ఒక్కరికీ అది ఒకేలా కనిపించకపోవచ్చు. కొంతకాలం క్రితం, నేను టోక్యో యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ ది ఆర్ట్స్‌ అధ్యక్షులైన ఆర్టిస్ట్‌ కట్సుహికో హిబినోతో మాట్లాడాను. ఆయన ఒక మాట చెప్పారు. వంద మందిని ఒక యాపిల్‌ పండు బొమ్మ గీయమంటే... ఏ ఇద్దరి బొమ్మలూ ఒకేలా ఉండవు. అందరూ ఒకే పండును ఊహించి నప్పటికీ... దాని ఆకారం, రంగు, ఆకృతిని వేర్వేరుగా చూస్తారు. వారి మెదడు పనిచేసే విధానం, వారు యాపిల్‌ను తాకినప్పుడు లేదా రుచి చూసినప్పుడు పొందిన అనుభూతులు వేర్వేరుగా ఉండ టమే దీనికి కారణం అని చెప్పారు. బొమ్మ గీయడం అనేది మన మధ్య ఉన్న తేడాలను చూపిస్తుంది, అలాగే ఆ తేడాలను గౌరవించడం నేర్పుతుంది.ఇతరుల ఆలోచనలను, వారి దృక్పథాలను తెలుసుకోవడంలో గొప్ప విలువ ఉంది. ఒక విషయం ఇతరులకు ఎలా కనిపిస్తుంది? వారు దాని నుంచి ఏమి గ్రహిస్తున్నారు? అని తెలుసుకున్నప్పుడు, మనకు తెలియని ప్రపంచాలు ఉన్నాయని అర్థమవుతుంది. ఇక్కడే ‘సంభాషణ’ అసలు అర్థం ఉంది. కన్ఫ్యూషియస్‌ బోధనలలో ఒక మాట ఉంది: ‘గొప్ప ఆలోచనలు ఉన్నవారు సామరస్యాన్ని కోరు కుంటారు. అందరూ ఒకేలా ఉండాలని అనుకోరు. అల్ప ఆలో చనలు ఉన్నవారు మాత్రం అందరూ ఒకేలా ఉండాలనుకుంటారు. కానీ ఐక్యతను కోరుకోరు’.అంటే మన చుట్టూ ఉన్నవారితో కలిసి మెలిసి ఉండాలి, కానీ అందరిలాగే మన ఆలోచనలను మార్చేసు కోకూడదు. సంభాషణ అంటే మన ఆలోచనలను ఇతరులపై రుద్దడం కాదు. లేదా ఎవరితోనో ఊరికే ఏకీభవించడం కాదు. వ్యత్యాసాలను అంగీకరిస్తూనే అవగాహనను పెంచుకోవడం. ఇతరు లను అర్థం చేసుకోవడానికి వేసే ప్రశ్న వేరు.. ఇతరులను ఓడించ డానికి వేసే ప్రశ్న వేరు. చూడటానికైనా, ప్రశ్నించడానికైనావినయం, ఊహాశక్తి చాలా అవసరం.హోసే విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్‌ షోజో ఫుజితా పరిశోధ కులను తరచుగా రెండు ప్రశ్నలు అడిగేవారు: ‘మీరు ఆ పుస్తకాన్ని ఎన్నిసార్లు చదివారు? మీరు తయారు చేసిన ముసాయిదాను ఎన్నిసార్లు తిరగరాశారు?’ వేగంగా సమాచారం కోసం ఏఐ సమ్మరీలపై ఆధారపడే ఈ రోజుల్లో, ఒకే పుస్తకాన్ని పదే పదే చదవడం సమయం వృథా అనిపించవచ్చు. కానీ, లోతుగా పరిశీలించడమే విశ్లేషణకు, అవగాహనకు పునాది. పరిశీలన అనేది ఒకే చూపుతో పూర్తయిపోదు. సమాచారాన్ని సరిగ్గా విశ్లేషించాలన్నా, ఒక పుస్తకాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవాలన్నా దాన్ని పదే పదే చదవాలి. సంభాషణ కూడా అంతే!

ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీలో ప్రసంగించిన ట్రంప్‌కు, శ్వేతసౌధంలో జిన్‌పింగ్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చిన ట్రంప్‌కు మధ్య వ్యత్యాసాన్ని అంతర్జాతీయ సమాజం గుర్తిస్తున్నది. ఇరాన్‌ను నాశనం చేస్తానని హూంకరించిన ట్రంప్‌ ఎక్కడ? విమానాశ్రయంలో సతీ సమేతంగా జిన్‌పింగ్‌కు స్వాగతం పలికిన ట్రంప్‌ ఎక్కడ? ట్రంప్‌ విలక్షణ మనస్తత్వాన్ని, దౌత్యనీతిని రాజకీయ పరిశీలకులు జాగ్రత్తగా విశ్లేషిస్తున్నారు.ట్రంప్, జిన్‌పింగ్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో కీలకమైన ఒప్పందాలు కానీ, నిర్ణయాలు కానీ లేవు. సమావేశంలో జిన్‌పింగ్‌దే పైచేయిగా కన్పడుతున్నది. అమెరికా చైనాను తనతో సమవుజ్జీగా, సమ అగ్రరాజ్యంగా పరిగణిస్తున్నట్లు స్పష్టమైన సంకేతాలు వెలువడ్డాయి. ఇది జిన్‌పింగ్‌కు చెప్పుకోదగిన రాజకీయ విజయం. జిన్‌పింగ్‌ ఈరోజు కోసం ఎన్నో ఏళ్ళుగా వేచి చూస్తు న్నాడు. ఫ్రాన్స్, యూకే, జర్మనీ, ఇటలీ వంటి యూరోపియన్‌ దేశాధినేతలు, ఉక్రెయిన్‌ అధ్యక్షుడు జెలెన్‌స్కీ వంటి నేతలతో ట్రంప్‌ వ్యవహార శైలికి; పుతిన్, జిన్‌పింగ్‌లతో వ్యవహార శైలి హస్తి మశకాంతరము.దూకుడు–పరిణతిట్రంప్‌ మనస్తత్వం విలక్షణమైనది. దూకుడు శైలితో బెదిరింపు ప్రధానంగా అన్ని దేశాలతో వ్యవహరిస్తున్నాడు. అధ్యక్షుని హోదాలో అమెరికా దేశపు పూర్తి బలాన్ని చూపడానికి ఉత్సాహం చూపిస్తాడు. వ్యక్తిగత పొగడ్తలకు ప్రాధాన్యతనిస్తాడు. వ్యాపార, ఆర్థిక లాభా లకు, లావాదేవీలకు పెద్దపీట వేస్తాడు. కొంత చిన్నపిల్లల మనస్తత్వం కూడా ప్రస్ఫుటంగా కన్పడుతుంది. తను చెప్పిన మాట అందరూ వినాలి. తన మాటే వేదమనే మంకుపట్టు. అందరికంటే ముందు తనే అన్ని విషయాలను ప్రపంచానికి తెలియపర్చాలని ఉవ్విళ్లూరుతుంటాడు. ఈ బలహీనతలను వినియోగించుకొని పాకిస్తాన్‌ సైన్యాధ్యక్షుడు ఆసిఫ్‌ మునీర్‌ ట్రంప్‌కు దగ్గరయ్యాడు. తనకు నచ్చకపోతే కనీస దౌత్య మర్యాదలను కూడా ట్రంప్‌ పాటించడు. ఉదాహరణకు ఇటలీ ప్రధాని మెలోని తనతో ఫొటో కోసం వెంపర్లాడిందని పదిమందిలో పదే పదే చెప్పాడు. వైట్‌ హౌస్‌లో సమావేశమైనప్పుడు మీడియా సాక్షిగా జెలెన్‌స్కీని తూల నాడాడు. ఈ అహంకార, దుడుకు వైఖరి ఆధారంగానే ట్రంప్‌నుఅంచనా వేయకూడదు. ట్రంప్‌ తాను అమెరికా అధ్యక్షుడిగా మాట్లాడుతున్నాననే స్పృహ చూపించడు. కానీ రష్యా, చైనా, భారత్‌ లతో చాలావరకు సంయమనాన్ని పాటిస్తున్నాడు. బలవంతులలో వ్యవహరించేటప్పుడు, తన మాదిరి అహంకార స్వభావ వ్యక్తులతో వ్యవహరించేటప్పుడు ట్రంప్‌ పరిణితిని ప్రదర్శిస్తున్నాడు. ఉదాహర ణకు జిన్‌పింగ్, పుతిన్‌లను తన స్నేహితులుగా అభివర్ణిస్తాడు. విచిత్రంగా ఉత్తర కొరియా అధ్యక్షుడు కిమ్‌ను కూడా తన మిత్రుడిగా పరిగణిస్తాడు. ఇటీవల, ఉత్తర కొరియాను లక్ష్యంగా చేసుకొని ప్రతి సంవత్సరం అమెరికా–దక్షిణ కొరియాలు సంయుక్తంగా నిర్వహించే సైనిక విన్యాసాలను పూర్తిగా కుదించి దాదాపుగా అపేశాడు. అణ్వస్త్ర సామర్థ్యం కల్గిన ఉత్తర కొరియా అధ్యక్షుడు కిమ్, ట్రంప్‌లాగా దూకుడు నిర్ణయాలు తీసుకోవటంలో సిద్ధహస్తుడు. బెదిరింపు–ప్రశంసట్రంప్‌ రెండవసారి గెలుపుతో వైట్‌హౌస్‌లోకి భారతదేశపు మిత్రుడు వచ్చాడనుకున్న ఆనందం భారత్‌కు ఎక్కువకాలం నిలవ లేదు. ట్యారిఫ్‌ వార్‌తో మొదలుపెట్టి, రష్యా నుండి చమురు కొను గోలు విషయంలో బెదిరింపులు, హెచ్‌1బీ వీసాలపై కఠిన ఆంక్షలు, ప్రస్తుతం మళ్లీ వంద శాతం సుంకాల వరకు భారత్‌ ఎడల ట్రంప్‌ వైఖరి ఒక మిత్రదేశపు వైఖరి ఎంతమాత్రమూ కాదు. రాజకీయంగా కూడా వ్యక్తిగతంగా ప్రధాని మోదీని ఇరుకున పెట్టే దిశలో పదేపదే తానే ఇండియా–పాకిస్తాన్‌ మధ్య యుద్ధాన్ని (ఆపరేషన్‌సిందూర్‌ను) ఆపానని ప్రకటించాడు.జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే– ఒకవైపు బెదిరించి, భారత్‌ సహనాన్ని పరీక్షిస్తూనే, మరొకవైపు తాను అమెరికన్‌ ప్రయోజనాలను పరిరక్షి స్తున్నట్లు మోదీ నిబద్ధతతో భారత్‌ ప్రయోజనాలను పరిరక్షిస్తు న్నాడంటాడు. మోదీ తనకు మంచి మిత్రుడనీ, కఠినంగా బేర సారాలు ఆడే వ్యక్తి (టఫ్‌ నెగోషియేటర్‌) అనీ ప్రశంసిస్తాడు. ఓవైపు బెదిరిస్తూనే మరోవైపు ప్రశంసించటం ప్రత్యేక శైలి దౌత్యనీతి. వ్యక్తిగతంగా ట్రంప్‌ వ్యవహార శైలి విషయంలో సమస్యలు, భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తిమంత మైన దేశానికి ట్రంప్‌ అధ్యక్షుడనే విషయాన్ని అందరూ గుర్తించాలి. మనకిష్టమున్నా లేకున్నా ట్రంప్‌తో వ్యవహారం, దౌత్యం నెరపాల్సిందే. ప్రపంచంలో అతి పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ అయిన అమెరికా వాణిజ్యం మనకు లాభదాయకం. అమెరికాలో మనకు వాణిజ్య మిగులు ఉన్నది. 1.6 మిలియన్ల భారతీయులు యూఎస్‌ఏలో పని చేస్తున్నారు. సుమారు 3.7 లక్షల మంది అమెరికాలో చదువుకుంటు న్నారు. సమారు 1.5 మిలియన్ల భారత సంతతి ప్రజలు అమెరికన్‌ పౌరసత్వాన్ని పొంది అక్కడ నివసిస్తున్నారు. పొరుగున పాకిస్తాన్, చైనాలతో సరిహద్దు సమస్యలు, సీమాంతర ఉగ్రవాదం నేపథ్యంలో ప్రపంచ అగ్రరాజ్యమైన అమెరికాతో సత్సంబంధాలు కలిగిఉండటం అభిలషణీయం. మౌనం–ప్రయోజనంఅమెరికాపై ఆధారపడుతూ ట్రంప్‌ను నేరుగా ఎదుర్కోవటం కొరివితో తల గోక్కోవటమే. ఈ విషయంలో మార్క్‌ కార్నీ (కెనడా), నరేంద్ర మోదీ (భారత్‌) మంచి ఉదాహరణలుగా ఉన్నారు. భారత్, కెనడా రెండు దేశాలకు అమెరికాతో సత్సంబంధాలు కీలకం. కానీ రెండు దేశాలు ట్రంప్‌కు సాగిలపడి మోక రిల్లటానికి సిద్ధంగా లేవు. ఇతర దేశాధినేతలతో పోల్చితే కార్నీ, మోదీల పరిస్థితి అడకత్తెరలో పోకచెక్క. ఇరుదేశాధినేతలు చాలా సమయస్ఫూర్తితో, పరిణతితో ట్రంప్‌తో నెగ్గుకొస్తున్నారని చెప్పు కోవాలి. ట్రంప్‌ దుర్భాషలకు వీరు నేరుగా ఎప్పుడూ సమాధానం చెప్పరు. కానీ తమదైన శైలిలో తమ దేశాల ప్రయోజనాలను కాపాడే చర్యలు నిష్కర్షగా తీసుకొంటున్నారు. ట్రంప్, కెనడాను 51వ రాష్ట్రంగా అభివర్ణించాడు. ‘లేక్‌ ఒంటా రియో’ పేరును ‘లేక్‌ అమెరికా’గా మార్చుతూ ఉత్తర్వులు జారీ చేశాడు. ఈ విషయంలో కార్నీ నేరుగా ట్రంప్‌ను నిందించలేదు. ఎప్పటికీ ‘లేక్‌ ఒంటారియో’గానే ఉంటుందని ప్రకటించి ఆగి పోయాడు. కానీ ట్రంప్‌ వేసిన ట్యారిఫ్‌లకు ప్రతిగా కెనడా తన ప్రయోజనాలను రక్షించుకోవటానికి అన్ని చర్యలు తీసుకున్నది. ట్రంప్‌ భారత్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థను ‘మృత ఆర్థిక వ్యవస్థ’గా అభి వర్ణించినా, ఆపరేషన్‌ సిందూర్‌ను ఆపేశానని పదే పదే ప్రకటించినా, ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధాన్ని భారత్‌ పోషిస్తున్నదని నిందించినా, మోదీ ఏనాడూ వాదనలోనికి దిగలేదు. కానీ భారత్‌ ప్రయోజనాల రక్షణకు, ఆ దేశంతో వాణిజ్య ఒప్పందపు చర్చలలో కఠినంగా వ్యవహరిస్తున్నాము. అయితే, మొన్న విదేశాంగ మంత్రి జైశంకర్‌ ‘నా ప్రధాన ఆందోళనల్లో ఒకదాన్ని నా భాగస్వామి పూర్తిగా అర్థం చేసుకోకపోతే, దాని ప్రభావం సంబం«ధాలపై స్పష్టంగా ఉంటుంది’ అని గట్టిగానే మాట్లాడారు. కానీ దాన్ని ఇంకా మన విధానంగా భావించలేము. స్థూలంగా పరిశీలిస్తే భారత్, కెనడా, రష్యా, చైనాలు ట్రంప్‌ వ్యక్తిగత ప్రకటనలు, దూషణలకు, తిరస్కారాలకు ప్రతిస్పందించకుండా, చేతల విషయంలో తమ తమ దేశాల ప్రయోజనాలను కాపాడుకొంటూ ట్రంప్‌కు నిజమైన దౌత్య నీతిని బోధిస్తున్నాయి.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు-గురజాల శ్రీనివాసరావు

మహాత్మా గాంధీ భారత స్వాతంత్య్రోద్య మానికి నాయకత్వం వహించిన మహోన్నత వ్యక్తి మాత్రమే కాదు... సత్యం, అహింస, సామాజిక సమానత్వం, స్వావలంబన, గ్రామీణ స్వరాజ్యం, పారిశుద్ధ్యం వంటి విలువలకు జీవి తాంతం కట్టుబడిన దూరదృష్టిగల నాయకుడు. మానవ చరిత్రలో రాజ్యహింసను, అన్యాయాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు అహింసను శక్తిమంతమైన పోరాట సాధనంగా మలిచిన నాయకుడు. సత్యా గ్రహం ద్వారా అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజ లను శాంతియుతంగా సమీకరించారు.సమాజంలోని ప్రతి వ్యక్తికి గౌరవం, సమా నత్వం, మానవ హక్కులు ఉండాలన్న భావన ఆయన సామాజిక తత్వంలో కీలకమైనది. చరఖా, ఖాదీ ఆయనకు కేవలం వస్త్ర తయారీ సాధనాలు కాదు; స్వావలంబన, గ్రామీణ ఉపాధి, స్వదేశీ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రతీ కలు. మహిళలు సమాజంలో సమాన హక్కులు, సమాన అవకాశాలు పొందాలని గాంధీజీ కోరు కున్నారు. స్వాతంత్య్రోద్యమంలో మహిళలను పెద్ద సంఖ్యలో భాగస్వాములను చేయడం ద్వారా ప్రజా ఉద్యమాల్లో వారి పాత్రను విస్తరించారు. మహిళా సాధికారత అంటే కేవలం చట్టపరమైన హక్కులు ఇవ్వడం మాత్రమే కాదు; విద్య, ఆర్థిక స్వావలంబన, భద్రత, గౌరవం, నిర్ణయాధికారంలో భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలు కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి.గ్రామాలు స్వయం సమృద్ధిగా ఎదగాలనీ, స్థానిక అవసరాలకు స్థానికంగా పరిష్కారాలు లభించా లనీ ఆయన భావించారు. నేటి గ్రామీణ అభివృద్ధి కూడా రోడ్లు నిర్మించడం లేదా భవనాలు ఏర్పాటు చేయడానికే పరిమితం కాదు. రైతులకు మార్కెట్‌ అనుసంధానం, సాగు నీరు, తాగునీరు, విద్యుత్, గృహాలు, పారిశుద్ధ్యం, డిజిటల్‌ కనెక్టి విటీ, బ్యాంకింగ్‌ సేవలు, మహిళలకు ఉపాధి అవ కాశాలు వంటి అనేక అంశాలు గ్రామీణ జీవన ప్రమాణాలను ప్రభా వితం చేస్తున్నాయి.పారిశుద్ధ్యం విషయంలో గాంధీజీకి ప్రత్యే కమైన దృక్పథం ఉంది. పరిశుభ్రత అనేది కేవలం ప్రభుత్వ బాధ్యత కాదనీ, ప్రతి వ్యక్తి బాధ్యత కూడా అని నొక్కిచెప్పారు. వ్యక్తిగత పరిశుభ్రతతో పాటు పరిసరాల పరిశుభ్రత, మరుగుదొడ్ల విని యోగం, వ్యర్థాల నిర్వహణ, ప్రజారోగ్యం వంటి అంశాలను ఆయన సామాజిక సంస్కరణలో భాగంగా చూశారు.మోదీ పాలన – గాంధీవాదంగ్రామీణ భారతదేశ అభివృద్ధి గాంధీజీ ఆలో చనల్లో ముఖ్యమైన అంశం. మోదీ పాలనలో ‘ప్రధానమంత్రి గ్రామ సడక్‌ యోజన’ ద్వారా గ్రామీణ రహదారి అనుసంధానాన్ని విస్తరించారు. ‘ప్రధానమంత్రి కిసాన్‌ సమ్మాన్‌ నిధి’ ద్వారా పేద రైతు కుటుంబాలకు ఆర్థిక సాయం అందిస్తున్నారు. గ్రామీణ కుటుంబాలకు తాగు నీటిని అందించడంలో ‘జల్‌ జీవన్‌ మిషన్‌’ కీలక కార్యక్రమంగా మారింది. గ్రామీణ ప్రజలకు బ్యాంకింగ్‌ సేవలను చేరువ చేయడంలో ‘ప్రధాన మంత్రి జ¯Œ ధన్‌ యోజన’ కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. గాంధీజీ 150వ జయంతి సందర్భంగా దేశాన్ని పరిశుభ్రంగా తీర్చిదిద్దాలనే లక్ష్యంతో మోదీ ప్రభుత్వం 2014లో ‘స్వచ్ఛ భారత్‌ మిషన్‌’ ప్రారంభించింది.గాంధీజీ జయంతి సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం ఒక మహానాయ కుడికి నివాళి అర్పించడం మాత్రమే కాదు; ఆయన నమ్మిన మానవతా విలువలను మన జీవితాల్లో ఎంతవరకు ఆచరిస్తున్నామో ఆత్మపరి శీలన చేసుకోవడం కూడా.- చింతా సాంబమూర్తి, వ్యాసకర్త జాతీయ సఫాయి కర్మచారి కమిషన్‌ మాజీ సభ్యులుఇదీ చదవండి: సేవయే సాధనగా: గాంధీజీ ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం

ముసలివారంటే ముఖం తిప్పుకోవడం, రిటైర్‌ అయిన వారిని భారంగా భావించడం సమాజంలో ఎప్పుడూ చూస్తున్న తీరే. కానీ క్రమంగా ట్రెండ్‌ మారుతోంది. పలు రంగాలకు చెందిన ఎన్నో సంస్థల్లో దశాబ్దాల కాలం పాటు పనిచేసిన అనుభవజ్ఞులైన సీనియర్‌–రిటైర్డ్‌ ఉద్యోగుల విలువను గుర్తించి వారి సేవలను వినియోగించుకునేందుకు ఆసక్తిని కనబరుస్తున్నాయి.రెండున్నర దశాబ్దాలుగా ప్రతి రంగంలోనూ క్రమంగా ఇంటర్నెట్‌ ఆధారిత కంప్యూ టర్‌ ఆపరేషన్స్‌ మొబైల్‌ యాప్స్‌ వినియోగం గణనీయంగా పెరుగుతూ వచ్చాయి. ఈ నేపథ్యంలో గత దశాబ్దపున్నర, ఆ పైన విభిన్నరంగాల్లో పనిచేస్తూ రిటైర్మెంట్‌ దశకు వచ్చిన చాలామంది వృద్ధులు కంప్యూటర్స్, మొబైల్‌ ఆధారిత ఆన్‌లైన్, ఆఫ్‌లైన్, రిమోట్‌ ఆపరేషన్స్‌లో మంచి అవగాహన కలిగినవారయ్యారు. వీరికి అటు మేన్యు వల్‌ వ్యవస్థల పైనా, డిజిటల్‌–ఆన్‌లైన్‌ కార్యకలా పాలలోనూ ప్రవేశం, అవగాహన, నైపుణ్యం ఉన్నాయి. ఫలితంగా ఇటీవల రిటైర్‌ అయిన సీనియర్‌ ఉద్యోగులు ఏ పనయినా హ్యాండిల్‌ చెయ్యగలరనే నమ్మకాన్ని పెంపొందించుకున్నారు.సీనియర్ల సామర్థ్యానికి కొన్ని ఉదాహరణలు చెప్పాలంటే, పుణేకి చెందిన దివంగత డాక్టర్‌ బల్వంత్‌ ఘట్‌పండే తన 102వ ఏట కూడా వైద్య సేవలందించారు. ఏపీకి చెందిన దివంగత కర్రె మస్తానమ్మ తన 106 ఏళ్ల వయసులోనూ కంటెంట్‌ క్రియేటర్‌గా యూట్యూబ్‌ చానల్‌కు వీడియోలిచ్చారు. హైదరాబాదులో డాక్టర్‌ సూరి శ్రీమతి తన 92వ ఏళ్ల వయసులోనూ గైనకాలజిస్టుగా స్త్రీలకు చికిత్సలు చేస్తూ, పురుళ్ళు పోస్తున్నారు. ఏపీలోని విజయనగరం జిల్లాకు చెందిన చిలుకూరి శాంతమ్మ తన 95 ఏళ్ళ వయసులోఆంధ్రా యూనివర్సిటీలో ఫిజిక్స్‌ పాఠాలు బోధిస్తున్నారు. చాలామంది వృద్ధులు తగిన ఆరోగ్యంతో తమ వృత్తి ఉద్యోగాలను కొనసాగిస్తున్నారు. యువతరంలా దూకుడుగా పనిచెయ్యక పోయినా, అన్ని కోణాల్లోనూ ఆలోచించి సమస్యలు తలెత్తకుండా సంపూర్ణంగా చేస్తారనే విశ్వాసాన్ని సంపాదించుకున్నారు. వీరికి ఉన్న దశాబ్దాల అనుభవం, జ్ఞానం, జవాబుదారీతనం, ప్రాబ్లమ్‌ హ్యాండ్లింగ్‌ వంటివి కొత్త ఉద్యోగులకు రావాలంటే కొన్నేళ్ళు పడుతుంది. మరి నేటి యువతరాన్ని చూస్తే గట్టిగా రెండు మూడేళ్ళు ఒకే సంస్థలో పనిచేస్తే ఎక్కువ అన్నట్టుగా పరిస్థితులున్నాయి. ఇలాంటప్పుడు అర్హతలున్న ఉద్యోగులు దొరకనప్పడు ఆ రంగంలో పనిచేసి రిటైర్‌ అయిన పాత ఉద్యోగులను మళ్ళీ పిలిపించుకుని పని ఇస్తున్నారు. 60 ఏళ్ళు దాటిన పెద్దవారిలో 45 శాతం మంది కెరీర్‌ పరుగులో చకచకా ముందడుగు వేస్తున్నారని హెచ్‌ఆర్‌ సంస్థల అంచనా. అందుకే సిన్సియారిటీ, సింప్లిసిటీకి ప్రతిబింబాలైన రిటైర్డ్‌ సీనియర్లను నెట్‌వర్క్‌ చేసి, రిటైర్‌మెంట్‌జాబ్స్, లింక్డ్‌ఇన్, నౌక్రీ, ఆఫ్సర్‌ వంటి మొబైల్‌ యాప్స్, వెబ్‌సైట్స్‌ అవకాశాలు కల్పిస్తున్నాయి.– గుళ్ళపూడి ‘ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌(నేడు అంతర్జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవం)

రెండో ప్రపంచ యుద్ధం (1945) తరువాత అమెరికా, సోవి యట్‌ యూనియన్‌ల మధ్య ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ప్రారంభమయ్యింది. అందుకు జర్మనీ రాజధాని బెర్లిన్‌ కూడా వేదికైంది. యుద్ధంలో జర్మనీ ఓడిపోయిన తర్వాత అమెరికా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, సోవియట్‌ యూనియన్‌ లు జర్మనీని నాలుగు ఆక్రమిత ప్రాంతాలుగా విభజించాయి.అయితే బెర్లిన్‌ అధిక భాగం సోవి యట్‌ ఆధీనంలోని తూర్పు జర్మనీ భూభాగంలో ఉంది. దీంతో నగరంలో పాశ్చాత్య దేశాల ఉనికి సోవియట్‌ యూనియన్‌కు రాజకీయ సమస్యగా మారింది. యుద్ధం కారణంగా బెర్లిన్‌ దెబ్బ తింది. ఇళ్లు, రహదారులు, పరిశ్రమలు ధ్వంసమయ్యాయి. పాశ్చాత్య దేశాలు తమ ఆధీనంలోని ప్రాంతాల ఆర్థిక వ్యవస్థను పునర్నిర్మించేందుకు చర్యలు చేపట్టాయి.1948 జూన్‌లో పాశ్చాత్య దేశాలు తమ ప్రాంతాల్లో కొత్త డాయిచ్‌మార్క్‌ కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టాయి. దీనిని సోవియట్‌ యూనియన్‌ వ్యతిరేకించింది. జూన్‌ 24న తూర్పు జర్మనీ మీదుగా పశ్చిమ బెర్లిన్‌ కు వెళ్లే రైలు, రోడ్డు, జల మార్గాలను సోవియట్‌ అధికారులు మూసివేశారు. దీంతో పశ్చిమ బెర్లిన్‌ లో నివసిస్తున్న 20 లక్షలకు పైగా ప్రజలకు ఆహారం, ఇంధనం, మందులు చేరడం కష్టమైపోయింది.మరో ప్రపంచ యుద్ధానికి దారితీసే ఈ పరిస్థితుల్లో అమెరికా అధ్యక్షుడు హ్యారీ ట్రూమన్‌ సైనిక ఘర్షణకు వెళ్లకుండా బెర్లిన్‌ లో పాశ్చాత్య దేశాల ఉనికిని కొనసాగించాలని భావించాడు. దీంతో అక్కడికి ఆకాశ మార్గం (ఎయిర్‌ లిఫ్ట్‌) ద్వారా సరుకులు పంపా లని నిర్ణయించాడు. 1948 జూన్‌ 26న ‘ఆపరేషన్‌ విటిల్స్‌’ పేరుతో ఎయిర్‌లిఫ్ట్‌ను ప్రారంభించారు. బ్రిటన్‌ కూడా రెండు రోజుల తర్వాత తన విమానాలను రంగంలోకి దించింది. మొదట అవస రమైన సరుకులను విమానాల ద్వారా అందించడం అసాధ్యంగా కనిపించింది. కానీ కొద్ది కాలంలోనే విమానాల రాకపోకలను వేగంగా నిర్వహించే వ్యవస్థ ఏర్పడింది.ఆకాశమే రవాణా మార్గం ఆహారం, బొగ్గు, మందులు, నిర్మాణ సామగ్రి వంటి అవస రమైన వస్తువులను నగరానికి తరలించాయి. బొగ్గు ముఖ్యంగా అవసరమైంది. ఎందుకంటే ఇళ్లలో వేడి కోసం మాత్రమే కాకుండా విద్యుత్‌ ఉత్పత్తికి కూడా అది అవసరం. విమానాశ్రయాల్లో సిబ్బంది, మెకానిక్‌లు, పైలట్లు నిరంతరం పనిచేశారు. ఈ ఎయిర్‌ లిఫ్ట్‌లో గెయిల్‌ హాల్వోర్సన్‌ అనే అమెరికన్‌ పైలట్‌ ప్రత్యేకంగా గుర్తింపు పొందాడు. బెర్లిన్‌ చిన్నారుల పరిస్థి తిని చూసిన ఆయన వారికి స్వీట్లు ఇవ్వాలని నిర్ణయించాడు. చిన్న పారాచూట్లకు స్వీట్లు వేలాడదీసి విమానం నుంచి కిందకు వదిలేవాడు. దీంతో ఆయనకు ‘క్యాండీ బాంబర్‌’ అనే పేరు వచ్చింది.బెర్లిన్‌ సంక్షోభం కేవలం ఆహారం, ఇంధనం సమస్యగా మాత్రమే లేదు. సోవియట్‌ మద్దతుదారులు, పాశ్చాత్య దేశాలకు అనుకూలంగా ఉన్న వర్గాల మధ్య విభేదాలు తీవ్రమయ్యాయి. దీన్ని గమనించిన స్టాలిన్‌ నాయకత్వంలోని రష్యా 1949 మే 12న బెర్లిన్‌ దిగ్బంధ నాన్ని ఎత్తివేసింది. అయినా పశ్చిమ బెర్లిన్‌ లో సరిపడా సరుకులు నిల్వ ఉండేలా అమెరికా తదితర దేశాలు ఎయిర్‌లిఫ్ట్‌ను సెప్టెంబర్‌ 30 వరకు కొనసాగించాయి.సుమారు 15 నెలల పాటు సాగిన ఎయిర్‌ లిఫ్ట్‌ కార్యక్రమం ద్వారా ఆహారం, బొగ్గు, మందులు సహా సుమారు 20 లక్షల టన్నులకు పైగా సరుకులు బెర్లిన్‌ కు చేరాయి. ఈ ఆపరేషన్‌లో జరిగిన ప్రమాదాల్లో అమెరికా, బ్రిటన్, జర్మనీకి చెందిన పలువురు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. బెర్లిన్‌ ఎయిర్‌ లిఫ్ట్‌ ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంగా నిలిచింది. ఇది ఒకవైపు సంక్షోభంలో చిక్కుకున్న లక్షలాది ప్రజలకు అవసరమైన సహాయాన్ని అందించింది. మరోవైపు అమెరికా, సోవియట్‌ యూనియన్‌ ల మధ్య పెరుగుతున్న రాజకీయ పోటీని సుస్పష్టం చేసింది. 1949లో పశ్చిమ జర్మనీ, తూర్పు జర్మనీ ప్రత్యేక దేశా లుగా ఏర్పడటంతో జర్మనీ విభజన మరింత స్థిరపడింది.- ఎడిటోరియల్‌ టీమ్‌

ఉమ్మడి మద్రాస్‌ రాష్ట్రంలోనే అత్యంత పురాతనమైనది ఒంగోలు పురపాలక సంఘం. ఇది 1876లో ఏర్పడింది. అప్పటి ఆంగ్ల ప్రభుత్వం 1876 సెప్టెంబర్‌ 30న ‘మద్రాస్‌ టౌన్స్‌ ఇంప్రూవ్‌ మెంట్‌ యాక్ట్‌ ఆఫ్‌ 1871’ ప్రకారం అఫిషియల్‌ గజెట్‌ నోటిఫికేషన్‌ ద్వారా థర్డ్‌ గ్రేడ్‌ పురపాలక సంఘంగా ఏర్పాటు చేసింది. 1970లో ఒంగోలు జిల్లా ఏర్పడగా జిల్లా కేంద్రమయ్యింది. 1972లో జిల్లా పేరును ‘ప్రకాశం’గా మార్చడంతో ప్రకాశం జిల్లా కేంద్రం అయ్యింది.2001లో అన్నవరప్పాడు, మామిడిపాలెం గ్రామాలను కలుపుకొని స్పెషల్‌గ్రేడ్‌ పురపాలక సంఘం అయ్యింది. అలాగే పెరుగుతున్న జనాభాకు అనుగుణంగా 2012 జనవరి 25న కార్పొరేషన్‌గా అవతరించింది. అప్పుడు సమీప గ్రామాలైన కొప్పోలు, త్రోవగుంట, వెంగముక్కపాలెం, దసరాజుపల్లి, ముక్తినూతలపాడు, పెళ్ళూరు, పేర్నమిట్ట, చెర్వు కొమ్ముపాలెం, అగ్రహారం, గుడిమెల్లపాడు కార్పొ రేషన్‌లో విలీనమయ్యాయి.1867 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఒంగోలు జనాభా 5,832 కాగా, అది 1881కి 10,300కి పెరిగింది. నేటికి అది 2,52,739కి చేరుకుంది. 132.45 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యం కలిగి 1,53,628 మంది అక్షరాస్యులు (83.4 శాతం) ఉన్నారు. ఒంగోలు గిత్తలకు ప్రసిద్ధి. పురపాలక సంఘంగా ఏర్పడిన నాటినుండి ఆనందరావు పంతులు, బి.ఆర్‌. నారా యణ పంతులు, రావుసాహెబ్‌ పి.వి. కృష్ణారావు, వరదా శ్రీరాములు నాయుడువంటి సమర్థులు, ప్రజారంజకులైన పాలకులు చక్కని పాలన అందించారు. ఒంగోలు మున్సిపాలిటీకి వరదా శ్రీరాములు నాయుడు ప్రజలచే ఎన్నికైన ప్రథమ చైర్మన్‌. ఆయన 1934 వరకు కొనసాగారు.1934 అక్టోబరులో ధారా గోపాలశాస్త్రి ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. అలా ఎన్నికైన శాస్త్రిగారు అనేక పర్యాయాలు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికవుతూ వచ్చారు. 1934 నుండి 1952 వరకు అంటే 18 ఏళ్లు ఒంగోలు మున్సిపల్‌ చైర్మన్‌ గా పనిచేసి చరిత్ర సృష్టించారు. చైర్మన్‌ గా ధారా ఉన్న కాలంలోనే భారతదేశం స్వాతంత్య్రాన్ని పొందింది. వీరి పాలనా కాలంలోనే స్థాపించిన ‘శర్మ కళాశాల’కు పురపాలక సంఘం తరపున 50 వేల రూపాయల విరాళాన్ని ఇవ్వడం ద్వారా ఒంగోలులో విద్యా వికాసానికి శ్రీకారం చుట్టారు. అప్పుడే నాటు బాబురావు పార్క్‌ ఏర్పాటయ్యింది. ఒంగోలు పట్టణం విద్యుదీకరించబడింది. మద్రాస్‌ గవర్నర్‌ ఆర్డర్‌ హువ్‌ ఒంగోలు రాగా వారికి పౌర సన్మానాన్ని నిరాకరించి పురపాలక సంఘం దేశభక్తిని ప్రదర్శించింది.2026 సెప్టెంబర్‌ నాటికి 150 సంవత్సరాలు పూర్తిచేసుకొంటున్న సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని జిల్లా యంత్రాంగం అనేక కార్యక్రమాలకు శ్రీకారం చుట్టింది. పురపాలక సంఘంగా ఏర్పడి కార్పొరేషన్‌ స్థాయికి ఎదిగిన ఒంగోలు దినదినాభివృద్ధి చెందాలని ఆశిద్దాం.– డా. డి. వెంకటేశ్వర రెడ్డి, ప్రొఫెసర్, డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ హిస్టరీ, ఆంధ్ర కేసరీ యూనివర్సిటీ, ఒంగోలు (సెప్టెంబర్‌ 30 నాటికి ఒంగోలు పురపాలక సంఘానికి 150 ఏళ్లు)ఇదీ చదవండి: నవ్విపోదురు గాక!

తెలంగాణ అనగానే గోదావరి, కృష్ణా నదీ జలాలు, విశాలమైన వరి పొలాలు, అన్నదాతల శ్రమ గుర్తుకు వస్తాయి. 1980ల నుంచి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు దేశానికి అవసరమైన బియ్యాన్ని సమృద్ధిగా అందించి ‘అన్నపూర్ణ’గా ఖ్యాతి గడించింది. రాష్ట్ర విభజన తర్వాత కూడా వరి ఉత్పత్తిలో దేశంలో అగ్రస్థానంలో కొనసాగుతూ వచ్చింది. ఇదే సమయంలో వేలాది రైస్‌ మిల్లులు రైతుల పంటకు సులభమైన మార్కెట్‌ కల్పిస్తూ వచ్చాయి.స్థానికులకు, బిహార్, ఒడిశా వంటి రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చిన వేలాది కార్మికులకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించాయి. ప్రజలకు నాణ్యమైన బియ్యం అందించడంలోనూ కీలక పాత్ర పోషించాయి. ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో మొత్తం 3,172 రైస్‌మిల్లులు ఉన్నాయి. వీటిలో బాయిల్డ్‌ రైస్‌ మిల్లులు 1,120, రా రైస్‌ మిల్లులు 2,052. ఒకప్పుడు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ అవసరాల కోసం మిల్‌ లెవీ పద్ధతిలో మిల్లర్ల నుంచి బియ్యాన్ని నిర్బంధంగా సేకరించేది. ఇది తెలంగాణ బియ్యానికి ఉన్న బలమైన డిమాండ్‌ను సూచించేది.కాలక్రమేణా దేశవ్యాప్తంగా సాగునీటి సౌకర్యాలు విస్తరించడంతో వరి సాగు విస్తీర్ణం గణనీయంగా పెరిగింది. గతంలో బియ్యం కొరత ఉన్న అనేక రాష్ట్రాలు నేడు స్వయం సమృద్ధి సాధించి ఎగుమతులు కూడా చేస్తున్నాయి. తెలంగాణలో కాళేశ్వరం, పాలమూరు–రంగారెడ్డి, సీతారామ వంటి భారీ ప్రాజెక్టుల వల్ల సాగునీటి లభ్యత పెరిగి వరి విస్తీర్ణం భారీగా పెరిగింది.ఇదే సమయంలో 2015–16 ఖరీఫ్‌ సీజన్‌ నుంచి కేంద్రం మిల్‌ లెవీ విధానాన్ని నిలిపివేసింది. రాష్ట్రాలు రైతుల నుంచి కనీస మద్దతు ధరకు ధాన్యం కొనుగోలు చేసి, కస్టమ్‌ మిల్లింగ్‌ ద్వారా బియ్యంగా మార్చి కేంద్రానికి సరఫరా చేసే విధానం అమల్లోకి వచ్చింది.టెండర్లు, దర్యాప్తులు, వివాదాలురాష్ట్ర అవసరాలకు మించిన ధాన్యాన్ని కూడా రైతుల నుంచి కొనుగోలు చేయాల్సి వచ్చింది. రాజకీయ, సామాజిక కారణాల వల్ల పంటను కొనకుండా వదిలేయడం సాధ్యం కాలేదు. అయితే అదనపు ధాన్యాన్ని విక్రయించే సమర్థవంతమైన వ్యవస్థ లేక పోవడంతో ప్రజా పంపిణీకి అవసరమైన పరిమాణం మినహా మిగిలిన ధాన్యం మిల్లుల వద్దే నిల్వలుగా పేరుకుపోయింది. సంవ త్సరాల తరబడి నిల్వలు పేరుకుపోవడం, నిర్వహణ ఖర్చులు పెరగడం, మార్కెట్‌ పరిస్థితులు మారడం వల్ల కొందరు మిల్లర్లు ప్రభుత్వ ధాన్యాన్ని బహిరంగ మార్కెట్‌లో విక్రయించారు.పెరుగుతున్న కొనుగోలు వ్యయం, నిల్వల భారం కారణంగా ప్రభుత్వం 2022–23 నుంచి కస్టమ్‌ మిల్లింగ్‌ కింద ఉన్న ధాన్యాన్ని టెండర్ల ద్వారా విక్రయించడం ప్రారంభించింది. టెండర్‌ విజేతలు మిల్లులకు వెళ్లినప్పుడు రికార్డుల్లో ఉన్నంత ధాన్యం భౌతికంగా లేకపోవడం వెలుగులోకి వచ్చింది. దీంతో విజిలెన్‌ ్స దర్యాప్తులు, తనిఖీలు, క్రిమినల్‌ కేసులు నమోదయ్యాయి. బ్యాంకులు రుణ వసూళ్లకు ఒత్తిడి పెంచడంతో కొన్ని మిల్లులు మూతపడ్డాయి. కొందరు కోర్టులను ఆశ్రయించగా, మరికొందరు టెండర్‌ ప్రక్రియను వ్యతిరేకిస్తూ న్యాయపోరాటం చేశారు. ప్రభుత్వం– మిల్లర్ల మధ్య తీవ్ర విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి.ఈ సంక్షోభానికి ఒక్క కారణాన్ని మాత్రమే ఆపాదించడం సరికాదు. కేంద్ర విధాన మార్పులు, రాష్ట్ర కొనుగోలు విధానం, దేశవ్యాప్తంగా వరి ఉత్పత్తి పెరుగుదల, బియ్యం మార్కెట్‌ డిమాండ్‌ తగ్గడం, నిల్వల నిర్వహణలో లోపాలు, కొందరు మిల్లర్ల వ్యాపార నిర్ణయాలు... ఇవన్నీ కలిసి పరిశ్రమను క్లిష్ట పరిస్థితిలోకి నెట్టాయి. ఒకప్పుడు రైతుకు భరోసా, వేలాది కుటుంబాలకు ఉపాధి, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఊతమిచ్చిన ఈ పరిశ్రమ నేడు మనుగడ కోసం పోరాడుతోంది. పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగితే రైతులు, కార్మికులు, బ్యాంకులు, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ మొత్తంపై ప్రభావం పడుతుంది.– వెంగల్‌ దాస్‌ శ్రీధర్‌, టాక్స్‌ కన్సల్టెంట్‌ఇదీ చదవండి: రాహుల్‌ హెచ్చరించినట్లే ఓట్ల చోరీ నిజమైంది!

ముందుగా, ఈ రోజు పట్టభద్రులవుతున్న మీకు నా హృదయపూర్వక అభినందనలు. 1900లో క్యోటో యూనివర్సిటీ మొదటి స్నాతకోత్సవం జరిగినప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకు 2,31,573 మంది విద్యార్థులు ఇక్కడి నుంచి డిగ్రీ పట్టాలు పొందారు. మీరు ఈ స్థాయికి చేరుకోవడం వెనుక మీ కృషి మాత్రమే కాదు– మీ తల్లిదండ్రులు, కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు, స్నేహి తులు, మీకు తోడుగా నిలిచిన ప్రతి ఒక్కరి ప్రేమ, ప్రోత్సాహం ఉన్నాయి. మీ విజయాన్ని చూసి వారంతా ఎంత గర్వపడుతున్నారో నేను ఊహించగలను. వారందరికీ కూడా నా కృతజ్ఞతలు, అభినందనలు. ముఖాముఖి సంభాషణ విలువమనమంతా ఇప్పుడు ఒక సమాచార సమాజంలో జీవిస్తున్నాం. మీరు విశ్వవిద్యాలయంలో చేరడానికి ముందు కోవిడ్‌ మహమ్మారి వచ్చింది. ఆ సమయంలో తరగతులు ఆన్‌లైన్‌లో జరిగాయి. స్నేహితులతో ముచ్చట్లు కూడా ఆన్‌లైన్‌లోనే. ఆ అనుభవం తర్వాత ప్రత్యక్షంగా మాట్లాడటంలోని విలువ మీకు మరింత అర్థమై ఉండవచ్చు. ముఖాముఖి మాట్లాడుతున్నప్పుడు మాటలను మాత్రమే వినం. మన చుట్టూ ఉన్న వాతావరణాన్ని పరిశీలిస్తాం. ఎదుటివారి ముఖాన్ని చూస్తాం. వారి గొంతులోని మార్పును గమనిస్తాం. వారి కళ్లను, హావభావాలను చూస్తాం. పంచేంద్రియాల ద్వారా ఎన్నో విషయాలను తెలియకుండానే గ్రహిస్తాం. ఆ అనుభూతులన్నీ కలిస్తేనే నిజమైన మానవ సంభా షణ అవుతుంది. చెప్పని భావాలను సైతం గుర్తించడం, ఎదుటి వారిని గౌరవించడం ప్రత్యక్ష సంభాషణ ద్వారానే సాధ్యం. డచ్‌ చరిత్రకారుడు రట్గర్‌ బ్రెగ్‌మన్‌ తన హ్యూమన్‌ కైండ్‌: ఎ హోప్‌ఫుల్‌ హిస్టరీ పుస్తకంలో ‘మనిషిని మనిషిగా మార్చేది ఏమిటి?’ అనే ప్రశ్నకు సంబంధించి ఆసక్తికరమైన పరిశోధనలను ప్రస్తావించారు. జర్మనీకి చెందిన పరిశోధకులు చిన్న పిల్లలు, ఒరాంగుటాన్లు, చింపాంజీలపై కొన్ని ప్రయోగాలు చేశారు. స్థలాన్ని గుర్తించే సామర్థ్యం, సంఖ్యలను అర్థం చేసుకోవడం వంటి విషయాలను పరీక్షించారు. మూడు గుంపులూ దాదాపు సమానమైన సామర్థ్యాన్ని చూపించాయి. జ్ఞాపకశక్తి, సమాచారాన్ని అర్థం చేసుకోవడం వంటి విషయాల్లో మనుషులకు, కోతులకు పెద్దగా తేడా కనిపించలేదు. కానీ ఇతరుల నుంచి నేర్చుకోవడం అనే అంశంపై నిర్వహించిన పరీక్షలో పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. కోతులు సున్నా స్థాయి ఫలితాలు సాధించాయి. చిన్న పిల్లల్లో చాలామంది పూర్తి మార్కులు సాధించారు. ఇక్కడ ఇతరుల నుంచి నేర్చుకోవడం అంటే... ఇతరులను గమనించడం, వారి ప్రవర్తనను అర్థం చేసుకోవడం, వారితో సంబంధం ఏర్పరచుకోవడం, వారి అనుభవం నుంచి నేర్చుకోవడం. ఇదే మనిషి ప్రత్యేకతని ఈ పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. మనిషి గొప్పతనం కేవలం అతని మెదడులోనే లేదు, ఇతర మనుషు లతో కలిసి జీవించే సామర్థ్యంలో కూడా ఉంది.ముఖం ఎందుకు ఎర్రబడుతుంది?మనిషి సిగ్గుపడినప్పుడు ముఖం ఎర్రబడుతుంది. ఇలా జరిగే జీవి మనిషి మాత్రమే. జీవ పరిణామ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించిన చార్లెస్‌ డార్విన్‌... ముఖం ఎర్రబడటాన్ని చాలా ప్రత్యేకమైన మానవ లక్షణంగా పేర్కొన్నారు. మనం ఎందుకు సిగ్గుపడతాం? ఇతరులు మన గురించి ఏమనుకుంటున్నారో అనే విషయాన్ని మనం ఎక్కువగా పట్టించుకుంటాం. ఎదుటివారి అభిప్రాయం మనకు చాలా ముఖ్యం. ముఖం ఎర్రబడటం ఒక రకమైన సామాజిక భావ వ్యక్తీకరణ. మనిషి ఒంటరి జీవి కాదు. మనకు ఇతరులు కావాలి. వారి నమ్మకం, సహకారం అవసరం. వారితో సంబంధాలు ముఖ్యం. మనిషి శరీరంలో మరో ఆసక్తికరమైన లక్షణం కళ్లలోని తెల్లటి భాగం. మన కంటి మధ్యలో కనుపాప ఉంటుంది. ఈ తెల్లటి భాగం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మనం కళ్లను కొద్దిగా కదిపినా, మనం ఎటువైపు చూస్తున్నామో ఎదుటివారికి అర్థమవుతుంది. మీరు ఎవరితో నైనా మాట్లాడుతున్నప్పుడు... వారు మీ వైపు చూస్తున్నారా లేదా అనేది వెంటనే గుర్తించ గలరు. అందుకే ‘కళ్లు నోటి కంటే ఎక్కువగా మాట్లాడతాయి’ అంటారు. మాటలతో చెప్పలేని భావా లను కూడా కళ్ల ద్వారా పలికించవచ్చు. దాదాపు 200లకు పైగా క్షీరద జాతులుండగా, మనిషికి మాత్రమే ఈ స్పష్టమైన ‘కంటి తెలుపు’ ప్రత్యేకత ఉంది. టొరంటో విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్న చరిత్ర కారుడు టిమోతీ స్నైడర్‌ నేటి ఇంటర్నెట్‌ యువతకు ఒక సలహా ఇస్తున్నారు. ‘కళ్లలోకి చూడండి, తక్కువగా మాట్లాడండి’ అంటు న్నారు. ‘కంప్యూటర్‌ మన కళ్లలోకి చూసి మన భావాలను అర్థం చేసుకోలేదు. కానీ మనిషి మాత్రం చూపును పట్టించుకోకుండా ఉండలేడు. మీరు ఇప్పుడు విశ్వవిద్యాలయం అనే చిన్న ప్రపంచం నుంచి బయటకు వచ్చి పెద్ద సమాజంలోకి అడుగుపెట్టబోతున్నారు. అక్కడ మీ అభిప్రాయాలకు పూర్తిగా భిన్నమైన అభిప్రా యాలు ఉన్నవారిని కలుస్తారు. మీతో ఏకీభవించని వ్యక్తులతో మాట్లాడాల్సి వస్తుంది. అలాంటి సమయంలో వారి కళ్లలోకి చూస్తూ, ప్రశాంతంగా మాట్లాడగలగడం ఎంతో ముఖ్యం. కొత్త ఆలోచనలకు తలుపులు తెరవండి!నాలుగు సంవత్సరాల క్రితం, మీరు క్యోటో విశ్వవిద్యాలయంలో అడుగుపెట్టినప్పుడు, ‘మిమ్మల్ని మీరు తెలుసుకునే’ ఒక పెద్ద ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించబోతున్నారని చెప్పాను. ఈ నాలు గేళ్లలో మీరు ఎంతోమంది కొత్త వ్యక్తులను కలుసుకున్నారు. కొత్త స్నేహితులను సంపాదించారు. మీ మనసును మార్చిన పుస్తకాలను చదివారు. మీ జీవితంలో ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోయే సంఘటనలను అనుభవించారు. ఇప్పుడు ఒక్కసారి వెనక్కి తిరిగి చూసుకోండి. ఈ పరిచయాలన్నీ మీ గురించి మీకు ఏదైనా కొత్త విషయం నేర్పించాయా? అమెరికాలో విశ్వవిద్యాలయాల గ్రాడ్యుయేషన్‌ కార్యక్రమా లను ‘కమెన్స్‌మెంట్‌’ అంటారు. ఆ పదానికి అసలు అర్థం ‘ప్రారంభం’. గ్రాడ్యుయేషన్‌ డే అంటే చదువు ముగిసిన రోజు మాత్రమే కాదు, అది జీవితంలోని కొత్త ప్రయాణానికి తొలి రోజు కూడా. ఈ రోజు మీరు ఒక దశను పూర్తి చేసుకున్నారు, అదే సమయంలో మరో దశను ప్రారంభించనున్నారు. మీ గురించి మీరు తెలుసుకునే ప్రయాణం కూడా ఇక్కడితో ముగియదు. అది జీవితాంతం కొనసాగుతుంది. కాబట్టి కొత్త పరిచయాలకు మీ మనసును ఎల్లప్పుడూ తెరిచి ఉంచండి. కొత్త అనుభవాలను స్వీకరించడానికి వెనుకాడకండి. మనలో దాగి ఉన్న ప్రతిభను మనం గుర్తించలేకపోవచ్చు. కానీ ఒక కొత్త వ్యక్తి, ఒక కొత్త పుస్తకం, ఒక కొత్త ప్రయాణం లేదా ఒక అనుకోని సంఘటన మనలోని ఆ సామర్థ్యాన్ని బయటకు తీసుకురావచ్చు. అలా మళ్లీ మళ్లీ మనల్ని మనం తెలుసుకుంటాం. మన జీవితానికి మనమే కొత్త అర్థాన్ని ఇస్తాం. అలా అనుకోకుండా వరించిన అదృష్టాన్ని ‘సెరెండిపిటీ’ అంటారు. అయితే అలాంటి అవకాశాలను గుర్తించడానికి మన మనసు సిద్ధంగా ఉండాలి. మనసు తలుపులు మూసేసి ఉంటే, మన ముందున్న మంచి అవకాశాన్ని కూడా మనం గుర్తించలేము. కాబట్టి మీ హృదయాన్ని, మీ మనసును కొత్త అనుభవాలకు ఎప్పుడూ తెరిచి ఉంచండి. మీ జీవిత రహదారిలో వచ్చే ప్రతి మలుపును భయపడకుండా స్వీకరించండి.

పర్యాటకం అంటే కేవలం ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతా నికి వెళ్లడం కాదు. భిన్న సంస్కృతులను దగ్గర చేసే వంతెన. ఉపాధిని పెంచుతూ, ప్రజల మధ్య పరస్పర అవగాహనను పెంపొందించే శక్తిమంతమైన సాధనం. మనం సందర్శించే ప్రాంతం ప్రకృతికి, స్థానిక ప్రజలకు, భవిష్యత్‌ తరాలకు నష్టం కలగకుండా ఉండేలా చూసు కోవాలి. అందుకే పర్యాటక అభివృద్ధితో పాటు పర్యావరణ పరిరక్షణకు సమాన ప్రాధాన్యం ఇవ్వా ల్సిన అవసరం ఉంది.హోటళ్లు, రవాణా సంస్థలు, రెస్టారెంట్లు, చిరువ్యాపా రులు, హస్తకళాకారులు, గైడ్లు, స్థానిక కళాకారులు... ఇలా అనేక వర్గాలకు ఉపాధి, ఆదాయం లభిస్తాయి. పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడం అంటే స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త ఊపిరి ఇవ్వడమే.పర్యాటక ప్రాంతాల్లో తరచూ ప్లాస్టిక్, ఆహార వ్యర్థాలు పేరుకుపోతూ ఉండటం వల్ల ప్రకృతి సౌందర్యం దెబ్బ తినడమే కాదు, దానికి తీవ్రమైన హాని కలుగుతుంది. పర్యాటక అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతిపై మితి మీరిన ఒత్తిడి తీసుకురావడం చివరకు పర్యాటకానికే నష్టం చేస్తుంది. ఈ పరిస్థితిని మార్చాలంటే ‘బాధ్యతాయుతమైన పర్యాటకం’ ఆచరణలోకి రావాలి.ఒక ప్రాంతం భరించగలిగిన దాని కంటే ఎక్కువమంది పర్యాట కులు ఒకేసారి చేరుకుంటే నీటి కొరత, చెత్త నిర్వహణ, ట్రాఫిక్, వసతి, పారిశుద్ధ్యం వంటి సమస్యలు తీవ్రతరం కావచ్చు. స్థానిక సంస్థలు కూడా శాస్త్రీయంగా వ్యర్థాలను నిర్వహించడం నేర్చుకోవాలి. అందుకు తగిన పటిష్టమైన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి.పర్యాటక అభివృద్ధి అంటే ఎక్కువ మంది పర్యాటకులను ఆకర్షించడం కాదు, ప్రకృతిని కాపాడే, స్థానికులకు ప్రయోజనం చేకూర్చే పర్యాటక విధానాన్ని రూపొందించడం కూడా! పర్యాటకులు, స్థానిక ప్రజలు, వ్యాపార వర్గాలు, ప్రభుత్వ విభాగాలు కలిసి పనిచేసినప్పుడే ఈ సమతు ల్యత సాధ్యం. భారతీయ సంస్కృతిలో ‘అతిథి దేవోభవ’ అనే గొప్ప భావన ఉంది.అదే సమయంలో అతిథిగా వచ్చే ప్రతి పర్యాటకుడు కూడా తాను సందర్శించే ప్రాంతాన్ని, సంస్కృతిని, స్థానిక ప్రజల జీవన విధానాన్ని గౌర వించాలి. ఆతిథ్యం ఇచ్చేవారు సౌకర్యాలు, భద్రత, పరిశుభ్రత కల్పిస్తే... పర్యాటకులు బాధ్యత, క్రమశిక్షణ, పర్యావరణ స్పృహతో వ్యవహరించాలి. అప్పుడే ‘అతిథి దేవోభవ’ స్ఫూర్తి పరిపూర్ణమవుతుంది.– వాడవల్లి శ్రీధర్‌, ఫ్రీలాన్స్‌ జర్నలిస్టు (రేపు ప్రపంచ పర్యాటక దినోత్సవం)ఇదీ చదవండి: ఆటపాటల ప్రజా కళాజాతర..

‘నిజమైన గొప్ప కళ ఎల్లప్పుడూ ఆశాభావంతో కూడుకున్నది. కళాకారులు తమ సృజనాత్మక పనిలో సంతోషాన్ని పొందుతారు. గొప్ప కళలన్నీ విషాదాంతంగా ఉంటాయనేది వాస్తవమైనా పై అంశాన్ని ఏ మాత్రం మార్చలేదు’ అని ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త, అమెరికన్‌ రచయిత అప్టన్‌ సింక్లెయిర్‌ సంస్కృతి, కళల పట్ల తన అభిప్రాయాలను నిర్మొహమాటంగా వెల్లడించారు.‘డ్రాగన్‌ టీత్స్‌’ (డ్రాగన్‌ కోరలు) అంటూ హిట్లర్‌ ఫాసిజాన్ని ఎండగట్టిన సింక్లేర్‌ తన పుస్తకానికి పులిట్జర్‌ బహుమతి పొందిన తర్వాత, ‘కళాకారులు కేవలం కళారూపాలను మాత్రమే కాదు, నూతన సమాజ సృష్టి కర్తలు కావాలన్న’ ఆకాంక్షను సైతం వెల్లడించారు. సకల వైవిధ్య జానపద కళలకు, పౌరాణిక వీరగాథలకు, పటాల కథలకు, విప్లవ గీతాలకు ప్రసిద్ధి పొందిన తెలంగాణలో ‘ప్రజా కళాజాతర’ సెప్టెంబర్‌ 26 ఉదయం నుండి 28 మధ్యాహ్నం వరకు 50 గంటల పాటు ఏకధాటిగా జరుగుతున్నది. సాంకేతికంగా అరుణోదయ ప్రజా గాయనిగా నా విప్లవ ప్రజా సాంస్కృతికోద్యమ 50 ఏళ్ల ప్రస్థానం సందర్భంగా ఇది జరుగుతున్నా దీనిని అచ్చమైన ‘ప్రజా కళాజాతర’ గానే పరిగణించి ఇందులో భాగస్వామ్యం కావాలని కోరుతున్నాను.సంస్కృతి–కళలు–సాహిత్యం ఆ యా కాలాలలో ఉనికిలో ఉన్న దోపిడి ఆర్థిక–రాజకీయ సామాజిక ప్రభావాలతో ముడిపడి ఉంటా యనేది వాస్తవమే. అదే సమయంలో ఆధిపత్య వర్గ–కుల రాజకీ యాలకు, సంస్కృతికి వ్యతిరేకంగా సాగుతున్న వర్గ–కుల పోరా టాలు కూడా చరిత్ర పొడవునా మనకు కనబడుతున్నాయి. మను వాద సంస్కృతి – కార్పొరేట్‌ దోపిడీ అనే సమ్మిళిత నకిలీ జాతీయ వాద ప్రభావాన్ని తట్టుకుంటూ మౌఖిక సంప్రదాయం నేటికీ సజీవంగా ఉంది.ఛత్రపతి శివాజీకి సమకాలికుడిగా ఉన్న సర్దార్‌ సర్వాయి పాపన్న చరిత్రను మనం శారద వీణపై పలికించిన శారద గాండ్ర నుండే సేకరించాము. అది బహుజన రాజకీయ చైతన్యాన్ని రగిలించింది. సమ్మక్క–సారమ్మల ధీరత్వం, ఆదివాసీ వీరుల వీరత్వం, బంజార యోధుల గాథలెన్నో ప్రజల నోట్లో నాను తున్నాయి. మహత్తర తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం (1946–51) జానపద కళారూపాలెన్నింటినో ప్రజాస్వామీకరించి రూపాన్ని మార్చకుండానే, విప్లవ సారంతో దానికి వన్నెలద్దింది.నక్సల్బరీ–శ్రీకాకుళం–గోదావరిలోయ పోరాటాల ప్రేరణతో 1970ల కల్లోల దశాబ్దంలో 1974లో ‘అరుణోదయ’ పురుడు పోసు కుంది. ఏడేళ్ల వయసు నుండి మా నాయిన కామ్రేడ్‌ బండ్రు నర్సింహులు వేలు పట్టుకుని పాటలు పాడుతూ సాగిన నాకు 1974 తర్వాత అరుణోదయ జెండా చేతికందింది. అది జన విముక్తయినా, స్త్రీ విముక్తయినా, కుల నిర్మూలనైనా, ఆదివాసి స్వయం పాలనైనా, తెలంగాణ లాంటి ప్రాంతీయ ప్రజాస్వామ్య ఆకాంక్షలైనా ఉద్యమ గాయనిగా సుదీర్ఘంగా ప్రజలతోనే ఉంటున్నాను. ఈ సుదీర్ఘకాలంలో కళారంగమే జీవితంగా బతుకొచ్చని నిరూపించుకున్నా.ప్రత్యామ్నాయ ప్రజా సంస్కృతి నిర్మాణం ఏ ఒక్క సంస్థతోనో సాధ్యం కాదని తేలిపోయింది. 52 ఏళ్ల అరుణో దయలో, నా 50 ఏళ్ల విప్లవ ప్రజా సాంస్కృతికోద్యమ ప్రస్థానాన్ని వ్యక్తిగత ఉత్సవంగా కాకుండా ‘ప్రజా కళాజాతర’గా జరపడాన్ని నేను అంగీకరించాను. ప్రజా కవులు, కళాకారులు, జానపద కళాకారులు, వృత్తి కళా కారులు మొదలుకొని ప్రజా కళాభిమానులందరినీ ఒకచోట చేర్చుదాం.‘ఒకే దేశం–ఒకే సంస్కృతి’ అనే నియంతృత్వ పోకడ లను ఎదిరిస్తూ, వైవిధ్య సంస్కృతే ప్రజాస్వామ్యమని ‘గంగా జమునా తెహజీబ్‌’ (సంస్కృతి)గా ప్రసిద్ధిగాంచిన తెలంగాణ నేల నుండి చాటి చెబుదాం. ఆప్టన్‌ సింక్లెయిర్‌ మాత్రమే కాదు, వందల, వేలమంది ప్రగతికాముకులు కలగన్నట్టు మనం కళా రూపాలనే కాదు, నూతన సమాజ రూపురేఖలను చిత్రిస్తూ అమరుల కలలకు ఆచరణ రూపం ఇద్దాం.– ‘అరుణోదయ’ విమలక్క‘, సాంస్కృతిక కార్యకర్త (నేటి నుంచి హైదరాబాద్‌ ఆర్టీసీ కల్యాణ మండపంలో ఏకధాటిగా 50 గంటల ‘ప్రజా కళాజాతర’ సందర్భంగా)ఇదీ చదవండి: ఇంకా ప్రపంచానిది ఆటవిక న్యాయమేనా?

ఐక్యరాజ్య సమితి (ఐరాస) సర్వ ప్రతి నిధి సభలో అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ సెప్టెంబర్‌ 22న ఒక సంచలన ప్రకటన చేశారు. ఆ వేదికపై సాగే ప్రసంగాల ప్రమాణాల ప్రకారం చూసినా కూడా అది అసాధారణమైనదే. ఇరాన్‌తో ఫిబ్రవరిలో మొదలైన యుద్ధం గురించి అందరూ అనుకున్నట్లు గానే ఆయన ప్రస్తావించారు. ఒప్పందం కుదుర్చుకుంటే పునర్నిర్మాణానికి తెహ్రాన్‌కు అవకాశం చిక్కుతుంది; లేకపోతే ‘నన్ను ఇరాన్‌ను సర్వనాశనం చేయమంటారా? ప్రజల ప్రాణాలు హరించే, దేశాలను ధ్వంసం చేసే అవకాశం దానికి ఎన్న టికీ ఇవ్వకుండా వేగంగా ఆ పనిని పూర్తి చేసేయమంటారా?’ అని ట్రంప్‌ ప్రశ్నించారు. ‘బతికి బట్ట కట్టనివ్వకుండా దాన్ని నరకంలోని నెట్టేయమంటారా?’ అని కూడా హూంకరించారు. ‘అణ్వస్త్రం’ అనే మాటను ట్రంప్‌ నేరుగా చెప్పకపోయి ఉండవచ్చుకానీ, ఇరాన్‌ను రూపుమాపుతామని ఆయన చేసిన హెచ్చరిక అసాధారణమైంది. ఇరాన్‌ తప్పించి, మరి ఏ ఇతర దేశమూ ఇవెక్కడి అనాగరికపు మాటలని ప్రశ్నించకపోవడం మరింత నిర్ఘాంతపరచేదిగా ఉంది. ఆఫ్రికాకు ఇప్పటికీ స్థానం లేదా?ట్రంప్‌ హెచ్చరిక శూన్యంలోంచి పుట్టుకొచ్చింది కాదు. ఐరాస ప్రధాన కార్యదర్శి ఆంటోనియా గుటెరెస్‌ తన ప్రసంగంలో ఈ చర్చకు తెర లేపారు. దీన్ని ఆయన కడపటి ఉన్నత స్థాయి ప్రసంగంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఆయన రెండవ విడత పదవీ కాలం ఈ డిసెంబర్‌ 31తో ముగుస్తోంది. ఆయన వాషింగ్టన్‌ పేరును నేరుగా ప్రస్తా వించలేదుకానీ, ‘మన ప్రపంచంలో అభిప్రాయభేదాలు తీవ్రతర మవుతున్నాయి. బీటలు అగాథంగా పరిణమిస్తున్నాయి’ అని అన్నారు. ప్రపంచం పాలనా వ్యవస్థలు ఇప్పటికీ ‘బలాధిక్య వాస్తవి తకతలను, చాలావరకు గతించిన శకానికి చెందిన ప్రయోజనాలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి’ అని వ్యాఖ్యానించారు. భద్రతా మండలిలో సంస్కరణలు తప్పనిసరిగా తేవాలనీ, అది ఏ ప్రపంచాన్ని శాసించాలనుకుంటోందో, దానికి తగ్గ రూపంలో ఎంతమాత్రం లేదనీ కూడా కుండ బద్దలుకొట్టారు. ఆయన సునిశితమైన రీతిలో లేవ నెత్తిని సంస్థాగత అంశానికి కరతాళ ధ్వనులతో ప్రతిస్పందన లభించింది. ‘ఆఫ్రికాయే ఇందుకు తిరుగులేని ఉదాహరణ. ఐరాస ఏర్పడి నపుడు, ఆఫ్రికాలో చాలాభాగం వలస పాలనలో ఉంది. ఆఫ్రికాకు నేటికీ మండలిలో శాశ్వత ప్రాతినిధ్యం లేదు. ఆఫ్రికాకు శాశ్వత స్థానాలు లేకుండా 21వ శతాబ్దపు భద్రతా మండలి కొనసాగడం అసమంజసం, నిర్హేతుకం’ అని ఆయన అన్నారు. ఐరాసను ‘గొప్ప, గొప్ప సామర్థ్యం’ ఉన్న సంస్థగా ట్రంప్‌ అభివర్ణించారు. ‘గ్లోబలిస్టు బ్యురోక్రాట్ల తీవ్ర వామపక్ష అజెండాను రుద్దే పనిని’ అది మానుకోవాలని అన్నారు. గాజా ప్రణాళిక–శాంతి బోర్డునకు ఆమోదం తెలిపినందుకు భద్రతా మండలికి కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. అంతవరకు ఆయన ఐరాస స్థానంలో ఈ బోర్డు ‘పనిచేస్తే చేయవచ్చనే’ ధోరణిని ప్రధర్శించారు.ఫ్రాన్స్‌ సముచిత వైఖరిఫ్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు ఇమాన్యుయేల్‌ మాక్రాన్‌ పదవీకాలం 2027తో ముగుస్తుంది కనుక, ఈ తడవ మాక్రాన్‌ చేసిన ప్రసంగాన్ని ఆయన చివరి ఐరాస సర్వ ప్రతినిధి సభ ప్రసంగంగా భావించాలి. ఆయన హార్మూజ్‌ పైకన్నా గాజాపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టారు. ‘ఏదో శాంతి కుదిర్చినట్లుగా కొందరు డప్పు కొట్టుకుంటున్నారు. కానీ, ఆ శాంతి ఒక్క క్షణం కూడా మానవతావాద సాయం అందేందుకు తలుపులు తెరిచింది లేదు’ అని ట్రంప్‌ పేరును నేరుగా ప్రస్తావించ కుండానే చురకలంటించారు. దేశాలు ‘ఆటవిక న్యాయానికి తిరిగి వెళ్ళాలని కోరుకుంటున్నాయా లేక నాగరిక అంతర్జాతీయ సమాజం దిశగానా?’ అని అడిగారు. ఇజ్రాయెల్‌ భద్రతను ఒక సాకుగా చేసు కుని, పొరుగు దేశాల సార్వభౌమాధికారాన్ని ఉల్లంఘించేందుకు దాన్ని ఒక ‘లైసెన్సు’గా మలచుకోవడం ‘వినాశకర’ తప్పిదమవు తుందని ఆయన అన్నారు. భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం ఉన్న దేశంగా ఫ్రాన్స్‌ బహుళపక్షీయతకు, మానవతా కారిడార్లకుఎంతో అవసరమైన మద్దతును అలా వ్యక్తపరచిందని చెప్పవచ్చు. శాశ్వత సభ్యత్వం ఉన్న మిగిలిన దేశాల నుంచి స్పందన ఒకే రీతిగాకన్నా అసంపూర్ణంగా ఉందనే భావించాలి. ఇజ్రాయెల్‌– పాలస్తీనా రెండు దేశాలుగా ఉండాలనే పరిష్కారానికి మద్దతును బ్రిటన్‌ ప్రధాని ఆండీ బర్న్‌హామ్‌ పునరుద్ఘాటించారు. చైనా అధ్య క్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌ సెప్టెంబర్‌ 24న శ్వేత సౌధంలో శిఖరాగ్ర సమా వేశం ఉన్న దృష్ట్యా సర్వ ప్రతినిధి సభకు హాజరు కాలేదు. జిన్‌పింగ్‌ బదులు చైనా ఉపాధ్యక్షుడు హ్యాన్‌ జెంగ్‌ హాజరయ్యారు. ఇరాన్‌ లేదా గాజాల పేరును నేరుగా ప్రస్తావించకుండా, నిర్నిరోధ బల ప్రయోగాన్ని చైనా వ్యతిరేకించింది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్‌ పుతిన్‌ కూడా ఈ సమావేశాలకు హాజరు కాలేదు. రష్యా విదేశాంగ మంత్రి సెర్గీ లవరోవ్‌ ఆ దేశ ప్రతినిధి బృందానికి నేతృత్వం వహిస్తూ, ఉక్రెయిన్‌పై యుద్ధంలో రష్యా విరామం ఇవ్వదలచు కోలేదని స్పష్టం చేశారు. చర్చలకు సిద్ధమేనంటూ, ఇతర మార్గాల ద్వారా యుద్ధం కొనసాగుతుందని తేల్చేశారు.ఇండియా ఆచితూచి...భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం ఉన్న ఐదు దేశాలు(పీ5) ఒకే వైఖరితో లేవని తేటతెల్లమైంది. భారతదేశానికి భద్రతా మండ లిలో శాశ్వత సభ్యత్వం లేదు. వీటో చేయగలిగిన అధికారం చలా యించగలిగినదిగా మండలిలో సభ్యత్వం చేజిక్కించుకోవాలని భారత్‌ ఉబలాటపడుతోంది. జిన్‌పింగ్, పుతిన్‌ మాదిరిగానే ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ కూడా ఈ సమావేశాలకు హాజరు కాలేదు. విదేశాంగ మంత్రి ఎస్‌. జైశంకర్‌ భారత ప్రతినిధి బృందానికి నేతృత్వం వహించారు. ‘సంస్కరణాయుత బహుళ పక్ష వాదానికి’ జై శంకర్‌ పిలుపునిచ్చారు. బడుగు దేశాలు వాటి ప్రమేయం లేని, అవి ఏ పాపం ఎరుగని సంక్షోభాలను ఎదుర్కొంటున్నాయని ఆయన వాదించారు. పశ్చిమాసియాలో సాగర మార్గాలకు భద్రత కల్పించా లనీ, అంతర్జాతీయ చట్టాలను పాటించాలనీ కోరారు. ఇరాన్‌ను ‘రూపుమాపుతా’మని వచ్చిన హెచ్చరికపై భారత్‌ ఎలాంటి వ్యాఖ్యా చేయలేదు. అమెరికా, రష్యా, ఇరాన్‌లతో సంబంధాలను కాపాడుకుంటోంది. అమెరికావి అనాగరికపు మాటలని అన లేదు. ఐరాస భద్రతా మండలిని సంస్కరించాలని కోరింది. సభ్యత్వం పొందేందుకు భారత్‌కు ఉన్న హక్కును చాటుకుంది. పాలస్తీనా ఓట్లు, ఇంధన భద్రత, శక్తిమంతమైన దేశాల నుంచి దెబ్బ తినకుండా కంచె ఏర్పరుచుకోవడం అనే అంశాలను భారత్‌ ఏనాటి నుంచో మిళితం చేసుకుంటూ వస్తోంది. ఇపుడు అమెరికా నుంచిరెండవ విడత సుంకాల విధింపు బెడద నేపథ్యంలో, ఐరాస 81వ సర్వ ప్రతినిధి సభ సమావేశాల్లోనూ అదే వైఖరిని కొనసాగించింది. విభేదాల బదులు పరస్పరం ఆధారపడటం నేర్చుకోండని గుటెరస్‌ కోరారు. లొంగదీసుకునేందుకు ఒక మార్గంగా విధ్వంసాన్ని ట్రంప్‌ ఎంచుకున్నారు. తుది గడువును ఆయనే విధిస్తు న్నారు. ఓ మోస్తరు శక్తి కలిగిన దేశాలు భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం కోరుకుంటున్నాయికానీ, నియమ నిబంధనలను పాటించి తీరాలనీ, అంతర్జాతీయ సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉండాలనీ ధైర్యంగా చెప్పలేకపోతున్నాయి. హాజరు పట్టీలకు పరిమితమైతే ప్రయోజనం ఏముంది? ఈ సమస్య భారతదేశానిది మాత్రమే కాదు. ఐరాస ఎదుర్కొంటున్న, ఇంకా జవాబు దొరకని ప్రశ్న.-వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీ- సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

స్టార్టప్‌ ప్రపంచంలోని చేదు వాస్తవాల గురించి మాట్లా డారు వెంచర్‌ క్యాపిటలిస్ట్‌ సాషా మీర్‌చందానీ. అను భవం ద్వారా పెరిగే క్రమశిక్షణ, ఓటముల నుండి పాఠాలు నేర్చుకునే నైజం, ఆర్భాటాలకు దూరంగా ఉండే ఫౌండర్ల లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయో తెలిపారు.ఇగోని తుడిచిపెట్టిన అనుభవం‘‘నేను ఒనిడా వ్యవస్థాపకుని కొడుకుగా పెరిగినప్పటికీ, నాలో ఎలాంటి అహంభావమూ తలెత్తకుండా మా నాన్న జాగ్రత్త పడ్డారు. ఆయన నన్ను నేరుగా వీధుల్లోకి పంపి, కస్టమర్ల ఇళ్లకు వెళ్లి టీవీలు అమ్మేలా చేశారు. ఆ అనుభవం నాకు నేలను చూపించింది. ఒకరి గుమ్మం ముందు నిలబడి, మొహం మీదే తలుపులు వేయించు కుంటూ, ఒక అపరిచితుడికి టీవీ కొనేలా నచ్చ జెప్పడం అనేది మనలో ఉన్న అహాన్ని తుడిచి పెట్టేస్తుంది.ఓటమిని తట్టుకునే శక్తి ఉండాలి!‘‘నేను ఎంతో మంది తెలివైనవారిని చూశాను. కానీ పని చేయడం కాస్త కష్టంగా లేదా విసుగ్గా అనిపించగానే వారు వెనకడుగు వేసేవారు. అందుకే ఒకసారి ఓడి పోయి, ఆ అనుభవంతో మరింత తెలివిగా తిరిగి వచ్చిన ఫౌండర్లకు నిధులు ఇవ్వడానికి నేను ఇష్టపడతాను. గతంలో తన ఓటమికి పూర్తి బాధ్యత వహించిన ఫౌండర్, మార్కెట్‌ నేర్పిన పాఠాలకు ఇప్పటికే తగిన మూల్యం చెల్లించి ఉంటాడు. అతడిలో కొత్తగా ప్రారంభించేవారికి ఉండే అహంభావం లేదా అజ్ఞానం ఉండవు. డబ్బు ఎంత వేగంగా ఖర్చవుతుందో అతడికి తెలిసి ఉంటుంది.పట్టుదల ఉన్నవాళ్లను పసిగట్టొచ్చు!‘‘నేను ఫండ్స్‌కి సంబంధించి చెక్‌ ఇచ్చే ముందు, ఆ ఫౌండర్‌ తాను పరిష్కరిస్తున్న సమస్యతో ఎంత లోతుగా ముడిపడి ఉన్నారో చూస్తాను తప్ప, మార్కెట్‌లోనడు స్తున్న ట్రెండ్‌ను చూసి వచ్చారా లేదా అనేది చూడను. ఎవరైనా కేవలం ‘30–అండర్‌–30’ జాబితాలో చోటు దక్కించుకోవడానికో, త్వరగా డబ్బు సంపాదించ డానికో, లేదా సోషల్‌ మీడియాలో స్టార్టప్‌ కల్చర్‌ మెరిసి పోతూ కనిపిస్తుందనో కంపెనీ ప్రారంభించి ఉంటే, వారు త్వరగా విఫలమవుతారు. హంగామా తగ్గిపోయి, ప్రాడక్ట్‌ విఫలమవుతున్నప్పుడు కేవలం పేరు ప్రఖ్యా తుల కోసం వచ్చినవారైతే నిలబడలేరు.‘పిచ్‌ డెక్‌’లు 3 విషయాలు చెప్పాలి!‘‘నా కెరీర్‌లో వేలాది పిచ్‌ డెక్‌లను (ఒక స్టార్టప్‌ లేదా కొత్త వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించడానికి వెంచర్‌ కేపిట లిస్ట్‌లు ఏంజెల్‌ ఇన్వెస్టర్‌ల నుండి నిధులు సేకరించడం కోసం 10–15 స్లయిడ్‌లతో తయారుచేసే ఒక సంక్షి ప్తమైన ప్రెజెంటేషన్‌) పరిశీలించిన తర్వాత నేను గ్రహించిందేమిటంటే... విజయవంతమయ్యే డెక్‌లు ఆకర్షణీ యమైన డిజైన్లు, క్లిష్టమైన పదాలు, లేదా బలహీనమైన పునాదులను కప్పిపుచ్చే ఆర్భాటపు గణాంకాల జోలికి వెళ్లవు.ఒక గెలిచే పిచ్‌ డెక్‌ మూడు ముఖ్యమైన విష యాలపై స్పష్టమైన వివరణను ఇస్తుంది.1. మీరు పరిష్కరిస్తున్న నిజమైన సమస్య ఏమిటి?2. దానిని పరిష్కరించడానికి మీ వద్ద ఉన్న ప్రత్యేకమైన ఆలోచన లేదా నైపుణ్యం అందుకు మిమ్మల్ని ఎలా అర్హులను చేస్తుంది?3. వ్యాపార యూనిట్‌ ఎకనామిక్స్‌ (ఒక వ్యాపారంలో ఒక చిన్న యూనిట్‌... అంటే ఒక్క ప్రాడక్ట్, ఒక్క ఆర్డర్‌ లేదా ఒక్క కస్టమర్‌పై ఎంత ఆదాయం వస్తోంది, దాని కోసం ఎంత ఖర్చవుతోంది అని లెక్కించే ఆర్థిక విధానం) వాస్తవానికి ఎలా సాధ్యమవు తాయి?ఈ మూడూ తప్ప మిగిలినవన్నీ అనవసరం.పవర్‌ ‘లా’ ఒక కఠినమైన వాస్తవంమేము ఫండ్‌ ఇచ్చే స్టార్టప్‌లలో దాదాపు 40 శాతం పూర్తిగా విఫలమై, సున్నాకి చేరతాయి. మరొక 30 నుండి 40 శాతం కంపెనీలు అసలు లాభాలు రాక లేదా చాలా తక్కువ లాభాలతో సరిపెట్టుకుంటాయి. వెంచర్‌ క్యాపిటల్‌ బిజినెస్‌ మోడల్‌ అంతా పూర్తిగా ‘పవర్‌ లా’ సూత్రం పైనే నడుస్తుంది. పోర్ట్‌ఫోలియో లోని 5 నుండి 10 శాతం అత్యుత్తమ కంపెనీలను పట్టుకోవడమే అసలు లక్ష్యం. ఆ కొన్ని కంపెనీలే ఏకంగా 50 రెట్లు లేదా 100 రెట్ల భారీ లాభాలను తెచ్చిపెట్టి, మిగిలిన ఓటముల వల్ల వచ్చిన నష్టాలన్నింటినీ భర్తీ చేయడమే కాకుండా, ఫండ్‌ మొత్తానికి గొప్ప విజయాన్ని అందిస్తాయి.- ఎడిటోరియల్‌ టీమ్‌ఇదీ చదవండి: సంక్షుభిత క్యూబా 'ఆత్మగౌరవ పతాక'

రిజర్వేషన్‌ను కేవలం ఒక శాతంగా చూస్తే దాని వెనుక ఉన్న సామాజిక చరిత్ర కనిపించదు. ఒక మారుమూల తండాలో పుట్టిన విద్యార్థి ఉన్నత విద్యా సంస్థ గేటు దాటి నప్పుడు, ఒక గిరిజన యువతి ప్రభుత్వ ఉద్యో గంలో అడుగుపెట్టినప్పుడు, ఒక తండా తన సొంత గ్రామపంచాయతీగా తన అవసరాలపై తానే నిర్ణయం తీసుకునే స్థాయికి వచ్చినప్పుడు– అప్పుడే రిజర్వేషన్, స్వపరిపాలన వంటి విధా నాల అసలు అర్థం తెలుస్తుంది.2011 జనగణన ప్రకారం తెలంగాణలో షెడ్యూల్డ్‌ తెగల జనాభా రాష్ట్ర జనాభాలో 9.08 శాతం. అయితే ఎన్నో సంవత్సరాలుగా విద్యాసంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సేవల్లో ఎస్టీలకు అమ లైన రిజర్వేషన్‌ 6 శాతంగానే కొనసాగింది. 2022 సెప్టెంబర్‌ 30న తెలంగాణ ప్రభుత్వం జీఓ ఎమ్‌ఎస్‌ నం.33 గిరిజన సంక్షేమ శాఖ ద్వారా ఎస్టీ రిజర్వేషన్‌ను 6 శాతం నుంచి 10 శాతానికి పెంచింది. అనంతరం రాష్ట్ర సేవల రోస్టర్‌ నిబంధ నల్లో కూడా సంబంధిత సవరణలు జరిగాయి. 2026 విద్యా ప్రవేశ నిబంధనల్లోనూ 10 శాతం ఎస్టీ రిజర్వేషన్‌ అమలులో ఉన్నట్లు నోటిఫికేషన్లు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఇది కేవలం నాలుగు శాతం పెరుగుదల కాదు. జనాభా వాస్తవికతకు అవకా శాల వ్యవస్థను దగ్గర చేసే ప్రయత్నం.తండా ఒక చిరునామా మాత్రమే కాదు!‘తెలంగాణ పంచాయతీరాజ్‌ చట్టం–2018’ అమ లులో భాగంగా తక్కువ జనాభా గల గ్రామాలు, గిరిజన తండాలు, ఇప్పటికే ఉన్న గ్రామపంచాయతీ కేంద్రాలకు దూరంగా ఉన్న ఆవాసాలను కొత్త గ్రామపంచాయతీలుగా ఏర్పాటు చేశారు. దీని అసలు విలువ కొత్త పంచాయతీ కార్యాలయం ఏర్పడటంలో మాత్రమే లేదు. సమస్య తండాలో ఉండి, నిర్ణయం మరో గ్రామంలో తీసు కునే పాత పరిస్థితి నుంచి ‘మన తండాకు మన గ్రామసభ, మన అవసరాలకు మన ప్రాధాన్యత’ అనే స్థానిక స్వపరిపాలన భావనకు మార్పు రావడం ముఖ్యమైన అంశం.2017లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ‘షెడ్యూల్డ్‌ క్యాస్ట్స్‌ అండ్‌ షెడ్యూల్డ్‌ ట్రైబ్స్‌ స్పెషల్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ ఫండ్‌’ చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది. ఈ చట్టం లక్ష్యం ఎస్సీ, ఎస్టీ జనాభా వాటాకు అనుగుణంగా అభివృద్ధి వ్యయాన్ని కేటాయించడం; ఆర్థిక, విద్య, మానవాభివృద్ధి సూచికల్లో ఉన్న అంతరాలను తగ్గించడం; సామాజిక గౌరవం, సమానత్వాన్ని బలోపేతం చేయడం. గిరిజన అభివృద్ధి ఒక శాఖకు మాత్రమే పరిమి తమైన బాధ్యత కాకుండా, మొత్తం ప్రభుత్వ ప్రణాళికలో కనిపించాలన్న ఆలోచనకు ఇది సంస్థాగత రూపం ఇచ్చింది. అందువల్ల గిరిజన విధానాల తదుపరి దశ ‘హక్కు కల్పించాం’ అన్న దగ్గర ఆగకూడదు.ఆ హక్కును ఉపయోగించు కునే సామర్థ్యాన్ని కూడా సమాజానికి అందించాలి. రిజర్వేషన్‌ ఉన్నా పోటీకి అవసరమైన విద్య లేకపోతే ప్రయోజనం పరిమితమవుతుంది. గ్రామపంచాయతీ ఉన్నా తగిన నిధులు, సిబ్బంది, మౌలిక వసతులు లేకపోతే స్వపరి పాలన బలహీనమవుతుంది. తండాను గ్రామపంచాయతీగా గుర్తించడం మొదటి అడుగు. ఆ గ్రామపంచాయతీని మంచి పాఠశాల, ఆరోగ్య సేవ, రహదారి, తాగునీరు, ఉపాధి అవకాశాలు ఉన్న సమాన అవకాశాల గ్రామంగా తీర్చిదిద్దడం తదుపరి అడుగు.ప్రభుత్వాలు మారుతాయి. రాజకీయ పరిస్థి తులూ మారుతాయి. కానీ ఒక సమాజానికి లభించిన విద్యా అవకాశం, ప్రాతినిధ్యం, స్థానిక స్వపరి పాలన వంటి హక్కులను ప్రతి ప్రభుత్వం మరింత బలోపేతం చేయాలి. కేసీఆర్‌ ప్రభుత్వ కాలంలో అమలులోకి వచ్చిన 10 శాతం ఎస్టీ రిజర్వేషన్, తండాల గ్రామపంచాయతీ పునర్వ్య వస్థీకరణ, ఎస్సీ–ఎస్టీ ప్రత్యేక అభివృద్ధి నిధి వంటి నిర్ణయాలు గిరిజన విధాన చరిత్రలో స్పష్టంగా నమోదు కావాల్సిన అంశాలు.అదే సమయంలో వాటి అమలులో మిగిలిన లోటు పాట్లను ప్రస్తుత, భవిష్యత్‌ ప్రభుత్వాలు పూరించడం కూడా అంతే అవసరం. ప్రతి తండాకు నాణ్యమైన పాఠశాల, ప్రతి గిరిజన విద్యార్థికి ఉన్నత విద్యకు చేరుకునే అవ కాశం, యువతకు నైపుణ్యం–ఉపాధి, ప్రతి గ్రామ పంచాయతీకి అవసరమైన నిధులు, రాజ్యాంగ హక్కులు ఆచరణలో అందే వ్యవస్థ – ఇవే తదుపరి లక్ష్యాలు కావాలి.- డా. బానోత్‌ చంద్రావతి, వ్యాసకర్త మాజీ ఎమ్మెల్యే, వైరాఇదీ చదవండి: కావాల్సింది... 'ఇంటిగ్రేటివ్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌'!

విద్య అనేది సమసమాజ నిర్మాణా నికి, సామాజిక సమానత్వానికి ప్రాథమిక పునాది. విభిన్న సామా జిక నేపథ్యాలు ఉన్న పిల్లలను ఒకే తాటిపైకి తెచ్చే గొప్ప సామాజిక వేదిక. కానీ, నేడు మన విద్యా వ్యవస్థ గురుకులం, బీసీ వెల్ఫేర్, మైనార్టీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ స్కూళ్లు... అంటూ కులాలు, వర్గాల వారీగా విడిపోయింది.సంక్షేమం పేరుతో ఏర్పాటు చేసిన ఈ ప్రత్యేక పాఠశాలలు విద్యా వ్యవస్థను వర్గాల వారీగా విడదీస్తోంది. భిన్నత్వంలో ఏకత్వం చాటే భారతీయ సమాజంలో విభిన్న నేపథ్యాల నుంచి వచ్చిన పిల్లలు ఒకే తరగతి గదిలో కలిసి చదువుకున్నప్పుడే పరస్పరం గౌరవించుకునే సంస్కృతి అల వడుతుంది. కులాలు, వర్గాలకు వేర్వేరు పాఠశాలల వల్ల చిన్నతనం నుంచే ‘మేము–వారు’ అనే భావన రూపుదిద్దుకుంటుంది. ఇది విద్యార్థికే కాదు, సమాజానికే ప్రమాదకరం.వెనకబడిన వర్గాలకు నాణ్యమైన ఉచిత విద్యను అందించడమనే మంచి లక్ష్యంతోనే ఈ వ్యవస్థ ప్రారంభమైంది. ఈ ప్రత్యేక పాఠశాలలు పేద కుటుంబాలపై విద్యా భారాన్ని తగ్గించి, ప్రతిభ కలిగిన విద్యార్థులు ఉన్నత స్థాయికి ఎదిగేలా ప్రోత్సహించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. అయితే ఒకే విధమైన నేపథ్యం ఉన్న విద్యార్థులు ఒకే చోట చదవడం వల్ల, వారు బాహ్య సమాజంలోని వైవిధ్యాన్ని అనుభవించే అవ కాశం తగ్గుతుంది. ఇది వారిలో ‘మేము ప్రత్యేక వర్గానికి చెందినవారం’ అనే భావనను పెంచుతుంది. రేపు వీరు సమా జంలోకి వచ్చాక మిగిలిన వర్గాలు, ప్రజలతో మమేకం కాలేరు. కలిసిపోయి బతకాలి అనేది వీరిలో ఏమాత్రం ఉండదు.కొఠారీ కమిషన్‌ సిఫార్సులువేర్వేరు వర్గాల పిల్లలు చిన్నతనం నుంచి కలిసి పెరిగి నప్పుడే కుల, మతరహిత ఆలోచనా ధోరణి పెరుగుతుంది. అందుకే ప్రతి ఒక్కరూ సమాన విద్యా అవకాశాలు సాధించా లంటే పాఠశాలల విభజన కంటే ప్రతి ప్రభుత్వ పాఠశాల లోనూ ఒకే విధమైన నాణ్యతా ప్రమాణాలు, ఆధునిక వస తులు కల్పించడం ద్వారానే నిజమైన సమగ్ర వికాసం సాధ్య మవుతుంది. ఇందుకోసం కొఠారీ కమిషన్‌ సిఫార్సు చేసిన ట్లుగా ప్రాంతీయ ఆధారిత సాధారణ పాఠశాల వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి.కుల, మత, వర్గ వ్యత్యాసాలు లేకుండా సమీపంలోనే ఉన్న పాఠశాలలో విద్యార్థులందరూ కలిసి చదు వుకునే వాతావరణాన్ని ప్రోత్సహించాలి. ప్రత్యేక పాఠశాల లను నిర్వహించడానికి బదులుగా సాధారణ ప్రభుత్వ పాఠ శాలల్లోనే వెనుకబడిన వర్గాల విద్యార్థులకు ప్రత్యేక స్కాలర్‌ షిప్‌లు, వసతి, పోషకాహార సౌకర్యాలు కల్పించాలి. ప్రతి గ్రామ, మండల స్థాయి ప్రభుత్వ పాఠశాలలోనూ సమాన స్థాయి వసతులు, బోధనా ప్రమాణాలు కల్పించాలి. ప్రత్యేక గురుకులాల్లో నిర్దిష్ట శాతాన్ని మాత్రమే ఆ యా వర్గాలకు పరి మితం చేసి, మిగిలిన సీట్లను సాధారణ ప్రాతిపదికన వర్గాల కతీతంగా కేటాయించడం ద్వారా వైవిధ్య మైన విద్యా వాతావరణాన్ని సృష్టించాలి.ప్రపంచవ్యాప్తంగా విజయవంతమైన విద్యా వ్యవస్థలను పరిశీలిస్తే అవి ప్రత్యేక విభాగాలు లేదా వర్గీకరణల కంటే సమగ్ర విద్య, కామన్‌ స్కూల్‌ సిస్టమ్‌లకే ప్రాధాన్యత ఇస్తు న్నాయి. ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ విద్యా వ్యవస్థగా పేరొందిన ఫిన్లాండ్‌లో ప్రైవేట్‌ లేదా ప్రత్యేక వర్గాల పాఠశాలలు దాదాపు ఉండవు. ధనిక, పేద, విభిన్న సామాజిక నేపథ్యాలు ఉన్న పిల్లలందరూ ఒకే రకమైన పబ్లిక్‌ స్కూల్స్‌లోనే కలిసి చదువుకుంటారు. అమెరికాలో నివాస ప్రాంతాల ప్రాతిపది కన నడిచే పబ్లిక్‌ స్కూళ్లలో విభిన్న జాతులు, ఆర్థిక నేపథ్యాల పిల్లలు ఒకే తరగతి గదిని పంచు కుంటారు. విద్యార్థుల్లో వైవిధ్యాన్ని గౌరవించే తత్వాన్ని పెంపొందించడానికి ఇది దోహదపడుతుంది. ఇక, భిన్న సంస్కృతులు, జాతులు ఉన్న సింగపూర్‌లో ప్రతి పాఠశాలలోనూ అన్ని వర్గాల పిల్లలు సమానంగా ఉండేలా ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకుంటుంది. ఇది చిన్నతనం నుంచే జాతీయ ఐక్యతను పెంపొందిస్తుంది.విలువలు– బాధ్యతలుపిల్లలకు కేవలం పుస్తకాలు, యూనిఫాం, బూట్లు, బ్యాగులు, మధ్యాహ్నం భోజనం వంటివి ఇవ్వడంతోనే సరి పోదు. వాళ్ల చదువు, పనితీరును నిరంతరం ట్రాక్‌ చేయాలి. నైతికత, విలువలు, సహకారం, దేశం పట్ల ప్రేమ, బాధ్యత వంటివి కూడా తప్పనిసరి పాఠ్యాంశాలుగా చేయాలి.మన దగ్గర హక్కుల గురించి మాట్లాడతారే కానీ బాధ్యతల గురించి ఎవరూ మాట్లాడరు. బాధ్యతల గురించి చిన్నతనం నుంచే నేర్పిస్తే ఆ సమాజం ఎదుగుతుంది. చదవడం, పెరగడం ఒకే గొడుగు కింద జరిగేలా చూడటమే నిజమైన ప్రగతిశీల సమాజ లక్షణం. పిల్లలను చిన్ననాటి నుంచే వర్గాలుగా విడదీయకుండా, సమాజంలో ఐక్యతను పెంపొందించేలా ఉండటమే సమగ్ర విద్య అసలైన లక్ష్యం.- నరేంద్ర కుమార్‌ కామరాజు, వ్యాసకర్త ప్రణీత్‌ గ్రూప్‌ ఫౌండర్‌–మేనేజింగ్‌ డైరెక్టర్‌

మహాభారత కర్త, అష్టాదశ పురాణకర్త వేదవ్యాసుడు వేదాలకు వ్యాఖ్యానంగా, కలియుగంలో మానవులకు సరళ సుబోధకంగా ఉండేటట్లు ప్రతి ఆశ్రమంలోను పాటించవలసిన విధి విధానాలను చెప్పాలనుకున్నాడు. కానీ భావస్ఫూర్తి, వ్యక్తీకరణలలో స్తబ్ధత ఏర్పడింది. ఎందుకలా జరిగిందో తెలియలేదు. వెంటనే వ్యాసుడు సత్యలోకానికి వెళ్లి, బ్రహ్మ పాదాలకు ప్రణమిల్లి, ఈ స్తబ్ధతకు కారణం తెలపమని, దాని నుంచి బైటపడి కార్య సాఫల్యం జరిగే మార్గం తెలపమని ప్రార్థించాడు.అప్పుడు బ్రహ్మ వ్యాసునితో, ‘నువ్వు వేద విభాగ కార్యారంభంలో, ఈ సృష్టికి ఆద్యుడు, సర్వ కార్యాలకు కర్త, త్రిమూర్తులమైన శివుడు, విష్ణువు, నేను కూడా ప్రణవస్వరూపంగా ధ్యానించే మూర్తి, ముఖ్యంగా నమ్మినవారికి కార్య సాఫల్యం కూర్చేవాడు అయిన గజాననుని పూజించలేదు. ఆ వినాయకుని సర్వ కార్యారంభాలలోనూ, స్మరించుట చేతనూ, భక్తితో పూజించటం వల్లనూ సకల విఘ్నాలు దూరమవుతాయి. గణపతి ప్రసన్నుడైతే నీ కార్యం సాను కూలమవుతుంది. వెంటనే ఆ దేవదేవుని పూజించి శరణు పొందు’ అని బ్రహ్మ చెప్పాడు.అప్పుడు వ్యాసుడు బ్రహ్మను ‘ఆ విఘ్నహరుడు ఎలా ఉంటాడు? ఇంతకు మునుపు ఎవరెవరిని అనుగ్రహించాడు? ఆయన చేసిన మహత్తర కార్యాలేవి?’ అని ఆసక్తిగా ప్రశ్నించాడు. గణేశుని పూజించి తరించిన అనేక భక్తుల కథలను బ్రహ్మ వినిపించి, వ్యాసునికి కార్యసిద్ధి ప్రదం అయిన ఏకాక్షర గణపతి మంత్రాన్ని ఉపదేశించి, అనుష్టాన క్రమాన్ని వివరించి, గణేశుని ప్రసన్నుని చేసుకుని వరం కోరుకొమ్మన్నాడు. అలాగైతేనే ‘నీకు సమస్త గ్రంథ రచనా శక్తి కలుగుతుం’దని చెప్పాడు. కారణం తెలిసింది. వ్యాసుని నిర్వేదం తొలగింది. గణపతి ఆదిదైవం. అందుకే ఏ పూజనైనా, ఏ శుభ కార్యాన్నైనా గణపతి పూజతోనే ప్రారంభిస్తాం.– డా. చెంగల్వ రామలక్ష్మిఇదీ చదవండి: తెలివైన చలికోడి

నీరు, గాలి, వాతావరణ నాణ్యత క్షీణించడానికి నిస్సారమైన మట్టి దారితీస్తుంది. నేల ఆరోగ్యం క్షీణించడం వల్ల మొక్కలు, జంతు వులు, మానవుల ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుంది. నేల స్వయంగా ఒక జీవ వ్యవస్థ. అలాగే ఇతర జీవరాశులకు ఆధారభూతమైనది కూడా. నేల, మొక్కలు, జంతువులు, మానవులు, పర్యావరణ వ్యవస్థ, భూగ్రహం ఆరోగ్యం ఒకదానితో ఒకటి ముడివడి విడదీయలేని ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ (వన్‌ హెల్త్‌)గా ఉంటాయి.‘ఆరోగ్యమైన నేల– ఆరోగ్యమైన మొక్క– ఆరోగ్యమైన జంతువు– ఆరోగ్యమైన మనిషి’ అనే భావనే వన్‌ హెల్త్‌. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం మనుషులు, జంతువులు, మొక్కలు, పర్యా వరణం పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి. ఈ నాలుగు ఆరో గ్యంగా ఉంటేనే సమాజం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. ఈ ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ భావనను, భారతదేశంలో జరిగిన జీ–20 సమావేశాలలో ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ఒక టీ స్పూన్‌ ఆరోగ్యకరమైన నేలలో కోట్ల నుండి వందల కోట్ల వరకు సూక్ష్మజీవులు ఉంటాయి.వీటిలో బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు (ఫంగి), యాక్టినోమైసెట్స్, ప్రోటో జోవా, నులిపురుగులు (నీమటోడ్లు), వానపాములు వంటి జీవులు ప్రధానమైనవి. ఈ సూక్ష్మజీవులు, నేల జీవులు కలిసి సేంద్రియ పదార్థాలను కుళ్లించి మొక్కలకు అవసరమైన పోషకాలను అందుబాటులోకి తెస్తాయి. నేలలో ఉండే ఖనిజాలు (జింక్, ఐరన్, కాల్షియం, మెగ్నీషియం, పొటాషియం, సల్ఫర్‌ వంటివి) మొక్కల వేర్ల ద్వారా గ్రహించబడి ధాన్యాలు, కూర గాయలు, పండ్లు ఇతర ఆహార పంటలలో నిల్వ అవుతాయి. ఈ పంటలను మనం ఆహారంగా తీసుకోవడం ద్వారా ఆ ఖనిజాలు, పోషకాలు మన శరీరానికి అందుతాయి. ‘నేలలో పోష కాలు సమృద్ధిగా ఉంటేనే ఆహారం పోషకవంతంగా ఉంటుంది; ఆహారం పోషకవంతంగా ఉంటేనే మనిషి ఆరోగ్యంగా ఉంటాడు.’నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే పద్ధతులుసేంద్రియ పదార్థాల వినియోగం నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుతుంది. పశువుల ఎరువు, కంపోస్ట్, వర్మీకంపోస్ట్, గ్రీన్‌ మెన్యూర్, బయోచార్‌ వంటి సేంద్రియ పదార్థాలు నేలలో సేంద్రియ కార్బన్‌ను పెంచి, నేల సారాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. ఇవి నేలలో ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవుల వృద్ధిని ప్రోత్సహించి, మొక్కలకు అవసరమైన పోషకాలను క్రమంగా అందుబాటులోకి తీసుకు వస్తాయి. పంటల మార్పిడి మరో పద్ధతి. ఒకే భూమిలో ఒకే పంటను వరుసగా సాగు చేయకుండా, వివిధ రకాల పంటలను క్రమపద్ధతిలో సాగు చేయాలి. పప్పు ధాన్యాలైన శనగ, పెసర, మినుము, కంది, అలసంద వంటివాటి వేర్లపై ఉండే రైజోబియం అనే ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవులు గాలిలోని నత్రజనిని గ్రహించి, మొక్కలు ఉపయోగించుకునే రూపంలో నేలలో స్థిరీకరిస్తాయి. మరీ ముఖ్యంగా పంట అవశే షాలను కాల్చకూడదు. కాల్చడం వల్ల నేలలోని సేంద్రియ కార్బన్, ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవులు పోష కాలు నష్టపోతాయి. పంట అవశేషాలను మల్చింగ్‌ చేయడం ద్వారా నేలలో తేమ ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండి, కలుపు మొక్కల పెరుగు దల తగ్గుతుంది. అవసరానికి మించి తరచుగా దుక్కి దున్నడం వల్ల నేల సహజ నిర్మాణం దెబ్బతింటుంది. నేలలో నిల్వ ఉన్న సేంద్రియ కార్బన్‌ వేగంగా విచ్ఛిన్నమైపోతుంది. అతి దుక్కిని నివారించాలి.‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ భావన విజయవంతం కావడంలో రైతు పాత్ర కీలకం. రైతు అనుసరించే వ్యవసాయ పద్ధతులే నేల, మొక్కలు, పశువులు, పర్యావరణం, చివరకు మానవ ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం అనేది రైతు పొలం దిగుబడికే కాదు, సమాజ ఆరోగ్యానికి, ఆహార భద్రతకు భవిష్యత్‌ తరాలకు చేసే గొప్ప పెట్టుబడి.– డా. కె. తేజస్వరరావు, డా, ఎం.ఎం.వి. శ్రీనివాసరావు, డా. బి. సహదేవ రెడ్డి, సీనియర్‌ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు

పాండురాజుకు మృగవధ వలన శాపం తగిలింది. ‘ఎవరికీ అపకారం చేయక, ప్రకృతి సహజమైన సుఖాన్ని పొందుతున్న సమయంలో, విచక్షణా రహితంగా మమ్ములను బాణహతికి గురిచేసావు. కాబట్టి నీవు కూడా నీ చివరి క్షణాలలో మావంటి బాధనే అనుభవించి మరణిస్తావు!’ అని శపించింది ఆ మృగమిథునం.మృగమిథునం పాండురాజుకు ఇచ్చిన ఈ శాపంతో మహాభారత కథ రెండవ అతిపెద్ద మలుపు తిరిగింది. శంతనుడి రెండవ భార్య అయిన సత్యవతికి పుట్టిన ఇద్దరు కొడుకులు– చిత్రాంగదుడు, విచిత్రవీర్యుడు– పుత్రహీనులుగా మరణించగా, వారి భార్యలైన అంబిక, అంబాలికలకు, దేవరన్యాయం పద్ధతిన వ్యాసమహర్షి వలన ధృతరాష్ట్రుడు, పాండురాజు, విదురుడు సంతానంగా కలగడం అన్నది మహాభారత కథలోఅంతకు ముందు చోటుచేసుకున్న మొదటి ముఖ్యమైన మలుపు.అయితే ఆ ముగ్గరిలో రాజు కాగలిగి, రాజ్యాధికారం చేపట్టగలిగిన లక్షణాలున్న పాండురాజుకు, మృగమిథున శాపం తగిలి, తన భార్యలైన కుంతి, మాద్రిల ద్వారా తన సంతానాన్ని నేరుగా కురువంశానికి అందించలేకపోవడం అన్న విచిత్ర స్థితి దాపురించి, తన అంశతో సంతానాన్ని ఇవ్వగలగడం అన్నది విధివశాన లేకుండాపోయింది.క. ఎట్టి విశిష్ట కులంబునబుట్టియు, సదసద్వివేకములు గల్గియు, మున్‌గట్టిన కర్మఫలంబులునెట్టన భోగింపకుండ నేర్తురె మనుజుల్‌?‘పూర్వం చేసిన దుష్కర్మల ఫలం వెంటాడుతుంది. ఎంతటి విద్యావంతుడైనప్పటికీ, వివేకవంతుడైనప్పటికీ, అతడిని కొన్ని క్షణాలు విచక్షణను పోగొట్టుకునేలా చేసి, పాపకార్యం మళ్ళీ చేసేలా అది చేస్తుంది. అలా సంక్రమించిన పాపకార్య ఫలం ఒక జన్మలో కాకుంటే, ఆ తరువాత మరొక జన్మలో భోగింపక– అనగా అనుభవించకుండా తప్పించుకోవడం ఎంతటి వానికైనా సాధ్యంకాదు’ అని పై సందర్భానికి అనుగుణంగా నన్నయ భట్టారకుడు ఆంధ్ర మహాభారతం, ఆదిపర్వంలో సర్వకాలీనమైన ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని సూక్తీకరించి చెప్పాడు.– భట్టు వెంకటరావు

నీరు, గాలి, వాతావరణ నాణ్యత క్షీణించడానికి నిస్సారమైన మట్టి దారితీస్తుంది. నేల ఆరోగ్యం క్షీణించడం వల్ల మొక్కలు, జంతు వులు, మానవుల ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుంది. నేల స్వయంగా ఒక జీవ వ్యవస్థ. అలాగే ఇతర జీవరాశులకు ఆధారభూతమైనది కూడా. నేల, మొక్కలు, జంతువులు, మానవులు, పర్యావరణ వ్యవస్థ, భూగ్రహం ఆరోగ్యం ఒకదానితో ఒకటి ముడివడి విడదీయలేని ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ (వన్‌ హెల్త్‌)గా ఉంటాయి.‘ఆరోగ్యమైన నేల– ఆరోగ్యమైన మొక్క– ఆరోగ్యమైనజంతువు– ఆరోగ్యమైన మనిషి’ అనే భావనే వన్‌ హెల్త్‌. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం మనుషులు, జంతువులు, మొక్కలు, పర్యా వరణం పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి. ఈ నాలుగు ఆరో గ్యంగా ఉంటేనే సమాజం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. ఈ ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ భావనను, భారతదేశంలో జరిగిన జీ–20 సమావేశాలలో ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ఒక టీ స్పూన్‌ ఆరోగ్యకరమైన నేలలో కోట్ల నుండి వందల కోట్ల వరకు సూక్ష్మజీవులు ఉంటాయి. వీటిలో బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు (ఫంగి), యాక్టినోమైసెట్స్, ప్రోటో జోవా, నులిపురుగులు (నీమటోడ్లు), వానపాములు వంటి జీవులు ప్రధానమైనవి. ఈ సూక్ష్మజీవులు, నేల జీవులు కలిసి సేంద్రియ పదార్థాలను కుళ్లించి మొక్కలకు అవసరమైన పోషకాలను అందుబాటులోకి తెస్తాయి. నేలలో ఉండే ఖనిజాలు (జింక్, ఐరన్, కాల్షియం, మెగ్నీషియం, పొటాషియం, సల్ఫర్‌ వంటివి) మొక్కల వేర్ల ద్వారా గ్రహించబడి ధాన్యాలు, కూర గాయలు, పండ్లు ఇతర ఆహార పంటలలో నిల్వ అవుతాయి. ఈ పంటలను మనం ఆహారంగా తీసుకోవడం ద్వారా ఆ ఖనిజాలు, పోషకాలు మన శరీరానికి అందుతాయి. ‘నేలలో పోష కాలు సమృద్ధిగా ఉంటేనే ఆహారం పోషకవంతంగా ఉంటుంది; ఆహారం పోషకవంతంగా ఉంటేనే మనిషి ఆరోగ్యంగా ఉంటాడు.’నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే పద్ధతులుసేంద్రియ పదార్థాల వినియోగం నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుతుంది. పశువుల ఎరువు, కంపోస్ట్, వర్మీకంపోస్ట్, గ్రీన్‌ మెన్యూర్, బయోచార్‌ వంటి సేంద్రియ పదార్థాలు నేలలో సేంద్రియ కార్బన్‌ను పెంచి, నేల సారాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. ఇవి నేలలో ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవుల వృద్ధిని ప్రోత్సహించి, మొక్కలకు అవసరమైన పోషకాలను క్రమంగా అందుబాటులోకి తీసుకు వస్తాయి. పంటల మార్పిడి మరో పద్ధతి. ఒకే భూమిలో ఒకేపంటను వరుసగా సాగు చేయకుండా, వివిధ రకాల పంటలను క్రమపద్ధతిలో సాగు చేయాలి. పప్పు ధాన్యాలైన శనగ, పెసర, మినుము, కంది, అలసంద వంటివాటి వేర్లపై ఉండే రైజోబియం అనే ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవులు గాలిలోని నత్రజనిని గ్రహించి, మొక్కలు ఉపయోగించుకునే రూపంలో నేలలో స్థిరీకరిస్తాయి.మరీ ముఖ్యంగా పంట అవశే షాలను కాల్చకూడదు. కాల్చడం వల్ల నేలలోని సేంద్రియ కార్బన్, ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవులు పోష కాలు నష్టపోతాయి. పంట అవశేషాలను మల్చింగ్‌ చేయడం ద్వారా నేలలో తేమ ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండి, కలుపు మొక్కల పెరుగు దల తగ్గుతుంది. అవసరానికి మించి తరచుగా దుక్కి దున్నడం వల్ల నేల సహజ నిర్మాణం దెబ్బతింటుంది. నేలలో నిల్వ ఉన్న సేంద్రియ కార్బన్‌ వేగంగా విచ్ఛిన్నమైపోతుంది. అతి దుక్కిని నివారించాలి. ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ భావన విజయవంతం కావడంలో రైతు పాత్ర కీలకం. రైతు అనుసరించే వ్యవసాయ పద్ధతులే నేల, మొక్కలు, పశువులు, పర్యావరణం, చివరకు మానవ ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం అనేది రైతు పొలం దిగుబడికే కాదు, సమాజ ఆరోగ్యానికి, ఆహార భద్రతకు భవిష్యత్‌ తరాలకు చేసే గొప్ప పెట్టుబడి.– డా‘‘ కె. తేజస్వరరావు, డా‘‘ ఎం.ఎం.వి. శ్రీనివాసరావు, డా‘‘ బి. సహదేవ రెడ్డి ‘ సీనియర్‌ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు

డ్రాగన్‌ గాలిలోకి ఎగిరే భీకర జంతువే కాని వాస్తవంగా లేని మిథ్యామృగం. భూగోళంపై అతిపెద్ద బలమైన జంతువైన ఏనుగు మృదుస్వభావి. పీపుల్స్‌ రిపబ్లిక్‌ ఆఫ్‌ చైనాను డ్రాగన్‌గా, మన భారతీయ ప్రజాస్యామ్య దేశాన్ని ఏనుగుగా పోల్చడం సహజంగా మీడియా చేస్తుంటుంది. ‘టాంగో’ అనేది స్పానిష్‌ నృత్య సంబంధిత పదం. సెప్టెంబర్‌ 12, 13 తేదీల్లో, అధ్యక్ష స్థానంలో ఉన్న భారత్‌ ఆతిథ్యంలో న్యూఢిల్లీలో జరిగే రెండ్రోజుల బ్రిక్స్‌ శిఖరాగ్ర సదస్సుకు చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌ హాజరుకానుండటం ప్రాధాన్యతసంతరించుకుంది. చివరిదాకా ఆయన పర్యటనపై స్పష్టతనివ్వని చైనా ఎట్టకేలకు 67 మంది సభ్యుల ప్రాతినిధ్య బృందంతో రావడం ఇరుదేశాల సంబంధాల్లో సానుకూలతను సూచిస్తోంది.దగ్గరకు చేర్చిన అమెరికాకమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ కేంద్ర కమిటీ నిర్దేశించిన సూచనలపై ఇటీవల చైనా 15వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2026–2030)కు శ్రీకారం చుట్టింది. ప్రపంచంలోని 150 దేశాలు, ప్రాంతాలతో వాణిజ్య భాగస్వామ్యం కలిగిన చైనా, ప్రపంచ ద్వితీయ భారీ ఆర్థిక వ్యవస్థగా అమెరికాకు సవాలు విసురుతోంది. అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్‌ ట్రంప్, భారత్‌ దిగుమతులపై ఆగస్ట్‌ 2025 నుంచి అదనంగా 25 శాతం ట్యారిఫ్‌ విధింపు ప్రభావం, భారత్‌ – చైనాల మధ్య వాణిజ్య సయోధ్యకు దారి తీసింది. 2025 ఆగస్ట్‌లో చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యిఇండియా రాక సందర్భంలో అయిదు సంవత్సరాల క్రితం ఆగి పోయిన బోర్టర్‌ ట్రేడ్‌ ఇటీవలే మళ్ళీ ప్రారంభమైంది. భారత్, చైనా ఆర్థిక వాణిజ్య బాంధవ్యం రెండు దేశాల 280 కోట్ల జనావళి దృష్ట్యా పటిష్ట మవుతున్నాయి. భారత్‌–చైనా మధ్య సుదీర్ఘ కాలం నుంచి అత్యంత క్లిష్టమైన భౌగోళిక సరిహద్దు వివాదా లున్నప్పటికీ, వాటిని పక్కకు పెట్టి, వరస్పర ప్రయోజనాల దృష్ట్యా, ఆర్థిక వ్యవస్థను సుస్థిరం చేసుకొనే సత్కృషి ప్రారంభమైంది. 2017లో భారత్‌ అధికార యుతంగా షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ)లో చేరింది. 2024 నాటికి, కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన అర్థిక సర్వేలోనూ, నీతి ఆయోగ్‌ నివేదికలోనూ చైనా పెట్టుబడులను దేశంలోకి ఆహ్వానించాలనే సానుకూల ప్రతిపాదన లున్నాయి. చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యీ, మన విదేశాంగ మంత్రి సుబ్రహ్మణ్యం జైశంకర్‌తో 2025 అగస్టు 18న జరిపిన న్యూఢిల్లీ సమావేశం కొత్త వాకిళ్ళు తెరిచింది. దానికి తోడు రెండు దేశాల మధ్య 2021 నాటి 125.6 బిలియన్‌ యూఎస్‌ డాలర్ల వాణిజ్యం, 2024 నాటికి 138.5కు పెరిగింది.షాంఘై కోఆపరేషన్‌ ఆర్గనైజేషన్‌ (ఎస్‌సీఓ) బిష్కెక్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశం; యూఎస్, ఇజ్రాయిల్‌లు అంతర్జాతీయ చట్టం, యూఎన్‌ ఛార్టర్‌ ప్రాథమిక సూత్ర నియమావళిని ఉల్లంఘించే దుర్నీతిని దుయ్యపట్టడం భారత్, చైనాల సయోధ్యను మరింత బలపరిచాయి. ట్రంప్‌ శిక్షగా విధించే సుంకాలు, అస్థిర వైఖరి కారణంగా భారత్‌ యిప్పటికే చైనాతో చేతులు కలుపుతోంది.సంబంధాల్లో ముల్లుకానీ పాకిస్తాన్‌ పట్ల చైనా అనుకూల వైఖరి భారత్‌కు ఇబ్బంది కలిగించే అంశంగా మారుతోంది. ఉగ్ర, వేర్పాటు, తీవ్రవాదాలుసృష్టిస్తున్న యుద్ధ ప్రజ్వలనంలో భాగస్వామ్యమైన పాకిస్తాన్‌ను చైనా వెనకేసుకు రావటం, పైగా పాకిస్తాన్‌ ఛైర్‌గా రానున్న ఎస్‌సీఓ శిఖరాగ్ర సమావేశానికి వేదిక కావటం, భారత్‌కు మింగుడుపడని సమస్య అవుతోంది. దానికి తోడు కమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ ఆఫ్‌ చైనా స్టేట్‌ కౌన్సిల్‌కు చెందిన సెంట్రల్‌ కమిటీ, ‘యూనియన్‌ టెర్రిటరీ ఆఫ్‌ లదాఖ్‌’లో వున్న నిర్దిష్ట జిల్లాలను హియాన్, హికాంగ్‌ పేర్లతో రెండు కొత్త కౌంటీలుగా ప్రకటించడానికి అనుమతించింది. అదీగాక టిబెట్‌లో పుట్టిన బ్రహ్మపుత్ర నదిని అక్కడ యార్లుంగ్‌ సాంగ్‌పో అంటారు. అరుణాచలప్రదేశ్‌లోని మనదేశ సరిహద్దుల సమీపంలో మిడాన్‌ ప్రాంతంలో కొండవాగు కనుమలలో చైనా నిర్మించనున్న సూపర్‌ జలవిద్యుత్‌ కేంద్రం వల్ల ప్రవాహం దిగువలో ఉన్న ఇండియా, బంగ్లాదేశ్‌లకు బ్రహ్మపుత్ర నదీ జలాల వినియోగానికి అవరోధమని భారత్‌ హెచ్చరిస్తున్నా చైనా పట్టించు కోవడం లేదు. 70 గిగావాట్ల విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి సాధించే లక్ష్యంగా ఈ ‘ప్రాజెక్ట్‌ ఆఫ్‌ ద సెంచరీ’ని చైనా ప్రభుత్వం ప్రస్తుత 2026 నుంచి ప్రారంభించనున్న 15వ పంచవర్ష ప్రణాళికలో చేర్చింది. గతేడాది జూలైలో ఈ భారీ విద్యుత్‌ పునరుత్పాదన కేంద్రాన్ని ప్రాధాన్యతా పరంగా కమ్యూ నిస్ట్‌ చైనా రెండవ అగ్రశ్రేణి నేత, ప్రధాని లిక్వియంగ్‌ టిబెట్‌లోని నియింగ్చి వద్ద ప్రారంభించారు. 1.2 ట్రిలియన్‌ యువాన్‌లతో (సుమారు రూ. 14 లక్షల కోట్లు) అయిదు పవర్‌ స్టేషన్‌ల నిర్మాణం జరగనుంది. జంగ్ము వద్ద చైనా ఇప్పటికే భారీ జలాశయం నిర్మించింది. ఇండియా–చైనాల మధ్య ట్రాన్స్‌ బోర్టర్‌ నదీ జలాలపై నిపుణుల స్థాయి సమావేశం జరగవలసి ఉంది.పర్యావరణ విధ్వంసం కారణంగా హిమాలయాల మహోన్నత శిఖరాల నుంచి ప్రకృతి ప్రళయాలు అనుభవిస్తూనే ఉన్నాం. జల విద్యుత్‌ ఉత్పాదన కోసం నిర్మిస్తున్న జలాశయాలు ప్రవాహ అవరో ధాలకు కారణం అవుతున్నాయి. ప్రకృతి కన్నెర్ర చేస్తున్నా, నేపాల్‌ చైనా సరిహద్దులలో ఈ మానవ విధ్వంసం ఆగేటట్టు లేదు. ప్రపంచ అగ్రరాజ్యాలలో ప్రప్రథమ స్థానాన్ని పొందాలనే కమ్యూనిస్ట్‌ చైనా డ్రాగన్‌ విజృంభిస్తోంది. ప్రస్తుతం ట్రంప్, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను తలక్రిందులు చేస్తున్న ఈ తరుణంలో ‘డ్రాగన్‌ – ఎలిఫెంట్‌టాంగో’... వినోదం అవుతుందా? రణక్రీడ కానుందా?-వ్యాసకర్త సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌-జయసూర్య

ఇటీవలి కాలంలో గృహప్రవేశాలు, తదితర శుభ కార్యాల సమయంలో కొందరు ట్రాన్స్‌జెండర్‌ వ్యక్తులు వచ్చి డబ్బు డిమాండ్‌ చేస్తున్నట్లు సామాజిక మాధ్య మాల్లో ఫిర్యాదులు వస్తున్నాయి. దౌర్జన్యంగా డబ్బు వసూలు చేయడాన్ని ఎవరూ సమర్థించరు. అయితే, శతాబ్దాలుగా సమాజం వారిని ఎంతలా అట్టడుగుకు నెట్టేసిందో, వ్యవస్థాపరంగా వారు ఎంతటి దోపిడీకి గురయ్యారో కూడా మనం అర్థం చేసుకోవాలి.ఒక మనిషి ట్రాన్స్‌జెండర్‌ అని బయటపెట్టిన మరుక్షణం నుంచే అన్ని అవకాశాలు మూసేసి సమాజం వారిని చీదరించుకోవడం పెద్ద విషాదం. ఆశ్రయం కోల్పోయిన వారి కోసం భారత ప్రభుత్వ ‘స్మైల్‌’ పథకం కింద ‘గరిమా గృహ్‌’ ఆశ్రమాలు అరకొరగా పని చేస్తున్నాయి. విద్య, ఉద్యోగం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, నివాసం వంటి విషయాల్లో వారిపై ఎలాంటి వివక్ష చూపకూడదని ‘ట్రాన్స్‌జెండర్‌ వ్యక్తుల హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం–2019’ స్పష్టంగా చెబుతోంది. ఎవరైనా వారిని ఇంటి నుంచి గెంటేసినా, బహిరంగ ప్రదే శాల్లోకి రాకుండా అడ్డుకున్నా... చట్టం ప్రకారం రెండేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష విధించే అవకాశం ఉంది.ట్రాన్స్‌జెండర్స్‌ జీవితాల్లో అత్యంత దయనీయమైన అంశం వైద్య సదుపాయాల కొరత. హార్మోన్‌ థెరపీ, లింగ మార్పిడి శస్త్రచికిత్సల కోసం వారు లక్షల రూపాయలు ఖర్చు చేయాల్సి ఉంటుంది. ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో సరైన సదుపాయాలు లేక, ప్రైవేట్‌ ఆసు పత్రుల్లో ఖర్చులు భరించలేక, ప్రాణాల మీదకు తెచ్చుకుంటున్నారు. దేశంలోనే తొలి సారిగా 2008లో ట్రాన్స్‌జెండర్‌ వ్యక్తుల కోసం ప్రత్యేక సంక్షేమ బోర్డును ఏర్పాటు చేసిన ఘనత తమిళనాడుది. ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో లింగ మార్పిడి శస్త్రచికిత్సలను ఉచితంగా, సురక్షితంగా అందిస్తూ వారి ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గిస్తోంది. రాష్ట్రంలోని ప్రభుత్వ విశ్వ విద్యా లయాల్లో చదివే ట్రాన్స్‌జెండర్‌ విద్యార్థులకు ఫీజు మాఫీ చేసింది. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహంతోనే ‘పృత్తికా యాషిని’ దేశంలోనే తొలి ట్రాన్స్‌జెండర్‌ పోలీస్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ కాగలిగారు.మరోవైపు, దేశంలోనే తొలిసారిగా ఒక సమగ్రమైన రాష్ట్ర ట్రాన్స్‌జెండర్‌ పాలసీని తీసు కువచ్చిన కేరళ ‘సమన్వయ’ పథకంతో నిరంతర విద్య, ‘సాకల్యం’ ద్వారా వృత్తి నైపుణ్య శిక్షణ, ఉచిత లింగ మార్పిడి శస్త్రచికిత్సలకు ఆర్థిక సాయం వంటి సంక్షేమ కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తోంది. కర్ణాటక... ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో అన్ని సామాజిక వర్గాల్లోనూ ట్రాన్స్‌జెండర్స్‌కు 1 శాతం రిజర్వేషన్‌ కల్పించిన తొలి రాష్ట్రంగా నిలిచింది. తెలంగాణలో కొందరిని ట్రాఫిక్‌ సిబ్బందిగా నియమించడం, జూట్‌ బ్యాగుల తయారీలో శిక్షణ ఇవ్వడం వంటి సాను కూల అడుగులు పడుతున్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌... పెన్షన్‌ పథకం కూడా అమలు చేస్తోంది. అయితే ఇతర దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే మరింత ప్రగతి సాధించాల్సి ఉంది.పిలుపులోనే గౌరవం ఉంటుంది కాబట్టి, తమిళనాడులో ట్రాన్స్‌జెండర్‌ను ‘తిరునర్‌’ అనీ, ట్రాన్స్‌ స్త్రీని ‘తిరునంగై’ అనీ, ట్రాన్స్‌ పురుషులను ‘తిరునంబి’ అనీ అంటున్నారు. తెలుగులోనూ అలాంటి గౌరవ సంబోధనలను వాడుకలోకి తేవాల్సిన అవసరం ఉంది.– శ్రీనివాస్‌ మాధవ్‌, సమాచార హక్కు పరిశోధకుడు

‘తొండము నేకదంతము’... ప్రార్థనా పద్యంలో ‘విద్యల కెల్ల నొజ్జయై’ అని వాక్కుల కధిపతిగా, విద్యా బుద్ధుల ప్రదాతగా వినాయకుని కీర్తించటం ఉంది. వ్యాస మహర్షి మహాభారతాన్ని చెపుతుండగా గణపతి రాశాడని చెబుతారు.అంటే గణపతి వ్యాసుని ఎదురుగా కూర్చుని రాస్తూవుంటే... వ్యాసుడు ఆశువుగా చెబుతున్నాడని పైకి తోచే అర్థం. కాని, వ్యాసుడు ఏకాక్షర గణపతిని ఉపాసించి సర్వ విద్యల సారం గ్రహించి, సమస్త ఛందస్సులలోని భాషా చాతుర్యమంతా అవగతం చేసుకుని మహాభారతాన్ని రచించాడని ఇందులోని అంతరార్థం అని గణేశ పురాణం చెబుతుంది. వ్యాసుడు మహా భారతం, మహా భాగవతాలనే కాక అష్టాదశ పురాణాలను, అష్టాదశ ఉప పురాణాలను కూడా రచించాడు. ఆ ఉప పురాణాలలో ఒకటి గణేశ పురాణం.రచన ధారళంగా సాగాలన్నా, భాషాదోషాలు లేకుండా, ఎక్కడా కుంటుపడకుండా భాష ప్రవహించాలన్నా, మంచి ఆలోచనలు రావాలన్నా గణపతి పూజ అవశ్యం అని పెద్దల మాట. అలనాటి వ్యాసుని నుంచి నేటి పండిత శ్రేష్ఠుల వరకు అందరికీ గణపతి ఆరాధ్య దైవం, వాక్పతి. విద్యాదాత.దేవతలు కూడా విధిగా పూజించవలసిన దైవం గణపతి. దేవతలు క్షీర సాగర మథనాన్ని గణపతి పూజ చేయకుండా ప్రారంభించటం వల్లనే మధ్యలో విఘ్నం కలిగిందనీ, అప్పుడు స్వయంగా మహా విష్ణువే దేవతలచేత గణపతి పూజ చేయించటం వల్ల ఆ కార్యం నిర్విఘ్నంగా జరిగిందనీ గణేశ పురాణం తెలియజేస్తోంది.– డా. చెంగల్వ రామలక్ష్మిఇవి కూడా చదవండి: హిమధీర

చైనా అభివృద్ధి చేసిన ‘ఈస్ట్‌’ (ఎక్స్‌పరిమెంటల్‌ అడ్వాన్స్‌డ్‌ సూపర్‌ కండక్టింగ్‌ టోకమాక్‌) రియాక్టర్‌ ప్రపంచ శక్తి (ఎనర్జీ) రంగాన్ని సరికొత్త మలుపు తిప్పే దిశగా పురోగమిస్తోంది. సూర్యుడిలో నిరంతరం శక్తిని ఉత్పత్తి చేసే న్యూక్లియర్‌ ఫ్యూజన్‌ (అణు సంలీనం) ప్రక్రియను భూమిపై సురక్షితంగా పునఃసృష్టించడమే ఈ ప్రాజెక్ట్‌ ప్రధాన ఉద్దేశం.రెండు తేలికపాటి పరమాణు కేంద్రకాలు అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత, పీడనాల వద్ద ఒకదానికొకటి వేగంగా ఢీకొని, కలిసిపోయి ఒకే బరువైన పరమాణు కేంద్రకంగా మారడాన్ని అణు సంలీనం అంటారు. భూమిపై సూర్యుడిలోని గురు త్వాకర్షణ శక్తిని సృష్టించడం సాధ్యం కాదు. అందుకే టోకమాక్‌ అనే శక్తిమంతమైన అయస్కాంత క్షేత్రాలు కలిగిన డోనట్‌ ఆకారపు పరికరాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో హైడ్రోజన్‌ ఐసోటోప్‌లైన డ్యూటీరియం, ట్రిటియంలను వందల మిలియన్ల డిగ్రీల సెల్సియస్‌ వద్ద వేడి చేసి ప్లాస్మా రూపంలో బంధించి ఈ సంలీన ప్రక్రియను జరుపుతారు.చైనా సైంటిస్టులు 12 కోట్ల డిగ్రీల సెల్సియస్‌ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ప్లాస్మాను 101 సెకన్ల పాటు, అలాగే మరికొన్ని ప్రయోగాల్లో 1,000 సెకన్ల కంటే ఎక్కువ సమయం స్థిరంగా నిర్వహించి ప్రపంచ రికార్డులు నమోదు చేశారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ చైనాలోని అనూయ్‌ ప్రావిన్స్‌లో ఉన్న ‘హెఫీ ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఫిజికల్‌ సైన్సెస్‌’ ఆధ్వర్యంలో నడుస్తోంది.ప్రస్తుతం వాడుతున్న అణు విచ్ఛిత్తి వల్ల ప్రమాదకరమైన రేడియో యాక్టివ్‌ వ్యర్థాలు వస్తాయి. ఈ ఫ్యూజన్‌ సాంకేతికత వల్ల జీరో కార్బన్‌ ఉద్గారాలు, సురక్షితమైన శక్తి లభిస్తుంది. సముద్రపు నీటిలో లభించే డ్యూటీరియం, ట్రిటియం వంటి హైడ్రోజన్‌ ఐసోటోప్‌లను ఇంధనంగా వాడుతారు. నిజమైన సూర్యుడి కేంద్రకంలో ఉష్ణోగ్రత సుమారు 1.5 కోట్ల డిగ్రీల సెల్సియస్‌ ఉంటుంది. చైనా సృష్టించిన ఈ పరికరం ఏకంగా 16 కోట్ల డిగ్రీల సెల్సియస్‌ ఉష్ణోగ్రతను తాకి రికార్డు సృష్టించింది.ప్లాస్మాను ఎక్కువసేపు స్థిరంగా ఉంచడం, ఉత్పత్తి అయ్యే శక్తిని సమర్థ వంతంగా విద్యుత్‌గా మార్చడం వంటి సాంకేతిక సవాళ్లు ఇంకా పరిష్కరించాల్సి ఉంది. చైనా మాత్రమే కాకుండా అమెరికా, యూరప్, జపాన్, దక్షిణ కొరియా వంటి దేశాలు కూడా అణు సంలీన సాంకేతికతపై పరిశోధనలు చేస్తున్నాయి. చైనా ప్రయోగాలు కేవలం ఈస్ట్‌తోనే ఆగడం లేదు. తదుపరి తరం ప్రాజెక్ట్‌ ‘బెస్ట్‌’ (బర్నింగ్‌ ప్లాస్మా ఎక్స్‌పెరిమెంటల్‌ సూపర్‌ కండక్టింగ్‌ టోకమాక్‌)ను నిర్మిస్తున్నారు. 2030 నాటికి వాణిజ్యపరంగా విద్యుత్‌ ఉత్పత్తికి అవసరమైన సాంకేతికతను సిద్ధం చేయాలనేది దీని లక్ష్యం.– తరిగొప్పుల వీఎల్లెన్‌ మూర్తి, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

తరతరాలుగా గురువును పూజనీయ స్థానంలో ఉంచి... తల్లి, తండ్రి తర్వాత స్థానం గురువుకు ఇచ్చిన సంస్కృతి మనది! అట్టి ఉపాధ్యాయ వృత్తి ప్రమాదంలో పడ్డ నేపథ్యంలో ఉపాధ్యాయ దినోత్సవాన్ని జరుపుకొంటున్నాం. విద్య అనేది ప్రాథమికంగా ఒక మానవ ప్రయత్నం. అది సంబంధాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.నమ్మకం మీద, అనుబంధం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అది మనం ఆటోమేట్‌ చేయగల లావాదేవీల వ్యాపారం కాదు. బోధనోపకరణాలు, సమయం, నమ్మకాన్ని సరైన పద్ధతిలో, ప్రయోజనాత్మకంగా, గౌరవప్రదంగా, ఉపాధ్యాయులకు మద్దతు ఇచ్చే సరైన అకడమిక్‌ వాతావరణంలో, వారి అభివృద్ధికి సరైన అవకాశాలతో వినియోగించడంతోనే నాణ్యమైన విద్యకు పునాది ఏర్పడుతుంది.అభివృద్ధి చెందుతున్న బోధనా వృత్తిపై జరుగుతున్న చర్చలు... విద్య అనేది ఉపాధ్యాయ–విద్యార్థి కీలక సంబంధంలోనే దృఢంగా పాతుకుపోయి ఉందని స్పష్టం చేశాయి. ఉపాధ్యాయుల నియా మకం, వారిని వృత్తి నిబద్ధులుగా రూపుదిద్దడంలో ప్రపంచవ్యాప్త సవాళ్లు ఉన్నాయి. దీనికి ప్రధాన కారణాలు సరిపోని జీతాలు, అహేతుకమైన అధిక పనిభారం.ఎడ్‌ టెక్‌ ప్రయోగం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సాంకేతిక మార్పులు వేగంగా వస్తున్న తరుణంలో బోధనలో కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) ఉపయోగం గురించి చర్చ జరుగుతోంది. నాణ్యమైన విద్యకు ఉపాధ్యాయులే కేంద్రబిందువు అని అందరూ అంగీకరిస్తున్నప్పటికీ, తమ తరగతి గదు లలో కృత్రిమ మేధను ఎలా, ఏ మేరకు అనుసంధానించాలనే విష యంలో భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. అవకాశాలను అంది పుచ్చుకోవడానికి ప్రభుత్వాలు ఆలోచిస్తుండగా; ఉపాధ్యాయులు, విద్యావేత్తలు మరింత జాగ్రత్తతో నియంత్రణలు ఉండాలని వాదిస్తున్నారు.సాంకేతిక మార్పు ఉపాధ్యాయులకు అవకాశాలను కల్పించ గలిగినప్పటికీ, ఇప్పటికే ఒత్తిడిలో ఉన్న వృత్తిపై ఇది మరింత భారాన్ని పెంచే ప్రమాదం ఉంది. బోధనలో ఏఐ అనుసంధానం జరగడానికి ఉపాధ్యాయుల నుండి అదనపు కృషి, బోధన, అభ్యసన ప్రక్రియలలో నిరంతర సర్దుబాట్లు అవసరం. అందువల్ల, ఈ మార్పులన్నింటి మధ్య, విద్యా నిపుణుల శ్రేయస్సు– పనిభారాన్ని కూడా సరిగ్గా పరిగణనలోకి తీసుకునేలా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. ఒక విషయం మాత్రం పూర్తిగా స్పష్టం: కృత్రిమ మేధ ఉపాధ్యాయుడికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు.పుస్తకాల స్థానంలో కంప్యూటర్లను తీసుకొచ్చి దాదాపు 15 ఏళ్ల పాటు డిజిటల్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ను ప్రోత్సహించి అమలు చేసిన స్వీడన్‌ దేశం డిజిటల్‌ ఫస్ట్‌ విధానం వల్ల విద్యార్థుల్లో చదవడం, రాయడం వంటి ప్రాథమిక నైపుణ్యాలు క్షీణిస్తున్నాయనే విషయాన్ని గుర్తించింది. ఎడ్‌ టెక్‌ అనేది విఫల ప్రయోగం అనీ, అందువల్ల విద్యార్థులకు మరిన్ని భౌతిక పాఠ్యపుస్తకాలు అవసరమనీ చెప్పిన స్వీడన్‌ అనుభవాలు గమనించాలి.దశాబ్దాల పోరాటాల ఫలితంగా ఉపాధ్యాయ లోకానికి దక్కిన అతిపెద్ద విజయాల్లో ఉద్యోగ భద్రత మొదటిది. కానీ ప్రభుత్వాలు అనుసరిస్తున్న ఆర్థిక విధానాలు, ప్రవేశపెడుతున్న కొత్త విద్యా విధానాల నేపథ్యంలో కాంట్రాక్టు, పార్ట్‌ టైమ్, ఔట్‌ సోర్సింగ్‌లాంటి పద్ధతుల్లో ఉపాధ్యాయుల నియామకాలు జరిగి ఉద్యోగ భద్రత ప్రశ్నార్థకమైంది. ఇటువంటి అధ్యాపకులకు కనీస టైమ్‌ స్కేల్‌ వర్తింపజేయాలి. శాశ్వత ఉద్యోగభద్రత వలన వృత్తిపట్ల అంకితభావం తగ్గుతుందనే శుష్క వాదనలను చేయడం సముచితం కాదు.– కె. వేణుగోపాల్‌, విద్యారంగ విశ్లేషకులుఇవి కూడా చదవండి: మా పిల్లలనూ కాపాడండి!

మన శరీరంలోని కాలేయం, గుండె, ఊపిరి తిత్తులు, కళ్ళు, పళ్ళు వంటివేవైనా... కొంత చెడి పోయినా బాగు చేయించుకోవటానికి లక్షల రూపాయలు ఖర్చవుతాయి. అన్నీ బాగుండి, ఆరోగ్యంగా, దృఢంగా ఉన్నవారు శరీర విలువను గ్రహించక, జీవిత విలువను తెలుసుకోలేక, ఎలా జీవించాలో అలా జీవించక వెళ్ళిపోతున్నారు. మహారాజ్‌ జగత్‌ సింగ్‌జీ ఒక కథ చెబుతారు:ఒక వృద్ధుడు అడవిలో కట్టెలను కొట్టి, ఆ కట్టెలను కాల్చి, వచ్చిన బొగ్గును అమ్మి జీవించేవాడు. ఒకసారి అడవిలో దారితప్పిన రాజును రక్షించి, రాజనగరుకు క్షేమంగా చేర్చాడు. ఆ రాజు సంతోషించి అతనికి చందన వృక్షాలు గల అందమైన తోటను కానుకగా ఇచ్చాడు. ఆ వృక్షాల ప్రత్యేక విలువ ఆ వృద్ధునికి తెలీదు. ఆ చెట్లను కొట్టాడు, కట్టెలను కాల్చాడు, వచ్చిన బొగ్గులను అమ్మాడు, వచ్చిన కొంత డబ్బుతో ఏ పూటకు ఆ పూట గడిపాడు, దరిద్రునిగనే నిలచిపోయాడు.కొద్ది రోజుల తర్వాత రాజు వచ్చి, అతని దారిద్య్రాన్ని చూసి, విషయాన్నంతా అడిగి తెలుసుకున్నాడు. ఒక చిన్న కట్టె ఏమైనా మిగిలి ఉందా? అని ప్రశ్నించాడు. ఏదో ఒక మూలన పడివున్న బారెడు కట్టెను తెచ్చాడు వృద్ధుడు. సరే, దీన్ని ఇలాగే బజారుకు తీసుకెళ్ళి, అమ్మి పైకాన్ని తీసుకురా అన్నాడు రాజు. అది మామూలు కట్టె కాదని, చందన వృక్షపు ముక్క అని తెలిసిన వ్యక్తి వందల రూపాయలను ఇచ్చి దాన్ని కొన్నాడు.ఆ వృద్ధుడు ఆశ్చర్యంతో రాజుగారికి ఆ డబ్బును చూపించాడు. ‘ఇప్పుడు నీకు తెలిసిందా, నేను నీకు కానుకగా ఇచ్చిన తోట ఎన్ని కోట్ల విలువైనదో? నీవు అజ్ఞానంతో అమూల్యమైన సంపదను కోల్పోయావు’ అన్నాడు రాజు. (పుట 58, ఆత్మజ్ఞానము– సర్దార్‌ బహదుర్‌ జగత్‌ సింగ్‌జీ; రాధాస్వామి సత్సంగ్‌ బియాస్‌).భగవంతుడు లేక ప్రకృతి మనకు ప్రసాదించిన ఈ మానవ దేహం రాజు గారు ఇచ్చిన చందన వృక్ష తోటకంటె ఎన్నో వందల రెట్లు విలువైనదే. ‘శరీరమాధ్యం ఖలు ధర్మ సాధనం’ అని శాస్త్రాలు ఘోషిస్తాయి. ఈ శరీర మూలంగానే జ్ఞానాన్ని ఆర్జించాలి. ఆ తర్వాత ‘పరోపకారార్థ మిదం శరీరం’ అని గుర్తెరిగి జీవించాలి.– రాచమడుగు శ్రీనివాసులు

రంగారెడ్డి జిల్లాలో ఒక రైతు పదేళ్లుగా ఐదెకరాలు కౌలుకు తీసుకుని సాగు చేస్తు న్నాడు. విత్తనం కొనేది అతడే. ఎరువులు వేసేది అతడే. పంట ఎండిపోతే నష్టం భరించేదీ అతడే. కానీ ప్రభుత్వ రికార్డులో ఆ భూమి సాగు చేసే రైతు అతడు కాదు. అందుకే బ్యాంకు రుణం రాదు, పంటల బీమా రాదు, పెట్టుబడి సాయం రాదు, కరవు వచ్చినప్పుడు పరిహారమూ రాదు. దశాబ్దాలుగా మన కౌలు రైతుల కథ ఇదే. ఇప్పుడు అడగాల్సిన ప్రశ్న ఒక్కటే– దేశం మొత్తాన్ని డిజిటల్‌గా మారుస్తున్న కొత్త వ్యవస్థ ఈ కథను మారుస్తుందా?అగ్రిస్టాక్‌ అంటే ఏమిటి?కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 2,817 కోట్లతో అగ్రిస్టాక్‌ అనే డిజిటల్‌ వ్యవస్థను నిర్మిస్తోంది. దేశంలోని 14 కోట్ల వ్యవసాయ కమతాలకూ, ప్రతి రైతుకూ ఆధార్‌తో ముడిపడిన ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపు సంఖ్య ఇస్తారు. భూమి వివరాలు, ఏ పంట వేశారు, ఎంత దిగుబడివచ్చింది– అన్నీ ఉపగ్రహ చిత్రాలతో కలిపి ఒకచోట పెడతారు. దీని ఆధారంగా రాయితీలు, బీమా, రుణాలు, సలహాలు అన్నీ వేగంగా అందుతాయని చెబుతున్నారు. పంటల బీమా క్లెయిము రావడానికి ఇప్పుడు ఏళ్లు పడుతోంది. ఉపగ్రహ చిత్రాలతో పంట నష్టాన్నివెంటనే గుర్తిస్తే రైతుకు నిజంగానే మేలు జరుగుతుంది. కానీ ఒక్క ప్రశ్న. మన వ్యవసాయ సమస్య నిజంగా సమాచారం లేక పోవడమేనా? దేశంలో ఇప్పటికే 22 కోట్ల భూసార కార్డులు ఇచ్చారు. కేంద్ర భూగర్భ జల మండలి 25 వేల బావులను ఏటా కొలుస్తోంది. వ్యవసాయ ఖర్చులను 1970ల నుంచీ ప్రతి ఏటా లెక్కిస్తున్నారు. రైతు ఆత్మహత్యల సంఖ్యను 1995 నుంచీ నమోదు చేస్తున్నారు. వాతావరణ శాఖకు 730 కేంద్రాలున్నాయి. మరి ఫలితం? నేలలో సేంద్రియ కర్బనం తగ్గుతూనే ఉంది. భూగర్భ జలం అడుగంటుతూనే ఉంది. రైతుల అప్పులు పెరుగు తూనే ఉన్నాయి. సమాచారం లేకపోవడమే అసలు అడ్డంకి అయితే ఈ సమస్యలు ఎప్పుడో తీరిపోయేవి.ఎరువుల విషయమే చూడండి: నత్రజని తగ్గించమని భూసార కార్డు చెబుతుంది. కానీ యూరియా బస్తా ధర 85% రాయితీతోఅందుతుంది. నేల ఏం చెప్పినా, మార్కెట్లో అన్నింటికంటే చౌక అదే. అందుకే రైతు దాన్నే వాడతాడు. కంప్యూటర్‌ ఎంత తెలివైనదైనా ఈ లెక్క మార్చదు.అసలు లోపం ఎక్కడుంది?దేశంలో దాదాపు 40 శాతం వ్యవసాయ కుటుంబాలు తమవి కాని భూముల్ని సాగు చేస్తున్నాయి. వ్యవసాయ పనుల్లో 60 నుంచి 80 శాతం చేసేది మహిళలు; కానీ భూమి ఉన్నది కేవలం 13.9 శాతం మందికే. అటవీ హక్కుల పత్రాలు రాని ఆదివాసీలు, భూమిలేని కూలీలు, వలస వెళ్లి కౌలుకు చేసేవాళ్లు– వీళ్లెవరూ భూ రికార్డులో కనిపించరు.తెలంగాణ రైతు భరోసా అనుభవం మన కళ్ల ముందే ఉంది. అది భూ రికార్డులతో ముడిపెట్టిన పథకం. అందుకే లక్షలాది కౌలు రైతులు దాని పరిధిలోకి రాలేదు. ఇప్పుడు అదే లోపాన్ని దేశమంతటికీ, డిజిటల్‌ రూపంలో, శాశ్వతంగా అమర్చుతున్నాం. కాగితపు రికార్డును అప్పుడప్పుడూ సరిదిద్దుకోవచ్చు. కంప్యూటర్‌లో ఒకసారి నమోదైన తప్పును కదిలించడం చాలా కష్టం. తెలంగాణలో భూభారతి, ఆంధ్రాలో వెబ్‌ ల్యాండ్‌. దాని మీద అగ్రిస్టాక్‌. దాని మీద కృషి విస్తార్‌ అనే సలహాల వ్యవస్థ. కింది అంతస్తులో ఉన్న పగుళ్లు పైకి ఎక్కుతూ పెద్దవవుతాయి. రైతు అనుమతితోనే సమాచారం పంచుకుంటామని చెబు తున్నారు. కానీ పీఎం–కిసాన్‌ డబ్బు, పంటల బీమా, కిసాన్‌ క్రెడిట్‌ కార్డు– ఇవన్నీ ఆ నమోదుతోనే ముడిపడితే, రైతుకు వద్దనే స్వేచ్ఛ ఎక్కడ? విత్తనం కొనడానికి డబ్బు కావాల్సిన రైతు ‘అంగీకరిస్తున్నా’ అని నొక్కడం సమ్మతి కాదు, తప్పనిసరి.ఆ సమాచారం చిన్నదేమీ కాదు. ఏ పంట వేశాడు, ఏ ఎరువు కొన్నాడు, ఎంత అప్పు ఉంది, ఎప్పుడు కట్టాడు– ఇదంతా ఎరువుల కంపెనీలకూ, రుణ సంస్థలకూ బంగారం లాంటిది. ఉపగ్రహ చిత్రంలో పంట ఎండినట్టు కనిపించిన మరుక్షణం రుణం వసూలుకు ఒత్తిడి మొదలవ్వొచ్చు.ఇది ఊహాజనిత భయం కాదు. ప్రపంచంలో ఇలాగే జరిగింది. వాతావరణ సమాచారం ఇచ్చే ఒక చిన్న కంపెనీని మాన్ శాంటో వేల కోట్లు పెట్టి కొనుక్కుంది. ఆ తర్వాత అది రైతుల పొలాల సమాచా రాన్నంతా సేకరించే పెద్ద వేదికగా మారింది. ప్రజా ప్రయోజనం పేరుతో మొదలైన వ్యవస్థలు చివరికి వ్యాపార వేదికలుగా మారడం చాలాసార్లు చూశాం.కృత్రిమ మేధతో సలహాలు ఇస్తామంటున్నారు. మన దగ్గర ఒక వ్యవసాయ అధికారికి వెయ్యి మంది రైతులు. ఇది సాంకేతిక లోపం కాదు, పెట్టుబడి లోపం. యాప్‌ ఉంది కదా అని సిబ్బందిని నియమించడం మానేస్తే, రైతుకు మిగిలేది పొలానికి రాని సలహా. పైగా ఆ సలహా ఇచ్చే వేదికలు ఎరువులు, పురుగుమందులు అమ్మే కంపెనీలతో కలిసి పనిచేస్తే– రసాయనాలు తక్కువ వాడమని అది ఎందుకు చెబుతుంది?మరేం చేయాలి?అగ్రిస్టాక్‌ను ఆపమని ఎవరూ అనడం లేదు. రైతు ప్రయోజ నాల చుట్టూ దాన్ని నిర్మించాలి. మొదటిది– భూమి యజమానిని కాక సాగు చేసేవారిని రైతుగా గుర్తించాలి. గ్రామసభ ధ్రువీకరణతో కౌలుదారుల పేర్లు నమోదు చేయాలి. ఒడిశా, కేరళ ఇలాంటి ప్రయత్నాలు చేశాయి. రెండోది– మహిళల పేర్లు తప్పనిసరిగా నమోదు కావాలి. కుటుంబంలో సాగుచేసే అందరికీ గుర్తింపు ఇవ్వాలి. మూడోది– సమాచారంపై బేరసారాలు ఒక్కో రైతు ఒంట రిగా చేయలేడు. రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలకు, సహకార సంఘా లకు ఆ అధికారం ఇవ్వాలి. నాలుగోది– సలహాలు ఇచ్చే కంప్యూటర్‌ కార్యక్రమాలు బహిరంగంగా ఉండాలి. అవి ఎలా పనిచేస్తున్నాయో వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రజలు పరిశీలించగలగాలి. సలహాలు ఇచ్చే కంపెనీలు బాధ్యత వహించాలి. ఐదోది– ఎవరైనా అన్యాయంగా జాబితా నుంచి తప్పిపోతే, వారం రోజుల్లో సరిదిద్దే వ్యవస్థ ఉండాలి. కంప్యూటర్‌ క్షణంలో పేరు తీసేస్తే, దాన్ని తిరిగి చేర్చడానికి ఏళ్లు పడితే ఆ సీజన్‌ పంట పోతుంది.ఇవేమీ కొత్త ఆలోచనలు కావు. సేంద్రియ ధ్రువీకరణ కోసం మన దేశంలో ఇప్పటికే రైతులే పరస్పరం తనిఖీ చేసుకునే పద్ధతి నడుస్తోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో లక్షల మంది రైతులు ప్రకృతి వ్యవసా యానికి మారింది యాప్‌ల వల్ల కాదు, గ్రామంలోని ఒక రైతు మరో రైతుకు నేర్పడం వల్ల. సాంకేతికత ఈ మానవ వ్యవస్థలకు తోడుగా రావాలే తప్ప, వాటి స్థానంలో కూర్చోకూడదు. మన వ్యవసాయ సంక్షోభం సమాచార సమస్య కాదు, పాలన సమస్య. భూమి పత్రం ఏం చెబుతుందో కాదు, పొలంలో ఎవరు చమట చిందిస్తున్నారో చూసే వ్యవస్థ కావాలి.-వ్యాసకర్త వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త,‘సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం’ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టర్‌-డా‘‘ జి.వి.రామాంజనేయులు

అసంఖ్యాకమైన భగవదావతారాలలో అతి విశిష్టమైనదీ, పరిపూర్ణమైనదీ కృష్ణావతారం. భావో ద్రేకాలు అధికమైన భక్తులకు శ్రీకృష్ణుడు మహానందాంగనా డింభకుడిగా, ముద్దుగారే యశోద ముంగిటి ముత్యంగా, అందమైన అల్లరి చేష్టల నవనీత చోరుడిగానే ముందు మనసుకు వచ్చి మురిపిస్తాడు కానీ ఆయన జగద్గురువు. యోగేశ్వరుడు. దేవదేవుడు. భూభారం తగ్గించటమే లక్ష్యంగా ఆయన ఎత్తిన కృష్ణావతారంలో ఆజన్మాంతం దుష్టశిక్షణా, సాధురక్షణా, ధర్మ సంస్థాపనా, జగదోద్ధరణా జరిగాయి. అన్ని అద్భుత ఘనకార్యాలు మరే అవతారంలోనూ కనబడవు. ఆ ‘భాగవత’మంతా పఠిస్తేనే చాలు, ‘బాగవుతాం’ అన్నారు పెద్దలు.పుట్టిన మూడో నెలలో పూతనను మట్టుపెట్టడంతో ఆరంభించి, పసితనంలోనే ఆయన వల్ల మట్టిలో కలిసిన మహాబలులూ, మాయావులూ అయిన రాక్షసులకు లెక్క లేదు. ఏడేళ్ల వయస్సులో ఏకంగా కొండనే ఎత్తి, ఏడు రోజులు చిటికెన వేలుమీద స్థిరంగా నిలిపి ఉంచి, ప్రజారక్షణ చేసి, ఇంద్రుడికే సవాలు విసిరిన లీలాబాలుడికి ఎవరు సాటి? ఎందరు దుష్టులను దునుమాడినా, ఆయన ఎవరినీ ద్వేషించలేదు. ఆయన చేత వధించబడిన దుష్టులు ఆఖరికి సద్గతులే పొందారు.కృష్ణావతారం నొక్కి వక్కాణించే సూత్రం ‘గోవిందుడు అందరివాడు’ అని. కామోత్కంఠతో గానీ, స్నేహంతో గానీ, చనువుతో గానీ, భక్తితో గానీ బాంధవ్యంతో గానీ, ప్రేమతో గానీ, చివరకు ఆయనపట్ల అమితమైన అకారణ ద్వేషంతో గానీ, ఆయన మీద మనసు లగ్నం చేయగలిగిన వాళ్ళందరికీ ఆయన శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తాడనేందుకు గోపికలూ, కుచేలుడూ, గోపాలకులూ, నారదాదులూ, యాదవులూ, పాండవ పరివారమూ, కంస–శిశుపాల–సాల్వ–కేశి–పౌండ్రక–దంత వక్త్ర– నరకాసురాదుల వృత్తాంతాలు తనువు పులకరింపజేసే తార్కాణాలు.కార్య విజయాలనూ, జీవన సాఫల్యాన్నీ కాంక్షించే వారికి, సకల శాస్త్రవేత్తా, ధర్మమూర్తీ అయిన భీష్మాచార్యుడు నిర్ద్వంద్వంగా నిర్దేశించిన, ‘యతః ధర్మః తతః కృష్ణః, యతః కృష్ణః తతః జయః!’ (ఎక్కడ ధర్మం ఉంటే, అక్కడ కృష్ణుడుంటాడు. ఎక్కడ కృష్ణుడుంటే, అక్కడ విజయం ఉంటుంది) అన్న సూచన అందరికీ నిత్యస్మరణీయం, అనుసరణీయం.– ఎం. మారుతి శాస్త్రి

అమెరికా రాష్ట్రాలు సంయుక్తంగా దాఖలు చేసిన దావాలో టెక్‌ దిగ్గజం ‘మెటా’ రాజీకి వచ్చి, 18 బిలియన్‌ డాలర్ల చెల్లింపుతో పాటు, ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌లలో బాలలకు రోజుకు కేవలం రెండు గంటల వినియోగ పరి మితి, రాత్రిపూట ఆటోమేటిక్‌ లాకౌట్, క్రోనలాజికల్‌ ఫీడ్, కఠిన వయో నిర్ధా రణ వ్యవస్థను అమలు చేయడానికి అంగీకరించింది.స్నాప్‌చాట్, టిక్‌టాక్, యూట్యూబ్‌ కూడా ఇదే బాటలో నడవనున్నాయి. ఐరోపా సమాఖ్య సైతం తమ పిల్లల భద్రత కోసం ఇదే తరహా రక్షణ చర్యలు అమలు చేయాలని డిమాండ్‌ చేస్తోంది. భారత దేశం కూడా మేలుకోవాలి. ‘లోకల్‌ సర్కిల్స్‌’ సర్వే ప్రకారం, ఆన్‌ లైన్‌ లో తమ పిల్లలు అనుచితమైన కంటెంట్‌కు గురైనట్లు సగం మంది భారతీయ తల్లిదండ్రులు గుర్తించారు.మన దేశంలో 2023 డేటా ప్రొటెక్షన్‌ చట్టం ‘తల్లిదండ్రుల సమ్మతి’పై ఆధారపడి ఉంది. ఆస్ట్రే లియా 16 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు సోషల్‌ మీడియాను నిషేధించగా, ఇండోనేషియా, బ్రెజిల్, టర్కీ, యూకే కఠిన నిబంధనలు తెచ్చాయి. దీనితో పాటు... అశ్లీలత, హింస, షార్ట్‌–వీడియోల వ్యసనం, గేమింగ్‌–బెట్టింగ్‌ యాప్స్‌ లాంటి పెద్ద ముప్పులను కూడా అడ్డుకోవాలి. టెక్సాస్, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్‌ తరహాలో బయోమెట్రిక్‌ లేదా ఐడీ ద్వారా వయసు నిర్ధారణను కఠినంగా అమలు చేయాలి.పిల్లల మెదడులో డోపమైన్‌ను పెంచి బానిసలను చేస్తున్న షార్ట్‌–వీడియోల నిరంతర ఆటో ప్లే, స్క్రోలింగ్‌లను ఆపేయాలి. గేమింగ్‌ ముసుగులో ఉండే ‘లూట్‌ బాక్స్‌’లను జూదంగా పరిగణించి నియంత్రించాలి. చైనాలో మైనర్లకు ‘మైనర్‌ మోడ్‌’ తీసుకువచ్చారు. ఆర్థిక సర్వే 2025–26 సూచించినట్లుగా, స్కూళ్లలో బేసిక్‌ ఫోన్లను మాత్రమే అనుమతించాలి. ఈయూ తరహాలో ‘మా పిల్లలను కూడా రక్షించండి (ప్రొటెక్ట్‌ అవర్‌ కిడ్స్‌ టూ)’ అని భారతదేశం కూడా గట్టిగా అడగాలి.అలాగే ఇటీవలి సంఘటనల్లో టీనేజీ పిల్లల బాధితులైన ‘ఒంటరి మహిళ బలహీన లక్ష్యం’ అనే మూస ధోరణిని తిప్పి కొట్టాలి. హ్యాండ్‌బ్యాగ్‌లో ‘పెప్పర్‌ స్ప్రే’ వంటి చట్టబద్ధ మైన సాధనం ఉంచు కోవాలి. దీనితో పాటు ‘హోమ్‌ ఎస్‌.ఓ.ఎస్‌. సైరన్‌’ వ్యవస్థను ప్రోత్సహించాలి. ప్యానిక్‌ బటన్‌ నొక్కగానే మోగే పెద్ద సైరన్‌ చుట్టు పక్కల వారిని అప్రమత్తం చేసి, ఇరుగుపొరుగు వారి మధ్య నమ్మకాన్ని పెంచుతుంది.లాటిన్‌ అమెరికాలో వీధి మొత్తానికి ‘అలార్మా వెసినాల్‌’ సైరన్‌ ఏర్పాటు చేసి, ప్రతి ఇంటికీ ఒక రిమోట్‌ ఇస్తారు. బటన్‌ నొక్కితే చుట్టుపక్కల వారు వచ్చి సాయం చేస్తారు. దక్షిణాఫ్రికాలో నేరాలు ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో ప్రజలు ప్యానిక్‌ బటన్లు, ప్రత్యేకమైన విజిల్స్‌ వాడుతారు. అలాగే, యాప్‌లోని ‘షౌట్‌’ బటన్‌ ద్వారా లొకేషన్‌తో కూడిన సందేశం పోలీసులకు చేరవేసే ‘112 ఇండియా’ యాప్‌పై అవగాహన పెంచాలి.– శ్రీనివాస మాధవ్‌, ఆర్టీఐ పరిశోధకులు

‘అన్నదానాత్పరం నాస్తి దానమన్యదిలాతలే.’ ఈ భూలోకంలో అన్నదానం కంటె గొప్ప దానం మరొకటి లేదు. నిత్యం అన్నదానం చేసే ఓ వ్యక్తి తన మరణానికి ముందు తన కుమారుణ్ణి పిలిచి, తాను చేసినట్లే అన్నదానం చేయాలని కోరాడు. తన దగ్గర అంతగా డబ్బులేని ఆ కుమా రుడు తన సమస్యను నారాయణునికి నివేదించడానికి బదరీకి బయలుదేరాడు.దారిలో ఒక పెద్ద మామిడి చెట్టు నిండా పండ్లు ఉన్నాయి. వాటిని ఎవరూ ముట్టుకున్న జాడ కనిపించలేదు. ఒక పాము ఎవరు ఎంత కొట్టినా తనకు చావు రావడంలేదని చెప్పింది. ఒక పొలం యజమాని తన పండిన పంట తనకు దక్కడం లేదని వాపోయాడు. తమ సమస్యలను బదరీ నారాయణునికి నివేదించమని కోరారు. దారిలో ఆకలితో ఒక బోయవాని ఇంటికి వెళితే బోయవాడు తన కోసం ఉంచుకున్న దుంపలను ఆ బాటసారికి ఇచ్చాడు. అతడి భార్యాపిల్లలు తమ దుంపలను ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు. తెల్లవారే టప్పటికి ఓ పులి బోయవాణ్ణి, అతడి కుటుంబాన్ని చంపిన దృశ్యం చూశాడు.బదరీ వెళ్లి నారాయణునితో ముందుగా ఇతరుల సమస్యలే నివేదించాడు. అందుకా నారాయణుడు పూర్వ జన్మలో ఒక వేదపండితుడు ఎవరికీ వేద పాఠం చెప్పకుండా చనిపోయి ఈ జన్మలో ప్రయోజనం లేని పండ్ల చెట్టయి పుట్టాడనీ, ఇప్పుడు ఎవరికైనా వేదం చెబితే అతడి సమస్య తీరుతుందనీ చెప్పాడు. పాము పూర్వజన్మలో పెద్ద ఆస్తిగల పిసినారి అనీ, ఇప్పుడు తన మణి మాణిక్యాలకు కాపలా కాస్తూ పడివున్నదనీ, వాటిని ఎవరికైనా దానం చేస్తే సమస్య తీరుతుందనీ చెప్పాడు. పొలం యజమాని తన ముగ్గురు కూతుళ్ళకు కన్యాశుల్కం తీసుకున్నాడనీ, ఇప్పుడు నాలుగో కుమార్తెకు కన్యా శుల్కం తీసుకోకుండా పెళ్లి చేస్తే అతడి పంట చేతికి వస్తుందనీ చెప్పాడు. ఇక బోయవాని ఉదంతం తెలుసుకోవాలంటే ఇప్పుడే కాశీరాజుకు జన్మించిన కుమారుని వద్దకు వెళ్ళమన్నాడు.బాటసారి ఆ పసిబాలుని దగ్గరకు వెళ్లగా ‘నీకు ఆకలి వేసినప్పుడు దుంపలను ఆహారంగా ఇచ్చిన బోయవాడిని నేనే! తమవంతు ఆహారాన్ని పెట్టని నా భార్య, బిడ్డలు ఈ జన్మలో పందిపిల్లలుగా పుట్టారు’ అని చెప్పాడు. దీంతో అన్నదాన మహిమ అర్థమైన బాటసారి నారాయణుడు చెప్పిన పరిష్కార మార్గాలు రైతు, పాము, మామిడి చెట్టుకు చెప్పాడు. దీంతో, రైతు తన కుమార్తెను బాటసారికిచ్చి పెండ్లి చేశాడు. పాము తన సంపదనంతా అతడికే ఇచ్చింది. మామిడి చెట్టు రూపంలోని పండితుడు వేద పాఠం చెప్పాడు. అందరి సమస్యలను పరిష్కరించిన బాటసారి ధనం, విద్య, భార్యతో తల్లిని చేరి అన్నదానం ప్రారంభించి ధన్యుడయ్యాడు.- శ్రీ గణపతి సచ్చిదానందస్వామి

Faceless Assessment ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్‌ దాఖలు చేసిన వారి రిటర్న్‌ల మదింపు ప్రక్రియ ఇప్పుడు కొనసాగుతున్నది. ఎలక్ట్రానిక్‌ గవర్నెన్స్‌ చట్టబద్ధమైన తరవాత, ప్రభుత్వం ఎన్నో విధి విధానాలను మార్చేసింది. వాటిలో ఆదాయపు పన్ను అముఖ మదింపు (ఫేస్‌లెస్‌ అసెస్మెంట్‌) ఒకటి. ఇంతకు మునుపు ఆదాయపు పన్ను మదింపులు, పన్ను చెల్లింపుదారులు ఉండే ప్రదేశంలో నియమితులైన క్షేత్ర స్థాయి మదింపు అధికారుల పరిధిలో ఉండేది. ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్‌లను పరిశీలించి, తేడాలుంటే వ్యక్తిగతంగా క్షేత్ర స్థాయి అధికారుల ముందు హాజరు కావాలని నోటీసులు ఇచ్చేవారు. సరిగ్గా ఇక్కడే అవినీతి జరిగే ఆస్కారముండేది.పన్ను మదింపులో విప్లవాత్మకమైన మార్పును చేస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం పన్ను చెల్లింపుదారులకు, దేశ ఆర్థిక ప్రగతికి దోహదం చేసే సంస్కరణకు 2019లో శ్రీకారం చుట్టింది. ఈ ప్రక్రియలో పన్ను చెల్లింపుదారులకు ఏ అధికారి పన్ను మదింపు చేస్తున్నారో తెలి యదు. ఆ అధికారి కూడా కనిపించడు. ఇది కేవలం అముఖమదింపు మాత్రమే కాదు, ఈ ప్రక్రియలో భౌగోళిక పరిధి కూడా ఉండదు. ఇది ఒక విధంగా ‘జీరో ఎఫ్‌.ఐ.ఆర్‌.’ ప్రక్రియ లాంటిదే. ఆదాయపు పన్ను శాఖలో ‘నేషనల్‌ ఫేస్‌లెస్‌ అసెస్మెంట్‌ సెంటర్‌’ అనేది ఏర్పాటయ్యింది. ఈ కేంద్రం, కృత్రిమ మేధ సహాయంతో, పన్ను మదింపు అధికారుల బృందానికి పన్ను చెల్లింపుదారుల రిటర్న్‌లను పంపిస్తుంది. వారు ఆ రిటర్న్‌లను పరిశీలించి అభ్యంతరాలుంటే, తమ అభ్యంతరాలతో సహా నోటీసులను ఆదాయపు పన్ను వెబ్‌ సైట్‌లో అప్‌లోడ్‌ చేస్తారు. పన్ను చెల్లింపుదారులు ఆ నోటీసులకు సమాధానం, తమ వాదనకు రుజువుగా పత్రాలు, సాక్ష్యాలు మళ్లీ అదే వెబ్‌సైట్‌లో అప్‌లోడ్‌ చేయాలి. కోరితే, పన్ను చెల్లింపుదారులకు ఆన్‌లైన్‌లోనే వ్యక్తిగతంగా తమ వాదనలు విని పించే అవకాశాన్ని కూడా కల్పిస్తారు. మరింత సమయం కావాలన్నా, వాయిదా కావాలన్నా, ఇదే ప్రక్రియలో కోరవచ్చు. అంతే కాని, పన్ను చెల్లింపుదారులు మాటిమాటికి ఆదాయపు పన్ను కార్యాలయాలకు వెళ్లటం, రావడం అనే ప్రశ్నే ఉండదు. ఆ తరువాత పన్ను మదింపు అధికారుల బృందం– పత్రాలు, రుజువులు, వాదనలు పరిశీలించి తమ ఆదేశాలను ఎన్‌.ఎ. ఎఫ్‌.ఎ.సి. ద్వారా మళ్లీ అదే వెబ్‌సైట్‌లో అప్‌లోడ్‌ చేస్తారు. జరిమానా ఏమైనా విధిస్తే, లేక పన్ను అసలే చెల్లించకపోతే లేదా మరింత పన్ను చెల్లించాలని ఆదేశిస్తే, వాటిని వసూలు చేయడానికి ఆ పన్ను చెల్లింపుదారుల దస్త్రాన్ని అప్పుడు భౌగోళిక పరిధిలో ఉన్న క్షేత్ర స్థాయి మదింపు అధికారులకు పంపిస్తారు. ఒకసారి మదింపు జరిగి ఆదేశాలు జారీ అయిన తరువాత వాటిని మార్చే అధికారం క్షేత్రస్థాయి అధికారులకు ఉండదు కనుక క్షేత్రస్థాయి అధికారులు అవినీతికి పాల్పడే అవకాశ ముండదు. క్షేత్రస్థాయి మదింపు అధికారులు, రికవరీ సర్టిఫికేట్‌ నియమాలను అనుసరించి, పన్ను వసూలు చర్యలు చేపడతారు. అదేవిధంగా, ఆ ఆదేశాలపై కమిషనర్‌ స్థాయిలో అప్పీల్‌ చేయాలన్నా ఇదే పద్ధతిలో ఆన్‌లైన్‌లో అప్పీల్‌ చేయాల్సి ఉంటుంది. పన్ను చెల్లింపుదారులకు సహాయంగా, ఆదాయపు పన్ను వెబ్‌సైట్‌లో ఈ అముఖ మదింపు విధానంలో పాల్గొనడానికి,ఆకళింపు చేసుకోవడానికి అన్ని సాంకేతిక వివరాలు విపులంగా పొందుపరచారు. ఈ ప్రక్రియ పారదర్శకమైనది. పన్ను చెల్లింపు దారులకు సౌకర్యవంతమే కాకుండా పన్ను మదింపు వేగవంతం అయింది. ఇది అవినీతిని రూపుమాపే దిశలో చాలా ప్రభావవంతమైన ఆధునీకరించిన సంస్కరణ. సాంకేతికతను ఉపయోగించి సాధించిన విశిష్టత. డిజిటల్‌ గవర్నెర్స్‌ లక్ష్య సాధనలో ఇదొక మైలు రాయి అని చెప్పడంలో సందేహంలేదు. – హరీష్‌ కుమార్‌ కొలిచెల అసిస్టెంట్‌ జనరల్‌ మేనేజర్‌ – లా (రిటైర్డ్‌), యూనియన్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా

భారత తంతి తపాలకి ఘనమైన చరిత్ర ఉన్నది. పోస్ట్‌కార్డు, ఇన్‌లాండ్‌ కవరు, పోస్టల్‌ కవరు, రిజిస్టర్డ్‌ పోస్ట్‌ వంటి పలు సేవలు అందిస్తూ ఉన్నది. అతి తక్కువ చార్జీలకు పార్శిళ్ళు, దేశంలోని ప్రధాన పట్టణాలకి 24 గంటల్లో కవర్లు అందించే ‘స్పీడ్‌ పోస్ట్‌’ వ్యవస్థ కూడా అందుబాటులోకి తేవడంతో పోస్టాఫీసు లన్నీ రద్దీతో క్యూకట్టేవి. ఎంతోకాలంగా రిజిస్టర్డ్‌ పోస్ట్‌ ‘సేవ’లు అందిస్తున్న డిపార్ట్‌మెంట్‌ గత సంవత్సరం ఏకంగా దాన్ని రద్దు చేసేసింది. కేవలం 20 గ్రాముల కవరుకు ఐదు రూపాయలు, రిజిస్టర్డ్‌ చార్జీలు కలిపి 23 రూపాయ లుగా దేశం మొత్తం ఒకే విధానం ఉండేది. అదనంగా ఉన్న ప్రతి 20 గ్రాము లకు మరో 5 రూపాయలు వసూలు చేసే విధానం ఉండేది.అలాగే రచయితలు, ప్రచురణ కర్తలు ప్రచురించే సాహిత్య పుస్తకాలు ‘రిజిస్టర్డ్‌ ప్రింటెడ్‌ బుక్‌’, ‘రిజిస్టర్డ్‌ బుక్‌ పోస్ట్‌’ ద్వారా అతి తక్కువ ధరలో బట్వాడా చేసే సౌలభ్యం ఉండేది. కానీ గత ఏడాది రిజిస్టర్డ్‌ బుక్, రిజిస్టర్డ్‌ ప్రింటెడ్‌ బుక్, రిజిస్టర్డ్‌ లెటర్‌ అనేవి రద్దు చేసేసి రెండే రెండు విధానాలుగా... స్పీడ్‌ పోస్ట్, రిజిస్టర్డ్‌ పార్శిళ్ళను మాత్రమే ఉంచారు. కేవలం సుమారు రూ. 23 ఉండే రిజిస్టర్డ్‌ ప్రింటెడ్‌ బుక్, రిజిస్టర్డ్‌ బుక్‌పోస్ట్‌ తీసివేసి దాని స్థానంలో రిజిస్టర్డ్‌ పార్శిళ్లుగా 500 గ్రాముల లోపు రూ. 42; 1 కిలోకి రూ. 62గా పెంచారు.ఆ తరువాత పుస్తకాల కోసం ‘జ్ఞాన్‌ పోస్ట్‌’ పేరుతో ఒక విధానాన్ని తీసు కొచ్చారు. 300 గ్రాముల నుంచి 20 కిలోల వరకు జీఎస్‌టీతో కలిపి రూ. 24గా నిర్ణయించారు. ఇది ఉపయోగించాలంటే వ్యాపారంకాని ఉచితంగా పంపే పుస్తకాలై ఉండాలి. 300 గ్రాములలోపు బరువుండే పుస్తకాలకు అనుమతి లేదు. ఇప్పుడు ఆగస్ట్‌ 1 నుంచి రిజిస్టర్డ్‌ పార్శిళ్ల ధరను కూడా పెంచారు. 500 గ్రాములలోపు ధర గతంలో రూ. 42గా ఉండేదాని స్థానంలో లోకల్‌ రూ. 34, సొంత రాష్ట్రంలో రూ. 77, మెట్రో రూ. 82, ఇతర రాష్ట్రాలకు రూ. 84గా పెంచారు. జ్ఞాన్‌ పోస్ట్‌ ధర రూ. 20 నుంచి రూ. 30కి పెంచారు.ఒకప్పుడు ‘విద్యాసేవగా’ పరిగణించిన రిజిస్టర్డ్‌ ప్రింటెడ్‌ బుక్‌ సేవలకు ఇప్పుడు తిలోదకాలు ఇవ్వడం దేనికి సంకేతం? కేవలం రూ. 30 లేదా రూ.40 గల ఒక పుస్తకాన్ని పాఠకుడికి చేర్చాలంటే దాని ధర కంటే పోస్టల్‌ చార్జీలు అధి కంగా చెల్లించాల్సి రావడం చూస్తే... జ్ఞాన సంపదను ప్రజలకు చేర్చకుండా అడ్డుకట్ట వేయడం అనిపించడం లేదా? అందుకే ‘జ్ఞాన్‌ పోస్ట్‌’ ద్వారా అయినా పాఠకులకు తక్కువ ధరకు పంపే వెసులుబాటు కల్పించి, ఇప్పుడున్న 300 గ్రాముల విధానాన్ని, టారీఫ్‌ను సవరించితే రచయితలకు, ప్రచురణకర్తలకు మేలు జరుగుతుంది.– చలపాక ప్రకాష్‌, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రచయితల సంఘం ప్రధాన కార్యదర్శిఇవి కూడా చదవండి: రేపటి పౌరులను ఇలాగేనా తీర్చిదిద్దేది?

నల్లగొండ జిల్లా కొండమల్లేపల్లిలో ప్రిన్సిపల్‌ రూపారెడ్డిని సొంత పాఠశాల విద్యార్థులే 27 సార్లు కత్తితో పొడిచి చంపిన దారుణం, అదే జిల్లా దేవరకొండలో ఉపాధ్యాయరాలిపై జరిగిన దాడి కేవలం వివిక్త సంఘటనలు కావు. 2012 ఫిబ్రవరి 9న చెన్నైలోని సెయింట్‌ మేరీస్‌ ఆంగ్లో–ఇండియన్‌ హయ్యర్‌ సెకండరీ స్కూల్‌లో 9వతరగతి చదువుతున్న 15 ఏళ్ల విద్యార్థి క్లాస్‌ రూమ్‌లోనే సైన్స్‌ టీచర్‌ ఉమా మహేశ్వరిని పుస్తకంలో దాచి తెచ్చిన కత్తితో విచక్షణారహితంగా పొడిచి చంపిన ఉదంతం విద్యావ్యవస్థకే మచ్చగా మిగిలింది.అలాగే 2017 సెప్టెంబర్‌ 8న గురుగ్రామ్‌లోని ర్యాన్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ స్కూల్‌లో పరీక్షలు, పేరెంట్‌–టీచర్‌ మీటింగ్‌ వాయిదా పడాలనే వికృత ఉద్దేశంతో 11వ తరగతి విద్యార్థి ఏడేళ్ల 2వ తరగతి బాలుడు ప్రద్యుమన్‌ ఠాకూర్‌ను వాష్‌రూమ్‌లో గొంతుకోసి హత మార్చడం యావత్‌ దేశాన్ని స్తంభింపజేసింది. దీనికితోడు కోటా, హైదరాబాద్‌ వంటి నగరాల్లో మార్కులు తగ్గాయని ఏటా పదుల సంఖ్యలో విద్యార్థులు ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతున్న విషాదాలు నేటి విద్యాసంక్షోభ తీవ్రతను స్పష్టం చేస్తున్నాయి.నేటి విద్యావ్యవస్థ జ్ఞానాన్ని, సంస్కారాన్ని అందించే కేంద్రంగా కాకుండా, కేవలం ర్యాంకులు, మార్కులను ఉత్పత్తి చేసే కర్మాగారంగా మారిపోయింది. కార్పొరేట్‌ భవనాలు, డిజిటల్‌ బోర్డులు, కోట్ల రూపాయల వ్యాపార ప్రచారాలకు ఇచ్చే ప్రాధాన్యత విద్యార్థుల మానసిక ఎదుగుదల, భావోద్వేగ స్థిరత్వం, నైతిక విలువలపై ఎవరూ పెట్టడం లేదు.జపాన్‌ ఉదాహరణజపాన్‌ వంటి దేశాల్లో ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో మొదటి మూడేళ్లు ఎలాంటి మార్కుల పరీక్షలు లేకుండా కేవలం పరిశుభ్రత, సమాజం పట్ల బాధ్యత, పెద్దలను గౌరవించడం వంటి జీవన సూత్రాలను మాత్రమే నేర్పిస్తారు. కానీ మన దగ్గర ఐదేళ్ల ప్రాయం నుంచే ర్యాంకుల పోటీని నూరిపోస్తున్నాం. గెలవడం ఎలాగో నేర్పుతున్న చదువులు... ఓటమిని ఎలా తట్టుకోవాలో, కోపాన్ని ఎలా అదుపు చేసుకోవాలో, తోటి మనుషులను ఎలా ప్రేమించాలో నేర్పడంలో ఘోరంగా విఫలమవుతున్నాయి.ఈ విష సంస్కృతి మారాలంటే ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రుల ఆలోచనా ధోరణిలో సమూల మార్పు రావాలి. ఉపాధ్యాయులు కేవలం సిలబస్‌ పూర్తి చేసే ఉద్యోగులుగా కాకుండా విద్యార్థుల మానసిక స్థితిని అర్థం చేసుకునే గురువులుగా నిలవాలి. గతంలో తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు కలిసి పిల్లల నడవడికను తీర్చిదిద్దేవారు. నేడు చిన్న పొర పాట్లకు కూడా పాఠశాలలపై దాడులకు దిగే తల్లిదండ్రుల ధోరణి పిల్లల్లో క్రమశిక్షణా రాహిత్యాన్ని పెంచుతోంది. పిల్లల డిజిటల్‌ స్క్రీన్‌ సమయం, సైబర్‌ స్నేహాలు, అలవాట్లను నిరంతరం గమనించడం ప్రతి తల్లిదండ్రుల ప్రాథమిక కర్తవ్యం.ప్రతి విద్యాసంస్థలో అర్హత కలిగిన మానసిక నిపుణులు, కౌన్సెలర్లను తప్పనిసరిగా నియమించి విద్యార్థుల్లో ఆకస్మిక ప్రవర్తనా మార్పులు, ఒంటరితనం, వ్యసనాలను ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించాలి. వారానికి కనీసం రెండు పీరియడ్లను నైతిక విద్య, ప్రాథమిక జీవన నైపుణ్యాలు, భావో ద్వేగ సమతుల్యత నేర్పేందుకు కేటాయించాలి. వ్యాపార విద్య స్థానంలో విలువలతో కూడిన విద్యావిధానం వచ్చినప్పుడే ఇలాంటి నేర ప్రవృత్తులకు శాశ్వత పరిష్కారం దొరుకుతుంది.– డా. మేడా జగన్మోహనరావు, విద్యారంగ నిపుణులుఇవి కూడా చదవండి: ఏఐ యుగంలో గొప్ప ఆయుధం... విచక్షణ

భారతదేశ సామాజిక, రాజకీయ గమనంలో యువత ఎల్లప్పుడూ అత్యంత ప్రభావవంత మైన శక్తిగా ఉంది. ఇటీ వల ‘జెన్‌ జీ’ ఆధ్వర్యంలో వెల్లువెత్తిన నిరసనలు, ఉద్యమాలు కేంద్రంలోని భారతీయ జనతా పార్టీ నేతృత్వంలోని ఎన్డీఏ ప్రభుత్వానికి ఒక తీవ్రమైన హెచ్చరిక లాంటివి. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో పౌరుల నుంచి, ముఖ్యంగా యువ తరం నుంచి వచ్చే అసంతృప్తిని కేవలం తాత్కా లిక భావోద్వేగంగానో లేదా రాజకీయ ప్రత్యర్థుల ప్రేరేపిత చర్యగానో కొట్టిపారేయడం సరైన పని కాదు. అయినప్పటికీ, ఈ పరిణామాలను నిష్పా క్షికంగా విశ్లేషించుకునేందుకు ఎన్డీఏకు ఇది ఒక మంచి అవకాశంగా భావించవచ్చు. ప్రపంచంలోనే అత్యధిక యువ జనాభా కలిగిన దేశం భారత్‌. అయితే, యువత తమ భవిష్యత్తుపై ఆశావహ దృక్పథంతో, విశ్వాసంతో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఈ జనాభా నిజమైన జాతీయ సంపదగా మారుతుంది. చదువు పూర్త యిన తర్వాత ఉద్యోగం దొరక్కపోవడం, కెరీర్‌ ఎదుగుదలలో స్తబ్ధత, ఆర్థిక అభద్రత వంటి సమస్యలతో యువత తీవ్ర అసంతృప్తిలో ఉంటే, ఆ జనాభా శక్తి నిరాశగా మారి సమాజంలో ఘర్షణలకు దారితీసే ప్రమాదం ఉంది. ‘ఈ నిరస నలను ఎవరు నడిపిస్తున్నారు?’ అని అన్వేషించడం కంటే, ‘యువత ఎందుకు ఇంత తీవ్ర అసంతృప్తితో ఉంది?’ అనే మూలకారణాన్ని వెత కడం అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం.దేశంలో అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరికీ ప్రభుత్వ ఉద్యోగం ఇవ్వడం ఏ ప్రభుత్వానికైనా ఆచరణా త్మకంగా సాధ్యం కాదు. మిగిలిన మెజారిటీ యువత ప్రైవేటు రంగాలు, వ్యవసాయం, సేవా రంగం, వ్యాపారాలు లేదా స్వయం ఉపాధిపైనే ఆధారపడాల్సి ఉంటుంది. కాబట్టి ప్రభుత్వాల అసలైన బాధ్యత కేవలం కొన్ని ఉద్యోగ నోటిఫికే షన్లు ఇవ్వడానికే పరిమితం కాకూడదు. యువత తమ స్వశక్తితో ఉపాధిని సృష్టించుకునే ‘జాబ్‌ క్రియేటర్స్‌’గా ఎదిగే వ్యవస్థను సిద్ధం చేయాలి.ఇదీ చదవండి: యూపీలో సీనియర్‌ ఐఏఎస్‌ అధికారిణి రాజీనామా కలకలంఆచరణాత్మక చర్యలు పాఠశాల స్థాయి నుంచే విద్యార్థులకు మార్కెట్‌ అవసరాలు, ఆధునిక ఉపాధి రంగా లపై స్పష్టమైన మార్గదర్శకత్వం అందించాలి. పరిశ్రమల అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రాక్టికల్‌ నాలెడ్జ్, ఆధునిక సాంకేతిక శిక్షణ ఇవ్వాలి. కొత్తగా వ్యాపారాలు, స్టార్టప్‌లు ప్రారంభించే యువతకు ఎలాంటి పూచీకత్తు లేకుండా సులభంగా రుణాలు, సబ్సిడీలు అందేలా చూడాలి. భారత దేశ భవిష్యత్‌ పురోగతి మన విద్యా వ్యవస్థ నాణ్యతపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉపాధ్యా యుల నియామకాలు, నాణ్యమైన శిక్షణ, పరిశో ధనలు, విద్యార్థులలో ఆచరణాత్మక అభ్యసన ఫలితాలు పెంపొందించడంపై పూర్తి దృష్టి పెట్టాలి. కేంద్రం ప్రవేశపెట్టిన జాతీయ విద్యా విధానం (ఎన్‌ఈపీ) మంచి దిశానిర్దేశం చేసింది. చదువు పూర్తయ్యే సమయానికి విద్యార్థి ఉద్యోగా ర్థిగా కాకుండా, సమాజానికి విలువను చేకూర్చే సమర్థుడిగా మారేలా విద్యా వ్యవస్థ ఉండాలి.ఇదీ చదవండి: Nepal Flash Floods 1600 మందిని కాపాడిన ఒకే ఒక్కడు!నిరసనలు ఎదురైనప్పుడు పాలకులస్పందన సహనంతో, సమతుల్యతతో ఉండాలి. యువత కోపంతో ఉన్నప్పుడు వారి అసంతృప్తికి గల కారణాలను వినడం, ఆ శక్తిని సానుకూల దిశగా మళ్లించడం పరిపక్వ నాయకత్వ లక్షణం. ఏ ప్రజా ఉద్యమంలోనైనా శాంతి భద్రతలకు విఘాతం కలిగించే అసాంఘిక శక్తులు ప్రవేశించే ప్రమాదం ఎప్పుడూ ఉంటుంది. విధ్వంసాలకు పాల్పడేవారిని, చట్టాన్ని ఉల్లంఘించే వ్యక్తులను పోలీసులు, దర్యాప్తు సంస్థలు పక్కా ఆధారాలతో గుర్తించి చట్టపరంగా కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలి. కానీ ఆ నెపంతో శాంతియుతంగా తమ ఆందోళ నలను, సమస్యలను ప్రభుత్వ దృష్టికి తెస్తున్న యువతపై విచక్షణారహితంగా చర్యలు తీసు కోవడం ప్రమాదకరం. న్యాయమైన అసమ్మతికి, నేరపూరిత కార్యకలాపాలకు మధ్య ఉన్న సన్నని గీతను పాలకులు, యంత్రాంగం గుర్తించాలి.2047 నాటికి భారతదేశాన్ని సంపూర్ణ అభి వృద్ధి చెందిన దేశంగా (వికసిత్‌ భారత్‌) తీర్చి దిద్దాలనే లక్ష్యానికి నేటి యువతే మూలస్తంభం. యువత విద్యావంతులైనప్పటికీ ఉద్యో గాలు లేక నిరాశతో ఉంటే, నైపుణ్యాలు ఉన్నా అవకాశాలు దక్కకపోతే ఈ మహత్తర లక్ష్యం కలగానే మిగిలి పోతుంది. అదే యువత నైపుణ్యాలు, ఆత్మ విశ్వాసం, పారిశ్రామిక దృక్పథంతో ముందుకు సాగితే దేశం అపూర్వమైన ప్రగతిని సాధిస్తుంది. ప్రభుత్వం యువతతో నిరంతర సంభాషణ ప్రారంభించి, వారి సమస్యలను వింటూ, విద్య, ఉపాధి వ్యవస్థలను సంస్కరించాలి. జెన్‌ జీ ఉద్య మాన్ని కేవలం రాజకీయ ముప్పుగా కాకుండా, వ్యవస్థను సరిదిద్దుకునే ఒక మేలుకొలుపుగా, సువర్ణావకాశంగా స్వీకరించి నప్పుడే బలమైన, సంపన్నమైన నవభారత నిర్మాణం సాధ్యమవుతుంది. -పి. వేణుగోపాల్‌ రెడ్డి ఏకలవ్య ఫౌండేషన్‌ వ్యవస్థాపక చైర్మన్‌

ఏ ఇద్దరు మనుషులైనా తమ డీఎన్‌ఏలో 99.6 శాతాన్ని పంచు కుంటారు. మరో మనిషిపై సానుభూతిని నిరాకరించడం అంటే, తార్కికంగా చూస్తే, మనలోని 0.4 శాతం తేడాను ద్వేషించడమే.మనం ప్రత్యేకతను ఆరాధించే యుగంలో జీవిస్తున్నాం. ఇతరులకంటే మనం ఎలాభిన్నంగా ఉన్నామో చాటిచెప్పాలని ఆధునిక సంస్కృతి మనకు చెబుతోంది. అయితే, వ్యక్తిగత సామీప్యత అనే పరిమితిని పక్కనపెట్టి, మానవాళి మొత్తానికి సంబంధించిన సమగ్ర సమాచారాన్ని పరిశీలిస్తే పూర్తిగా భిన్నమైన చిత్రం ఆవిష్కృతమవుతుంది.మనం ఒకరినొకరం వేర్వేరు శిబిరాలుగా విభజించుకోవడానికి, పరస్పరం తగాదాలు పడటానికి కారణ మవుతున్న తేడాలు చాలావరకు మన వ్యక్తిగత అనుభవాల వల్ల ఏర్పడే భ్రమలే. ఆ వ్యక్తిగత సామీప్యతను శాస్త్రీయ, గణిత విశ్లేషణల ద్వారా పక్కకు తొల గిస్తే, ఈ భూమిపై ఉన్న 830 కోట్ల మంది అంతులేని వైవిధ్య సమూహంగా కనిపించరు. విశ్వవ్యాప్త మానవ స్వభావాన్ని ప్రతిబింబించే ఒకే ఒకసాంద్రమైన శిఖరానికి మనమంతా అత్యంత సమీపంగా ముడిపడి ఉన్నామని స్పష్టమవుతుంది.ప్రపంచవ్యాప్తంగా మనుషుల ఎత్తు, చర్మపు రంగులు, స్వభావాల్లో కనిపించే వైవిధ్యాన్ని చూసి, మనుషుల మధ్య లోతైన భేదాలు ఉన్నాయని భావించడం సహజం. కానీ జన్యుశాస్త్రం దీనికి మరింత భిన్నమైన కథను చెబుతోంది. ఆధునిక జీనోమ్‌ సీక్వెన్సింగ్‌ ప్రకారం, భూమిపై ఉన్న ఏ ఇద్దరు మనుషుల జన్యు నిర్మాణమైనా సుమారు 99.6% నుంచి 99.9% వరకు ఒకేలా ఉంటుంది. మనలో కనిపించే ప్రతి శారీరక వైవిధ్యానికీ కారణం ఈ అత్యంత స్వల్పమైన తేడానే. మన మానసిక స్థితి, ప్రేరణలను నియంత్రించే న్యూరో ట్రాన్స్‌మిటర్లు, ఒత్తిడికి శరీరం స్పందించే విధానం, సామాజిక అనుబంధాలను నియంత్రించే హార్మోన్లకు సంబంధించిన జీవరసాయన రూపకల్పన మొత్తం మానవజాతిలో దాదాపు ఒకే విధంగా ఉంటుంది.సార్వత్రిక గ్రామం– సంస్థాగత సమన్వయంపిల్లల వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దేది కుటుంబంతో పాటు ఒక సామూహిక శక్తి– సామాజిక గ్రామం. శైశవం నుంచి యుక్తవయస్సు వరకు ప్రతి బిడ్డపై ప్రభావం చూపే అంశాల సమగ్ర వ్యవస్థను పరిశీలిస్తే, కుటుంబ, సామాజిక వలయం, పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, ఇంటర్నెట్, టెలి విజన్‌ సినిమాలు, ప్రపంచ వ్యాప్త మీడియా వంటి వ్యవస్థలు కనిపి స్తాయి. ఇవి సాంస్కృతిక సరి హద్దులు, కాలమాన ప్రాంతాలను దాటి ప్రతి ఒక్కరినీ ప్రభావితం చేస్తాయి.ఒక పిల్లవాడు లాస్‌ ఏంజెలిస్‌లో పెరిగినా, ముంబైలో పెరిగినా, సహకారం, పరస్పర సహకారం, నిజాయితీ, పట్టుదల, దూకుడును నియంత్రించుకోవడం వంటి ప్రాథమిక ప్రవర్తనలకు ఒకే విధమైన ప్రోత్సాహం, నిరుత్సాహం కలిగించే సంస్థాగత వ్యవస్థల గుండా ప్రయా ణిస్తుంది. పైకి కనిపించే సాంస్కృతిక భేదాలు నిజమే. కానీ వాటి అంత ర్లీన ప్రవర్తనా శిక్షణ మాత్రం ఒకే దిశగా పయనిస్తుంది.830 కోట్ల మంది వ్యక్తులు సమష్టిగా చూస్తే, ప్రాథమికంగా ఒకే విధమైన లక్షణాలను కలిగి ఉన్నారని గణాంకపరంగా ఎలా నిరూపించగలం? ఇందుకోసం ఒక ప్రపంచవ్యాప్త ఆలోచనా ప్రయోగాన్ని ఊహించు కుందాం. వేలాది మంది పాల్గొనేవారిని, తమకు బాగా పరిచయమున్న 100 మంది వ్యక్తుల పేర్లను చెప్పమని అడుగుదాం. ఆ తర్వాత ప్రతి వ్యక్తి స్వభావాన్ని 1 నుంచి 10 వరకు ఒక ప్రమాణంపై అంచనా వేయమని కోరుదాం. అలా కోట్లాది సంబంధాలతో అనుసంధానమైన ఒక భారీ మానవజాలం ఏర్పడుతుంది.ఇప్పుడు ఈ సమాచారాన్ని కంప్యూటర్‌కు అందిద్దాం. ఒక్కొక్కరి వ్యక్తిగత రేటింగ్‌లను విడిగా పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి బదులుగా, ఒక వ్యక్తికి అతని లేదా ఆమె మొత్తం సామాజిక వలయంలో లభించిన ప్రతి రేటింగ్‌ను కంప్యూటర్‌ సమీకరిస్తుంది. ఫలితంగా, వ్యక్తిగత పక్షపాతా లను సగటు చేసి తొలగించిన, ప్రతి వ్యక్తి సామాజిక స్థితికి సంబంధించిన మరింత వాస్తవికమైన అంచనా లభిస్తుంది. వేలాది మంది వ్యక్తులకు ఇలా పక్షపాతాలను సరిచేసి లెక్కించిన సగటు విలువలను గ్రాఫ్‌పై ఉంచితే, ఆ సమాచారం యాదృచ్ఛికంగా చెల్లాచెదురుగా కనిపించదు. అది ఒక స్పష్ట మైన గాసియన్‌ పంపిణీగా, అంటే గంట ఆకారంలో ఉండే ఒక వక్రరేఖగా రూపుదాల్చుతుంది. దాని అత్యంత సాంద్రమైన శిఖరం 6 లేదా 7కు సమీపంలో ఉంటుంది.ఇదీ చదవండి: Nepal Flash Floods 1600 మందిని కాపాడిన ఒకే ఒక్కడు!అత్యధిక మంది మనుషులు పూర్తిగా మంచివాళ్లూ కాదు, పూర్తిగా రాక్షసులూ కాదు. మనం సహజంగానే సగటు మనుషులం– బతకడానికి, ప్రేమించడానికి, ఇతరులతో అనుబంధం ఏర్పరచుకోవడానికి, సమూ హంలో మన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి మన వంతు ప్రయత్నంచేస్తుంటాం. నిజమైన అత్యంత మంచి లేదా అత్యంత చెడు వ్యక్తులు మాత్రం ఈ వక్రరేఖకు ఇరువైపులా ఉండే పలుచని చివరి భాగాల్లో మాత్రమే కనిపిస్తారు. వారు గణాంకపరంగా అరుదైన మినహాయింపులు. సాధారణ నియమం మాత్రం కాదు.అవుట్‌లయర్‌ అనే భ్రమదైనందిన జీవితంలో మన మెదళ్లు సాధారణానికి భిన్నంగా ఉండే వ్యక్తులను గుర్తించేందుకు సహజంగానే ప్రయత్నిస్తుంటాయి. ఒక వ్యక్తితో జరిగిన ఒక్క చెడు అనుభవంతోనే అతడిని లేదా ఆమెను శాశ్వతంగా ప్రతినాయకుడిగా ముద్ర వేస్తాం. అలాగే, ఒకే ఒక్క వీరోచిత చర్యతో ఎవరినైనా అందుకోలేని స్థాయిలో ఉన్నత పీఠంపై కూర్చోబెడతాం. కానీ గణిత విశ్లేషణ ఈ భావనను వ్యక్తిగత సామీప్యత వల్ల కలిగే భ్రమగా బయటపెడుతుంది. మానవులందరి అభిప్రాయాలను కంప్యూటర్‌ సగటు చేసినప్పుడు, మనం భయపడే రాక్షసులూ, మనం ఆరాధించే మహనీ యులూ ఇద్దరూ గంట ఆకారపు వక్రరేఖలోని మధ్య భాగం వైపే లాగ బడతారు. గణాంక పరంగా చూస్తే, మనమంతా ఆ ఒకే సాంద్రమైన శిఖరం కిందనే ఉన్నాం. మనందరిలోనూ లోపాలున్నాయి; అదే సమయంలో మనం అందంగా అసంపూర్ణమైన మనుషులం.ఇదీ చదవండి: యూపీలో సీనియర్‌ ఐఏఎస్‌ అధికారిణి రాజీనామా కలకలంఇంతకు డేటా చెబుతున్నదేమిటి?ఈ తర్కం మూడు స్వతంత్ర దిశల నుంచి ఒకే నిర్ధారణకు చేరుకుంటుంది: జన్యుశాస్త్రం, సంస్థాగత సామాజిక శాస్త్రం, గణిత గణాంకాలు. ఏ ఇద్దరు మనుషులైనా తమ డీఎన్‌ఏలో 99.6 శాతాన్ని పంచుకుంటారు. మరో మనిషిపై సానుభూతిని నిరాకరించడం అంటే, తార్కికంగా చూస్తే, మనలోని 0.4 శాతం తేడాను ద్వేషించడమే. మరో సంస్కృతిని పరాయిదిగా చూడటం అంటే, డేటాను తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడమే. జీవశాస్త్రపరంగా మనమంతా ఒకే తాళంలో ఉన్నాం. పరస్పరం ముడి పడిన సంస్థాగత వ్యవస్థల ద్వారా మనం రూపుదిద్దుకుంటున్నాం. మనల్ని మనం ప్రతిబింబించే కోట్లాది సూక్ష్మ ప్రతిరూపాల మనం మధ్య జీవిస్తున్నాం.అందువల్ల తార్కికంగా మనం చేరుకోవాల్సిన ఏకైక నిర్ధారణ: వారందరినీ ప్రేమించండి! మేడాపరమేశ్వర రెడ్డి వ్యాసకర్త రిటైర్డ్‌ ఇండియన్‌ అమెరికన్‌ శాస్త్రవేత్త; రెడ్డి సెంటర్‌ ఫర్‌ క్రిటికల్‌ అండ్‌ ఇంటిగ్రేటెడ్‌ థింకింగ్‌ డైరెక్టర్‌

నేటి ఆధునిక విద్యా విధానంలో విద్యార్థి వికాసానికి ప్రధాన కూడలి ఇంటర్‌ విద్య. దీని ద్వారానే సాంకేతిక, వైద్య, బ్యాంకింగ్‌ రంగాలకు చెందిన నిష్ణాతులైన విద్యావంతులు తయారై ఆ యా రంగాలను సుసంపన్నం చేయగలరు. ఇంటర్‌ విద్య ఎంత కీలకమో అందులో ద్వితీయ భాష కూడా అంతే ప్రధానం. ఇంటర్‌ వ్యవస్థ ఏర్పడ్డప్పుడే మాతృభాషల వికాసమే లక్ష్యంగా విద్యార్థులు తమ తమ మాతృభాషలు ఎంపిక చేసుకొని చదువుకునే వెసులుబాటు కల్పిస్తూ తెలుగు, హిందీ, ఉర్దూ, అరబిక్, ఫ్రెంచ్, సంస్కృతం, ఆంగ్లం భాషలకు అవకాశం కల్పించారు. ‘మాతృభాష సంస్కృతి సాహిత్య వికాసాల వేదిక ద్వితీయ భాష’ అనే సూత్రంతో దీన్ని ఏర్పాటు చేశారు.ప్రస్తుతం ఇంటర్‌ విద్యార్థి మాతృభాషతో ప్రమేయం లేకుండా ‘తక్కువ నిడివి–స్వల్ప బోధన–అధిక మార్కులు’ అనే ఆధునిక సూత్రంతో కార్పొరేట్‌ కళాశాలలు నిర్బంధ సంస్కృత విద్యను అంటగడు తున్నాయి. ప్రభుత్వ కళాశాలల్లోనూ ద్వితీయ భాష మాతృభాష సూత్రం తుంగలో తొక్కి అడ్మిషన్లు పెంచు కోవడం వల్ల ద్వితీయ భాషగా తెలుగు చదివేవారి సంఖ్య రోజురోజుకు తగ్గిపోతుంది. ఎంతో పవిత్రమైన సంస్కృత భాషకు మనం ఎంత గౌరవం ఇస్తున్నాం? ప్రాథమిక తరగతుల్లో నేర్చుకోని సంస్కృతాన్ని రెండు సంవత్సరాల్లో ఎలా నేర్పగలం? అదేవిధంగా హిందీ చదివిన విద్యార్థులకు కనీసం చదవడం, రాయడం, మాట్లాడటం వస్తుందా? కేవలం మూల్యాంకనంలో అధిక పేపర్లు ఉండి అధిక మొత్తంలో పారితోషికం రావాలనే ఆశతో విద్యార్థుల భావి జీవితాలను భాషాపరంగా నాశనం చేయడం గౌరవప్రదమైన గురువులుగా మనకు తగునా?ఇంటర్‌ విద్యాభ్యాసం చేస్తున్న లక్షలాది మంది విద్యార్థుల్లో 80% విద్యార్థులు తెలుగు మాతృభాష కలవారే ఉన్నారు. అవసరార్థం ఆంగ్ల భాషలో విద్యాభ్యాసం చేస్తున్నా దాన్ని అర్థం చేసుకునేది మాత్రం వారి అమ్మ భాషలోనే. ద్వితీయ భాష తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాలు మానవతా విలువలు, శతక సాహిత్యం, స్థానిక సంస్కృతి, సాంప్ర దాయాలు, రచయితలు, రచనలను పరిచయం చేస్తూ విద్యార్థుల్లో సృజనాత్మకతను పెంచేలా ఉన్నాయి. ‘మన ప్రోత్సహం విద్యార్థి ఉన్నతికి ఉపకరించాలి తప్ప వినాశనానికి దోహదపడకూడదు’ అని గౌరవ ఉపన్యాసకులు తెలుసుకోవాలి. మూల్యాంకన కేంద్రాల్లో ఉన్నత స్థాయి అధికారులను నియమించి సూక్ష్మ పరిశీలన చేస్తే మూల్యాంకన విలువలు పెరుగుతాయి. అప్పుడే విద్యా లక్ష్యాలు నెరవేరతాయి. లేకపోతే భవిష్యత్తులో ఇంటర్‌ విద్యలో తెలుగు కనుమరుగయ్యే ప్రమాదం ఉంది.– డా. అమ్మిన శ్రీనివాసరాజు. సీనియర్‌ తెలుగు ఉపన్యాసకులు(నేడు వ్యావహారిక భాషోద్యమ నాయకుడు గిడుగు రామమూర్తి పంతులు జయంతి)ఇవి కూడా చదవండి: నేడు నేపాల్‌... రేపు ఇండియా?

ఆధ్యాత్మిక వికాసం పట్ల ఆకర్షితులైన ఆలోచనపరుల ఆసక్తులు ఉన్నతంగా ఉంటుంటాయి. సకల సృష్టిపట్ల వారు ప్రేమతో వ్యవహరిస్తారు. సద్భక్త్యాసక్తితో తన చుట్టూ ఉన్న సాటివారిని, దూరస్తులైన సామాన్యు లనూ ఒకేలా ప్రేమిస్తారు.సామాజిక సేవ సంబంధిత పరిచర్యలకు తమ విలువైన సమయం కేటాయించడం, సత్క్రియలను చేతలలో చూపడం, మేలైన సాహిత్యం చదవడం, గాత్ర సంగీతం వినడం, సేంద్రియ తోటల పెంపకం, కొత్త భాషలు నేర్చుకోవడం, చిన్న పిల్లలకు తగు శ్రద్ధతో ఓపిక సహనం కలిగి అర్థవంతమైన రీతిలో పాఠాలు బోధించడం, బాధితులను ఓదార్చి వారిలో ధైర్యం నూరిపోయడం, పరిసరాల పరిశుభ్రతకు పూనుకొని పర్యావరణాన్ని కాపాడుకొనే ప్రయత్నాలు చేయడం, బృందపని సారథ్య సామార్థ్యం పట్ల అవగాహన పెంచడం వంటి అలవాట్లు, పనులు వీరిలో కనిపిస్తాయి.సత్యాన్ని ప్రేమించే అన్వేషకులు ఆత్మ సంబంధ జీవముతో వర్ధిల్లుతుంటారు. సత్య సంబంధ ఆత్మజ్ఞానం ఆత్మకు ఆహారం. ఇట్టి ఆహారం వలన జీవింపజేసేది, మనిషి ఉనికిని కాపాడుతుండేది ఆత్మే కాబట్టి ఆత్మ అభ్యున్నతి పట్ల శ్రద్ధ అవసరం. తెలిసిన కొద్దిపాటి సత్యంతోనే ఎదగడం ప్రారంభిస్తే, అనగా అట్టి సత్యానికి లోబడి జీవిస్తేనే మరింతగా సత్యములోనికి అడుగులు పడే అవకాశం మెండుగా ఉంటుంది. ఇలా ఆధ్యాత్మిక వికాసం వైపుగా ఒక్కో మెట్టు ఎక్కగలిగితే ఆధ్యాత్మిక భావ దారిద్య్రం నుండి విడిపించబడతాము.– జేతమ్‌ఇవి చదవండి: ధైర్యం వదిలేస్తే ఏం జరుగుతుంది?

హిమాలయాలు కోట్లాది ప్రజలకు జీవనాధారమైన నదులకు పుట్టినిల్లు. భారత ఉపఖండ వాతావరణం, వ్యవసాయం, జీవ వైవిధ్యం, ఆధ్యాత్మికతతో వాటికి విడదీయరాని సంబంధం ఉంది. కానీ నేడు మనిషి హిమాలయాలను ప్రకృతి వరంగా కాకుండా పర్యాటక కేంద్రంగా, రహదారి కారిడార్‌గా, విద్యుత్‌ ప్రాజెక్టుల ప్రాంతంగా, నిర్మాణాలకు అనువైన భూమిగా చూడటం మొదలు పెట్టాడు. మరోవైపు వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం కూడా పెరుగు తోంది. ఫలితంగా నేపాల్‌–టిబెట్‌ సరిహద్దు హిమాలయప్రాంతంలో ఆగస్టు 26 లాంటి ఘోరవిపత్తులు సంభవిస్తున్నాయి. అభివృద్ధి కావాలి. కానీ హిమాలయాల మూల్యంతో కాదు. దేశ భద్రతకు రహదారులు అవసరం. స్థానిక ప్రజల ఆర్థికాభివృద్ధికి పర్యాటకం అవసరం. కానీ హిమాలయాలను మైదాన ప్రాంతాల మాదిరిగా చూస్తూ అభివృద్ధి చేయడం ప్రమాదకరం. కొండను తొలిచి రోడ్డు వేస్తాం. తవ్విన మట్టి, రాళ్లను పక్కనే వేస్తాం. నదీ తీరంలో హోటల్‌ కడతాం. పార్కింగ్‌ కోసం నదినే పూడ్చివేస్తాం. వాగులపై నిర్మాణాలు చేపడతాం. సహజ డ్రైనేజీలను మూసేస్తాం. ఆ తర్వాత భారీ వర్షం వస్తే మాత్రం దాన్ని ‘అనూహ్య ప్రకృతి విపత్తు’గా పేర్కొంటాం. ప్రకృతి అనూహ్యంగా ప్రవర్తించిందా? లేక ప్రకృతి హెచ్చరికలను మనమే పట్టించుకోలేదా?హిమాలయంలో రహదారి నిర్మాణం అంటే కేవలం కొండను తవ్వడం కాదు. కొండ స్థిరత్వం, నీటి సహజ ప్రవాహం, వర్షపు నీటి డ్రైనేజీ, దిగువ ప్రాంతాల భద్రత అన్నింటిపైనా ప్రభావంఉంటుంది. అందుకే ‘ఎన్ని కిలోమీటర్ల రోడ్డు నిర్మించాం?’ అన్నదే కాకుండా ‘ఎంత భూభాగం అస్థిరమైంది?’ అని కూడా ప్రశ్నించాలి. రోడ్డు ‘ఆల్‌ వెదర్‌’ కావచ్చు... హిమాలయం మాత్రం ‘ఆల్‌ వెదర్‌’ కాదు అనే విషయం గుర్తుంచుకోవాలి.కేదార్‌నాథ్‌ నుంచి జోషిమఠ్‌ వరకు...2013 కేదార్‌నాథ్‌ విషాదం హిమాలయాల సున్నితత్వాన్ని దేశా నికి స్పష్టంగా చూపించింది. నదీ లోయలు, వరద మైదానాలు, కొండచరియలు విరిగిపడే ప్రాంతాల్లో నిర్మాణాలపై హెచ్చరికలు వచ్చాయి. 2023లో జోషిమఠ్‌ భూమి కుంగుబాటు మరోసారి హెచ్చరించింది.హిమాలయాల్లో మరో పెద్ద సమస్య నదీ తీరాలు, వరద మైదానాల్లో పెరుగుతున్న నిర్మాణాలు. సహజ నదీ ప్రవాహప్రాంతం క్రమంగా కుంచించుకు పోతోంది. సాధారణ రోజుల్లో నది ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. కానీ అసాధారణ వర్షం వచ్చినప్పుడు దాని పాత ప్రవాహ మార్గాలు తిరిగి జీవం పొందుతాయి. నది తన దారిని తిరిగి వెతుక్కుంటుంది. అందుకే నదీ గర్భం, వరద మైదా నాల్లో నిర్మాణాలకు కఠినమైన జోనింగ్‌ నిబంధనలు అవసరం.హిమాలయాలను రక్షించాలంటే అభివృద్ధిని పూర్తిగా ఆపాల్సిన అవసరం లేదు. అభివృద్ధి విధానాన్ని మార్చాలి. ప్రతి ప్రధాన తీర్థ, పర్యాటక ప్రాంతానికి శాస్త్రీయ క్యారీయింగ్‌ కెపాసిటీని నిర్ణయించాలి. నదుల వెంట, సహజ డ్రైనేజీలలో నిర్మాణాలను కఠినంగా నియంత్రించాలి. భారీ రోడ్డు, టన్నెల్, విద్యుత్‌ ప్రాజెక్టులకు పర్యా వరణ ముప్పు మదింపును తప్పనిసరి చేయాలి. కొండ తవ్వకాల వ్యర్థం నదుల్లోకి చేరకుండా పటిష్ట పర్యవేక్షణ ఉండాలి. స్థానిక ప్రజల అనుభవం, సంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని విపత్తు నిర్వహణలో భాగం చేయాలి.హిమాలయాలను జయించలేం, గౌరవించాలి. ఎంత పెద్ద రోడ్డు వేసినా, ఎన్ని టన్నెళ్లు తవ్వినా, ఎన్ని హోటళ్లు కట్టినా, ఒక విరిగిన భారీ కొండచరియ ముందు మనిషి ఎంత చిన్నవాడోప్రకృతి నిరూపిస్తూనే ఉంటుంది. హిమాలయాలను మన అవసరా లకు తగ్గట్టు మార్చడం కాదు. మన అవసరాలను హిమాలయాల పరిమితులకు తగ్గట్టు మార్చుకోవాలి. అదే నిజమైన అభివృద్ధి.– శ్రీకాంత్‌ బందు ‘ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

భారత్‌ ప్రస్తుతం దౌత్య వ్యవహారాల్లో తలమునకలై ఉంది. కిర్గిజ్‌స్తాన్‌లోని బిష్కెక్‌లో ఆగస్టు 31 నుంచి షాంఘై కోఆపరేషన్‌ ఆర్గనైజేషన్‌(ఎస్‌సీఓ) శిఖ రాగ్ర సమావేశాలు మొదలవుతున్నాయి. తర్వాత, ఢిల్లీలో సెప్టెంబర్‌ 12 నుంచి ‘బ్రిక్స్‌’ శిఖరాగ్ర సమావేశాలు జరగ నున్నాయి.మన జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజీత్‌ డోభాల్‌ ఆగస్టు 25న చైనా ఉపాధ్యక్షుడు హాన్‌ జెంగ్, విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యితో బీజింగ్‌లో చర్చలు జరిపారు. భారత్‌–చైనా సరిహద్దు వివాదంపై రెండు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతి నిధుల 25వ దఫా సమావేశాలు చైనాలో జరిగాయి. రెండు దేశాలు మొదటి రోజున విడివిడిగా ప్రకటనలు చేశాయి. దాంతో ఏకాభి ప్రాయం కుదరనట్లుగా కనిపించింది. కానీ, ఆగస్టు 26న, ఎనిమిది అంశాలతో ఒక సంయుక్త ప్రకటనను విడుదల చేశాయి. ఏకీభావం ఎందులో?ద్వైపాక్షిక సహకారాన్ని విస్తరింపజేసుకోవడం, స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించడం, శాంతి, ప్రశాంతతలకు భంగం వాటిల్లకుండా చూసుకొనే దిశగా ముందడుగు వేయాలని స్థూలంగా ఒక అభిప్రా యానికి వచ్చారు. సరిహద్దుల పునర్విభజనపై ‘వీలైనంత త్వరగా, గణనీయమైన ఫలితాలు’ సాధించేలా చర్చలు జరపాలనే సంకల్పం గురించి ప్రత్యేకించి పేర్కొన్నారు. సరిహద్దుకు రెండు వైపుల ప్రవహి స్తున్న నదుల గురించి సెప్టెంబర్‌లో మాట్లాడుకోవాలని నిర్ణయాని కొచ్చారు. సరిహద్దు గుండా సాగే వర్తకానికి వెసులుబాటు కల్పించు కోవాలనీ, సరిహద్దులో అదనంగా సమావేశ ప్రాంతాలు, హాట్‌ లైన్స్‌ ఏర్పాటు చేసుకోవాలనీ నిర్ణయించారు.భారత్‌–చైనా మధ్యనున్న 3,488 కిలోమీటర్ల నిడివి గల వాస్తవాధీన రేఖలో పునర్విభజనకు ఏయే రంగాలను ఎంచుకున్నదీ రెండు పక్షాలు వెల్లడించలేదు. భారత్‌–చైనా ప్రత్యేక ప్రతినిధుల తదుపరి దఫా సమావేశం మన దేశంలో 2027లో జరుగనుంది. గల్వాన్‌ ఘర్షణ (2020) తర్వాత, స్నేహ సంబంధాలను పటిష్ట పరచుకునేందుకు ఆమధ్య కాలంలో సాగిన ప్రయత్నాలకు కొనసాగింపుగా ఈ చర్చలు జరిగాయని భావించవచ్చు. కూటముల భిన్న లక్ష్యాలుభారత్‌ విషయానికొస్తే, ‘ఎస్‌సీఓ’, ‘బ్రిక్స్‌’ నెరవేర్చగల ప్రయోజనాలు భిన్నమైనవి. షాంఘై సహకార సంస్థలో భారత్‌– చైనాలతోపాటు రష్యా, పాకిస్తాన్, కజికిస్తాన్, కిర్గిజ్‌స్తాన్, తజికిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, ఇరాన్, బెలారస్‌ ఉన్నాయి. ఇది మొదట్లో ప్రాంతీయ భద్రత, కౌంటర్‌–టెర్రరిజంపైనే దృష్టి పెట్టింది. తర్వాత, ఆయా దేశాల మధ్య కనెక్టివిటీ, వాణిజ్య సంబంధాలకు విస్తరించి నప్పటికీ, ఈ సంస్థకు ఇప్పటికీ భద్రతే మూల బిందువు.బిష్కెక్‌ సమావేశంలో మనం సీమాంతర తీవ్రవాదం గురించి లేవనెత్తే అవకాశం ఉంది. సార్వభౌమాధికారాన్ని ఉల్లంఘించేదిగా ఉన్న చైనా చేపట్టిన బెల్ట్‌ అండ్‌ రోడ్‌ ఇనీషియేటివ్‌లపై వెనక్కి తగ్గాలని కోరవచ్చు. మధ్య ఆసియా, రష్యా, చైనాలతో కలసి పనిచేయగల మార్గాలను అన్వేషించవచ్చు. ‘బ్రిక్స్‌’కు విస్తృత భౌగోళిక రాజకీయ ప్రాధాన్యం ఉంది. ప్రస్తుత అధ్యక్ష హోదాలో ‘బ్రిక్స్‌’ కూటమి నాయకుల 18వ శిఖరాగ్ర సమావేశాలకు మనమే ఆతిథేయిగా ఉన్నాం. ‘స్థితిస్థాపకత, నవీ కరణ, సహకారం, సుస్థిరత’లను ప్రధాన భావనగా చేసుకుని ఈ సమావేశాలు సెప్టెంబర్‌ 12–13 తేదీలలో జరుగనున్నాయి. రెండు వారాల వ్యవధి మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ ఢిల్లీ సదస్సుకు జిన్‌పింగ్‌ హాజరవుతారని బీజింగ్‌ ఇంకా అధికారికంగా ప్రకటించ లేదు. కానీ, భారత్‌ ‘విజయవంతంగా’ ‘బ్రిక్స్‌’ సమావేశాలు నిర్వహించేందుకు అండగా ఉంటామని చైనా చెబుతోంది. బ్రెజిల్‌ శిఖరాగ్ర సదస్సుకు జిన్‌పింగ్‌ హాజరవబోవడం లేదని బీజింగ్‌ 2025 మొదట్లోనే ప్రక టించేసింది. ఇది నిష్క్రియాపరత్వం కాదు. ఆచితూచి వ్యవహరించే ధోరణి. హాజరయ్యే అంశాన్ని నాన్చడం వల్ల సరిహద్దు పునర్విభజన, వాణిజ్యం అంశాలపై బేరసారాలాడేందుకు బీజింగ్‌కు అవకాశం చిక్కుతుంది.పాతుకుపోయిన అపనమ్మకంబీజింగ్‌ రెండు నాల్కల ధోరణి ఢిల్లీని కలవరపరుస్తోంది. అది ఒక పక్క, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను ‘వ్యూహాత్మక, దీర్ఘకాలికదృక్పథం’తో చూస్తున్నామని చెబుతోంది. మరోపక్క, అరుణాచల్‌ ప్రదేశ్‌కు సంబంధించి కొత్త మ్యాప్‌లు విడుదల చేస్తోంది. వాస్తవాధీన రేఖపై అస్పష్టతను కొనసాగిస్తోంది. ఉగ్ర జాబితాలో చేర్చే విషయంలో ఐక్యరాజ్య సమితిలో మనకు అడ్డంపడుతోంది.ఢిల్లీ కూడా రెండు మార్గాల వైఖరిని కనబరుస్తోందని బీజింగ్‌ భావిస్తోంది. ‘క్వాడ్‌’ (ఆస్ట్రేలియా, ఇండియా, జపాన్, అమెరికా)తో సంబంధాలు బలపరచుకోవాలని చూస్తోంది. భారత్‌లో చైనాసంస్థల పెట్టుబడుల విషయంలో సవాలక్ష నిబంధనలనుముందుకు తెస్తోంది. భారత్‌ ఇలా సంశయించడానికి ఆర్థికఅంశాలు కారణమవుతున్నాయి. మన్మోహన్‌ సింగ్‌ ప్రధాని అయినపుడు 2003–04లో భారత్‌–చైనా వాణిజ్య లోటు కేవలం 1.1 బిలియన్‌ డాలర్లు. మొత్తం వాణిజ్యం 14 బిలియన్‌ డాలర్లకన్నా తక్కువే. చైనా 2008 నాటికి భారత్‌కు పెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామిగా అవతరించింది. రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం సుమారుగా 38 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకుంది. అది 2023–24 నాటికి 118.4 బిలియన్‌ డాలర్లను మించిపోయింది. 2024–25 నాటికి 127.7 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకుంది. చైనాతో వాణిజ్యం మాదిరిగానే దాని నుంచి దిగుమతులు కూడా మనకు ఎక్కువ అవుతున్నాయి. ఈ వాణిజ్య లోటు 2003–04లో 1 బిలియన్‌ డాలర్లుగా ఉండేది. అది 2023–24 నాటికి 85.07 బిలియన్‌ డాలర్లకు పెరిగింది. ఒక్క ఏడాదిలోనే 17% పెరుగుదలను కనబరుస్తూ 2024–25లో 99.2 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకుంది. భారతదేశపు మొత్తం వాణిజ్య అసమతుల్యతలో చైనా వాటాయే ఇపుడు 35%. చైనా నుంచి మరో పెద్ద అలను తట్టుకోగల స్థితిలో భారత్‌ లేదు. చైనా వస్తువులపై అమెరికా సుంకాలు 245% ఉన్నాయి. దాంతో చైనా వస్తువులు మన దేశంలోకి మరింతగా వచ్చిపడే ప్రమాదం ఉంది. పైగా, అమెరికాతో వాణిజ్యాన్ని పెంపొందించుకుని, దాన్ని 2030 నాటికి 500 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేర్చేందుకు ఢిల్లీ–వాషింగ్టన్‌ మధ్య చర్చలు సాగుతున్నాయి. భారత్‌ ఆత్మరక్షణ ధోరణిలో ఉంది. కనుక, ఎంతో యుక్తిని ప్రదర్శించవలసి ఉంటుంది. షాంఘై సంస్థలో సరిహద్దు, భద్రతా సమస్యలను లేవనెత్తాలి. ప్రపంచ బడుగు దేశాల వేదికగా ‘బ్రిక్స్‌’ను సజీవంగా ఉంచాలి. అదే సమయంలో, ఆర్థిక సంబంధాలు తెగి పోకుండా చూసుకోవాలి. ట్రంప్‌ 2026లో సృష్టించిన సంక్షోభం భారత్‌–చైనాలను ఎడమొహం పెడమొహం కాకుండా చేస్తోంది. అందుకనే, భారత్‌–చైనా ముంగిట ‘చారిత్రక అవకాశం’ ఉందని డోభాల్‌ వ్యాఖ్యానించారు. ఇతర విషయాల్లో ప్రగతిని సాధించే ముందు ‘సరిహద్దు సమస్యను సరైన విధంగా పరిష్కరించుకునేందుకు’ భారత్‌ సిద్ధంగా ఉందని చెప్పారు. చైనా విదేశాంగ మంత్రి యాంగ్‌ యి కూడా గత ఏడాదిగా రెండు పక్షాలు ‘క్షేత్ర స్థాయిలో ఫలితాలు చూపేందుకు కృషి చేశాయి. మంచి ప్రగతిని కనబరి చాయి’ అని వ్యాఖ్యానించారు. ప్రగతిని కనబరిచాయి అన్నారేగానీ, పురోగతి అనే పదాన్ని ఉపయోగించలేదు. సంపూర్ణ నమ్మకం లేక పోవడం వల్లనే పదాలను ఆచితూచి ప్రయోగిస్తున్నారు. రెండు దేశాలు ఘర్షణను కోరుకోవడం లేదు. గొప్పగా బేర సారాలు సాగించాలనే కోరిక ఇరువైపులా లేదు. పోటీని కొనసా గిస్తూ రావడమే ప్రస్తుతానికి చేయగలిగిన పని. రక్షణను చూసుకుంటూనే మిగిలిన పనులను చక్కబెట్టుకోవడం. ఇదీ భారత్‌–చైనా మధ్య సంబంధాల ప్రస్తుత స్థితి. రెండూ పరస్పర మిత్రదేశాలు కాదు. శత్రువులూ కాదు. ఒకరిని చూసి ఒకరు శాశ్వతంగా జంకే శక్తిమంతమైన దేశాలు. తదుపరి సంక్షోభం సంభవించకుండా నివారించడానికి చర్చలు జరుపుతూ ఉంటాయి. -వ్యాసకర్త రక్షణ వ్యవహారాల నిపుణుడు;‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌ డైరెక్టర్‌’-సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

విశాఖపట్నం సమీపంలోని గుడిలోవలో ఆగస్టు 19 నుంచి 21 వరకు జరిగిన రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్‌ సంఘ్‌ (ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌) మూడు రోజుల అఖిల భారత సమన్వయ సమావేశాన్ని సాధారణ వార్షిక సంస్థాగత సమావేశంగా మాత్రమే చూడటం సరిపోదు. ఈ సమా వేశంలో యువత, వ్యవస్థలోని లోపాలు, జంతర్‌ మంతర్‌ నిరస నలు, కుటుంబ వ్యవస్థ, పర్యావరణం, నైపుణ్యాభివృద్ధి, కృత్రిమ మేధస్సు వంటి అంశాలు చర్చకు రావడం ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ భవిష్యత్‌ సామాజిక వ్యూహంలో మార్పులకు సంకేతంగా కనిపిస్తోంది.విద్యా వ్యవస్థలో లోపాలు, ప్రవేశ పరీక్షల అవకతవకలు, పేపర్‌ లీకులు, యువత భవిష్యత్తుపై ఆందోళన వంటి అంశాలతో ప్రారంభమైన జెన్‌–జీ ఉద్యమం దేశవ్యాప్తంగా పెద్దచర్చకు దారితీసింది. 49 రోజుల ఆందోళన అనంతరం కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ రాజీనామా చేయడం, ప్రభుత్వం కొన్ని హామీలు ఇవ్వడంతో ఉద్యమం ముగిసింది. ఈ నేపథ్యంలో భవిష్యత్‌ ఎన్నికల రాజకీయాల్లో యువత శక్తిని ఏ రాజకీయ సంస్థ కూడా నిర్లక్ష్యం చేయలేదు.జంతర్‌ మంతర్‌ నిరసనలపై విలేఖరులు ప్రశ్నించినప్పుడు, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ దానిని కేవలం అవినీతి సమస్యగా చూడలేదు; వ్యవస్థ లోని లోపాలు, యువతలో భవిష్యత్తుపై ఏర్పడుతున్న ఆందోళన; ప్రభుత్వాలు, సమాజం కలిసి వ్యవస్థను సరిచేయాల్సిన అవసరం ఉందని సంఘ్‌ నాయకత్వం పేర్కొంది. విద్య, ఉద్యోగం, పోటీ పరీక్షలు, పరిపాలనా పారదర్శకత, అవినీతి, ధరలు, సామాజిక అవకాశాలు వంటి అనుభవాలు క్రమంగా యువతలో ప్రభు త్వంపై నమ్మకాన్ని నిర్మిస్తాయి లేదా దెబ్బతీస్తాయి. జంతర్‌ మంతర్‌ ఉద్యమం ఈ అసంతృప్తికి ఒక డిజిటల్‌ ముఖాన్ని చూపించింది.సోషల్‌ మీడియానే యుద్ధభూమిజంతర్‌ మంతర్‌ ఉద్యమం... నేటి రాజకీయ శక్తి కేవలం సభలు, ర్యాలీలు, పోస్టర్లు, సంప్రదాయ మీడియా ద్వారా నిర్ణయించబడదు, సామాజిక మాధ్యమాల్లో కథనాన్ని ఎవరు నిర్మిస్తారన్నది కూడా అంతే ముఖ్యం అనే విషయాన్ని స్పష్టం చేసింది. జనరేషన్‌ జెడ్‌ రాజకీయ చైతన్యం చాలా వరకు డిజిటల్‌ ప్రపంచంలో పెరుగుతోంది. వ్యంగ్యం, మీమ్స్, చిన్న వీడియోలు, ప్రత్యక్ష ప్రసా రాలు, వ్యక్తిగత కథనాలు– ఇవి యువతను సంప్రదాయ రాజకీయ ప్రసంగాల కంటే వేగంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. అందుకే ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ యువతతో ‘నిరంతర సంబంధం’ గురించి మాట్లా డటం, సాంకేతికతపై ప్రత్యేకంగా చర్చించడం యాదృచ్ఛికం కాదు.ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ రాజకీయ పార్టీ కాదు. ఎన్నికల్లో ప్రత్యక్షంగా పోటీ చేయదు. అయినప్పటికీ బీజేపీతో దాని సైద్ధాంతిక, సంస్థాగత సంబంధాల కారణంగా సంఘ్‌ సమాజంలో చేపట్టే కార్యాచరణకు ఎన్నికల రాజకీయాలపై పరోక్ష ప్రభావం ఉండటం సహజం. అందుకే విశాఖ సమావేశాన్ని బీజేపీ భవిష్యత్‌ ఎన్నికల వ్యూహానికి కూడా ఒక సూచికగా చూడవచ్చు.ఇకపై సంఘ్‌ ముందున్న అసలు పరీక్ష యువతకు హిందు త్వాన్ని వివరించడం కాదు; యువత ఎదుర్కొంటున్న వాస్తవ సమస్యలకు హిందుత్వ–సనాతన ధర్మ భావజాలం ఏ సమాధానం ఇస్తుందో చూపించడం. ఉపాధి, విద్య, అవినీతి, సాంకేతిక మార్పు, పర్యావరణం, సామాజిక సామరస్యం, కుటుంబ విలువలు ఈ అంశాలపై ఆచరణాత్మక పరిష్కారాలను చూపగలిగితే సంఘ్‌ తన సామాజిక ప్రభావాన్ని మరింత విస్తరించగలదు. అలా చేయలేక పోతే, కేవలం సిద్ధాంతపరమైన ప్రచారం కొత్తతరాన్ని ఆకర్షించక పోవచ్చు. విశాఖ సమన్వయ సమావేశం అందుకే ఒక సాధారణ వార్షిక సమావేశం కాదు. ఇది ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ తన శతాబ్ది అనంతర దశలో ‘సమాజాన్ని ఎలా చేరుకోవాలి?’ అనే ప్రశ్నకు వెతుకుతున్న సమాధానానికి ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయం.– సీహెచ్‌.వి.ప్రభాకర్‌ రావు, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

రాజయోగలో యమ, నియమ, ఆసనాదులను గూర్చి చెబుతారు. అందులోనే కుండలిని గూర్చి ఉంటుంది. ప్రతి మనిషిలో ఆరు చక్రాలుంటాయనీ, ఆ చక్రాల్లో అట్టడుగున ఉన్న మూలాధార చక్రంలో కుండలిని ఉంటుందనీ, యోగాభ్యాసం ద్వారా దాన్ని క్రమంగా పైనున్న చక్రాలకు తీసుకపోవాలనీ చెబుతారు. యోగాన్ని అత్యంత శ్రద్ధతో అభ్యసించిన విశ్వమాత కృష్ణాబాయి ఇలా చెబుతారు:కుండలిని మూలాధార చక్రములో నిద్రాణమై ఉంటుంది. అప్పుడా వ్యక్తి దృక్పథం కేవలం భౌతికంగా ఉంటుంది. ఒక మహాత్ముని సంపర్కం వల్ల ఆ కుండలిని జాగృతమై దాని పై కేంద్రానికి చేరుతుంది. ఆ వ్యక్తికి అప్పుడు ధార్మిక జీవనం గడపాలనే ఆకాంక్ష కలుగుతుంది. కుండలిని పై కేంద్రానికి చేరుతుంది. అతడు అంత కంతకూ సత్సంగం, దేవాలయ సందర్శనను కోరుతాడు. కుండలిని ‘అనాహత’ అను నాల్గవ కేంద్రాన్ని చేరుతుంది. అప్పుడా వ్యక్తి గురువును తన ఆత్మీయునిగా భావిస్తాడు. అతని దృష్టిని ఆ భావన విస్తరింప చేస్తుంది.ఆ శక్తి (కుండలిని) విశుద్ధమనే అయిదవ చక్రాన్ని చేరినపుడు గురువు అవ్యక్త స్థితిని తెలుసుకుంటాడు. గురువుని గూర్చి, లేక ఆ భగవంతుని స్థితిని గూర్చి అధికంగా మాట్లాడుతాడు. తర్వాత కుండలిని పై చక్రమైన ఆజ్ఞాచక్రాన్ని చేరుతుంది. అప్పుడు ఆ సాధకునకు భగవద్దర్శనమై అతని మనస్సు క్రమంగా అవ్యక్తస్థితి వైపు ఆకర్షితమవుతుంది. అక్కడే అతనికి కొన్ని సిద్ధులు అబ్బుతాయి. అతడు వాటికి లోబడితే పతనమవుతాడు. కాబట్టి జాగ్రత్తగా ఉండాలి.బయటి నుండి గురువు సాధకుణ్ణి ఈ కేంద్రం వరకు మాత్రమే ప్రేరేపించగలడు. దీని తరువాత హృదయంలో ఉన్న గురువునుండి మార్గదర్శనం వస్తుంది (పుటలు 81, 82 – విశ్వమాత కృష్ణాబాయి – ఆనందా శ్రమం, కేరళం). ఆమె అంతవరకే చెప్పి తన గురువైన రామదాసు కృపవల్ల తనకు ఆజ్ఞా చక్రం నుండి కుండలిని అధికమైన వేగంతో మెరుపును మించిన కాంతితోను పైకి పోయిందనీ, తనకు అనిర్వచనీయమైన ఆనందం కలిగిందనీ అంతకుమించి ఇక ఏమీ చెప్పజాలననీ అంటారు.– రాచమడుగు శ్రీనివాసులు

ఒక వ్యక్తి, ఒక ముని వద్దకు వచ్చాడు. ‘అయ్యా! ఈ భారాన్ని, భయాన్ని నేను భరించ లేకపోతున్నాను. నాకు విముక్తి ప్రసాదించండి’ అని ఆవేదన చెందాడు. ముని అతనితో ‘సరే, నీకు దారి చెబుతాను. దానికి ముందు, ఈ దారిలో ఉన్న రెండు పెద్ద రాళ్లను నీ రెండు చేతుల్లో పట్టుకుని, ఈ తోట చుట్టూ ఐదు సార్లు ప్రదక్షిణ చేసి రా’ అన్నాడు.అతను రెండు చేతుల్లో రాళ్లను ఎత్తుకుని నడవటం ప్రారంభించాడు. మొదటి చుట్టులోనే చేతులు వణికి పోయాయి. రెండో చుట్టులో నరాలు ఉబ్బిపోయాయి. మూడో చుట్టులో నొప్పితో అరిచాడు. నాలుగో చుట్టులో ‘గురుదేవా, నా వల్ల కావడం లేదు. చేతులు పడిపోతున్నాయి, నా ప్రాణం పోతోంది’ అన్నాడు. ముని ప్రశాంతంగా, ‘అయితే, ఆ రాళ్లను కింద పడేయ్‌’ అన్నాడు. అతను వెంటనే ఆ రెండు రాళ్లను కింద పడేశాడు. మరుక్షణమే, అతని చేతుల్లో భారం తగ్గి, శరీరమూ మనస్సూ తేలికపడినట్లు అనిపించింది. హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు.‘రాళ్లను పట్టుకుని నొప్పితో అరిచిందీ నువ్వే, వాటిని కింద పడేసి ప్రశాంతతను పొందిందీ నువ్వే. రాళ్లు నిన్ను బలవంతం చేసి నీ చేతులకు అతుక్కున్నాయా? నువ్వే వాటిని పట్టుకున్నావు కదా. అలాగే నీ గత జ్ఞాపకాలు, భవిష్యత్తు భయాలు కూడా. గడిచిపోయిన కాలం ఎప్పుడో ముగిసిపోయింది, రాబోయే కాలం ఇంకా రాలేదు. రాళ్లను కింద పడేయడానికి నీకు ఎవరి అనుమతి అవసరం లేదు కదా? అలాగే నిన్ను గాయపరిచే జ్ఞాపకాలను, అనవసరమైన భారాన్ని మనస్సు నుంచి వదిలేయడం నీ చేతుల్లోనే ఉంది’ అని వివరించాడు ముని.– యామిజాల జగదీశ్‌

ప్రశ్న: ముందుగా, ఇటీవలి కాలంలోని అత్యంత విజయవంత మైన, దేశానికి కొత్త ఆశను కల్పించిన ఉద్యమంలో నాయకత్వ పాత్ర పోషించినందుకు అభినందనలు. గత రెండు దశాబ్దాలుగా సమాజాన్ని ఆవరించిన భయోత్పాత వాతావరణాన్ని ఈ ఉద్యమం కొంతవరకు తొలగించగలిగింది. అందుకు మరిన్ని అభినందనలు. ఇప్పుడు ప్రశ్నల్లోకి వెళ్దాం. జంతర్‌ మంతర్‌ నుంచి దేశవ్యాప్త పర్యటన ఎందుకు?ఈ పర్యటన ప్రధాన ఉద్దేశం దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న విద్యార్థి ఉద్యమాలకు సంఘీభావం ప్రకటించడం. జార్ఖండ్‌లో విద్యార్థులు జేపీఎస్‌సీ, జేఎస్‌ఎస్‌సీ పరీక్షలను రద్దు చేయాలని ఉద్యమిస్తున్నారు. అందుకే రాంచీ వెళ్లాం. కోల్‌కతాలో ఐఎస్‌ఐ విద్యార్థులు తమ విద్యాసంస్థ స్వయంప్రతిపత్తిని దెబ్బతీసే బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమిస్తున్నారు. అందుకే అక్కడికి వెళ్లాం. తర్వాత జైపూర్‌ వెళ్లాం. రాజస్థాన్‌ పేపర్‌ లీక్‌లకు కేంద్రంగా మారింది. ప్రైవేట్‌ కోచింగ్‌ మాఫియా అక్కడ పెద్ద సమస్య. విద్యా వ్యవస్థ ఒత్తిడి వల్ల విద్యార్థులు ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతున్న ఘటనలు అక్కడ కనిపిస్తున్నాయి. హైదరాబాదులో ఏబీవీపీ హింసకు వ్యతి రేకంగా కొంతమంది విద్యార్థులు పోరాడుతున్నారు. సీజేఐని కాన్వొకేషన్‌కు ఆహ్వానించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తే తమను బార్‌లో నమోదు చేయబోమని బెదిరించే పరిస్థితి ఉంది. దేశవ్యాప్తంగా విద్యార్థి ఉద్యమాలు జరుగుతున్నాయి. మేము వారితో కలిసి పోరాడుతున్నాం.జంతర్‌ మంతర్‌ ఉద్యమం ఎలాంటి పాఠాలు నేర్పింది?ఆ ఉద్యమం విజయం సాధించడానికి ప్రధాన కారణం మేము సంఘటితంగా ఉండటం. అందుకే ఎక్కడ విద్యార్థులు పోరాడు తున్నా వారు కూడా సంఘటితం కావాలి. అధికార ధోరణులను, నిరంకుశ శక్తులను నిజంగా ఎదుర్కోవాలంటే కలిసి రావాలి, తమను తాము చైతన్యపరుచుకోవాలి.మీ తక్షణ లక్ష్యం ఏమిటి?ప్రత్యేకంగా ఏమీ లేదు. వీలైనంత ఎక్కువమంది విద్యార్థులను సంఘటితం చేయడం, రాజకీయాల్లోకి తీసుకుని రావడం, నిజమైన శక్తి ఐక్యతలోనే ఉందని అర్థమయ్యేలా చేయడం– ఇవే మా లక్ష్యాలు. నాణ్యమైన విద్య కోసం, విద్యార్థుల మెరుగైన భవిష్యత్తు కోసం పోరాడాలి.జంతర్‌ మంతర్‌లో మూడు భిన్నమైన స్రవంతులు ఒకే వేదిక పైకి వచ్చాయి. ఇక భవిష్యత్తు?మేమంతా కలిసి కొత్త సంస్థ ఏర్పాటు చేయబోవడం లేదు. నేను ఏఐఎస్‌ఏలో భాగం. అదే నా సంస్థ. అభిజీత్‌ దీప్కే సీజేపీలో భాగం. అదే ఆయన సంస్థ. సోనమ్‌ వాంగ్‌చుక్‌ స్వతంత్ర వ్యక్తి. ఆయన సొంత అభిప్రాయాలు ఆయనకు ఉన్నాయి. అయితే ఉమ్మడి సమస్యలు ఉంటే విద్యార్థుల కోసం, దేశంలోని యువత కోసం మేము ఒక ఐక్య వేదిక ద్వారా కలిసి పోరాడవచ్చు.మీరు మెయిన్‌ స్ట్రీమ్‌ రాజకీయాల్లోకి వస్తారా?మెయిన్‌స్ట్రీమ్‌ రాజకీయాలపై నా అవగాహన భిన్నంగా ఉంటుంది. నేను వామపక్ష భావజాలం నుంచి వచ్చాను. ప్రధాన స్రవంతి రాజకీయాలను ఆదర్శ రాజకీయాలుగా మేము చూడం. కాబట్టి నేను ఆ రాజకీయాల్లో చేరను. నేను రాజకీయాల్లోనే ఉన్నాను – నాకు సాధ్యమైనంత లోతుగా. నా భావజాలాన్ని కొనసాగిస్తాను. ప్రధాన స్రవంతి రాజకీయ పార్టీలు తమ రాజకీయాలను కొనసాగించవచ్చు.మోదీ అంటించిన ‘దిమాగీ నక్సల్‌’ లేబుల్‌పై మీ స్పందన?అది ఏమాత్రం ప్రభావం లేని పదం. ప్రజలను చెడ్డవారిగా చిత్రీకరించడానికి, వారిని నిరుత్సాహపరచడానికి, వారి మనో ధైర్యాన్ని దెబ్బతీయడానికి కొత్త కొత్త పదాలను సృష్టిస్తున్నారు. ‘దిమాగీ నక్సల్‌’ అనేది ఒక జోక్‌ మాత్రమే. అందరూ నరేంద్ర మోదీని ఉద్దేశించి రకరకాల వ్యంగ్య నినాదాలు ఇస్తున్నారు. ఆయన కూడా ‘నేనూ ఏదైనా కొత్త పదం కనిపెట్టాలి’ అనుకుని ‘దిమాగీ నక్సల్‌’ అనే పదాన్ని తీసుకొచ్చినట్టుంది. కానీ ఇందులో మరో విషయం ఉంది. ‘దిమాగీ నక్సల్‌’ అంటే మనందరికీ మెదడు ఉంది. మనకు ఆలోచించే శక్తి ఉంది. మనం ఏమి ఆలోచిస్తున్నామో చెప్పడానికి టెలీప్రాంప్టర్‌ అవసరం లేదు. సామాన్య ప్రజలకు అర్థం కాని భాషలో మాట్లాడే ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌ ప్రపంచం కూడా మనకు అవసరం లేదు. ప్రజలతో స్నేహంగా ఉండాల్సింది పోయి, వారి నుంచి పూర్తిగా దూరమయ్యే భాష మనకు అవసరం లేదు. కాబట్టి ‘దిమాగీ నక్సల్స్‌’ అని పిలిస్తే పిలవనివ్వండి!– డానీ, సమాజ విశ్లేషకులు

రాజ్యాంగం ప్రకారం న్యాయవ్యవస్థ అత్యంత స్వతంత్రంగా పని చేయాలి. పౌరహక్కులకు, స్వేచ్ఛకు భంగం కలిగినప్పుడు న్యాయ వ్యవస్థ రక్షణ కవచంగా ఉండాలి. అందుకోసమే రాజ్యాంగ నిర్మాతలు న్యాయవ్యవస్థకు స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి కల్పించారు. దేశంలోని న్యాయవ్యవస్థకు గౌరవం, ప్రజలలో నమ్మకం కలగడానికి న్యాయవాదుల పాత్ర, కృషి, నిబద్ధత విస్మరించరానివి.అలాంటి న్యాయవాదులను తయారుచేసే నల్సర్‌ విశ్వవిద్యా లయం విద్యార్థులు తమ ఉపకులపతి, రిజిస్ట్రార్లకు ఒక లేఖ రాశారు. తమ స్నాతకోత్సవానికి భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ సూర్యకాంత్‌ను ముఖ్యఅతిథిగా ఆహ్వానించే అంశాన్ని పునః పరిశీలించాలని అందులో కోరారు. స్నాతకోత్సవ తేదీ ఇంకా ఖరారు కాలేదు, ముఖ్య అతిథి ఎంపిక కూడా తుది దశకు రాలేదని తమకు తెలుసునని చెబుతూనే అధికారిక నిర్ణయం తీసుకునే ముందు తమ అభిప్రాయాన్ని వినాలని కోరారు. విద్యార్థులు స్నాతకోత్సవాన్ని బహిష్కరిస్తామని చెప్పలేదు, న్యాయవ్యవస్థను తిరస్కరించలేదు, న్యాయమూర్తి తీర్పులన్నింటినీ ప్రశ్నించలేదు. విద్యార్థుల అభ్యంతరం, ఆవేదన... ఒక నిర్దిష్ట సందర్భంలో న్యాయవ్యవస్థ ప్రవర్తించిన తీరుపై మాత్రమే. కానీ విద్యార్థులు ప్రశ్నించారనే కారణంతో వారి గొంతును నొక్కివేయడం ప్రజాస్వామ్య పద్ధతి కాదు.న్యాయ విద్య అంటే సెక్షన్లు బట్టీ పట్టడం, కోర్టులో వాదించడం మాత్రమే కాదు. న్యాయ విద్య అంటే అధికారాన్ని ప్రశ్నించడం, బలహీనుడి పక్షాన నిలబడటం, అన్యాయాలకు గురైనవారి వెంట, పౌర హక్కులకు దూరమైనవారి వెంట నిలబడి రాజ్యాంగాన్ని కాపాడటం కూడా. ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రశ్నలు ప్రమాదకరం కాదు, ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లేకపోవడం ప్రమాదం. న్యాయవ్యవస్థను బలహీనపరిచేది విమర్శ కాదు, న్యాయవ్యవస్థపై విమర్శ వినే ఓపిక లేకపోవడమే ప్రమాదకరం.ఆ అధికారం ఎక్కడిది?బార్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాకు లా విద్యార్థులపై ఎటువంటి క్రమశిక్షణ చర్యలు తీసుకునే అధికార పరిధి లేదు. విద్యార్థుల ప్రవర్తన కోర్టు ధిక్కరణ చర్య కానీ లేదా దేశ చట్టాల ఉల్లంఘన కానీ కానే కాదు. కొందరు విద్యార్థులు ఒక ప్రముఖుడు తమ స్నాతకోత్స వంలో భాగం పంచుకోవడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ చేసిన శాంతియుత ప్రాతినిధ్యం ఆధారంగా పట్టభద్రులవుతున్న వారిని బార్‌ కౌన్సిల్స్‌లో నమోదు చేసుకోవద్దని నిషేధం విధించడం కరెక్టు కాదు. తమ సొంత కాన్వొకేషన్‌ కొరకు ముఖ్య అతిథి ఎంపికపై విద్యార్థులు అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేయడం తప్పెలా అవుతుంది?బార్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాకు... బార్‌ స్వతంత్రతను, సమగ్రతను పరిరక్షించడం ప్రాథమిక బాధ్యత. బార్‌ కౌన్సిల్‌ చైర్మన్‌ చేసిన ఈ చర్య అప్రజాస్వామికం. నిషేధాన్ని వెనక్కి తీసుకుని, చైర్మన్‌ ఇప్పటికే క్షమాపణ చెప్పినప్పటికీ ఆయనపై అధికారిక విచారణ చేపట్టాలి. తక్షణమే ఆయనను తొలగించాలి. నల్సర్‌ విద్యార్థులు సహజ న్యాయం గురించి చదివారు. అలాగే రాజ్యాంగానికి అతీతమైన అధికారం ఏదీ లేదని నల్సార్‌లోనే వారికి బోధించారు. ఈ జ్ఞానంతోనే విద్యార్థులు తమ సొంత సంస్థకు హేతుబద్ధమైన లేఖ రాసి బెదిరింపులకు గురికావడం బాధాకరం. ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరమైనది అంధభక్తి కాదు, సంస్థలను గౌరవిస్తూనే వాటిని ప్రశ్నించే సంస్కృతి కావాలి. ప్రజాస్వామ్యంలో గౌరవమంటే జవాబుదారితనం నుంచి మినహాయింపు కాదనేది అర్థం చేసుకోవాలి.– దిగుపాటి రాజగోపాల్‌ ‘ ఏఐఎల్‌యూ ఏపీ గౌరవ అధ్యక్షులు

‘సాయంత్రానికి ఇంటిలోకి చేరతావు, ఏదో ఒక మూలనుంటావు. నేను ప్రేమించే వెలుతురుని ద్వేషిస్తావు, నేను ద్వేషించే చీకటిని ప్రేమిస్తావు. రాత్రంతా నాకోసం మేల్కొని ఉంటావు, టైము దొరికితే కాటేస్తావు. మనది మనది ఒకటే రక్తం అంటావు, నా రక్తాన్నే తాగుతావు. కొన్ని రోజులే బతుకుతావు, కానీ నన్ను రోజూ చంపుతావు. రోగక్రిమి లేకపోతే మిత్రుడు, ఉంటే శత్రువు.’సంవత్సరానికి పదిలక్షల పైచిలుకు మరణాలతో, మానవ మరణాలకు కారణమయ్యే జీవుల్లో దోమ మొదటిస్థానం ఆక్రమిస్తుంది. 1897 ఆగస్టు 20న సర్‌ రోనాల్డ్‌ రాస్‌ మలేరియా క్రిముల్ని దోమలో చూసి, మలే రియా వ్యాధి వ్యాప్తికి కారణం దోమ అని నిర్ధారించారు. అందుకే ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 20న ‘ప్రపంచ దోమ రోజు’ జరుపుతున్నారు. ఈ సందర్భంగా దోమల గురించిన కొన్ని వాస్తవాలు:దోమలు 112 జాతులతో 3,541 తెగలతో భూగోళమంతా వ్యాపించి ఉన్నాయి. వాటిలో 50 జాతులు, 404 తెగలు భారతదేశంలో ఉన్నాయి. 4 జాతులకు చెందిన దోమలు మాత్రమే మన దేశంలో మనుషులకు వ్యాధులను కలిగిస్తాయి. అనాఫిలస్‌ జాతి మలేరియా వ్యాధిని; క్యూలెక్స్‌ జాతి ఫైలేరియా, మెదడువాపు వ్యాధులను; ఏడిస్‌ జాతి డెంగీ, చికున్‌ గన్యా, జికా వ్యాధులను; మాన్సోనియా జాతి బోదకాలు వ్యాధిని వ్యాప్తిచేస్తాయి.దోమ జీవితంలోని 4 దశల్లో, 3 దశలు (గుడ్డు, లార్వా, ప్యూపా) నీటిలోనూ, ఒక దశ (పెద్ద దోమ) భూమిమీద నివసిస్తాయి. సాధారణంగా మగదోమలు వారం రోజులు, ఆడదోమలు నెల రోజులు మాత్రమే జీవిస్తాయి. జీవించడానికి ఆడ, మగ దోమలు మొక్కల రసాలు తాగుతాయి, గుడ్లుపెట్టడానికి మాత్రమే ఆడదోమలు రక్తం తాగుతాయి. దోమకాటు దగ్గర ఏర్పడే ఎర్రని బొబ్బ దోమకాటు వల్ల కాకుండా, మనిషి వ్యాధినిరోధక వ్యవస్థ స్పందన వలన ఏర్పడుతుంది.దోమలు భూమికి 25 మీటర్లకంటే తక్కువ ఎత్తులో ఎగరడానికి ఇష్టపడతాయి. అవి మనుషులు, జంతువులు విడిచే వాయువులను 75 మీటర్ల దూరంనుండి కూడా గుర్తించ గలవు. గర్భిణీ స్త్రీలను, ‘ఓ’ రక్తగ్రూపు వాళ్లను, శరీరం వేడిగా ఉండేవాళ్ళను దోమలు సులభంగా గుర్తించగలవు. కదిలేవాటిని, తెలుపు, నలుపు రంగులను, ఉష్ణోగ్రతలను, గాలిలోని తేమను పసిగట్టగలవు.దోమ రెక్కల ద్వారా చేసే శబ్దాలు వాటి తెగకు చెందిన, ఇతర దోమలు గుర్తించడానికి చేసేవే. పెద్ద దోమలను తినేవాటిలో తూనీగలు, దోమ పిల్లలను తినేవాటిలో చేపలు ముందుంటాయి. దోమ కిలోమీటరు దూరం మాత్రమే వ్యాధిని వ్యాప్తిచేయగలదు. అయితే వ్యాధికారకం కలిగిన మనుషులు మాత్రం వేలకిలో మీటర్ల మేరకు వ్యాధిని వ్యాప్తిచేయగలరు. అందుకే దోమలు పుట్టకుండా, కుట్టకుండా చూసుకోండి – దోమకాటు వ్యాధులనుండి రక్షణ పొందండి.– తలతోటి రత్న జోసఫ్‌, రిటైర్డ్‌ డిప్యూటీ డైరెక్టర్, ఏపీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ

‘ఒక చిత్రం వెయ్యి మాటలకు సమానం’ అంటారు. కానీ ఒక మంచి ఫొటో వెయ్యి మాటలకే పరిమితం కాదు; అది ఒక జ్ఞాపకాన్నీ, ఒక భావోద్వేగాన్నీ, ఒక సంఘటననూ, ఒక్కోసారి ఒక కాలాన్నే తనలో శాశ్వతంగా భద్రపరుస్తుంది. తరాలు మారిపోతాయి. కానీ ఒక ఫొటో ఆ ఒక్క క్షణాన్ని ఆపి ఉంచుతుంది. నవ్వులు, కన్నీళ్లు, విజయాలు, విషాదాలు, పోరాటాలు, సంబరాలు అందులో నిశ్శబ్దంగా జీవిస్తూనే ఉంటాయి.1839లో ఫ్రెంచ్‌ ఆవిష్కర్త లూయిస్‌–జాక్‌–మాండే డాగ్యేర్‌ అభివృద్ధి చేసిన డాగ్యేరియో టైప్‌ ప్రక్రియ ప్రపంచానికి పరిచయం కావడంతో ఫొటో గ్రఫీ ఒక కొత్తయుగంలోకి ప్రవేశించింది. 1839 ఆగస్టు 19న ఫ్రాన్స్‌లో ఈ ప్రక్రియను అధికారికంగా ప్రకటించడంతో ఆ రోజుకు ఫొటోగ్రఫీ చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం లభించింది. అందుకే ప్రతి సంవ త్సరం ఆగస్టు 19న ‘ప్రపంచ ఫొటోగ్రఫీ’ దినోత్సవాన్ని జరుపుకొంటున్నాం.తెలంగాణ విషయానికి వస్తే ఫొటో జర్నలిజానికి ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యతఉంది. హైదరాబాద్‌ నగర జీవితం నుంచి తెలంగాణ పల్లెల వరకు, బతుకమ్మ నుంచి బోనాల వరకు, మేడారం జాతర నుంచి వివిధ సాంస్కృతిక ఉత్సవాల వరకు, ఎన్నికల నుంచి ప్రజా సమస్యల వరకు, ప్రకృతి వైపరీత్యాల నుంచి సామాజిక పరిణామాల వరకు తెలంగాణ జీవితంలోని అనేక కోణాలను ఫొటో జర్నలిస్టులు తమ కెమెరాల్లో భద్రపరిచారు. తెలంగాణ సామాజిక, రాజకీయ చరిత్రలో జరిగిన వివిధ ఉద్యమాల సందర్భంలో కూడా ఫొటో జర్నలిజం ఒక ముఖ్యమైన దృశ్య రికార్డుగా నిలిచింది. 1969 ఉద్యమం నుంచి తరువాతి దశల వరకు జరిగిన ర్యాలీలు, విద్యార్థుల ఆందోళనలు, ప్రజా సమావేశాలు, నిరసనలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం వంటి అనేక దృశ్యాలను ఫొటోగ్రాఫర్లు తమ కెమెరాల్లో భద్రపరిచారు. ఇదీ చదవండి: ఏ రకమైన దోమ కుడితే ఎలాంటి వ్యాధి వస్తుందో తెలుసా?ఫొటో జర్నలిస్టు పని బయటకు కనిపించేంత సులభమైనది కాదు. మంచి ఫ్రేమ్‌ కోసం కొన్నిసార్లు గంటల తరబడి ఎదురుచూడాలి. ఎండ, వర్షం, రద్దీ, ప్రమాదకర పరిస్థితులు... ఏవీ పట్టించుకోకుండా సరైన క్షణాన్ని కెమెరాలో బంధించాల్సి ఉంటుంది. సరైన క్షణాన్ని గుర్తించే చూపు, సంఘటనను అర్థం చేసు కునే అవగాహన... ఇవే మంచి ఫొటోగ్రాఫర్‌కు అసలైన సంపద. ఒక ఫొటో తీసిన క్షణంలో అది కేవలం ఒక చిత్రం. కానీ సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత అదే ఫొటో ఒక జ్ఞాపకం. మరింత కాలం గడిచిన తరువాత అదే ఫొటో ఒక చరిత్ర. కాలం మారుతుంది. తరాలు మారుతాయి. సాంకేతికత మారుతుంది. కానీ ఒక మంచి ఫొటో మాత్రం కాలాన్ని దాటి జీవిస్తూనే ఉంటుంది.– నాగులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు సెక్రెటరీ, మీడియా అకాడమీ ఆఫ్‌ తెలంగాణఇదీ చదవండి: త్విషా శర్మ : నన్ను ప్రశాంతంగా చావనివ్వండి : ఆ 90నిమిషాల్లో ఏం జరిగింది?

ఒకప్పుడు పాలకులు మతం గురించి పదే,పదేమాట్లాడే వారు కారు.మూఢ విశ్వాసాలను ప్రోత్సహించేవారు కారు. బాణామతి,చేతబడి వంటి వాటిని అరికట్టడానికి ప్రభుత్వపరంగా చర్యలు తీసుకునేవారు. మతం,దైవ భక్తి అన్నవి వ్యక్తిగత విషయాలుగానే భావించేవారు.కాని కాలం మారింది. శాస్త్రీయ దృక్ఫధం స్థానంలో మతాల ప్రస్తావన అధికంగా వస్తోంది. ప్రజలు భక్తిని, మతాన్ని ఆచరించడాన్ని ఎవరూ తప్పుపట్టరు. అలాగే ఆయా ఉత్సవాలలో, మతపరమైన కార్యక్రమాలలో ప్రజలకు ప్రభుత్వం అవసరమైన సదుపాయాలు కల్పించడాన్ని ఎవరూ ఆక్షేపించరు. కాని ఇప్పుడేం జరుగుతోంది. వాటిని కూడా రాజకీయాలకు వాడుకోవడానికి నేతలు పోటీ పడుతున్నారు.తాజాగా తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు చేసిన కొన్ని వ్యాఖ్యలు చూస్తే రాజకీయం ఇలా తయారవుతోందేమిటా అన్న ఆవేదన కలుగుతుంది. రేవంత్ రెడ్డి ఒక సభలో మాట్లాడుతూ బిఆర్ఎస్‌పై చేతబడుల విమర్శ చేశారు. 'పదేళ్లు అధికారంలో ఉన్నవారు, పాతికేళ్లు తెలంగాణలో రాజకీయం చేసినవారు తమ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ,ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా పొరుగు రాష్ట్రాలకు వెళ్లి చేతబడులు ,అఘోరా పూజలు చేయించడం అత్యంత దుర్మార్గం "అని రేవంత్ వ్యాఖ్యానించారు. బుద్ది సరిగా లేకపోతే ఆ క్షుద్ర పూజలు తిరగబడతాయి అని ,అదే కనుక జరిగితే ఫామ్ హౌస్ నుంచి బయటకు రాకుండా అష్టదిగ్భందనం చేస్తాయి అని ఆయన హెచ్చరించారు. 'ఎల్ నిలో ప్రభావంతో రాష్ట్రం ఎండిపోవాలని,కరువు వచ్చి జనాలు అల్లాడిపోవాలని ప్రభుత్వం బదనాం కావాలని అఘోరా పూజలు చేశారు "అని ఆయన ఆరోపించారు. అయితే దేవుడు ,అదృష్టం తమ వైపే ఉన్నాయని, తమ సంకల్పం మంచిది కాబట్టి ఈ సమయంలోను వర్షాలు కురిశాయని రేవంత్ చెప్పారు. తమకు దేవుడి దయ, ప్రజల ఆశిస్సులు ఎప్పుడూ ఉంటాయని ఆయన ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు. ఈ వివాదం ఎందుకు వచ్చింది? కొద్దికాలం క్రితం బిఆర్ఎస్ సీనియర్ నేత, మాజీ మంత్రి టి.హరీష్ రావు కర్నాటకలో కొన్ని గుడులను సందర్శించారు. అది ఆయన వ్యక్తిగత స్వేచ్చ. నమ్మకం. కాని కాంగ్రెస్ అధికార ప్రతినిది సామా రామ్మోహన్ రెడ్డి మీడియా సమావేశంలో మాట్లాడుతూ హరీష్ రావు క్షుధ్రపూజలు చేయించడానికి గుడులకు వెళ్లారని ఆరోపించారు. దీనిపై హరీష్ రావు మండిపడ్డారు. తాను అలాంటివి చేయలేదని, ఇలా మాట్లాడిన కాంగ్రెస్ నేతలకు లీగల్ నోటీసులు పంపుతున్నట్లు ప్రకటించారు. అయినా కాంగ్రెస్ వెనక్కి తగ్గలేదు. పిసిసి అధ్యక్షుడు మహేష్ కుమార్ గౌడ్‌ ఈ వివాదంలోకి వచ్చి, తన వద్ద ఆధారాలు ఉన్నాయని హరీష్‌పై మళ్లీ ఆరోపణలు చేశారు. తదుపరి ఏకంగా ముఖ్యమంత్రి రేవంతే ఈ అభియోగం మోపారు. ఇలాంటివి చెబుతున్నారంటే వీటిని వీరు నమ్ముతున్నారనే కదా! వ్యక్తిగతంగా ఎలాంటి విశ్వాసం అయినా పెట్టుకోవచ్చు. కాని ప్రజలలో మాట్లాడడానికి ముందు వీటి ప్రభావం గురించి ఆలోచించుకోవాలి. ఒకప్పుడు తెలంగాణలోని కొన్ని జిల్లాలలో బాణామతి అనే అంధ విశ్వాసం ఉండేది. బాణామతి, చేతబడులు చేస్తున్నారన్న అనుమానంతో కొందరిపై దాడి జరిగేది. కొంతమంది ఈ క్రమంలో హత్యలకు కూడా గురైన సందర్భాలు ఉండేవి.క్షుధ్రపూజలు చేస్తున్నారన్న సందేహంతో నోటిలోని పళ్లు కూడా పీకేసిన కేసులు కూడా నమోదయ్యేవి.హైదరాబాద్ నగరం విస్తృతం అవడం,శాస్త్ర విజ్ఞానం పెంపొందడంతో ఇవి ఇటీవలికాలంలో బాగా తగ్గాయి.ఈ తరుణంలో సి.ఎమ్.స్థానంలో ఉన్నవారు ఈ క్షుద్రపూజల గురించి మాట్లాడడం వల్ల రాజకీయంగా ఆయనకు ఎంత లబ్ది చేకూరుతుందో కాని,ప్రజలలో మాత్రం మూఢ విశ్వాసాలు మరింత పెరగడానికి దోహద పడతాయి. భారత తొలి ప్రధాని జవహర్ లాల్ నెహ్రూ దేశంలో శాస్త్రీయ దృక్ఫధం పెరగాలని వాంచించారు. ఇందుకోసం ఐఐటి వంటి ప్రఖ్యాత విద్యా సంస్థలను నెలకొల్పారు. అలా అని ఆయనకు మతపరమైన విశ్వాసాలు లేవని కాదు. తను మరణించిన తర్వాత చితాభస్మాన్ని పవిత్రమైన నదులులో కలపాలని కోరుకున్నారు. తదుపరి రాజీవ్ గాంధీ ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడు కంప్యూటర్ వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించారు.పివి నరసింహారావు ప్రదానిగా ఉన్నప్పుడు చంద్రస్వామి అన్న తాంత్రికుడు చక్రం తిప్పేవారని ప్రచారం జరిగేది. అయినా ఆయన మత విశ్వాసాలు ఎలా ఉన్నా, బాబ్రి మసీదు కూల్చివేసిన ఘటనపై తీవ్రంగా ఆవేదన చెందారు. నాలుగు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను రద్దు చేశారు. మాజీ ముఖ్యమంత్రి చెన్నారెడ్డితో సహా ఆయా ముఖ్యమంత్రులకు కొందరు జ్యోతిష్కులపైన, పండితులపైన నమ్మకాలు ఉండేవి. అయినా వారు ఆ నమ్మకాలను ప్రజలపై రుద్దాలని భావించలేదు. బహిరంగ సభలలో వాటి గురించి పెద్దగా ప్రస్తావన తెచ్చేవారు కారు. భారతీయ జనతా పార్టీ దేశంలో విస్తృతం అయ్యే కొద్ది ఈ మతపరమైన విశ్వాసాలు పెరుగుతూ వచ్చిన మాట నిజమే.కాని అదే పార్టీకి చెందిన కొందరు నేతలు మూడ విశ్వాసాలకు వ్యతిరేకంగా కూడా మాట్లాడేవారు.కరువు పరిస్థితులు ఇప్పుడే కాదు.గతంలో కూడా వచ్చేవి.అప్పుడు కూడా కొందరు ముఖ్యమంత్రులు వరుణ యాగాలు చేయించారు.కొద్ది రోజుల క్రితం రేవంత్ కూడా సాగర్ వద్ద వరుణ యాగం నిర్వహించారు. గత ముఖ్యమంత్రి కెసిఆర్ ఆయా సందర్భాలలో యాగాలు, యజ్ఞాలు చేసిన సంగతి తెలిసిందే. తెలుగుదేశం వ్యవస్థాపకుడు ఎన్.టి.రామారావు రాజకీయాలలోకి వచ్చాక ,మాజీ రాష్ట్రపతి జ్ఞాని జైల్ సింగ్ వంటివారు స్వామిజీ అని సంభోధించేవారు.అయినా ఎన్.టి.ఆర్.తను నటించిన పలు సినిమాలలో ఈ మూఢ విశ్వాసాలకు , మతం పేరుతో మోసాలు చేసేవారికి వ్యతిరేకంగా పలు సన్నివేశాలు పెట్టేవారు.ప్రభుత్వంలో ఉన్నప్పుడు మతపరమైన అంశాలకు పెద్దగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వలేదు.అలా అని ఆయనకు దైవం పై నమ్మకం లేదని కాదు.ప్రస్తుత ఎపి ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు ఒకప్పుడు పెద్దగా మతపరమైన రాజకీయాలు చేసేవారుకారు. బిజెపికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న రోజుల్లో ఆ పార్టీ మసీదులు కూల్చే పార్టీ అని విమర్శించేవారు.రాజకీయంగా తనకు లాభం జరుగుతుందనుకున్నప్పుడు అదే పార్టీతో పొత్తు పెట్టుకునేవారు. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే అవకాశవాద రాజకీయాలు చేయడంలో ఆయనకు సాటి లేరనుకోవవచ్చు. 2019లో ఓటమి ఎదురైన తర్వాత అప్పటి వైసిపి ప్రభుత్వాన్ని ,ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న జగన్‌ను ఓడించాలంటే మతపరమైన విమర్శలు చేయాలని తలపెట్టేవారు. కొత్త పూజారికి పంగనామాలు ఎక్కువ అన్న సామెత ఉంది. దానికి అనుగుణంగా ఉన్నవి, లేనివి ఆరోపణలు చేసి రాజకీయంగా పబ్బం గడుపుకోవడానికి ఎక్కడా సంకోచించలేదన్న అభిప్రాయం ఉంది.2024లో అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఈ దోరణి మరింతగా పెరిగింది. తిరుమల స్వామివారి ప్రసాదంపై వివాదం సృష్టించి దానిని జగన్ కు ఆపాదించడం వరకు వెళ్లారు.జగన్ ఆలయాలకు వెళ్లడాన్ని కూడా ఆక్షేపించేవరకు వెళ్లి మీ దేవుడు,మా దేవుడు అంటూ వ్యాఖ్యలు చేసే దశకు చేరుకున్నారు.బహిరంగ సభలలో ఇలాంటి ప్రసంగాలు చేయడం అలవాటుగా చేసుకున్నారు. అమరావతి దేవత రాజధాని అంటూ కొత్త నినాదం చేబూని ప్రజలను ఆకర్షించే పనిలో ఉంటున్నారు.రాజధానిలో జరిగే అక్రమాలు, అవినీతిని కప్పిపుచ్చుకోవడానికే చంద్రబాబు ఇలా మతాన్ని,దేవుడిని అవసరం ఉన్నా,లేకపోయినా ప్రస్తావిస్తున్నారని ఆయన ప్రత్యర్ధులు విమర్శిస్తుంటారు. ఇక ఈ మధ్య మరో అడుగు ముందుకేసి శ్రీవెంకటేశ్వర స్వామి వద్దకు వర్చువల్ గా వెళ్లానని అంటున్నారు. అమరావతి రాజధాని నిర్మాణం సజావుగా సాగాలని ప్రార్ధించానని ఆయన చెబుతున్నారు.ఎల్లో మీడియా గతంలో జగన్ ఆత్మలతో మాట్లాడానని చెబుతున్నారంటూ ఒక తప్పుడు కధనాన్ని సృష్టించి ప్రచారం చేసింది. ఇప్పుడు చంద్రబాబు చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలను మాత్రం పెద్దగా కనిపించకుండా జాగ్రత్తపడడం గమనించదగ్గ అంశం.చివరిగా ఒక మాట చెప్పాలి. ప్రముఖ ఆధాత్మిక వేత్త,ఎపి ప్రభుత్వంలో సలహాదారుగా ఉన్న చాగంటి కోటేశ్వరరావు ఒక వ్యాఖ్య చేశారు.రాజు ధర్మాన్ని పాటించకపోతే వర్షాలు కురవవని ఆయన తన ధార్మిక ప్రసంగంలో చెప్పారు. వర్షాలు పడకపోవడానికి ఎల్ నిలో కారణమని నమ్మమంటారా?లేక చాగంటి అభిభాషించినట్లుగా రాజు ధర్మంగా లేకపోవడం వల్లనే అని అనుకోమంటారా?అంటే ముఖ్యమంత్రులు ఏమి చెబుతారు.- కొమ్మినేని శ్రీనివాసరావు, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌, రాజకీయ వ్యవహారాల వ్యాఖ్యాత

రోమన్‌ కతోలికుల ఉనికికే ప్రాణం పోసిన మహామహిళ సెయింట్‌ హెలెనా. రోమ్‌ మొదటి క్రిస్టియన్‌ చక్రవర్తి ‘కాన్‌స్టాంటైన్‌ ద గ్రేట్‌’ను కన్న వీరమాత. అది రోమా సామ్రాజ్యం మహా వైభవోపేతంగా ఉన్న కాలం! సాధారణ కుటుంబంలో హెలెనా జన్మించింది. చిన్ననాటి నుంచే భయ భక్తుల్లో పెరగబట్టి ఆమెకు పెద్దల పట్ల వినయం, సమాజం పట్ల దయ, దేవునిపై విశ్వాసం అనే సద్గుణాలు అలవడ్డాయి. ‘రోమన్‌ కేథలిక్కులు’ అనే పేరులో రోమన్‌ పదం చేరడానికి కారకులు ఈ తల్లీకొడుకులు. ఇదెలా జరిగింది?ఒకానొకపుడు క్రైస్తవుల్ని నానాహింసల పాలు చేసిందీ, క్రీస్తుకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నదీ ఈ రోమన్‌ పాలకులే. కానీ పేదరికం అనుభవించినా గొప్ప విశ్వాసకురాలైన తల్లి ఉద్బోధనల వల్ల, కాన్‌స్టాంటైన్‌ చక్రవర్తి క్రైస్తవ మతానికి అనుకూలంగా మారాడు. ఈ నేపథ్యంలో రోమన్‌ దేశంలో చిన్నగా కదలిక ప్రారంభమైంది. ‘యేసు ప్రభువు నడిచిన పవిత్ర స్థలాలను దర్శించాలి; ఆయన ప్రేమను ప్రపంచానికి గుర్తు చేయాలి’ అని హెలెనా యెరూషలేముకు పవిత్ర యాత్ర చేసింది. అక్కడ యేసు ప్రభువు శిలువ వేయబడిన స్థలాన్ని వెతికింది. సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆమె అక్కడ శిలువకు సంబంధించిన పవిత్ర అవశేషాలను కనుగొన్నట్లు చెబుతారు.ఆమె ఆ పవిత్ర స్థలాలను గౌరవంగా సంరక్షించి, అక్కడ ప్రార్థనా మందిరాల నిర్మాణానికి సహాయం చేసింది. ముఖ్యంగా యెరూషలేములోని ‘చర్చ్‌ ఒఫ్‌ ద హోలీ సెపుల్చెర్‌’ నిర్మాణానికి ఆమె సహకారం అందించింది. దేవుని ప్రేమను పంచిన హెలెనా క్రీ.శ. 330లో మరణించినా, ఆమె పేరు మాత్రం శతాబ్దాల తరువాత కూడా విశ్వాసం, త్యాగం, తల్లి ప్రేమకు ప్రతీకగా నిలిచిపోయాయి.– డా. దేవదాసు బెర్నార్డ్‌ రాజు

హిరణ్యకశిపుడు ఒక రోజు ఆలోచనలో పడ్డాడు. ‘అమరుల తల్లి కంటె మా అమ్మ పెద్దది. త్రిలోక రాజ్య భోగములు నాకు దక్కాలి గాని ఆ భోగాలకు అమరులెట్లా అర్హులౌతారు? ఉగ్రతపంతో కానివి లేవు కాబట్టి తపోనిష్ఠతో బ్రహ్మను మెప్పించి, ముల్లోకాధిపత్యాన్ని నేను దక్కించుకుంటాను!’ అని నిశ్చయించుకున్నాడు.తపస్సు చేయడం మొదలు పెట్టాడు. అతడి ఉగ్రతపస్సుకు దేవేంద్రుడు భయపడ్డాడు. దేవగురువైన బృహస్పతిని చెంతకు పిలిపించుకుని, ‘తండ్రి ఒక్కడే. తల్లులు మాత్రం మాకు వేరు. జగత్సామ్రాజ్య పూజ్యనీయత తనకు దక్కాలని దైతేయుడైన హిరణ్యకశిపుడు, బ్రహ్మదేవుడి నుండి వరం పొందాలని ఉగ్రతపస్సు చేస్తున్నాడు. ఆ తపస్సుకు జగములు తల్లడిల్లే పరిస్థితి వస్తున్నది కాబట్టి వేరే మార్గం కనపడక అడిగినది వరంగా ఇచ్చేస్తాడు బ్రహ్మదేవుడు. అది తప్పిపోయే మార్గం చెప్పండి, గురుదేవా!’ అని ప్రాధేయపడ్డాడు.సురేంద్రుడి భయాన్ని అర్థం చేసుకున్న బృహస్పతి ‘భయపడవలసింది లేదు. విష్ణుద్వేషం, నిరంతర దోషం, శ్రుతిధర్మ విరోధం, సుజన నిరోధం లక్షణాలుగా కలిగిన అసురులను శ్రీహరి క్షమించడు. కనుక నారాయణ మంత్రాన్ని నిత్యం పారాయణం చెయ్యి!’ అని చెప్పి ఆ మంత్ర మహత్యాన్ని గురించి ఇలా వివరించాడని ఎఱ<న శ్రీనృసింహపురాణంలో చెప్పాడు.క. తను నెబ్భంగి దలంతురుజను లాభంగిన తలంచు సరసీరుహలోచనుడును వారల గావునననిశంబు కృతార్థమతులు హరిపద భక్తుల్‌.‘తనను ఎంత గాఢమైన భక్తితత్పరతతో పూజిస్తారోఅంతే గాఢమైన తలపుతో వారిని శ్రీహరి రక్షిస్తాడు. అందువలననే శ్రీహరిని భక్తితో కొలిచేవారికి కలగని సుఖములు లేవు!’ అని కర్తవ్యాన్ని బోధించి సురేంద్రుడి కలతను, కష్టాన్ని తీర్చాడు బృహస్పతి. తాను ఎదుర్కొనలేని ఆపదలో చిక్కుకున్న వేళ, వ్యర్థంగా కలత చెందడం మాని నమ్మిన దైవాన్ని శరణు వేడితే, ఆ ఆపద నుంచి గట్టెక్కే మార్గం కనపడుతుందని పై సన్నివేశం విదితం చేస్తుంది.– భట్టు వెంకటరావు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆర్థిక పరిస్థితిపై చంద్రబాబు ప్రభుత్వం 2026 జూలైలో విడు దల చేసిన శ్వేతపత్రం కొత్త చర్చకు తెరతీసింది. 2024–25లో రాష్ట్ర స్వంత ఆదాయాలు రూ. 96,270 కోట్లు కాగా, జీతాలు, పెన్షన్లకు రూ. 92,869 కోట్లు అవసరమవుతాయని ప్రభుత్వం పేర్కొంది. దీంతో రాష్ట్ర సొంత ఆదాయానికి దాదాపు సమానమైన మొత్తం జీతాలు, పెన్షన్లకే వెళ్తున్నాయన్న అభిప్రాయం ఏర్పడింది. అయితే ‘రాష్ట్ర ఆదాయం మొత్తం ఉద్యోగుల జీతాలకే పోతోంది’ అనే వాదనను నేరుగా అంగీకరించడం సరైంది కాదు. రాష్ట్ర సొంత ఆదాయం, మొత్తం రెవెన్యూ ఆదాయం, కేంద్ర పన్నుల వాటా, గ్రాంట్లు, అప్పులు... ఇవన్నీ వేర్వేరు. ఏ ఆదాయాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటున్నాం అన్నదే శాతాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.2024–25లో రాష్ట్రానికి వాస్తవంగా వచ్చిన రెవెన్యూ రిసిప్షన్‌ రూ. 1,67,676 కోట్లు. ఇందులో రాష్ట్ర పన్ను ఆదాయం రూ. 89,435 కోట్లు, పన్నేతర ఆదాయం రూ. 5,972 కోట్లు కాగా, కేంద్ర పన్నుల వాటా రూ. 52,080 కోట్లు, కేంద్ర గ్రాంట్లు రూ. 20,188 కోట్లు. బడ్జెట్‌లో అంచనా వేసిన రూ. 2,01,174 కోట్లతో పోలిస్తే వాస్తవ రెవెన్యూ ఆదాయం రూ. 33,498 కోట్లు తక్కువగా వచ్చింది. రాష్ట్ర సొంత పన్ను ఆదాయంలోనే రూ. 20,354 కోట్ల లోటు నమోదైంది. ఇదే రాష్ట్ర ఆర్థిక సమస్యకు కీలక సంకేతం. సమస్య కేవలం జీతాల భారం కాదు; ఆదాయాన్ని అంచనాల మేరకు సమకూర్చుకోలేకపోవడం.2024–25లో రెవెన్యూ ఖర్చు రూ. 2,27,961 కోట్లు కాగా, రెవెన్యూ రాబడి రూ. 1,67,676 కోట్లు మాత్రమే. ఫలితంగా రెవెన్యూ లోటు రూ. 60,285 కోట్లకు చేరింది. మరోవైపు భవిష్యత్తు మౌలిక వసతులకు కీలకమైన క్యాపిటల్‌ ఔట్‌లే కేవలం రూ. 16,141 కోట్లే. బడ్జెట్‌ అంచనా రూ. 32,713 కోట్లతో పోలిస్తే ఇది దాదాపు సగం.2026–27 నాటికి ఆదాయ రాబడి రూ. 2,34,140 కోట్లుగా అంచనా వేయగా, రాష్ట్ర సొంత వనరులు రూ. 1,37,320 కోట్లు. అదే సమయంలోవడ్డీ చెల్లింపులు రూ. 37,281 కోట్లు. కాబట్టి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆర్థికసంక్షోభాన్ని కేవలం ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల జీతాల సమస్యగా చూడటం సరికాదు. ఉద్యోగుల జీతాలు ప్రభుత్వ వ్యయమే అయినప్పటికీ... వైద్యం, విద్య, పోలీసు, రెవెన్యూ వంటి కీలక ప్రజాసేవలు వాటితోనే నడుస్తాయి. రాష్ట్ర ఆదాయాన్ని ఎలా పెంచుతున్నారు? భవిష్యత్తు అభివృద్ధికి ఎంత పెట్టుబడి పెడుతున్నారు? అన్నవి ఈ సందర్భంలో తలెత్తుతున్న అసలు ప్రశ్నలు.– సీహెచ్‌.వి. ప్రభాకర్‌ రావు ‘ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

పుష్కర తెలంగాణ రాష్ట్రం జీఎస్‌డీపీ, తలసరి ఆదాయం లాంటి ఆర్థికాభివృద్ధి సూచికలలో దూసుకుపోతోంది. దేశంలో పారిశ్రామికంగా బలమైన మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు లాంటి రాష్ట్రాలను వెనక్కి నెట్టి 5,407 డాలర్ల తలసరి జి.ఎన్‌.ఐ.తో తెలంగాణ ఎగువ మధ్య స్థాయి ఆదాయ రాష్ట్రంగా (యు.ఎం.ఐ.ఎస్‌.) ఢిల్లీ, కర్ణాటక తరువాత మూడవ రాష్ట్రంగా ఆవిర్భవించిందని ప్రపంచ బ్యాంక్‌ తన ‘కంట్రీ ఇన్‌కమ్‌ క్లాసిఫికేషన్‌ – 2026’ నివేదికలో వెల్లడించింది. ఇది రాష్ట్రానికి దక్కిన గౌరవంగానే చూడాలి. కానీ దీన్ని రాష్ట్ర అభివృద్ధికి గీటురాయిగా చెప్పలేం. రాష్ట్రంలో ఆదాయం సమకూరే మార్గాలు, ఆదాయ పంపిణీ తీరు రాష్ట్ర వాస్తవిక అభివృద్ధికి అద్దం పట్టడం లేదు.తెలంగాణలో జిల్లాల మధ్య తీవ్ర అంతరాలు ఉన్నట్లుగా ‘తెలంగాణ సోషియో ఎకనామిక్‌ ఔట్‌లుక్‌ సర్వే – 2026’ గుర్తించింది. రాష్ట్ర ఆదాయంలో 51 శాతం హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి, మేడ్చల్‌ మల్కాజ్‌గిరి, సంగారెడ్డి లాంటి జిల్లాల నుండి వస్తుంటే... మిగతా 49 శాతం ఆదాయం 29 జిల్లాల నుండి వస్తోంది. రాష్ట్ర ఆదాయ పంపిణీ తీరులో కూడా తీవ్ర అసమానతలు కనిపిస్తున్నాయి.ఐటీ, ఫార్మా రంగాలు; రియల్‌ ఎస్టేట్, గ్లోబల్‌ క్యాపిటల్‌ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్‌ నుండి రాష్ట్రానికి ఆదాయం సమకూరటం వలన రాష్ట్ర సంపద కొద్ది మంది వ్యక్తుల చేతిలో కేంద్రీకృతం అయ్యింది. తలసరి జి.ఎన్‌.ఐ. ఎక్కువగా కనపడుతున్నా అభివృద్ధి ఫలాలు, పెరిగిన ఆదాయం కింది వర్గాలకు చేరడంలేదు. కాబట్టి గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి. వ్యవసాయం, దాని అనుబంధ రంగాలు, వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలు, గ్రామీణ వృత్తుల బలోపేతం ద్వారా గ్రామీణ ప్రజల ఆదాయాలను పెంచాలి. అంతే కాక ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలను విస్తృతంగా అమలు పరచడం, గ్రామీణ అవస్థాపన నిర్మాణాన్ని చేపట్టడం వంటి చర్యలు చేపట్టాలి. అలాగే విద్య, వైద్య రంగాలపై ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు పెరిగినప్పుడే కింది వర్గాల ఆదాయాలు, కొనుగోలు శక్తి కూడా పెరిగి ఆర్థిక అంతరాలు తగ్గుతాయి.రాష్ట్రంలో 1.14 కోట్ల కుటుంబాలు ఉంటే 89 లక్షలకు పైగా కుటుంబాలు పేదరికంలో ఉన్నాయని ప్రభుత్వ సామాజిక, ఆర్థిక సర్వేలు తేటతెల్లం చేస్తు న్నాయి. తెలంగాణ పేదలు ఉన్న సంపన్న రాష్ట్రంగా తెలంగాణ కనిపిస్తుంటే రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు చేసిన త్యాగాలకూ, ఉద్యమాలకూ అర్థం ఉంటుందా అనే ప్రశ్న ఉత్పన్నమవుతుంది. సంపద పెరగడమే కాదు, ఆ సంపద కింది వర్గా లకు చేరడమే నిజమైన అభివృద్ధికి గీటురాయి.– డా. తిరునహరి శేషు, అర్థశాస్త్ర ఉపన్యాసకులు, కేయూ

భారతదేశ భవిష్యత్తును నిర్దేశించేది, నిర్ణయాలకు కేంద్ర బిందువుగా ఉండేది, 143 కోట్ల భారతీయుల తలరాతలను మార్చేది పార్లమెంట్‌. తమ తమ ప్రాంతాలలో చోటు చేసుకున్న సమస్యలను ఎంపీలు ప్రస్తావించేందుకు పార్లమెంటు ఓ కీలకమైన వేదిక. ఇప్పుడు కేవలం ఆరోపణలు, విమర్శలకే ఎక్కువ సమయం సరిపోతోంది.దేశంలో పెద్ద గుంతలతో నిండిన రహదారులను దాటడం, మునిగి పోయిన నగరాల్లో నడవడం, అంతులేని ఉద్యోగ దరఖాస్తు లతో చెమటలు పట్టడం, దొంగతనాల వల్ల కోట్లు నష్టపోయే విద్యుత్‌ రంగానికి ధర చెల్లించడం దేశంలో సాధారణ దృశ్యాలు అయ్యాయి. ప్రతి వారం ప్రజల తెరలపై ఒక వంతెన వంగిపోవడం, ఒక కారును రహదారి మింగేయడం వంటి దృశ్యాలు ప్రత్యక్షం అవుతున్నాయి. ఈ పార్లమెంటు వర్షాకాల సమావేశాలలో ప్రజా ప్రతినిధులు లేవనెత్తిన ప్రశ్నలు, ప్రభుత్వ సమాధానాలు చూస్తే దేశంలో పరిస్థితి కళ్లముందు ప్రత్యక్షమవుతుంది.‘ఎన్ని రహదారులు కూలిపోయాయి?’ అనే ప్రశ్నకు ప్రభుత్వం ఇచ్చిన సమాధానం 49 అని. ఇది 2014 నుండి 2025 వరకు ఉన్న డేటా. ప్రతి వర్షాకాలం కల్లోలం సృష్టిస్తుంది. కానీ కేంద్ర ప్రభుత్వం పట్టణ వరదల బాధ్యతను రాష్ట్రాలు, స్థానిక సంస్థలపై మోపుతుంది. ఇది రాజ్యాంగపరంగా సరైనదే. అయితే, అతి పెద్ద పట్టణా భివృద్ధి కార్యక్రమం ఢిల్లీ నుండి నిర్వహించబడుతోంది. ‘స్మార్ట్‌ సిటీస్‌ మిషన్‌’ కింద 8,064 ప్రాజెక్టులలో 7,790 పూర్తయ్యాయి. ఖర్చు రూ. 1,56,257 కోట్లు. ఖర్చు అంటే కేవలం డబ్బు కదలిక మాత్రమే, పరిష్కారం కాదు.ఈ వారం ఎంపీలు నీటి కాలుష్యం, అంచనాలు, ప్రమాణాలు, పరిష్కారాలపై కూడా గొంతెత్తారు. 2023–24 నుండి 2.52 కోట్ల ప్రయోగశాల నమూనాల సేకరణ జరిగిందనీ, 2.87 కోట్ల ఫీల్డ్‌ పరీక్షలు జరిగాయనీ, ట్యాంకర్‌ మాఫియా నీటి కొరత నిజమనీ ప్రభుత్వం అంగీకరించింది.ఇక ప్రాథమిక విద్య విషయానికి వస్తే, భవిష్యత్తు ఆశల వెన్నె ముక విరిగిపోయింది. ప్రభుత్వం 10.05 లక్షల పాఠశాలలను నడుపుతోంది. వీటిలో 11.89 కోట్ల పిల్లలు చదువుతున్నారు. ప్రైవేట్‌ రంగం 3.42 లక్షల పాఠశాలలను నడుపుతోంది. వీటిలో 8.89 కోట్ల పిల్లలు చదువుతున్నారు. విధానాలు, కంప్యూటరైజేషన్‌ గురించి చర్చల మధ్య ఈ వివరాలు వెల్లడయ్యాయి. 73,481 పాఠశాలలకు విద్యుత్‌ లేదు. 1,00,843 పాఠశాలల్లో ఒక్క గురువు మాత్రమే ఉన్నారు. అందుకే యువత వ్యవస్థలోని సమస్యలతో పోరాడు తున్నారు. మొన్న జంతర్‌ మంతర్‌లో, ఇప్పుడు జార్ఖండ్, పంజాబ్, రాజస్థాన్, కర్ణాటకల్లో కనిపిస్తున్న ఆగ్రహం చదువు, ఉపాధి రంగా లపై అసంతృప్తిని ఎలుగెత్తి చాటుతున్నది.ఇంతలోపే ఆగస్ట్‌ 15 వచ్చేసింది. ఎర్రకోట నుంచి ప్రధాని ప్రసంగించడం మామూలే. కానీ రోజురోజుకూ రూపాయి మరింత బలహీనమవుతోంది. ముడి చమురు ఉత్పత్తి తగ్గిపోతోంది. ఆర్థిక లోటు పెరుగుతోంది. దివాళా చట్టం కింద 2020 నుండి డిసెంబర్‌ 2025 వరకు 25,900 కేసులు దాఖలయ్యాయి. పాలనలో బాధ్యత, సమర్థత లోపించడం వల్లనే ఈ సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి. – కృష్ణ తేజ, కాంగ్రెస్‌ సీనియర్‌ అధికార ప్రతినిధి

కతోలికులు మరియ మాత ముందు కూర్చొని, మూడు దేవరహస్యాలతో 15 ఘట్టాలతో కూడుకొన్న జపదండ చెబుతారు. క్రీస్తు ప్రభు గురించి, తండ్రి దేవునికి సంబంధించి, ఆత్మ దేవునికి సంబంధించిన రహస్యాలే అవి. ఆ యా ఘట్టాలన్నీ కొత్త నిబంధనా సంఘటనలే. దేవునికీ తమకూ మధ్యవర్తిగా ఆమెను నిలబెట్టి, ఆ ప్రభునికి ‘మా బాధలూ గాథలూ చేరవేయవమ్మా మా మరియమ్మా’ అని వేడుకొంటారు. పూజ వేరు, విన్నపం వేరు.బైబిల్లో ఆమెకు ఎదురైన చిన్న సంఘటనల్లోని మాటల్నే జపంగా మార్చుకొని పదే పదే ఉచ్ఛరించడం వల్ల ఆమె కేవేవో పూజలు జరుగుతున్నాయనుకోకూడదు. ఈ విషయమై ఇటీవల విశ్వ కాపరి, పోప్‌ లియో ప్రత్యేకమైన సందేశం ఇచ్చిన సంగతి మరువగూడదు. శిలువపై మరణించబోతున్న యేసు ప్రభువు, తన తల్లి బాధ్యత ప్రియ శిష్యుడైన యోహానుకు అప్పగించాడు. మరియ మాత ఓ చిన్న ఇంట్లో నివసించేది. ఆమె ప్రతిరోజూ దేవుణ్ణి ప్రార్థించేది. అందరినీ ప్రేమతో చూసుకునేది. తన చుట్టూ ఉన్నవారిని ఆశీర్వదించేది. పేదలకు సహాయం చేసేది. యేసు చెప్పిన మాటలను ప్రజలకు గుర్తు చేసేది.ఓ రోజు దేవదూత ఆమెకు ప్రత్యక్షమై, ‘మరియమ్మా! దేవుడు నిన్ను తన దగ్గరకు పిలుస్తున్నాడు’ అని చెప్పాడు. కొంతకాలానికి ఆమె భూలోక జీవితాన్ని ముగించింది. యేసు శిష్యులు ఆమెను ఎంతో గౌరవంగా సమాధి చేశారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత వారు సమాధి దగ్గరకు వెళ్లి చూడగా, అక్కడ మరియ మాత శరీరం కనిపించలేదు. దేవుడు ఆమెను శరీరంతో సహా పరలోకానికి తీసుకువెళ్లాడని వారు విశ్వసించారు. ఆమెకు తిన్నగా మోక్షాన్ని ఆరోపించారు. ఇది ‘మోక్షారోపణ’. ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 15న మరియ మాత మోక్షారోపణ పండుగ జరుపుకొంటారు. అమె ఎంతో ధన్యురాలని పిలుస్తారు. (లూకా 1:48)– డా. దేవదాసు బెర్నార్డ్‌ రాజు (ఆగస్టు 15న మరియా మోక్షారోపణ పండుగ)

అస్మృతిః క్లేశజాతస్య దీక్షాయాః ఆది లక్షణమ్‌’ ఒక పని చేసేటప్పడు దీక్ష ముఖ్యం. ఎలాంటి బాధలు గుర్తుకురాకుండా ఉండటమే దీక్షకు ప్రధాన లక్షణం. ఏ పనినైనా చేసి లక్ష్యాన్ని సాధించాలని అనుకొన్నప్పుడు అందులో ఉండే కష్టనష్టాలు గుర్తుకు రాకూడదు. గుర్తొస్తే పట్టుదల పలచబడి లక్ష్యం సాధించలేరు. ఏకాగ్రత ఉన్నప్పుడే లక్ష్య సాధన సాధ్యమవుతుంది.కారు నడిపే సమయంలో డ్రైవరు మనసు పరిపరివిధాల పోకుండా ముందు రోడ్డువైపే ఏకాగ్రతతో ఉంటుంది. లేకపోతే ప్రమాదాలేర్పడతాయి. అందుకే డ్రైవరు కారు వేగం పరిమి తిని, సమయాన్ని, ట్రాఫిక్‌ రూల్సును, సిగ్నల్స్‌ను జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ ముందుచూపు సడల కుండా దీక్షతో నడుపుతాడు. అప్పుడే వాహనం క్షేమంగా గమ్యం చేరుతుంది.ఒక శిల్పాచార్యుడికి ఇద్దరు శిష్యులుండేవారు. మొదటివాడు కష్టపడి చాలాసేపు శిల్పాలు చెక్కుతూనే ఉండే వాడు. రెండోవాడికెప్పుడూ ఆటల ధ్యాసే. గురువుగారు వచ్చేసరికి పని చేస్తూండటం, తర్వాత వదిలివేయటం అలవాటు. ఒకరోజు ఇద్దర్నీ పిలిచి ఫలానా కొండల్లో ఫలానా రాయి ఉంది, వెతికి తీసుకురండని పంపాడు. ఇద్దరు అలాగే వెళ్ళి శిలను గుర్తించి తెచ్చారు. మొదటివాడు పండ్లు, పూలు, మూలికలు కూడా తెచ్చాడు.‘ఇవన్నీ ఎందుకురా?’ అని గురువడిగితే ‘స్వామీ! నా తల్లికి పండ్లు, చెల్లికి పూలు, మా అమ్మమ్మ చికిత్సకు మూలికలు తెచ్చా’నన్నాడు మొదటి శిష్యుడు. రెండవవాడిని ‘ఏరా! మీ తలిదండ్రులకు సుస్తీగా ఉందికదా! మరి నీవెందుకు మూలికలు తేలేదు’ అని గురువడిగాడు. ‘స్వామీ! నేను శిలను మాత్రమే వెతికాను. ఇతర ఆలోచనలేవీ నాకు లేవు’ అన్నాడు. పనిలో ఏకాగ్రత ఉండాలి. ఏకాగ్రత ఉంటే కార్యసిద్ధి కల్గుతుంది.- శ్రీ గణపతి సచ్చిదానందస్వామి

'జటిలో ముణ్డీలుంచిత కేశఃకాషాయాంబర బహుకృత వేషఃపశ్యన్నపి చ న పశ్యతి మూఢఃఉదర నిమిత్తం బహుకృత వేషః'ఇది శంకర భగవత్పాదుల వారి ‘భజగోవిందం’లోని ఒక శ్లోకం. జడలు కట్టిన వెంట్రుకలతో ఒకడు, జుట్టులేక ముండనము చేయించుకున్నవాడు ఒకడు, వ్రేలా డుతూ ఉండే వెంట్రుకలు కలవాడు ఒకడు, కాషాయ రంగు బట్టలను ధరించినవాడు ఒకడు– నిజానికి వీళ్ళంతా ఉదర పోషణకు మాత్రమే వివిధ వేషములను వేస్తారు (భజగోవిందం; వ్యాఖ్య స్వామి చిన్మయానంద).శంకరాచార్యుల కాలం నాటికే సన్యాసులు అలా ఉండేవారంటే ఆశ్చర్యం కల్గుతుంది. ఒకప్పుడు ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఉన్నవారు సాధన కొరకు జీవించాలి కాబట్టి ఏదో కొంత భిక్షాన్నాన్ని, దాన్ని పవిత్రమైన ‘మధుకరి’గా భావించి యాచించేవారు. కానీ ఈనాడు ఆధ్యాత్మిక సాధన ఏదీ లేకపోయినా, కేవలం కాషాయ వస్త్రాలను ధరించి, సన్యాసులుగా అవతారమెత్తి యాచిస్తున్నారు చాలామంది.కేరళలోని ఆనందాశ్రమానికి చెందిన విశ్వమాత కృష్ణాబాయి ఏ యువకుడైనా తనకు సన్యాస దీక్షను ఇమ్మని అడిగితే, మందలిస్తూ ఇలా చెప్పేది: ‘సన్యాసం తీసుకోవటం ఏమాత్రం మంచిది కాదు. నీవెందరో సన్నాసులను చూస్తున్నావు. వారు పొందినదేమిటి? గృహాన్ని, బంధువులను వదలటం, కాషాయ వస్త్రాలను ధరించటమే సన్యాసం కాదు. నేను, నాది అన్న భావాన్ని వదలటం. ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు కూడా దీనిని నీవు చేయవచ్చు. నీ వైపునుండి అవసరమైన ఒకే ఒక విషయం నీ శాశ్వత స్వరూపాన్ని సాక్షాత్కరించుకొనవలెననే తీవ్రమైన ఆకాంక్ష.ఈ ఆకాంక్షతో రామనామాన్ని స్వీకరించి, నీ ఇరుగు పొరుగు వారినీ, నీ ప్రదేశంలో నున్నవారినీ రాముని రూపాలుగా సేవించు. పవిత్రమూ, సర్వశక్తిమంతమైన రామ నామాన్ని నిరంతరం నీ నాలుక మీద నాట్యం చేయ నివ్వు’ (పుటలు– 41–42; విశ్వమాత కృష్ణాబాయి– స్వామి సచ్చిదానంద – ఆనందాశ్రమము).– రాచమడుగు శ్రీనివాసులు

జూలై 27న విడుదలైన టైమ్స్‌ హయ్యర్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ (టీహెచ్‌ఈ) వరల్డ్‌ యూనివర్సిటీ ర్యాంకింగ్స్‌–2027 భాగస్వామ్య లేదా ప్రాతి నిధ్య నివేదిక భారత ఉన్నత విద్యకు ఒకేసారి ఆశాజనకమైన చిత్రాన్నీ, ఆందోళన కలిగించే వాస్తవాన్నీ చూపించింది. ప్రపంచంలోని 118 దేశాల నుంచి రికార్డు స్థాయిలో 2,297 విశ్వవిద్యాల యాలు ఈ ర్యాంకింగ్‌ ప్రక్రియలో పాల్గొనగా, 143 విశ్వవిద్యాల యాలతో భారత్‌ ప్రపంచంలో రెండో అత్యధిక ప్రాతినిధ్యం కలిగిన దేశంగా నిలిచింది.ఎక్కువ విశ్వవిద్యాలయాలు ర్యాంకింగ్‌లో పాల్గొ నడం ఒక విషయం అయితే, ప్రపంచ స్థాయి అగ్రశ్రేణి స్థానాలను సాధించడం మరో విషయం. అందుకే ఈ సందర్భంలో ‘రాశి కంటే వాసి ముఖ్యం’ అనే సామెత సరిగ్గా సరిపోతుంది. ప్రాతినిధ్యం పెరగడం మాత్రమే కాదు, ప్రపంచ నాణ్యతా ప్రమాణాలను అందు కోవడమే నిజమైన విజయానికి కొలమానం.గత ఐదేళ్లుగా భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలు టీహెచ్‌ఈ ర్యాంకింగ్స్‌లో చురుకుగా పాల్గొంటున్నాయి. అయితే ఈ సంఖ్య పెరుగుతున్నా, నాణ్యతలో ఆశించిన పురోగతి కనిపించడం లేదు. ఇప్పటికీ ప్రపంచ టాప్‌–100లో మనం అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకంగా భావించే ఒక్క భారతీయ విశ్వవిద్యాలయంగానీ, ఉన్నత విద్యా సంస్థగానీ స్థానం సంపాదించలేక పోవడం ఆలోచించాల్సిన విషయం. ఎక్కువ శాతం 300–500 బ్యాండ్లలో లేదా అంతకంటే దిగువనే నిలుస్తున్నాయి.ఎక్కడ వెనుకబడ్డాం?భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలు ముఖ్యంగా మూడు అంశాల్లో గణనీయంగా వెనుకబడి ఉన్నాయి. మొదటిది అంతర్జాతీయీ కరణ– విదేశీ విద్యార్థులు, విదేశీ అధ్యాపకుల సంఖ్య అత్యల్పంగా ఉండడం వల్ల ప్రపంచ అనుసంధానం పరిమితమవుతోంది. రెండవది ఫ్యాకల్టీ–విద్యార్థుల నిష్పత్తి. ప్రపంచ అగ్రశ్రేణి విశ్వవిద్యా లయాల్లో ఒక్కో అధ్యాపకుడికి తక్కువ మంది విద్యార్థులు ఉండగా, మన దేశంలో పరిస్థితి అందుకు విరుద్ధం. మూడవది పరిశోధన ప్రభావం– పరిశోధనా పత్రాల సంఖ్య పెరుగుతున్నా, వాటికి అంత ర్జాతీయ సైటేషన్లు రావడం, పేటెంట్లు, పరిశ్రమలతో భాగస్వా మ్యాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీ వంటి అంశాల్లో ఇంకా గణనీయ మైన లోటు ఉంది. దీనికి తోడు దేశం మొత్తం పరిశోధన–అభివృద్ధి (ఆర్‌ అండ్‌ డీ)పై జీడీపీలో కేవలం 0.6–0.7 శాతం మాత్రమే వ్యయం చేస్తుండగా, అందులో ఉన్నత విద్యా సంస్థల వాటా 8–9 శాతం మాత్రమే. ఈ పరిస్థితుల్లో ప్రపంచ స్థాయి పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయాలను తీర్చిదిద్దడం అంత సులభం కాదు.తూర్పు ఆసియా దేశాల అనుభవం భారత్‌కు విలువైన పాఠాన్ని చెబుతోంది. చైనా తక్కువ సంఖ్యలో విశ్వవిద్యాలయాల తోనే త్సింగ్‌వా, పెకింగ్‌ యూనివర్సిటీ వంటి వాటిని ప్రపంచ అగ్రశ్రేణి స్థానాలకు చేర్చింది. సింగపూర్‌ వంటి చిన్న దేశం కేవలం రెండు ప్రముఖ విశ్వవిద్యాలయాలతోనే ప్రపంచ టాప్‌–20లో స్థిరమైన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకుంటోంది. ఈ దేశాలు ప్రాతినిధ్య సంఖ్యల కంటే నాణ్యత, పరిశోధన, అంతర్జాతీయ భాగస్వా మ్యాలు, ప్రతిభావంతులైన అధ్యాపకులు, దీర్ఘకాలిక ప్రభుత్వ పెట్టు బడులకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. అందువల్లే ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్‌లో స్థిరమైన విజయాలను అందుకుంటున్నాయి.భారత్‌ కూడా ఇదే దిశగా మరింత దృఢమైన అడుగులు వేయాల్సిన అవసరం ఉంది. మన జాతీయ విద్యా విధానం–2020 లక్ష్యాలు సాకారం కావాలంటే, విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధనకు అధిక నిధులు కేటాయించడం, అంతర్జాతీయ అధ్యాపకులను, విదేశీ విద్యార్థులను ఆకర్షించడం, పరిశ్రమ–విశ్వవిద్యాలయ భాగస్వా మ్యాలను బలోపేతం చేయడం, ప్రపంచ స్థాయి పరిశోధనలకు ప్రోత్సాహం ఇవ్వడం అత్యవసరం.– ఏటూరి శేఖర్‌ శర్మ, రిటైర్డ్‌ జిల్లా విద్యాధికారి

దాసియైన మంధర మాటలు విని, కైకేయి దశరథుడిని కోరిన రెండు వరములతో, శ్రీరాముడికి జరగవలసిన పట్టాభిషేక కార్యక్రమం అకస్మాత్తుగా ఆగిపోయింది. అదేకాక, శ్రీరాముడు పదు నాలుగేళ్ళు వనవాసం చేయవలసిన విషమ పరిస్థితి ఏర్పడింది. శ్రీరాముడికి బహిప్రాణంలా ఉండే లక్ష్మణుడు ఈ హఠాత్పరిణామానికి తట్టుకోలేక దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.‘చేతిలోకి వచ్చి స్వంతమయింది కదా అని భావించిన సంపద అంతలోనే పోవడం, అడవుల పాలవడం– ఇవి దైవనిర్ణయా లుగా జరుగుతాయే తప్ప మనుషుల వశంలో ఉండి జరిగేవి కావు తమ్ముడా!’ అని లక్ష్మణుడిని సమాధానపరిచాడు శ్రీరాముడు. తండ్రి మీద కూడా కోపంతో ఉన్న లక్ష్మణుడితో ఇంకా ఇలా చెప్పాడని ‘గోపీనాథ రామాయణము’ తెలిపింది.మనుషుల జీవితాలలో లాభాలాభములను, సుఖదుఃఖములను, భయక్రోధములను, భవాభవంబులను ఏది కలుగజేస్తుందో అది దైవం అనబడుతుంది. విశ్వామిత్రాది తపోధనులు– జితేంద్రియులు అయ్యుండి కూడా– దైవంచే పీడితులగుచూ శక్తిమంతాలైన వారి నియమాలను విడిచిపెట్టినవారై కామక్రోధాసక్తులగుట తెలిసినదే కదా! ఈ లోకంలో కావలసినదిగా భావించబడే కార్యాన్ని కాకుండాచేసి, ఊహించని కార్యాన్ని, సంకల్పించని పరిణామాన్ని జరిగేటట్లుగా చేయడమే దైవకార్యంగా భావించి మనిషి సమాధానపడాలి. అటువంటి వివేకం కలిగిన బుద్ధితో, క్రోధాది ఇంద్రియ భావములను అదుపులో పెట్టుకుని ఆలోచించినపుడు అకస్మాత్తుగా తప్పిపోయిననా పట్టాభిషేక కార్యం గురించిన శోకం నాలో జనించదు.తే. నాకు జూడ బ్రజాపాలనము కంటెనవ్విపినవాస మధికోదయంబు గానననఘ లక్ష్మీవిపర్యయమందు నీవుమది విషాదంబు విడువుము మమత దక్కి. పట్టాభిషేకం చేయించుకుని ప్రజాపాలనం గురించిన పనులలో పడడం కంటె, అడవికి వెళ్ళి అక్కడ జీవితాన్ని గడపడంలోనే నాకు ఎక్కువ ఆనందం లభిస్తుంది. కాబట్టి రాజ్యా ధికారం అనే లక్ష్మీదేవి వదిలి వెళ్ళిపోయిందనే శోకాన్ని విడిచిపెట్టు. ప్రశాంతంగా ఉండు – అని చెప్పి శ్రీరాముడు లక్ష్మణుడిని శాంతపరిచాడు.– భట్టు వెంకటరావు

ఒకప్పుడు ఒక వార్త ప్రజల ముందుకు రావాలంటే సమాచారం సేకరించడం, దాన్ని పరిశీలించడం, ధ్రువీకరించడం వంటి ప్రక్రియలు ఉండేవి. ఇప్పుడు ప్రతి ఒక్కరి చేతిలో ఉన్న స్మార్ట్‌ఫోన్‌ ఒక ప్రచురణ వేదికగా మారింది. దీంతో సమాచారం వేగంగా చేరుతోంది. అదే సమయంలో ధ్రువీకరించని సమా చారం కూడా అంతే వేగంగా వ్యాపిస్తోంది. ఏది ఎక్కువ మందికి చేరాలనేదాన్ని ఇప్పుడు ఎడిటర్‌ కాదు; ఎక్కువ స్పందన వచ్చే కంటెంట్‌ను ముందుకు నెట్టే అల్గోరిథమ్‌లే నిర్ణయిస్తున్నాయి.ఇటీవల జరిగిన ఒక సంఘటన దీనికి మంచి ఉదాహరణ. 2026 మార్చి 16న, మాజీ ఆర్మీ చీఫ్‌ జనరల్‌ మనోజ్‌ పాండే భారత సైన్యంపై అభ్యంతర కరమైన వ్యాఖ్యలు చేసినట్లు చూపే ఒక వీడియో సోషల్‌ మీడియాలో దావానలంలా వ్యాపించింది. నిజానికి అది మార్చి 14న పీటీఐ రికార్డ్‌ చేసిన అసలైన ప్రసంగం– ‘భవిష్యత్‌ భద్రతా సవాళ్లపై సైన్యం సంసి ద్ధత’ గురించి మాట్లాడిన వీడియో. దాని దృశ్యాలను అలాగే ఉంచి, ఏఐ సాయంతో పూర్తిగా వేరే ఆడియో జోడించారు. పీఐబీ ఫ్యాక్ట్‌–చెక్‌ యూనిట్, విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఫ్యాక్ట్‌–చెక్‌ విభాగం రెండూ దీన్ని డీప్‌ ఫేక్‌గా ధ్రువీకరించి, పాకిస్తాన్‌ ఆధారిత ప్రచార ఖాతాల నుంచి ఇది వ్యాపించిందని అధికారులు గుర్తించేలోపే, వీడియో లక్షల మందికి చేరి పోయింది. మరింత ఆందోళనకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఇప్పుడు నిజమైన వీడియో వచ్చినా ‘ఇది ఏఐతో సృష్టించిందేమో’ అనే అనుమానం కలుగుతోంది. గణాంకాలు కూడా అదే చెబుతున్నాయి.రాయిటర్స్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ వారి 2025 నివేదిక ప్రకారం 48 దేశాల్లో వార్తలపై ప్రజల నమ్మకం సగటున 40 శాతమే. అంటే ప్రతి ఇద్దరిలో ఒకరు వార్తలను నమ్మడం లేదు. ఇది పదేళ్ల క్రితం కంటే చాలా తగ్గింది. ఎడెల్మన్‌ వారి సర్వేలో 69 శాతం మంది– ఇది ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసే దుష్ప్రచారం అని నమ్ముతున్నారు. యునెస్కో కూడా ఇదే విషయం చెబుతోంది– ధ్రువీకరణ లేని సమాచారం భయంకరంగా వ్యాపిస్తోందని!భారత్‌లో ఇంకా పెద్ద సమస్య. మన దగ్గర అత్యధిక ఇంటర్నెట్‌ వినియోగదారులు ఉన్నారు. వాట్సాప్‌లో ఫార్వర్డ్‌ చేసేవి, షార్ట్‌ వీడియోలు– ఇవే చాలామందికి వార్తలు. ఎప్పటివో పాత దృశ్యాలు, సంఘటనలు ఇప్పటి వార్తలుగా ప్రచారం జరగడం సాధారణ విషయం అయ్యింది. ఇందువల్ల ఎంతో నష్టం వాటిల్లుతోంది. ఏదైనా వీడియో లేదా పోస్ట్‌ చూడగానే ఫార్వర్డ్‌ బటన్‌ నొక్కే ముందు, ‘ఇది ఎవరు పోస్ట్‌ చేశారు, మూలం ఏంటి’ అని ఒక్కసారి ప్రశ్నించుకోవాలి. అధికారిక ఫ్యాక్ట్‌–చెక్‌ వేదికలు, విశ్వసనీయ ధ్రువీకరణ సేవలను ఉపయోగించడం అలవాటు చేసు కోవచ్చు. సమాచారం విషయంలో ఏమాత్రం అస్పష్టత ఉండకూడదు. డిజిటల్‌ ప్లాట్‌ఫామ్‌లు కూడా సంచలనం కంటే నమ్మదగిన సమాచారాన్ని ప్రోత్సహించాలి. నిజం నత్తలా నడిచినా... దాని బరువు తెలిసిన వాళ్లు దాని వెనుకే ఉంటారు!– వంగవోలు రవి, ఉపాధ్యాయుడు

పెరుగుతున్న పెట్రోల్‌ ధరలు, నగరాల్లో క్షీణిస్తున్న గాలి నాణ్యత, పశ్చిమాసియాలో చమురు సరఫరాపై నెలకొంటున్న అనిశ్చితి– ఈ మూడు అంశాలు నేడు ప్రతి భారతీయుడి జీవితాన్ని నేరుగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలకు పరిష్కారమే జీవ ఇంధనాల వాడకం.ప్రపంచం ఇప్పుడు జీవ ఇంధనాలను కేవలం ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనంగా కాకుండా, పర్యావరణ రక్షణ, ఇంధన భద్రత, రైతు ఆదాయం, గ్రామీణ ఉపాధి వంటి వాటిని కలిపే భవిష్యత్‌ అభివృద్ధి మార్గంగా చూస్తోంది.భారత్‌ ప్రస్తుతం తన ముడి చమురు అవసరాల్లో 85 శాతానికి పైగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. ఈ పరిస్థితిలో ప్రత్యా మ్నాయ ఇంధనాల విస్తరణ దేశ ఇంధన స్వావ లంబనకు కీలకం. జీవ ఇంధనాల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, అవి మన దేశంలోనే లభించే వ్యవసాయ, సేంద్రియ వనరుల నుంచి ఉత్పత్తి చేయగలగడం. చెరకు మొలాసిస్, మొక్కజొన్న, పాడై పోయిన ధాన్యాలు, వరి గడ్డి, పంట అవ శేషాలు ఇప్పుడు ఇంధన ముడి సరుకుగా మారు తున్నాయి. అంటే, వ్యర్థాన్ని సంపదగా మార్చే సర్క్యులర్‌ ఎకానమీకి జీవ ఇంధనాలు బలమైన పునాది వేస్తున్నాయి.జీవ ఇంధనాల్లో బయో–ఇథనాల్, బయో– డీజిల్, బయో–గ్యాస్, బయో– సీఎన్జీ, సస్టెయినబుల్‌ ఏవియేషన్‌ ఫ్యూయెల్‌ వంటి పలు రూపాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా రెండో తరం ఇథనాల్‌ సాంకేతికత వ్యవసాయ వ్యర్థాలను ఉపయోగించడం వల్ల ఆహార భద్రతకు భంగం కలగకుండా ఇంధన ఉత్పత్తి సాధ్యమవుతోంది. 2014లో పెట్రోల్లో ఇథనాల్‌ మిశ్రమం సుమారు 1.5 శాతం మాత్రమే ఉండగా, 2024–25 నాటికి అది 19.05 శాతానికి చేరింది. 2025–26 ఆర్థిక సంవ త్సరంలో సగటు మిశ్రమం 20 శాతానికి చేరువ కావడం ఈ కార్యక్రమం విజయాన్ని సూచిస్తోంది.భారత్‌కు కొత్త అవకాశాలుఇటీవల కేంద్ర మంత్రివర్గం 23,731 కోట్ల వ్యయంతో ‘గోబర్ధన్‌ – నేషనల్‌ సర్క్యులర్‌ బయోఎనర్జీ పథకాన్ని’ ఆమోదించడం జీవ ఇంధన రంగంలో కీలక మలుపు. పశువుల పేడ, పంట అవశేషాలు, వంటింటి వ్యర్థాలు, మార్కెట్‌ వ్యర్థాలను కంప్రెస్డ్‌ బయోగ్యాస్, బయో–స్లర్రీగా మార్చి గ్రామీణ ప్రాంతాలను శుభ్రమైన ఇంధన ఉత్పత్తి కేంద్రాలుగా తీర్చిద్దడం ఈ పథకం లక్ష్యం. ప్రభుత్వ అంచనాల ప్రకారం, ఈ రంగం ద్వారా రూ. 40,000 కోట్లకు పైగా విదేశీ మారకద్రవ్య ఆదా, 1.5 లక్షలకు పైగా ఉపాధి అవకాశాలు, 10 మిలియన్‌ మెట్రిక్‌ టన్నుల శిలాజ ఇంధన వినియోగానికి ప్రత్యామ్నాయం సాధ్యమవుతాయి. ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న ‘ప్రధానమంత్రి జీవన్‌ యోజన’ ద్వారా 2జీ ఇథనాల్‌ ప్రాజెక్టులకు ప్రోత్సాహం అందుతోంది. ‘సతత్‌’ పథకం ద్వారా కంప్రెస్డ్‌ బయో గ్యాస్‌ ఉత్పత్తిని విస్తరిస్తున్నారు.2023లో జి–20 వేదికపై ప్రారంభమైన గ్లోబల్‌ జీవ ఇంధనాల కూటమి... జీవ ఇంధ నాల ఉత్పత్తి, సాంకేతిక మార్పిడి, వాణిజ్య సహకారానికి ప్రపంచ వేదికగా మారుతోంది. సస్టెయినబుల్‌ ఏవియేషన్‌ ఫ్యూయెల్, భవిష్యత్‌ బయో ఎనర్జీ రంగాల్లో భారత్‌కు ఇది కొత్త అవకాశాలను తెరుస్తోంది. అయితే జీవ ఇంధనాల విస్తరణలో కొన్ని సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి.భూమి వినియోగం, నీటి అవసరాలు, ముడి సరుకు సరఫరా, సాంకేతిక వ్యయాలు వంటి అంశాలను సమతుల్యం చేయాల్సి ఉంటుంది. మొత్తానికి చమురు బావుల నుంచి మాత్రమే కాదు, మన పొలాల నుంచి కూడా దేశ భవిష్యత్‌ శక్తి ఉత్పత్తి కావచ్చని జీవ ఇంధనాలు మనకు గుర్తుచేస్తున్నాయి.– ఆర్ధ శ్రీనివాస్‌ పటేల్‌, మీడియా–కమ్యూనికేషన్స్‌ అధికారి (రేపు ప్రపంచ జీవ ఇంధన దినోత్సవం)

జీవితంలో మనల్ని బాధించినవాళ్లు రెండు విషయాల్లో ఒకదాన్ని తప్పకుండా తీసుకెళ్తారు. ఒకటి మన ప్రశాంతతను, రెండోది మన మంచితనాన్ని. ప్రశాంతత కొంతకాలానికి తిరిగి వస్తుంది. కానీ మంచితనం పోతే మనల్ని మనమే కోల్పోతాం. ఎందుకంటే, బాధ మనిషిని రెండు రకాలుగా మారుస్తుంది.తాను అనుభవించిన గాయాలను ఇతరులకూ పంచడం మొదలుపెట్టడం అనేది ఒక రకమైతే... తాను అనుభవించిన బాధ ఇంకెవరికీ కలగకూడదనే భావనతో జీవించడం రెండో రకం. ఈ రెండో రకమైన మనుషులే నిజంగా అరుదు. వాళ్లు కూడా మోసపోతారు. వాళ్లూ కూడా విరిగిపోతారు. వాళ్లూ కన్నీళ్లు పెడతారు. కానీ తమలోని మంచి మనిషిని మాత్రం కోల్పోరు. ఎందుకంటే, చెడ్డవాడిగా మారడానికి ఒక్క గాయం చాలు, మంచి మనిషిగా మిగిలి పోవడానికి మాత్రం గొప్ప హృదయం కావాలి.విజయవంతులైన మనుషులు చాలామంది కనిపిస్తారు. తెలివైన వాళ్లు కూడా కనిపిస్తారు. కానీ, బాధను అనుభవించిన తర్వాత కూడా ఎవరికీ బాధ కలిగించకుండా జీవించే మనుషులు మాత్రం అరుదుగా కనిపిస్తారు. వాళ్ల జీవితంలో ఎంత చెడు ఎదురైనా, వాళ్లలోని మంచిని కోల్పోకపోవడమే వాళ్ళ వ్యక్తిత్వంలోని గొప్పదనం. అందుకే, బాధ హృదయాన్ని తాకినా, హృదయంలో ద్వేషానికి స్థానం ఇవ్వకుండా జీవించగలగడమే నిజమైన విజయం.ముందుగా క్షమాపణ చెప్పేవాడు ధైర్యవంతుడు. ముందుగా క్షమించేవాడు బలవంతుడు. ముందుగా మర్చిపోయే వాడు ప్రశాంతంగా జీవించగలడు. తనను బాధించిన తర్వాత కూడా మంచి తనాన్ని ఎంచుకునే మనిషి ఈ ప్రపంచంలో అత్యంత అరుదైన వ్యక్తి.– కొత్త కృష్ణవేణి

ఈ రోజుల్లో రైతు వ్యవసాయం చేయడం ఒక్కటే సరిపోవడం లేదు. ఎరువులు, విత్తనాలు, కూలీల ఖర్చులు పెరుగుతుండగాపంటల ధరలు మాత్రం ఎప్పుడూ ఆశించిన స్థాయిలో ఉండటం లేదు. కొన్ని సంవత్సరాల్లో వర్షాభావం, మరికొన్ని సంవత్సరాల్లో అధిక వర్షాలు, తెగుళ్లు రైతును నష్టాలకు గురిచేస్తున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రైతు కుటుంబానికి స్థిరమైన ఆదాయం రావాలంటే వ్యవసాయంతో పాటు అదనపు ఆదాయ మార్గాలను కూడా అభివృద్ధి చేసుకోవాలి. ఇదే భావనతో శాస్త్రవేత్తలు, ప్రభుత్వం, వ్యవ సాయ విశ్వవిద్యాలయాలు ‘ద్వితీయ వ్యవసాయం’ (సెకండరీ అగ్రికల్చర్‌) అనే భావనను ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.పంటను పండించడం ప్రాథమిక వ్యవసాయం. ఆ పంటను ప్రాసెసింగ్‌ చేయడం, విలువను పెంచడం, ప్యాకింగ్‌ చేయడం, వ్యవసాయ వ్యర్థాలను ఉపయోగించి కొత్త ఉత్పత్తులను తయారు చేయడం, పశుపోషణ, కోళ్ల పెంపకం, చేపల పెంపకం, తేనెటీగల పెంపకం వంటి వ్యవసాయ అనుబంధ కార్యకలాపాలను ద్వితీయ వ్యవసాయం అంటారు. ‘పంటను మాత్రమే అమ్మకుండా, పంటతో పాటు మరిన్ని ఉత్పత్తులను తయారు చేసి ఆదాయం పెంచుకోవ డమే ద్వితీయ వ్యవసాయం’.విలువ జోడించండి–ఎక్కువ ధరను పొందండిచాలా మంది రైతులు పంట కోసిన వెంటనే మార్కెట్‌కు తీసు కెళ్లి అమ్మేస్తారు; అప్పుడు ధర తక్కువగా ఉంటుంది. అదే పంటను ప్రాసెసింగ్‌ చేసి అమ్మితే మంచి లాభం వస్తుంది. వరిని బియ్యంగా మార్చడం, బియ్యంతో అటుకులు, మరమరాలు తయారు చేయడం, వేరుశనగతో నూనె, పీనట్‌ బటర్‌ తయారు చేయడం, మిరపతో మిరప పొడి తయారు చేయడం, పసుపును పాలిష్‌ చేసి పసుపు పొడిగా విక్రయించడం, మామిడితో జ్యూస్, జామ్, పల్ప్‌ తయారు చేయడం ఈ కోవలోకే వస్తాయి. దీనివల్ల రైతు సాధారణంగాపొందే ధర కంటే 20–100 శాతం వరకు అదనపు ఆదాయం పొందే అవకాశం ఉంటుంది. చిరుధాన్యాలకు విలువ జోడించడం ద్వితీయ వ్యవసాయంలో అత్యంత లాభదాయకమైన, స్థిరమైన మార్గం. ముడి ధాన్యాన్ని మాత్రమే విక్రయించే బదులు, పిండి, రవ్వ, రెడీ–టు–కుక్, రెడీ–టు–ఈట్, బేకరీ, ఆరోగ్య ఆహార ఉత్పత్తులుగా మార్చి బ్రాండ్‌ పేరుతో విక్రయిస్తే గణనీయమైన ఆదాయాన్ని పొందవచ్చు. భారతదేశంలో ప్రతి సంవత్సరం పండ్లు, కూరగాయలు, ధాన్యాలలో గణనీయమైన నష్టం కోత అనంతరం సంభవిస్తుంది. సరైన నిల్వ, గ్రేడింగ్, ప్యాకింగ్‌ లేకపోవడం దీనికి ప్రధాన కారణం. ఒక గ్రామంలోనే చిన్న రైస్‌ మిల్లు, ఆయిల్‌ మిల్లు, పప్పు మిల్లు లేదా మసాలా పొడి తయారీ యూనిట్‌ ఏర్పాటు చేస్తే రైతులకు దగ్గరలోనే మార్కెట్‌ లభిస్తుంది. అదనంగా గ్రామ యువతకు కూడా ఉపాధి లభిస్తుంది.అనుబంధ ఆదాయ మార్గాలురైతు ఇంట్లో రెండు ఆవులు లేదా గేదెలు ఉన్నా ప్రతి రోజు నగదు ఆదాయం వస్తుంది. పాలను నేరుగా అమ్మడం కంటే పెరుగు, నెయ్యి, పనీర్, వెన్న, చీజ్‌ తయారు చేసి అమ్మితే మరింత లాభం వస్తుంది. పాడి పరిశ్రమ రైతు కుటుంబానికి సంవత్సరం పొడవునా ఆదాయాన్ని అందించే అత్యుత్తమ అనుబంధ వృత్తి. అలాగే తేనెటీగల పెంపకానికి ఎక్కువ భూమి అవసరం లేదు. దీని ద్వారా తేనె, బీస్వాక్స్, రాయల్‌ జెల్లీ లభిస్తాయి. వరి గడ్డి, మొక్కజొన్న కాండాలు వంటి వ్యవసాయ అవశేషా లను ఉపయోగించి పుట్టగొడుగులను పెంచవచ్చు. చిన్న గదిలోనే సాగు చేయవచ్చు. వ్యవసాయ కుంటలు, చెరువులు, ఫార్మ్‌పాండ్లలో చేపల పెంపకం చేపట్టవచ్చు. వరిసాగుతో పాటు చేపల పెంపకం చేపడితే ఒకే భూమి నుండి రెండు రకాల ఆదాయంపొందవచ్చు. వ్యవసాయం, పశుపోషణ ఒకదానికొకటి పరస్పర అనుబంధమైనవి. పంట అవశేషాలు పశుగ్రాసంగా ఉపయోగపడ తాయి. వర్మీ కంపోస్ట్, బయోగ్యాస్, సేంద్రియ ఎరువులు తయారు చేయడానికి పశువుల పేడ ఉపయోగపడుతుంది. చాలా మంది రైతులు వరి గడ్డి, మొక్కజొన్న కాండాలు, చెరకు ఆకులు వంటి అవ శేషాలను కాల్చివేస్తారు. అలా చేయకుండా వాటిని ఉపయోగించి వర్మీకంపోస్ట్, బయోగ్యాస్, బయోచార్‌కు వినియోగించ వచ్చు.స్వపరాగ సంపర్క పంటల్లో వరి, శనగ, పెసర, మినుము, ఉలవలు, వేరుశనగ నాణ్యమైన విత్తన ఉత్పత్తి అనేది ద్వితీయ వ్యవసాయం కింద అత్యంత లాభదాయకమైన కార్యకలాపాలలో ఒకటి. తక్కువ విస్తీర్ణంలో సాగుచేయగలిగే మల్లె, గులాబీ, బంతి వంటి పూల సాగుతో పాటు తులసి, కలబంద, అశ్వగంధ, లెమన్‌ గ్రాస్‌ వంటి ఔషధ, సుగంధ మొక్కల సాగు ద్వారా మంచి ఆదాయం పొందవచ్చు. ఇటీవలి కాలంలో నగర ప్రజలు గ్రామీణ జీవనశైలిని అనుభ వించడానికి ఆసక్తి చూపుతున్నారు. రైతులు తమ పొలాల్లో ప్రకృతి సందర్శన, సేంద్రీయ వ్యవసాయ ప్రదర్శనలు, గ్రామీణ ఆహారం, పంటల సందర్శన వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ద్వారా కూడా అదనపు ఆదాయం పొందవచ్చు.పోషకాహార లోపం తొలగించేలా...పంటల సాగు నిలిచిపోతే రైతులు, గ్రామీణ కుటుంబాల ఆదాయం దెబ్బ తింటుంది. దీనిని నివారించేందుకు ప్రతి ఇంటా నాటుకోళ్లను పెంచాలి. సొంత వినియోగానికే కాకుండా... గుడ్లు, మాంసానికి సంవత్సరమంతా ఆదాయం ఉంటుంది. గిరిరాజ, వనరాజ, గ్రామప్రియ, స్వర్ణధార, శ్రీనిధి వంటి మేలురకం కోడి పిల్లలను పెంచవచ్చు.గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఐదు సంవత్సరాల్లోపు పిల్లల మరణాలకు 69 శాతం కారణం పోషకాహార లోపమే.సంప్రదాయ భారతీయ ఆహారంలో ప్రొటీన్ల లోపం ఉంటుంది. వంద గ్రాముల కోడిగుడ్లలో లభించే 6.9 గ్రాముల నాణ్యమైన ప్రొటీన్‌ తక్కువ ధరకే లభిస్తుంది. కోడి మాంసంలో కూడా 22 శాతం ప్రొటీన్‌ ఉండి, కొవ్వు పదార్థాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఉత్పత్తి అవుతున్న కోడిగుడ్లు, కోడి మాంసంలో 75–80 శాతాన్ని పట్టణాల్లో ఉండే 25 శాతం జనాభా తింటుంటే... గ్రామీణ ప్రజలు ఇప్పటికీ పోషకాహార లోపంతో బాధపడుతున్నారు. ఈ అంతరాన్ని తొలగించడానికి పెరటి కోళ్ళ పెంపకం ఎంతో దోహదపడుతుంది.ప్రభుత్వ పథకాలైన ప్రధానమంత్రి సూక్ష్మ ఆహార పరిశ్రమల అభివృద్ధి పథకం, జాతీయ తేనెటీగలు మరియు తేనె మిషన్, డెయిరీ అభివృద్ధి పథకాలు, నాబార్డ్‌ గ్రామీణ వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల పథకాలు, వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిధి ద్వారా శిక్షణ, రుణాలు, సబ్సిడీలు పొందవచ్చు. నేటి పరిస్థితుల్లో ‘పంట పండించడం మాత్రమే కాదు... పంటకు విలువ జోడించడం కూడా రైతు విజయానికి కీలకం. ‘వ్యవసాయంలో వైవిధ్యం – రైతు కుటుంబానికి స్థిరమైన ఆదాయం’ అనే లక్ష్యంతో ద్వితీయ వ్యవసాయాన్ని ప్రతి గ్రామంలో విస్తృతంగా ప్రోత్సహించాలి.– డా‘‘ కె. తేజస్వర రావు, డా‘‘ బి. సహదేవ రెడ్డి-ఆచార్య ఎన్‌జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ సీనియర్‌ శాస్త్రవేత్తలు

మగ్గం చప్పుడు వినిపిస్తే అది కేవలం నూలుపోగులు అల్లే శబ్దం కాదు... ఒక కుటుంబం జీవన గీతం. ఒక గ్రామం ఆర్థిక స్పందన. ఒక నాగరికత ఊపిరి. సింధు లోయ నాగరికత తవ్వకాల్లో లభించిన ఆధారాలు భారతీయులు వేల ఏళ్ల కిందటే నూలు నేయడంలో నైపుణ్యం సంపాదించినట్లు చెబుతున్నాయి. కాలం మారినా చేనేత తన రూపాన్ని మాత్రమే మార్చుకుంది; తన ఆత్మను కాదు. ప్రతి అల్లికలో ఒక ప్రాంతపు సంస్కృతి, ప్రతి నమూనాలో ఒక సంప్రదాయం, ప్రతి వస్త్రంలో ఒక సమాజపు సృజనాత్మకత ప్రతిఫలిస్తూనే ఉంది. భారత చేనేత వైభవం దాని వైవిధ్యంలోనే కనిపిస్తుంది. ఉత్తరాన బెనారసీ, పష్మినా; దక్షి ణాన కాంచీపురం; తెలుగునాట గద్వాల్, పోచంపల్లి, మంగళగిరి, ఉప్పాడ; తూర్పున బలుచారి, అస్సాం పట్టులు; పశ్చిమాన పటోలా... ప్రాంతం మారితే అల్లిక మారుతుంది, రంగు మారుతుంది, నమూనా మారుతుంది. కానీ ప్రతి వస్త్రంలోనూ భారతీయ సంస్కృతి సౌందర్యమే ప్రతిబింబిస్తుంది. అందుకేప్రపంచ వస్త్ర సంపదలో భారత చేనేతకు ప్రత్యేక గౌరవం దక్కింది.దేశంలో వ్యవసాయం తర్వాత అత్యధిక గ్రామీణ ఉపాధిని కల్పిస్తున్న రంగాల్లో ఇది ఇప్పటికీ ఒకటి. ఈ రంగంలో మహిళల పాత్రను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాల్సిందే. నూలు వడకడం నుంచి రంగులు వేయడం, అల్లిక, డిజైన్, విక్రయాల వరకు ప్రతి దశలో మహిళలే కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు. వారికి చేనేతకేవలం ఉపాధి కాదు; ఆర్థిక స్వావలంబనకు, కుటుంబ నిర్ణయాల్లో భాగస్వా మ్యానికి, ఆత్మవిశ్వాసానికి బలమైన ఆధారం. అందుకే గ్రామీణ మహిళా సాధికారతకు చేనేత ఒక మౌన విప్లవంగా నిలిచింది.ఇదీ చదవండి: ఢిల్లీ అమ్మాయి, జాంబియా సుప్రీంకోర్టు తొలి మహిళా జడ్జ్‌గా ఘనతనేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యావరణహిత ఉత్పత్తులపై ఆసక్తి పెరుగుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో కొన్ని జాతీయ సంస్థలు సంప్రదాయం, సాంకేతికత, మార్కెట్‌ మధ్య వారధిగా నిలిచి నేతకార్మికులకు సాయం చేస్తున్నాయి. అయితే పవర్‌లూమ్‌ల పోటీ, చౌక దిగుమతులు, ముడి సరుకుల ధరల పెరుగుదల, మధ్యవర్తుల ఆధిపత్యం, మార్కెటింగ్‌ లోపాలు, డిజిటల్‌ వాణి జ్యంలో పరిమిత ప్రవేశం చేనేత రంగాన్ని ఇబ్బందులకు గురిచేయడం గమ నార్హం. శ్రమకు తగిన ప్రతిఫలం దక్కని పరిస్థితుల్లో యువత ఈ వృత్తి వైపు ఆకర్షితులు కావడం లేదు. ప్రభుత్వం ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి నేతను కాపాడాలి. దాన్ని కాపాడటం అంటే ఒక వృత్తిని రక్షించడం మాత్రమే కాదు; భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్నీ, లక్షలాది కుటుంబాల జీవనాధారాన్నీ, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థనూ పరిరక్షించడం కూడా!– వాడవల్లి శ్రీధర్‌ ‘ ఫ్రీలాన్స్‌ జర్నలిస్ట్‌

దొంగలు ధనాన్ని దోచుకు వెళ్తారు. ధనమంటే నగదు మాత్రమే కాదు. ధన కనక వస్తు వాహనాల రూపంలో ఉండే విలువైన వస్తువులన్నింటికీ దొంగల వల్ల ప్రమాదమే. కొందరు ధనం లాగేస్తారు. కొందరు వాహనాలను చాకచక్యంగా దొంగిలిస్తారు. కొందరు కొత్త తరం దొంగలు బ్యాంకు ఖాతాల్లో ధనాన్ని చప్పుడు లేకుండా లాగి వేయగల బుద్ధిశాలులు! అయితే జీవితంలో విలువైనవి వస్తు రూపంలో ఉండనివి కూడా చాలా ఉన్నాయి. శీలమూ, సౌందర్యమూ, మేధస్సూ, ధర్మబుద్ధీ, సిగ్గూ, లజ్జా, వినయమూ, సహనమూ, ఆ మాటకొస్తే ప్రాణమూ– ఇవన్నీ రూకలలో వెలగట్టలేని నిధులే. వీటిని తస్కరించటంలో విశేషమైన కౌశల్యం కల దొంగలున్నారు (అంటాడు, మహాభారతంలో విదురుడు).జరా రూపం హరతి హి, ధైర్యం ఆశా. ముసలితనం అనే దొంగ, సౌందర్యం అనే ధనాన్ని, ఎంత జాగ్రత్తగా కాపాడుకొన్నా, తరలించుకు పోగలడు. అలాగే దురాశ అనే దొంగ, మనిషి ధీరత్వాన్నీ, ‘పెద్దమనిషి’తనాన్నీ నొక్కేయగలదు. ఆశలో చిక్కుకొన్నవాడు లేకితనానికీ, చవకబారుతనానికీ దిగజారి, నగుబాటు పాలవటం లోకంలో మామూలే కదా! మృత్యుః ప్రాణాన్‌ హరతి, ధర్మచర్యాం అసూయా. మృత్యువు, తనకు అనుకూలమైన సమయం వచ్చేదాకా వేచి ఉండి, అందరూ చూస్తుండగానే, ప్రాణాలను హరించుకుపోతుంది. ధర్మాత్ముడి ధర్మ బద్ధత అనే సంపదను, అసూయ అపహరించేస్తుంది. దుర్యోధనుడిని చూడండి.క్రోధః శ్రియం, శీలం అనార్యసేవా. క్రోధం అనే దొంగ మనసులో చొరబడితే, మనిషి వివేకం కోల్పోయి, పంతాలనీ పోట్లాటలనీ, కక్షలనీ కోర్టులనీ, తన సంపదను ఆ దొంగవాడికి సమర్పించుకొంటాడు. అలాగే దుష్టసాంగత్యం అనే చోరుడు, శీలాన్ని దోపిడీ చేసి, నిప్పులాంటి మనిషిని నికృష్టుడిగా మిగులుస్తాడు. కామం అన్న పిశాచి దొంగ, మనిషిలో సిగ్గునూ, లజ్జనూ కాజేసి, ఖాళీ చేస్తాడు. అందరికంటె ప్రమాదకరమైన పెద్ద దొంగ ‘అభిమానం’– అంటే అహంకారం. అది సర్వాన్నీ దోచుకు వెళ్ళగల దోపిడీ దొంగ. సర్వం ఏవ అభిమానః (హరతి), సందేహం లేదు. – ఎం. మారుతి శాస్త్రి

‘హైడ్రా’ కమిషనర్‌పై అరవైకి పైగా కోర్టు ధిక్కార వ్యాజ్యాలున్నాయనీ, ఆయన్ని ఈ బాధ్యత నుంచి తప్పించాలనీ ఇటీవల తెలంగాణ ఉన్నత న్యాయస్థానం రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి ఆదేశాలిచ్చింది. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ‘అధికార వికేంద్రీకరణ’ ముఖ్యం. శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయ అనే మూడు వ్యవస్థలు స్వతంత్రంగా వ్యవహరిస్తాయి. శాసన సభలు చట్టాలు చేస్తాయి, ‘కార్యనిర్వాహకవర్గం’ ఆ చట్టాలను అమలు చేస్తుంది. న్యాయ వ్యవస్థ చట్టాల అమలు జరగకపోతే జరిగేలా ఆదేశా లిస్తుంది.స్వతంత్రంగా, నిష్పక్షపాతంగా న్యాయ స్థానాలు వ్యవహరించేందుకు రాజ్యాంగం ద్వారా తగు ఏర్పాటు జరిగింది. హైకోర్టు, సుప్రీం కోర్టు లకు కంటెంప్ట్‌ అధికారం కూడా రాజ్యాంగంలోని 215, 129 అధికరణాల ద్వారా దఖలుపడింది. దేశంలోని అన్ని న్యాయ స్థానాలు, అధికారులు సుప్రీం కోర్టుకు సహాయ సహకారాలు అందించాలని 144వ అధికరణం నిర్దేశించింది.కోర్టులు చట్టాలననుసరించి న్యాయ నిర్ణయం చేయాలి. కానీ, సంపూర్ణ న్యాయం చేయడానికి, చట్టాలను దాటి కూడా న్యాయ నిర్ణయం చేసే అధికారం ఆర్టికల్‌ 142 ద్వారా, సుప్రీంకోర్టుకు (విశేషాధికారాలను) కల్పించింది రాజ్యాంగం. న్యాయస్థానాల తీర్పులను గౌరవించి వాటిని అమలుపరచాలన్నది ప్రాథమిక సూత్రం. ఒక వేళ, న్యాయం జరగలేదని అనిపిస్తే, సుప్రీంకోర్టు వరకు అప్పీల్‌ చేసుకొనే అవకాశం ఉంది.చట్టం ఏం చెబుతోంది?న్యాయస్థానాల తీర్పులను గౌరవించకపోతే, న్యాయవ్యవస్థ ఉనికే ప్రశ్నార్థకమౌతుంది. అందుకే న్యాయస్థానాల తీర్పులను గౌరవించ డానికి, అమలుపరచడానికి కోర్టులకు ‘కంటెంప్ట్‌ ఆఫ్‌ కోర్ట్‌ చట్టం– 1971’ ద్వారా ‘కంటెంప్ట్‌’ అధికారం కలుగచేసింది పార్లమెంటు. ఈ చట్టంలోని సెక్షన్‌ 12 ప్రకారం, న్యాయస్థానాల ఆదే శాలు ఉల్లంఘించినవారికి, ఆరు నెలల వరకు జైలు శిక్ష, రెండు వేల రూపాయల వరకు జరిమానా లేక ఈ రెండూ కూడా విధించవచ్చు. కక్షిదారులేకాక, మరెవరైనా న్యాయస్థానాల ఆదేశాల అమలులో అడ్డంకులు కలిగిస్తే, వారు కూడా శిక్షార్హులే. ‘కంటెంప్ట్‌’ అధికారం కేవలం హైకోర్టు, సుప్రీంకోర్టులకు మాత్రమే కలుగచేసింది ఈ చట్టం. కేవలం శిక్ష నుంచి తప్పించుకోవడానికి కాక నిజాయితీగా ‘క్షమార్పణ’ వేడితే శిక్ష వేయకుండా, లేదా తక్కువ కాలానికి శిక్ష విధించవచ్చని ఈ చట్టం స్పష్టం చేసింది. కిందిస్థాయి న్యాయ స్థానాల ఆదేశాలను పాటించనివారిపై ‘కంటెంప్ట్‌’ను విచారించి శిక్షించే అధికారాన్ని హైకోర్టులకే ఇచ్చింది ఈ చట్టం.కోర్టులు చాలా అరుదుగా ఈ అధికారాన్ని వినియోగించాలని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. కోర్టు తీర్పులను నిజాయితీగా విమర్శించ డాన్ని ఈ చట్టం ‘కంటెంప్ట్‌’గా పరిగణించదు. కోర్టు తీర్పులను గుణాత్మకంగా విమర్శించవచ్చు. కానీ, తీర్పునిచ్చిన న్యాయ మూర్తిని వ్యక్తిగతంగా విమర్శిస్తే కోర్టు ధిక్కరణకు పాల్పడిన వారవుతారు. ఇంతవరకు, కోర్టు ధిక్కరణ నేరానికి ఎక్కువ కాలానికి శిక్ష అనుభవించింది జస్టిస్‌ కర్ణణ్‌. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలను ఖాతర్‌ చేయకపోవడమే కాకుండా, ఆయన సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులకే సమన్లు పంపి, వారికి జైలు శిక్ష విధించారు. తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో ఆయనకు ఆరు నెలల జైలు శిక్ష విధించింది సుప్రీంకోర్టు. మొత్తం మీద ప్రభుత్వ అధికారులే ఎక్కువగా కోర్టు ధిక్కరణ కేసులను ఎదుర్కోవడం గమనార్హం.– హరీష్‌ కుమార్‌ కొలిచాల, న్యాయవాది, అసిస్టెంట్‌ జనరల్‌ మానేజర్‌ (విశ్రాంత), యూనియన్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా

ఓం సహనావవతు సహనౌభునక్తు సహవీర్యం కరవావహైతేజస్వినావధీతమస్తు మావిద్విషావహై ఓం శాంతి శాంతి శాంతిఃతైత్తిరీయోపనిషత్తులోని శాంతి మంత్రం ఇది. పూర్వం విద్యాభ్యాసానికి ముందు ప్రతి దినం గురు శిష్యులు ముక్తకంఠంతో ఈ శ్లోకాన్ని పఠించేవారు. ‘మనం కలిసి మెలిసి ఉందాము. కలిసి మెలిసి ఫలితాలను అనుభవిద్దాము. కలిసి పనులను చేస్తూ తేజో పూర్ణుల మవుదాము. మనలో మనకు వైషమ్యాలు ఉండకుండు గాక. శాంతితో విలసిల్లుదాము’ అని చేసే ఉత్తమ ప్రార్థన ఇది.ఈ ప్రార్థన గురుశిష్యు లిరువురి మనస్సులో నిక్షిప్తమై ఉండేది. ఇరువురు కలిసి విజ్ఞాన కృషి సలపాలి. కలిసి విజ్ఞాన ఫలం పొందాలి. గురు శిష్యుల మధ్య విబేధాలు లేకుండా శాంతియుతంగా విజ్ఞానార్జన చేయాలి అనే సమభావన; గురువును శిష్యుడు, శిష్యుని గురువు పరస్పరం గౌరవించుకునే ఉన్నత భావన ప్రాచీన విద్యావిధానంలో కనిపిస్తుంది. అప్పుడు విద్య అంటే గురు శిష్యు లిద్దరు కలిసి చేసే నిత్య సత్య శోధనా యత్నం.విద్య నిరంతర ప్రవాహం. పరంపరా గతంగా విస్తరించేది. గురువు నుండి శిష్యుడు నేర్చుకున్న విద్య, సంస్కారం తర్వాత మళ్ళీ తన శిష్యులకు అందజేస్తాడు. ఆ శిష్యుల నుండి తరవాతి వారికి అలా అందుతూనే ఉంటుంది. ఇది నిరంతర జ్ఞానగంగా ప్రవాహం. ఇచ్చే కొద్దీ పెరిగే సంపద జ్ఞాన సంపద. ఆనాడు గురు శిష్య సంబంధాలు ఎంత ఆదర్శంగా ఉండేవో, జ్ఞానార్జన ఎలా సాగేదో ఈ శ్లోకం చెబుతోంది.– డా. చెంగల్వ రామలక్ష్మి

మనం పీల్చే గాలిలో ఏముంది? ఈ ప్రశ్న ఇప్పుడు చిన్నదిగా అనిపించవచ్చు. కానీ కొన్ని వందల ఏళ్ల క్రితం వరకు దీనికి సమాధానం ఎవరికీ తెలియదు. పురాతన గ్రీకులు చెప్పినట్టు గాలి అనేది ఒక మార్పు లేని ప్రాథమిక మూలకం అని ప్రపంచం నమ్మింది. ఈ నమ్మకాన్ని బద్దలుకొట్టి, మనం ప్రాణాలతో ఉండటానికి కారణమయ్యే ‘ఆక్సిజన్‌’ గుట్టు విప్పినవాడు జోసెఫ్‌ ప్రీస్ట్లీ. ఆయన కేవలం ఒక శాస్త్రవేత్త మాత్రమే కాదు; ఒక ఉపాధ్యాయుడు, మత బోధకుడు, విప్లవ భావాలున్న సాహసి.బ్రిటన్‌లో జన్మించిన ఆయన జీవితం ఎంతో ఆసక్తికరంగా సాగింది. లీడ్స్‌ నగరంలో నివసిస్తున్నప్పుడు, ఆయన ఇంటి పక్కనే ఒక బీర్‌ తయారీ కేంద్రం ఉండేది. అక్కడ పులియబెట్టే ప్రక్రియలో వచ్చే ‘ఫిక్స్‌డ్‌ ఎయిర్‌’ (కార్బన్‌ డయాక్సైడ్‌)పై ఆసక్తి కలిగింది. నేటి సాఫ్ట్‌ డ్రింక్‌ పరిశ్రమకు పునాది వేసింది ఆ ఆసక్తే. నీటిలో కార్బన్‌ డయాక్సైడ్‌ను కలిపి కృత్రిమంగా ‘సోడా వాటర్‌’ను తయారు చేసే విధానాన్ని ఆయన కనిపెట్టారు.1774 ఆగస్టు 1న ఆయన చేసిన ప్రయోగం అతి ముఖ్యమైనది. ఒక భూతద్దం సహాయంతో సూర్యరశ్మిని మెర్క్యూరిక్‌ ఆక్సైడ్‌ పొడి మీద కేంద్రీకరించినప్పుడు దాని నుంచి ఒక రకమైన వాయువు వెలువడటం గమనించారు. అది సాధారణ గాలి కంటే ఐదారు రెట్లు స్వచ్ఛంగా ఉండటమే కాకుండా, అందులో మంటలు మరింత ప్రకాశవంతంగా కనిపించాయి. ఆ వాయువును పీల్చినప్పుడు ఊపిరితిత్తులు ఎంతో తేలికగా అనిపించాయి. ఆ గాలిలో ఒక ఎలుక సాధారణ గాలిలో కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ సేపు ప్రాణంతో ఉండటాన్ని గమనించారు. దానికి ఆయన ‘డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్‌ ఎయిర్‌’ అని పేరు పెట్టాడు. తర్వాత ఫ్రెంచ్‌ శాస్త్రవేత్త లావోయిజర్‌ దీనికి ‘ఆక్సిజన్‌’ అని నామకరణం చేశారు.ప్రకృతిలో సమతుల్యత ఎలా కాపాడబడుతుందో కూడా ప్రీస్ట్లీ మొదటగా గుర్తించారు. ఒక మూసి ఉన్న పాత్రలో మంట వెలిగించినా లేదా ఎలుకను ఉంచినా కొద్ది సేపటికి ఆ గాలి కలుషితమై మంట ఆరిపోవడం, ఎలుక చనిపోవడం జరిగేది. కానీ అదే పాత్రలో ఒక పచ్చని మొక్కను ఉంచి ఎండలో పెడితే, అది గాలిని తిరిగి ‘శుద్ధి’ చేస్తుందని ఆయన కనుగొన్నారు. ఆయన కనిపెట్టిన ఆక్సిజన్‌ వైద్య చికిత్సల నుంచి అంతరిక్ష పరిశోధనల వరకు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న సంగతి ప్రత్యేకంగా చెప్పవలసిన అవసరం లేదు. ఇటువంటి పెద్ద ఆవిష్కరణలే కాదు... నిత్య జీవితంలో మనకు ఉపయోగపడే చిన్న చిన్న విషయాలను కూడా ఆయన విస్మరించలేదు. మనం పెన్సిల్‌తో రాసిన తప్పులను తుడిపే ‘రబ్బర్‌ ఎరేజర్‌’ను కూడా ఆయనే కనిపెట్టారని తెలిస్తే మనకు మరింత ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది! అందుకే అతడు గొప్పవాడయ్యాడు!అసమ్మతి స్వరంప్రీస్ట్లీ జీవితం కేవలం ప్రయోగశాలకే పరిమితం కాలేదు. ఆయన మతపరమైన ఆలోచనలు భిన్నంగా ఉండేవి. ఆ కాలంలో ‘చర్చ్‌ ఆఫ్‌ ఇంగ్లాండ్‌’ సిద్ధాంతాలను ఆయన వ్యతిరేకించారు. ఆయనొక ‘డిసెంటర్‌’ (అసమ్మతివాది) కావడంతో ఆక్స్‌ఫర్డ్, కేంబ్రిడ్జ్‌ లాంటి పెద్ద విశ్వవిద్యాలయాల్లో చదువుకోవడానికి అనుమతి దక్కలేదు. అయినప్పటికీ పట్టుదలతో లాటిన్, గ్రీక్, ఫ్రెంచ్‌ వంటి భాషలు సొంతంగా నేర్చుకున్నారు.అమెరికా, ఫ్రెంచ్‌ విప్లవాలకు ఆయన మద్దతు పలకడం అప్పటి బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి నచ్చలేదు. ఆయనపై ‘ద్రోహి’ ముద్ర వేశారు. 1791లో బర్మింగ్‌హామ్‌లో ఉన్నాదులు కొందరు ఆయన ఇంటిని, ప్రయోగశాలను తగలబెట్టారు. ఆయన రాసుకున్న ఎన్నో విలువైన పరిశోధన పత్రాలు బూడిదయ్యాయి. ప్రాణభయంతో ఆయన లండన్‌ పారిపోయి, చివరకు 1794లో అమెరికాకు వలస వెళ్లారు. పెన్సిల్వేనియాలోని నార్తంబర్‌ల్యాండ్‌ అనే మారుమూల గ్రామంలో స్థిరపడి మళ్ళీ పరిశోధనలు ప్రారంభించారు. అక్కడ ‘కార్బన్‌ మోనాక్సైడ్‌’ వాయువును కనిపెట్టారు. ‘యూనిటేరియన్‌ చర్చి’ని స్థాపించారు. అమెరికా మాజీ అధ్యక్షులు థామస్‌ జెఫర్సన్, బెంజమిన్‌ ఫ్రాంక్లిన్‌ ఆయనకు ఆప్తమిత్రులు. ఆక్సిజన్‌ను కనిపెట్టిన శత వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, ఆయన గౌరవార్థం 1876లో ‘అమెరికన్‌ కెమికల్‌ సొసైటీ’ ఏర్పాటైంది. ప్రీస్ట్లీ మరణించినప్పుడు (1804 ఫిబ్రవరి 6) ‘మానవాళికి అత్యంత విలువైన కొద్దిమంది వ్యక్తుల్లో ఒకరు’ అని థామస్‌ జెఫర్సన్‌ నివాళులర్పించారు.- ఎడిటోరియల్‌ టీమ్‌

ఇటీవల పార్లమెంట్‌లో గోమూత్రం గురించి కొన్ని ఆసక్తికరమైన వ్యాఖ్యలు వినవచ్చాయి. ప్రవేశ పరీక్ష సంస్కరణలపై సత్వర కార్యాచరణ బృందంలో ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ టెక్నాలజీ (మద్రాసు) డైరెక్టర్‌ వీళినాథన్‌ కామకోటిని నియమించిన సందర్భంలో ఈ అంశం చర్చకు వచ్చింది. ‘ఫంగల్, బ్యాక్టీరియల్, ఇన్‌ఫ్లమేటరీలకు నిరోధకంగా’ పనిచేయగల శక్తి గోమూత్రానికి ఉందనీ, అవి ‘వైజ్ఞానికంగా కూడా ప్రదర్శితమయ్యా’యనీ గత ఏడాది జనవరిలో ఒక బహిరంగ సమావేశంలో కామకోటి పేర్కొన్నారు. గోమూత్రంపై కామకోటి అభిప్రాయాలను తోసిపుచ్చడం రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని తక్కువ చేయడం అవుతుందంటూ కొందరు విద్యావేత్తలు కామకోటికి మద్దతు పలికారు. తాను నిజమని నమ్మేదానిని ‘తాత్కాలికంగా ప్రతిపాదించే, సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని చర్చకు పెట్టే’ హక్కు కామకోటికి ఉందని వారు అన్నారు. కోల్‌కతాలోని ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ డైరెక్టర్‌ కూడా కామకోటికి వత్తాసు పలికారు. అధికారిక మద్దతుగోమూత్రం, పేడపై పరిశోధన కొత్తదేమీ కాదు. గోమూత్ర గుణాల గురించి 1970లు, 1980లలో కూడా కొన్ని క్లెయిములు వినవచ్చాయి. పరిశోధనా పత్రాలు వెలువడ్డాయి. కానీ, వాటిని అల్పమైనవిగానే పరిగణిస్తూ వచ్చారు. అటువంటి పరిశోధనకు అధికారిక మద్దతు లభించడం కొత్త ధోరణి. వాటికి ఐఐటీలు, ఐఐఎంల డైరెక్టర్ల వంటి ఉన్నత స్థాయి విద్యావేత్తల నుంచి కూడా మద్దతు లభిస్తోంది. అయితే, వారు బయోకెమిస్ట్రీ, ఫార్మకాలజీ లేదా డ్రగ్‌ డిస్కవరీ వంటి రంగాల్లో నిపుణులై ఉండనక్కరలేదనే సంగతిని ఈ సందర్భంగా చాలామంది విస్మరిస్తున్నారు. ఒక అంశాన్ని పరిశోధనకు పెట్టేటప్పుడే దాన్ని శాస్త్రీయంగా నిరూపించాలనుకోవడం వల్ల ముందే ఏర్పరచుకున్న అభిప్రాయాల ప్రభావం దానిపై ఉంటుంది. దేన్నో ధ్రువీకరిం చాలనే పక్షపాత వైఖరి పరిశోధనకు మేలు చేయదు. మానవ దేహం, దానికొచ్చే వ్యాధులు, వాటిని నయం చేసే మార్గాల గురించి ప్రాచీన గ్రంథాలు, సంప్రదాయ విజ్ఞానం చెప్పే అంశాలు ఎంత స్థూలంగా ఉంటాయంటే, వాటిని ఏ ఆధునిక ఆవిష్కరణ లేదా భావనకైనా వర్తింపజేయెచ్చు. దాని ఆలంబనగా ప్లాస్టిక్‌ సర్జరీ, మూలకణ చికిత్స, పునరుత్పత్తి సాంకేతికత, ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ వంటివన్నీ ప్రాచీన భారతదేశంలో వాడుకలో ఉన్నవే అంటూంటారు. గోమూత్రానికి కూడా అదే విధంగా విలువను ఆపాదించే వైఖరిని కనబరుస్తున్నారు. కొన్ని ఖనిజాల జాడలు, అమైనో ఆమ్లాలు, చిన్న గొలుసులతో కూడిన చిన్న ప్రొటీన్‌ భాగాలు గోమూత్రంలో లేదా దాని పేడలో కనిపించినంత మాత్రాన దాని వైద్య గుణగణాలకవి తగినంత రుజువు కాబోవు. ఎందుకంటే, అలాంటివి మానవ మూత్రంలోనూ, ఎద్దులు, జడలబర్రె, లేళ్ళు వంటి ఇతర క్షీరదాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. మహా అయితే, అటువంటి పరిశోధన సూడోసైన్స్‌ పరిధిలోకి వస్తుంది. యూరిన్‌ కెమిస్ట్రీని వర్ణించేందుకు కొంత వైజ్ఞానిక పరిభాషను ఉపయోగిస్తారు కనుక అది సైన్స్‌గా కనిపిస్తుంది. నవ భారతానికి ప్రాచీన జబ్బుకీమోథెరపీ సంబంధిత తక్కువ ప్లేట్‌లెట్‌ కౌంట్ల సమస్యకు తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన పరిష్కారంగా బొప్పాయి ఆకుల నుంచి తీసిన దానిని వినియోగించుకోవచ్చని ఒక నూతన అధ్యయనంలో తేలినట్లు ప్రభుత్వం ఇటీవల పేర్కొంది. ఆ అధ్యయన ఫలితాలను ఒక ఆంకాలజీ జర్నల్‌లో ప్రచురించారు. కానీ, స్వతంత్ర నిపుణుల అభ్యంతరాలతో ఆ పత్రిక ఆ ఫలితాలను పునః సమీక్షించుకోవాల్సి వచ్చింది. బొప్పాయి ఆకుల నుంచి తీసిన పదార్థ ప్రభావం గొప్పగా ఉందని చూపేందుకు, ఆ పదార్థాన్ని ఉపయోగించినా ఫలితం చూపని రోగుల వివరాలను ఆ అధ్యయన ఫలితాలకు జోడించలేదని స్వతంత్ర నిపుణులు అభ్యంతరం తెలిపారు. పసుపు వేరులలో లభించే రసాయన పదార్థం కర్కుమిన్‌ విషయంలోనూ ఇదే జరిగింది. క్యాన్సర్‌తో సహా పలు వ్యాధులకు ఆ మూలిక గొప్ప ఔషధంగా పనిచేస్తుందని ప్రచారం చేశారు. కర్కుమిన్‌పై భరత్‌ అగర్వాల్‌ అనే అమెరికన్‌ పరిశోధకుడు రాసిన 30కి పైగా పరిశోధన పత్రాలను అంతర్జాతీయ పత్రికలు వెనక్కి తీసుకున్నాయి. గుండె వ్యాధి ముదిరే ప్రక్రియపై భారత–మధ్యధరా సముద్ర తీర ప్రాంత ఆహారపు అలవాట్లు చూపగల ప్రభావంపై మొరాదాబాద్‌కు చెందిన ఆర్‌.బి. సింగ్‌ 1990లలో పరిశోధించారు. ఆయన మన ఆహార అలవాట్లను ఇజ్రాయెల్, స్లొవేకియా ప్రాంతవాసుల ఆహార అలవాట్లతో పోల్చి చూశారు. వాటిని లాన్‌సెట్, బ్రిటిష్‌ మెడికల్‌ జర్నల్స్‌లో ప్రచురించారు. కొద్ది ఏళ్ళ తర్వాత, ఆ అధ్యయనానికి సంబంధించిన క్లినికల్‌ ట్రయల్‌ డేటా సాధికారతను కొందరు ఇండిపెండెంట్‌ సైంటిస్టులు ప్రశ్నించారు. అధ్యయనానికి చెందిన ఒరిజినల్‌ డేటాను కోరినప్పుడు, ఆ పత్రాలను చెద పురుగులు తినేశాయని సింగ్‌ జవాబిచ్చారు. ధ్రువీకరించాలనుకునే వైఖరి వల్ల సేఫ్టీ అంశాలు కూడా పక్కనపడతాయి. ప్రాచీన గ్రంథాల్లో పేర్కొన్న నేచురల్‌ రెమిడీల వల్ల దుష్ఫలితాలు ఏవైనా సంభవిస్తాయేమో చూడనవసరం లేదనడం కూడా తప్పుడు వాదనే అవుతుంది. ఒక మొక్క నుంచి లభ్యం కాగల జీవరసాయన పదార్థాలు కూడా ఆ మొక్క పెరిగిన భూమిపై ఆధారపడి ఉంటాయి. తిరిగి గోమూత్రం విషయానికొస్తే, దానిలో హానికరమైన బ్యాక్టీరియా ఉన్నందువల్ల , దాని సేవనం మానవులకు హానికరం కావచ్చని ఇండియన్‌ వెటర్నరీ రిసెర్చ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ అధ్యయంలో తేలింది. చైనా ఉదాహరణచైనాలోనూ సంప్రదాయ వైద్యానికి ఆదరణ ఉంది. కానీ, అక్కడ మతపరమైన లేదా భావజాల ఆధారిత వైఖరిని అనుసరించడానికి బదులుగా శాస్త్రీయ దృక్పథంతో పరిశీలించి వినిమయాన్ని చేపట్టారు. ఉదాహరణకు, మలేరియాపై పనిచేసే ఆర్టిమైసినిన్‌ కనుగొన్నందుకు తు యుయు అనే చైనా సైంటిస్టుకు 2015లో నోబెల్‌ బహుమతి లభించింది. ప్రాచీన గ్రంథాల్లో పేర్కొన్నవాటిని తిరుగులేని సత్యాలుగా తీసుకునే బదులు, వాటిని ఒక ఐడియాగా తీసుకుని, ఈ ప్రాజెక్టు కింద 400లకు పైగా మొక్కలను పరీక్షించి చూశారు. ఒక మాలిక్యూల్‌ను వేరు చేసి, ఔషధంగా అభివృద్ధి చేయడానికి ముందు యాభై ఏళ్ళకు పైగా నిరంతర ప్రయోగాలు నిర్వహించారు. ఆ డిస్కవరీని కూడా ప్రాచీన గ్రంథాల గొప్పదనాన్ని నిరూపించినదిగాకాక, కాలపరీక్షకు నెగ్గిన సైంటిఫిక్‌ పద్ధతులకు తార్కాణంగానే పేర్కొన్నారు. భారతీయ విజ్ఞాన పద్ధతులను ప్రోత్సహించే పేరుతో సందేహాస్పద సంస్థల, పరిశోధకుల అధ్యయనాలకు సౌజన్యం వహించడాన్ని సైన్స్‌ ఏజన్సీలు మానుకోవాలి. ప్రభుత్వం చొరవ చూపకపోతే, అకాడమీలే కలసికట్టుగా ముందుకు వచ్చి పరిశోధనల్లో నిజాయతీకి పాటుపడే ఒక స్వతంత్ర సంస్థను, ఒక రకమైన రిసెర్చ్‌ అంబుడ్స్‌మన్‌ను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

జునాయెద్‌ అనే వ్యక్తి ఒక సూఫీ సాధువు దగ్గరకు వచ్చాడు. ‘నాకు జ్ఞానాన్ని బోధించే గురువు ఎక్కడ ఉంటాడో ఆచూకీ చెప్పండి’ అని అడిగాడు. ‘ముందు మక్కాకు వెళ్ళు. తీర్థయాత్ర చెయ్యి. ఎవరి కళ్లయితే కాంతులు విరజిమ్ముతుంటాయో, ఎవరి దేహం నుంచి కస్తూరి పరిమళం వస్తూ ఉంటుందో అతడే నీ గురువు. వెళ్ళి వెతుకు’ అన్నాడు.జునాయెద్‌ తన ప్రయాణం మొదలుపెట్టాడు. 20 ఏళ్లు గడిచాయి. చివరికి ఒక చెట్టు కింద ఒకరిని చూశాడు. సూఫీ సాధువు చెప్పిన లక్షణాలు ఆయనలో కనిపిస్తున్నాయి. జునాయెద్‌ ఆయన పాదాలపై పడి, ‘గురుదేవా, 20 ఏళ్ళుగా మీ కోసమే వెతుకుతున్నాను’ అని ఆనందం పట్టలేక ఏడ్చేశాడు. ఆ సాధువు కూడా ‘నేనూ 20 ఏళ్ళుగా నీ కోసమే చూస్తున్నాను. నన్ను సరిగ్గా చూడు’ అన్నాడు.జునాయెద్‌ ఎగాదిగా చూశాడు. తీరా 20 ఏళ్ళ క్రితం తనకు గురువు ఆచూకీ చెప్పి పంపిన ఆ మనిషే ఈయన! ‘ఇదేంటి? నాతో ఆటలాడారా? నా 20 ఏళ్ల కాలం వృథా అయిపోయింది. మీరే నా గురువు అని ఆ రోజే ఎందుకు చెప్పలేదు?’ అని అడిగాడు. ‘ఆ రోజే నేను చెప్పి ఉండవచ్చు. కానీ గురువును గుర్తుపట్టే కళ్ళు ఆ రోజు నీకు లేవు. ఈ 20 ఏళ్ల వెతుకులాట నీకు ఆ కళ్ళను ఇచ్చింది. ఈ ఇరవై ఏళ్ళు నిన్ను మెరుగుపరిచాయి. ఈ కస్తూరి వాసన ఆ రోజు కూడా ఉంది. కానీ దాన్ని గుర్తించే శక్తి ఆ రోజు నీకు లేదు’ అన్నాడు.నమ్మకం లేకపోతే గురువును సమీపించలేం. ఓపికతో వేచి ఉంటే, అపారమైన సహనం ఉంటే, ఏదో ఒక రోజు మార్గ నిర్దేశకుడు కనిపిస్తాడు. సత్యాన్ని వారసత్వంగా పొందలేం. దాని కోసం ఎవరికి వారు శ్రమించాలి. ఒక శిష్యుడిగా మారాలి. కఠినమైన క్రమశిక్షణ పాటించాలి. అది వ్యక్తిగత ప్రయాణం. వెతుకులాటే పరిపక్వత తెస్తుంది. అన్వేషణ ద్వారానే సత్యాన్ని తెలుసుకోగలరు. – యామిజాల జగదీశ్‌

హైదరాబాద్‌లోని తెరిచి ఉన్న ఒక డ్రైన్లో పడి కొట్టుకుపోయిన 70 ఏళ్ల చెత్త ఏరుకునే కార్మికుడు బాలయ్య ఉదంతం– సమాజంలో అట్టడుగున ఉన్న ఈ కార్మికుల నిస్సహాయతకు, దుఃస్థితికి ప్రత్యక్ష నిదర్శనం. స్మార్ట్‌ సిటీల పర్యావరణ పరిరక్షణలో చెత్త ఏరుకునేవారి సేవలు అత్యంత కీలకమైనవి. ప్రతిరోజూ టన్నుల కొద్దీ ప్లాస్టిక్, కాగితం, లోహాల వంటి వ్యర్థాలను వేరు చేయడం ద్వారా వీరు డంపింగ్‌ యార్డులపై పడే భారాన్ని భారీగా తగ్గిస్తున్నారు. వాస్తవానికి, అధికారిక వ్యవస్థల కంటే వీరు తరచుగా అధిక స్థాయిలో వ్యర్థాలను వేరు చేయడం, పునర్వినియోగం చేయడంలో సఫలమవుతున్నారు.పర్యావరణానికి విశేషమైన మేలు చేస్తున్నా గుర్తింపుకు నోచుకోని ఈ ‘పర్యావరణ యోధుల’ ఆరోగ్యం మాత్రం నిత్యం గాల్లో దీపంగానే మారుతోంది. కనీస రక్షణ లేకుండానే విషపూరిత వ్యర్థాలు, పగిలిన గాజు పెంకులు, ఆసుపత్రి వ్యర్థాలు, కుళ్ళిన చెత్త మధ్య వీరు పనిచేస్తుంటారు. చేతులకు గ్లోవ్స్, ముఖానికి మాస్కులు, కాళ్లకు బూట్లు లాంటి రక్షణ పరికరాలు లేకపోవడంతో చర్మ వ్యాధులు, శ్వాసకోశ సమస్యలు, విష జ్వరాలు, ఇన్ఫెక్షన్ల బారిన పడుతున్నారు.‘ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నియమాలు– 2016’ ప్రకారం, చెత్త ఏరుకునేవారు పట్టణ స్థానిక సంస్థల నుండి గుర్తింపు కార్డులు పొందవలసి ఉన్నది. కానీ, బడ్జెట్‌ పరిమితులు లేదా అధికారుల అయిష్టత కారణంగా కొన్ని స్థానిక సంస్థలు వీటిని జారీ చేయడంలో విఫలమయ్యాయి.సేవకు ‘నమస్తే’!ఈ కార్మికులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ‘యాంత్రిక పారిశుధ్య పర్యావరణ వ్యవస్థ జాతీయ కార్యాచరణ (నమస్తే) పథకం’ ఒక ఆశాకిరణం. 2024–25 నుండి, చెత్త ఏరుకునేవారిని ఈ పథకంలో అధికారికంగా చేర్చడం ముఖ్యమైన మార్పు. సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ దేశవ్యాప్తంగా 1.52 లక్షల మంది చెత్త ఏరుకునే వారిని గుర్తించగా, ఇందులో 48.7 శాతం మహిళలు ఉండటం గమనార్హం. వ్యర్థాల సేకరణ, పునరుద్ధరణలో వారి కృషిని గుర్తించి, అధికారిక ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ వ్యవస్థలలో వారిని విలీనం చేయడం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం. దీని ద్వారా వారికి ఆయుష్మాన్‌ భారత్‌ కింద ఆరోగ్య బీమా, వారి పిల్లలకు ప్రీ–మెట్రిక్‌ స్కాలర్‌షిప్‌లు, ఈ–శ్రమ్‌ పోర్టల్లో నమోదు, అలాగే అవసరమైన శిక్షణ, పరికరాలు లభిస్తాయి.దేశవ్యాప్తంగా 11 రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే ‘రాష్ట్ర సఫాయి కర్మచారి కమిషన్‌’లను ఏర్పాటు చేసి పారిశుద్ధ్య, చెత్త ఏరుకునే కార్మికుల హక్కులను పరిరక్షిస్తున్నాయి. కానీ తెలుగు రాష్ట్రాలలో అటువంటి సంస్థాగత వ్యవస్థ లేకపోవడం గమనార్హం. అత్యంత ప్రమాదకర వాతావరణంలో పనిచేస్తున్న ఈ అట్టడుగు వర్గాల భద్రతను పునరుద్ధరించడానికి రెండు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తక్షణమే స్పందించాలి. చట్టబద్ధమైన కమిషన్లను ఏర్పాటు చేసి పూర్తిస్థాయి హక్కులు కల్పించాలి. దీనితో పాటుగా పట్టణ స్థానిక సంస్థలు గుర్తింపు ప్రక్రియను వేగవంతం చేసి, ప్రతి ఒక్కరికీ గ్లోవ్స్, మాస్కులు, రెయిన్‌ కోట్లు, సేఫ్టీ బూట్లు కలిగిన కిట్లను అందించాలి. డ్రై వేస్ట్‌ కలెక్షన్‌ సెంటర్లు ఏర్పాటు చేసి వీరి శ్రమను వ్యవస్థీకృతం చేయాలి. పర్యావరణాన్ని, నగరాన్ని శుభ్రంగా ఉంచడంలో వారు చేస్తున్న సేవలను గుర్తించి, గౌరవప్రదమైన స్థానం అందించడం సామాజిక బాధ్యత.– శ్రీనివాస్‌ మాధవ్‌, సమాచార హక్కు పరిశోధకుడు

సౌదీ అరేబియా క్రౌన్‌ ప్రిన్స్ మహమ్మద్‌ బిన్‌ సల్మాన్‌ 2025 నవంబర్‌ 18న అమెరికా సందర్శించారు. పౌర అణు శక్తి వినియోగ సహకారంపై సంప్రదింపులు పూర్తయ్యాయని అదే రోజు సంయుక్త ప్రకటన వెలువడింది. ఆ మేరకు ఒప్పందంపై రెండు దేశాలు సంతకాలు చేశాయి. దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న కోట్లాది డాలర్ల పౌర అణు శక్తి భాగస్వా మ్యానికి దీనితో చట్టపరమైన పునాది ఏర్పడిందని వైట్‌ హౌస్‌ పేర్కొంది. అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ప్రమాణాలను పకడ్బందీగా పాటిస్తూ సహకారాన్ని ఇచ్చిపుచ్చు కోనున్నట్లు ప్రకటించారు. అయినా, అణ్వస్త్ర నిర్మాణ వ్యాప్తిపై ఇది అటు ఇజ్రాయెల్, ఇటు యూఏఈలలో ఆందోళనను రేకెత్తించడంతో ఈ అంశం మరింత జటిలంగా మారింది. అబ్రహాం ఒప్పందాలతో ముడిఇపుడు అమెరికా–సౌదీ ఒప్పందాన్ని సౌదీ అరేబియా అబ్రహాం ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉండే అంశంతో అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ ముడిపెట్టారు. పౌర అణు ఒప్పందానికి ఆమోదం తెలుపడం చిటికెలో పని. కాకపోతే ‘చాలా మన్నన పొందిన, సఫలమైన అబ్రహాం ఒప్పందాలకు సౌదీ అరేబియా పూర్తిగా కట్టుబడి ఉండాలి’ అని ట్రంప్‌ జూలై 23న బాహాటంగానే వెల్లడించారు. యురేనియంను ‘శుద్ధి చేసే సామగ్రి’ ఉండబోదని కూడా ట్రంప్‌ తెలిపారు. కానీ, యురేనియంను శుద్ధి చేయడాన్ని నివారించే నియమ నిబంధనలు ఒప్పందం ముసాయిదాలో కొరవడ్డాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇలా రెండింటిని ముడిపెట్టడంతో మొత్తం పరిస్థితి మారి పోయినట్లు అయింది. ఇది ఇక ఎంతమాత్రం అణు శక్తిని పౌర అవస రాలకు వినియోగించుకునేందుకు సంబంధించినదిగానో లేదా రష్యా, చైనాలను దూరం పెట్టేందుకు కుదుర్చుకున్నదిగానో లేదు. దౌత్యం ఒక లావాదేవీగా తయారైంది. అసలే అణు శక్తి చిక్కు ముడులతో కూడుకున్న దక్షిణాసియాలో ఇది ఇంకా గుబులు రేపు తోంది. ట్రంప్‌ నిర్ణయాన్ని ఇజ్రాయెల్‌ ప్రధాని నెతన్యాహు కార్యాలయం వెంటనే స్వాగతించింది. సౌదీ గుర్తింపు ‘మధ్య ప్రాచ్యంలో శాంతి స్థాపనకు సంబంధించి ఒక చారిత్రక ముంద డుగు’ అని అది జూలై 23న వ్యాఖ్యానించింది. ఇజ్రాయెల్‌ అంగీకరించినట్టేనా?తెరవెనుక పరిస్థితులను బట్టి ఈ సమన్వయం ఒక ఎత్తుగడగా కనిపిస్తోంది. తుర్కియేకు అధునాతన ఎఫ్‌–35 విమానాల విక్ర యాన్ని వ్యతిరేకించాలని నెతన్యాహు కోరుకుంటున్నారనీ, సౌదీ అణు ఒప్పందం ఈ ప్రాంతంలో ఆయుధ పోటీని రేకెత్తిస్తుందని ఆందోళన చెందుతున్నారనీ ఇజ్రాయెలీ అధికారులు మీడియాకు తెలిపారు. ఇటీవల ట్రంప్‌ను కలుసుకునేందుకు ముందు నెతన్యాహు తన మనసులో మాటను వెల్లడించారు. సౌదీ అరేబి యాతో అమెరికా అణు సహకారం సైనిక శక్తి విషయంలో ఇజ్రా యెల్‌కున్న గుణాత్మక పైచేయిపై రాజీపడేటట్లు చేయదని హామీ లభించాలని ఆయన అన్నారు. ఏదైతేనేం జెరూసలెం కోరుకున్నది సాధించింది. సౌదీ అణు ఒప్పందం ఇజ్రాయెల్‌తో ముడిపడినఅంశమని ఇపుడు తేటతెల్లమైంది. రెండవసారి అధికారానికి వచ్చినప్పటి నుంచి కూడా అబ్రహాం ఒప్పందాలను మరింత విస్తరించాలని ట్రంప్‌ కోరుకున్నారు. సాధా రణ పరిస్థితులు నెలకొనాలంటే ‘పాలస్తీనా ఒక ప్రత్యేక రాజ్యంగా అవతరించేందుకు స్పష్టమైన బాటలు పరవా’లని సౌదీలు స్పష్టం చేశారు. గాజాలో పరిస్థితులు క్షీణించాక సౌదీ మరింత పట్టుసడలని వైఖరిని కనబరచింది. సాధారణ పరిస్థితుల స్థాపనపై చర్చలను అది 2023 అక్టోబర్‌ 14న విరమించుకుంది. ‘పాలస్తీనా రాజ్య స్థాప నను వ్యతిరేకిస్తున్న ప్రధాని బెంజమిన్‌ నెతన్యాహు ప్రస్తుత ప్రభు త్వాన్ని శాంతి స్థాపనకు చిత్తశుద్ధితో పనిచేసే భాగస్వామిగా’ చూడ లేమనే మొన్నీమధ్య జూలై 25 వరకు రియాద్‌ భావిస్తూ వచ్చింది. మారిన అమెరికా తీరుఅణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక విధానం విషయంలో అమెరికాలో వచ్చిన మార్పు కొట్టొచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది. గల్ఫ్‌లో యురేనియం శుద్ధికి అనుమతించకూడదనే వైఖరినే అమెరికా 15 ఏళ్ళుగా అనుస రిస్తూ వచ్చింది. యూఏఈ కూడా 2009లోనే దాన్ని విరమించుకుంది. తాజా అమెరికా ఒప్పందం కింద సౌదీ ఆ నిబంధనను తిర స్కరించింది. అంతర్జాతీయ అణు శక్తి సంస్థ అదే పనిగా పర్యవేక్షించడాలు, పరిశీలించడాలు చేయకూడదని కూడా సౌదీ పేర్కొంది. తెహ్రాన్‌ రహస్యంగా యురేనియంను శుద్ధి చేసే సదుపా యా లను నిర్వహిస్తోందనే కారణంతోనే ఇరాన్‌పై అమెరికా–ఇజ్రాయెల్‌ సంయుక్తంగా దాడికి దిగాయి. ఈ ఒప్పందం ఏ విధంగా ఆవిష్కృత మవుతుందోనని అబుదాబి, కైరో, అమ్మాన్, అంకారా ఎదురు చూస్తున్నాయి. ఇంతవరకు యురేనియంను శుద్ధి చేసే శక్తి పశ్చిమా సియాలో ఒక్క ఇరాన్‌కే పరిమితం అనుకున్నారు. ఇపుడు యురేని యంను శుద్ధి చేయగల సామర్థ్యాన్ని ఆ ప్రాంతంలో దాదాపు ఐదు దేశాలు సంతరించుకోగలవని కొత్త ఆందోళనలు మొదలయ్యాయి. ‘‘ఇజ్రాయెల్‌ వద్ద బాంబు ఉందనుకుందాం. ఇపుడు అమెరికా ఆమోదంతో సౌదీ అరేబియా కూడా యురేనియంను శుద్ధి చేయగల శక్తిని సంతరించుకుంటుంది. మరి మేం మాత్రం ఆ పని ఎందుకు చేయకూడదు?’’ అని ఇరాన్‌ వాదిస్తోంది. ఇరాన్‌తో అమెరికా కుదు ర్చుకోవాలని భావించిన అణు ఒప్పందం అటకెక్కింది. ఇరాన్‌ లోపలికి వెళ్ళి తనిఖీలు జరపడానికి అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థకు ఉన్న అవకాశం పరిమితం. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో అమెరికా ఆశీర్వా దంతో సౌదీ అరేబియా నిర్వహించే అణుశక్తి కార్యక్రమం పూర్తి ఆత్మవంచన, ద్వంద్వ ప్రమాణాల కిందకే వస్తుంది. ఇజ్రాయెల్‌ వైపు నుంచి చూస్తే ఈ ఒప్పందం దాని చాపకిందకు నీరు తేవడమే. అణ్వాయుధాలు కలిగిన దేశంగా ఇజ్రాయెల్‌ 50 ఏళ్ళుగా గుత్తాధిపత్యాన్నే అనుభవిస్తూ వచ్చింది. అది ఆ పనిని చాటుమాటునే నిర్వహిస్తూ వచ్చి ఉండవచ్చు. సౌదీ పౌర అణుశక్తి కార్యక్రమాన్ని అబ్రహాం ఒప్పందాలతో ముడిపెట్టడాన్ని పైకి స్వాగ తించి ఉండవచ్చు. కానీ, లోలోపల అణ్వస్త్ర నిర్మాణ సామర్థ్యం కలి గిన మరో అరబ్‌ దేశం అవతరిస్తోందని మథన పడుతోంది. సుస్థిరతకు అవకాశమెక్కడ? తాజా ఒప్పందంతో ఆ ప్రాంతంలో ఏ దేశానికాదేశం రక్షణకంచెలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలని భావిస్తాయి. ఆయుధాల సమీకర ణకు పోటీపడతాయి. తప్పుడు అంచనాలు ప్రమాదకర స్థితినిసృష్టిస్తాయి. ఇంక ప్రాంతీయ సుస్థిరతకు అవకాశమెక్కడ? రష్యా అణు శక్తి సంస్థ రోసటామ్, చైనా నేషనల్‌ న్యూక్లియర్‌ కార్పొరేషన్‌లను కట్టడి చేయడానికి సౌదీ అణు కార్యక్రమం దోహద పడుతుందనీ, అమెరికా విస్తృత వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను నెరవేరుస్తుందనీ అమెరికా మొదట్లో భావించింది. ఇపుడు అబ్రహాం ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉండాలని చెప్పడం ద్వారా సౌదీ–ఇజ్రా యెల్‌ మధ్య కూడా రాజీ కుదిర్చినట్లు అవడం తన విదేశాంగ విధానానికి కలికితురాయిగా మారుతుందని ట్రంప్‌ సంబరపడు తున్నారు. అందుకు రియాద్‌కు పౌర అణు శక్తి పేరుతో తీపిని తిని పిస్తున్నారు. ఈ క్రమంలో, నియమ నిబంధనలను తుంగలో తొక్కారు. పౌర అణు శక్తి వినియోగానికి సౌదీకున్న హక్కును కాదనలేం. రష్యా–చైనాలతో పోటీ పడేందుకు అమెరికాకు ఉన్న హక్కును కూడా తోసిపుచ్చలేం. కానీ, ఉద్రిక్తతలతో అట్టుడుకుతున్న ప్రాంతంలో యురేనియం శుద్ధికి ద్వారాలు తెరవడం ఎంతవరకు సబబు? ఇజ్రాయెల్‌తో సయోధ్య కుదుర్చుకోవాలనీ, సాధారణ పరిస్థితుల స్థాపనకు తోడ్ప డాలనీ అమెరికా పెడుతున్న షరతును సౌదీ ఇప్పటికే తిరస్కరించింది. ఒకవేళ ఒప్పందం మూలపడ్డా, అది తెచ్చిన ప్రమాణం నిలిచే ఉంటుంది: అణు శక్తిని సంపాదించుకునేటట్లు చేయడంలో అమెరికా వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరిస్తోంది. రాజకీయ ప్రయోజనాలు చూసు కుంటోంది. ఒకసారి భూతాన్ని బయటకు తెస్తే, దాన్ని తిరిగి సీసాలో బంధించడం కష్టం. -వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీ-సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

వాతావరణ మార్పులు ప్రపంచ వ్యవసాయాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా కరవుప్రాంతాల్లో వ్యవసాయం అనిశ్చితితో కూడిన జీవనోపాధిగా మారుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో అగ్రోఫారెస్ట్రీ– వ్యవసాయ పంటలతో పాటు వృక్షాలను సమీకృతంగా పెంచే విధానం– పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు రైతుకు అదనపు ఆదాయాన్ని అందించే మార్గంగా ఎదుగుతోంది. చెట్లు వాతావర ణంలోని కార్బన్ ను బంధించడం ద్వారా ఏర్పడే కార్బన్‌ క్రెడిట్లను రైతుల ఆదాయంగా మలచడ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక కొత్త అధ్యాయానికి నాంది పలుకుతోంది.భారతదేశం 2070 నాటికి నెట్‌– జీరో లక్ష్యాన్ని ప్రకటించిన నేపథ్యంలో వ్యవసాయం కూడా కార్బన్‌ ఉద్గారాల నియంత్రణలో భాగస్వామి కావాల్సిన అవసరం ఉంది. రైతులను కేవలం ఆహార ఉత్పత్తిదారులుగా కాకుండా పర్యావరణ సేవలను అందించే భాగ స్వాములుగా గుర్తించే విధానాలు రూపొందాలి. కార్బన్‌ మార్కెట్లు అదే దిశగా ముందడుగు వేస్తున్నాయి.అనంతపురం, శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాల్లో యాక్షన్‌ ఫ్రెటర్నా–ఎకాలజీ సెంటర్‌ (ఏఎఫ్‌ ఎకాలజీ సెంటర్‌) ఈ భావనను ఆచరణలోకి తీసుకొస్తోంది. నెదర్లాండ్స్‌కు చెందిన రాబోబ్యాంక్‌ ప్రోత్సహి స్తున్న ‘అకార్న్‌’ కార్యక్రమానికి స్థానిక భాగస్వామిగా ఉంటూ, సంస్థ రైతులను అగ్రోఫారెస్ట్రీ వైపు మళ్లిస్తూ, కార్బన్‌ ఆదాయ వ్యవస్థలో చేర్చుతోంది. ఇప్పటికే సుమారు 8,300 మంది రైతులు, దాదాపు 10,000 హెక్టార్ల భూమిని ఈ కార్యక్రమంలో నమోదు చేయించింది. రైతుల భూములకు జియో–ట్యాగింగ్, ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలు పూర్తి చేశారు. రెండు లక్షలకు పైగా మొక్కల పంపిణీ చేసి, ఏకపంట తోటలను బహుళ వృక్ష వ్యవస్థలుగా మార్చి ఈ కార్యక్ర మానికి బలమైన పునాది వేశారు. తొలి విడత కార్బన్‌ ఆదాయం 2027లో అందే అవకాశం రైతుల్లో విశ్వాసాన్ని పెంచుతోంది.ఏఎఫ్‌ ఎకాలజీ సెంటర్‌ కేవలం కార్బన్‌ క్రెడిట్ల నమోదు వద్దే ఆగిపోలేదు. ప్రకృతి వ్యవసాయం, నీటి సంరక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, వాతావరణ అనుకూల వ్యవసాయ పద్ధతులను సమ గ్రంగా అనుసంధానిస్తూ రైతుల స్థిరమైన జీవనోపాధిని సాధించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కార్బన్‌ ఆదాయాన్ని రైతు సంక్షేమంతో అనుసంధానించిన ఈ నమూనా దేశవ్యాప్తంగా అధ్యయనం చేయదగినది. అయితే కొన్ని సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. కార్బన్‌ ధరల్లో హెచ్చుతగ్గులు, ధ్రువీకరణ ప్రక్రియల క్లిష్టత్వం, చిన్న రైతుల సామర్థ్య పరిమితులు వంటిఅంశాలను విధానపరంగా పరిష్కరించాలి. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అగ్రో ఫారెస్ట్రీకి ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు,సాంకేతిక సహాయం, పారదర్శక కార్బన్‌ మార్కెట్‌ వ్యవస్థను అందిస్తే ఈ కార్య క్రమం మరింత విస్తరిస్తుంది.భవిష్యత్తు వ్యవసాయం కేవలం దిగుబడుల గురించే కాదు; ప్రకృతిని పునరుద్ధరించడంపైనా ఆధారపడిఉంటుంది. రైతు పెంచే ప్రతి చెట్టు వాతావరణ మార్పులను తగ్గించడమే కాకుండా కుటుంబ ఆదాయాన్ని కూడా పెంచగలదని ఈ కార్యక్రమం నిరూపిస్తోంది. రైతు–ప్రకృతి–మార్కెట్‌ మధ్య సమ తుల్యతను సాధించే ఇటు వంటి ప్రయత్నాలే సుస్థిర వ్యవసా యానికి బాటలు వేస్తాయి.-వ్యాసకర్త డైరెక్టర్, ఎ.ఎఫ్‌. ఎకాలజీ సెంటర్, అనంతపురం-డా‘‘ వై.వి. మల్లారెడ్డి

బంకించంద్ర ఛటర్జీ రాసిన వందేమాతరం గేయాన్ని ‘పూర్తిగా పాడాలి’ (అంటే ఆరు చరణాలనూ పాడాలి) అంటూ ప్రభుత్వం రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టిన బిల్లు ఆమోదం పొందింది. లోక్‌సభ, రాష్ట్రపతి ఆమోదాల తరువాత అది చట్టమవుతుంది. ఆ తరువాత, ఈ గేయాన్ని ఎక్కడైనా పూర్తిగా పాడకపోయినా, దాన్ని అవమానించినా, ఆటంకపరిచినా అలా చేసిన వాళ్లకు మూడేళ్ల జైలుశిక్ష పడుతుంది.1971లో తయారు చేసిన ‘ప్రివెన్షన్‌ ఆఫ్‌ ఇన్‌ సల్ట్స్‌ టు నేషనల్‌ హానర్‌ యాక్ట్‌’ను ప్రభుత్వం సవరిస్తూ ఈ బిల్లు ప్రవేశపెట్టింది. నిజానికి ఆ చట్టంలో– ‘జాతీయ జెండానిగానీ, జాతీయ గీతాన్ని గానీ, రాజ్యాంగాన్నిగానీ ఎవరైనా అవమానిస్తే వారు శిక్షార్హులవు తారు’ అని మాత్రమే వుంది. ‘వందే మాతరం’ గురించి ఏమీ లేదు. ఆ చట్ట పరిధిలోకి ఇప్పుడు దీన్ని కూడా తెస్తున్నారు.జనగణమనకూ, వందేమాతరానికీ తేడా వుంది. ఆ తేడా ఉండటం వలనే అది ‘జాతీయ గీతం’ కాలేక పోయింది. మొత్తం ‘ఆరు చరణాలు’ గా ఉండే అందులో మొదటి రెండు చరణాల్లో ప్రకృతి గురించి, భూమి గురించి, దేశభక్తి గురించి వర్ణన ఉంటుంది. ఆ తరువాత వచ్చే నాలుగు చరణాల్లో– భూమిని తల్లితో, ఆ తల్లిని కాళికతో, సరస్వతితో, లక్ష్మితో పోలుస్తూ ఉంటుంది. అంటే– హిందూ ఆధ్యాత్మికతా, దేశభక్తీ రెండూ కలగలసి ఉంటాయి.ఛటర్జీ ఈ గేయాన్ని విడిగా రాయలేదు. 1870లో రాసిన ‘ఆనంద్‌ మఠం’ నవలలోనిది అది. 1896 కలకత్తా కాంగ్రెస్‌ సమా వేశంలో ‘రవీంద్రనాథ్‌ టాగూర్‌’ దీన్ని మొదటగా ఆలపించారు. అప్పటికి ఆయన ‘జనగణమన’ రాయలేదు. అంతకుముందు సాహిత్యకారులలోనే ఆ పాటకు, టాగూర్‌ పాడాక, జాతీయ గుర్తింపు వచ్చింది. 1905లో ‘లార్డ్‌ కర్జన్‌’ బెంగాల్‌ను విభజించాక, అదొక ‘ఉద్యమ నినాదం’గా మారింది. బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం కొన్ని ప్రాంతాల్లో ‘వందే మాతరం’ నినాదాన్ని నిషేధించింది. నిషేధం కారణంగా ఇది మరింత ప్రజాదరణ పొందింది. రానురాను స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో ఇది భావోద్వేగ గీతంగా కూడా నిలిచింది.1930లలో కాంగ్రెస్‌ వర్గాల్లో దీన్ని ‘జాతీయ గీతం’గా స్వీకరించాలనే చర్చలు జరిగాయి. కానీ ‘ముస్లిం లీగ్‌ నాయకులు’ అభ్యంతరం తెలిపారు. లీగ్‌ వాళ్ళే కాకుండా కాంగ్రెస్‌లోని ముస్లిమ్స్‌ కూడా తమ అభ్యంతరాల్ని బైట పెట్టడం మొదలెట్టారు. వాళ్ళల్లో మౌలానా అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌ (కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడు, తొలి విద్యాశాఖమంత్రి) ప్రథములు. ‘వందే మాతరానికి స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో చారిత్రక పాత్ర ఉంది. దాన్ని ఎవ్వరమూ కాదనలేము కానీ, వాటి లోని హిందూ దేవతారాధన భావనలతో కూడిన వ్యాఖ్యలు ముస్లింలకు అసౌకర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. మొదటి రెండు శ్లోకాలు మాత్రమే దేశభక్తిని సూచిస్తాయి’ అని ఆయన తన అభిప్రాయాన్ని ప్రక టించారు. మౌలానా మహ్మద్‌ అలీ జౌహర్‌ (ఖిలాఫత్‌ నాయకుడు) ‘వందే మాతరాన్ని నినాదంగా వాడటానికి నేను వ్యతిరేకం కాదు; కానీ దాన్ని మతసంబంధమైన ప్రతీకగా మార్చకూడదు’ అన్నారు. ఎప్పుడైతే ముస్లిం సమూహం నించి వ్యతిరేకత వచ్చిందో, హిందూ సమూహంలోని వాళ్ళు కూడా మాట్లాడటం మొదలు పెట్టారు. రాజ్యాంగ సభ అధ్యక్షుడు డాక్టర్‌ రాజేంద్ర ప్రసాద్‌ మొదటి అడు గులు వేశారు. ‘వందే మాతరం పట్ల గౌరవం ఉండాలి. కానీ ఎవ్వరి మనస్సాక్షికీ వ్యతిరేకంగా బలవంతం చేయకూడదు’ అన్నారు.ఆ తరువాత జనగణమనను ‘జాతీయ గీతం’గా చేస్తూ, ‘వందే మాతరం’కు సమాన గౌరవం ఇస్తూ (మొదటి రెండు పద్యాలకే పరిమితం చేస్తూ) 1950 జనవరి 24న రాజేంద్ర ప్రసాద్‌ ఒక ప్రక టనను చేశారు. దీని మీద గాంధీజీ కూడా మాట్లాడారు. ‘వందే మాతరం దేశభక్తి గీతం. మత భావనతో ఎవరికైనా ఇబ్బంది అయితే బలవంతం చేయరాదు. దేశభక్తి అనేది స్వచ్ఛందంగా ఉండాలి. బలవంతం చేస్తే అది హింసతో సమానం’ అన్నారు. అనేక మతాలు ఉన్న ఈ దేశంలో హిందూ మతానికి చెందిన దేవతా మూర్తుల్ని ఆరాధించే చరణాల్ని ‘తప్పనిసరిగా మొత్తం పాడాలి’ అనడం న్యాయమేనా? అది లౌకికత్వం అవుతుందా? రాజ్యాంగబద్ధం అవుతుందా?– నన్నూరి వేణుగోపాల్‌, పౌరహక్కుల కార్యకర్త

హార్మూజ్‌ జలసంధి మూసుకుపోవడంతో అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో యూరియా ధర ఒక్కసారిగా టన్నుకు దాదాపు వెయ్యి డాలర్లకు పెరిగింది. దేశ యూరియా అవసరాల్లో నాలుగో వంతును దిగుమతి చేసుకునే భారత్‌కు ఇది దిగుమతుల మీద ఆధారపడే పాత భయాన్ని మళ్లీ గుర్తుకు తెచ్చింది. దీంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి వెంటనే నూతన యూరియా పెట్టుబడి విధానం రూపంలో స్పందన వచ్చింది. దేశం ఇప్పుడు దిగుమతి చేసుకుంటున్న కోటి టన్నుల యూరియాను ఇక్కడే తయారు చేసేందుకు ఎనిమిది–తొమ్మిది కొత్త గ్యాస్‌ ఆధారిత కర్మాగారాలను నెలకొల్పడమే దీని లక్ష్యం.వేసిన నత్రజని పనికొచ్చేనా?తర్కంగా చూస్తే ఇది సరైన నిర్ణయమే. కానీ ఆ తర్కమే అసలు సమస్య. సరఫరా సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు మన వ్యవసాయ విధానం చూపే ప్రతిస్పందన ఒక్కటే– ఎరువును మరింత ఎక్కు వగా ఉత్పత్తి చేయడం. కానీ ఎవరూ అడగని ప్రశ్న ఒకటుంది. పద్నాలుగు కోట్ల రైతు కుటుంబాలు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పశు సంపద, ప్రతి శీతాకాలంలో తగలబెట్టే కోట్లాది టన్నుల పంట వ్యర్థాలు– ఇవన్నీ ఉన్న దేశం ఇంత భారీ మొత్తంలో కృత్రిమ నత్రజనిని ఎందుకు దిగుమతి చేసుకోవాలి?గత అరవై ఏళ్లుగా మన వ్యవసాయ విధానాన్ని ఒక నమ్మకం శాసిస్తోంది– ప్రతి ఉత్పాదకత సమస్యా ఎరువుల సమస్యే; దాన్ని మరిన్ని ఎరువులు ఉత్పత్తి చేయడం, దిగుమతి చేయడం, రాయితీ ఇవ్వడం ద్వారానే పరిష్కరించాలి. హరిత విప్లవం కాలంలో ఇది నిజమే. అప్పుడు నత్రజని కొరత ఒక అడ్డంకి. కానీ ఇవాళ మన అసలు సమస్య నత్రజని కొరత కాదు; పంటకు నత్రజనిని అందించే నేల ఆరోగ్యం బాగా క్షీణించింది. ప్రభుత్వ నేల ఆరోగ్య కార్డుల డేటానే చూస్తే– దేశంలో దాదాపు 64 శాతం నేలల్లో నత్రజని తక్కువ, 48.5 శాతం నేలల్లో సేంద్రియ కర్బనం తక్కువ.మరో గణాంకం మరింత భయపెడుతుంది. హరిత విప్లవం తొలినాళ్లలో ఒక కిలో ఎరువుకు దాదాపు పదమూడు కిలోల అదనపు ధాన్యం వచ్చేది– అంటే 1:13 నిష్పత్తి. ఇవాళ అది 1:2.7కి పడి పోయింది. అంటే అదే కిలో ఎరువు ఇప్పుడు నాలుగో వంతు ధాన్యాన్ని మాత్రమే ఇస్తోంది. మనం వేసే నత్రజనిలో అరవై శాతానికి పైగా పంటకు అందకుండా గాలిలోకి, భూగర్భ జలాల్లోకి కొట్టుకుపోతోంది. నత్రజని చౌకగా దొరకడంతో రైతులు దాన్నే మోతాదు మించి వాడుతున్నారు; ఫలితంగా ఎన్‌ పీకే(నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం) నిష్పత్తి 4:2:1 ఉండాల్సిన చోట దాదాపు 11:4:1కి చేరింది.ఒక ప్రాథమిక తేడాను మనం మరచిపోయాం. పంటకు పోషకాలు అందించడం వేరు, నేల సారాన్ని కాపాడటం వేరు. యూరియా పంటకు తక్షణ ఆహారం అందిస్తుంది. కానీ నేలలో సేంద్రియ కర్బనం, సూక్ష్మజీవులు, శిలీంధ్రాలు, వానపాములు– వీటిని అది పెంచదు. నిజానికి మోతాదు మించిన నత్రజని వీటిని దెబ్బతీస్తుంది. ఈ జీవరాశే నేలకు నీటిని పట్టి ఉంచే శక్తిని, గాలి ఆడే నిర్మాణాన్ని, పోషకాలను చక్రంలా తిప్పే సామర్థ్యాన్ని ఇస్తుంది. వీటిని రసాయనిక ఎరువులతో తిరిగి నిర్మించలేం– ఎందుకంటే ఎన్‌పీకే అనేది కర్బనం కాదు, జీవం అసలే కాదు.నిజంగా ఇది స్వావలంబనా?నూతన యూరియా విధానం చెప్పే స్వావలంబన కూడా చాలావరకు భ్రమే. యూరియా అమోనియా నుంచి, అమోనియా సహజ వాయువు నుంచి తయారవుతాయి. ఆ సహజ వాయువులో చాలా భాగం మనం ద్రవీకృత సహజ వాయువు (ఎల్‌ఎన్‌జీ) రూపంలో దిగుమతి చేసుకునేదే. యూరియా ఉత్పత్తి వ్యయంలో ఇది 70–80 శాతం. అంటే కొత్త కర్మాగారం అంటే దిగుమతి చేసుకున్న వాయువును ఇక్కడ యూరియాగా మార్చే యంత్రం మాత్రమే. మన ఆధారపడటం పోలేదు, కేవలం ఒక మెట్టు పైకి జరిగింది. భాస్వరం, పొటాష్‌ విషయంలో అయితే మనం దాదాపు పూర్తిగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడతాం.అమెరికా ఉదాహరణ చూడండి: ఆ దేశం నత్రజనిలో స్వావలంబన సాధించిన మాట నిజమే, కానీ కర్మాగారాలు కట్టడం వల్ల కాదు. దానికి సొంత షేల్‌ గ్యాస్‌ ఉంది; మొక్కజొన్న–సోయాబీన్‌ మార్పిడి సాగులో పప్పుజాతి పంట తనకు తానే నత్రజనిని స్థిరీక రించుకుంటుంది. ఈ రెండూ మనకు లేవు. అక్కడి వాతావరణం కూడా వేరు. మన ఉష్ణోగ్రతలకు సేంద్రియ కర్బనం తొందరగా కోల్పోతాం. అక్కడ సంవత్సరానికి ఒక పంట కాలమే, రెండో కాలంలో నేల పునర్జీవనం కావటానికి అవకాశం ఉంది. కాబట్టి అమెరికా బాటలో కేవలం కర్మాగారాల స్థాపనను కాపీ చేస్తే, భారం మిగులుతుంది తప్ప భద్రత రాదు.నిజమైన స్వావలంబన అంటే మనం అదుపులో ఉంచుకోగల వనరుల నుంచి పంట అవసరాలను తీర్చుకోవడం. పప్పు ధాన్యాలు, జీవన ఎరువులు, పచ్చి రొట్ట ఎరువులు, అజొల్లా ద్వారా జీవ నత్రజని స్థిరీకరణ, పంట వ్యర్థాల పునర్వినియోగం, పశువుల ఎరువు, అన్నిటికీ ఆధారమైన నేలలో సేంద్రియ పదార్థం– ఇవి పెరిగితే వేసే ప్రతి కిలో ఎరువూ మరింత సమర్థంగా పనిచేస్తుంది.జీవసారం పెంచితే ప్రోత్సాహకాలుఇప్పుడు డబ్బుల మాట. దేశ ఎరువుల రాయితీ దాదాపు రూ.1.7 లక్షల కోట్లు; అందులో యూరియాదే రూ.1.19 లక్షల కోట్లు. తగ్గిపోతున్న రసాయనిక ఎరువుల సామర్థ్యం, వృథా అవు తున్న సగం నత్రజని– వీటిని చూస్తే ఇది తక్కువ ప్రయోజనం ఇచ్చే ఖర్చు. ఈ రాయితీలో సగాన్ని– అంటే దాదాపు 85 వేల కోట్లను– నేల ఆరోగ్యాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మళ్లిస్తే ఏమవుతుంది?ఒక టన్ను యూరియా ఒక్క సీజన్‌ కే అయిపోతుంది, మళ్లీ కొనా ల్సిందే. కానీ నేలలో పెరిగిన సేంద్రియ కర్బనం ఏళ్ల తరబడి నిలు స్తుంది. ప్రతి ఏటా దిగుబడిని, నీటి నిల్వను, ఎరువుల సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది. నేల బాగుపడిన కొద్దీ దానికి కావాల్సిన నత్రజని తగ్గుతుంది, దాంతోపాటే రాయితీ భారమూ తగ్గుతుంది.అందుకే ఒక జాతీయ/రాష్ట్ర స్థాయి నేల ఆరోగ్య పునరుద్ధరణ మిషన్‌ అవసరం. నేలలో సేంద్రియ కర్బనం, జీవసారం పెరిగిన కొద్దీ రైతుకు నేరుగా ప్రోత్సాహకం అందాలి. గ్రామ స్థాయి కంపోస్ట్, పంట వ్యర్థాల పునర్వినియోగం, రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాల ఆధ్వర్యంలో జీవ ఎరువుల యూనిట్లు– వీటిని ఉపాధి హామీ పథకం, ప్రకృతి వ్యవసాయంతో అనుసంధానం చేయాలి.‘రసాయనిక ఎరువులు లేకుండా దేశాన్ని పోషించలేం’ అనే వాదన రావచ్చు. ఎరువులను పూర్తిగా వదిలేయాలని అనడం లేదు. మొదట్లో రసాయనికం, జీవసంబంధం రెండింటినీ కలిపి వాడే సమీ కృత పోషక యాజమాన్యమే మార్గం. భారత్‌ తదుపరి వ్యవసాయ విప్లవం మరిన్ని రసాయనిక ఎరువులపై కాదు– ప్రాణమున్న నేల లను తిరిగి నిర్మించడంపై ఆధారపడాలి. ఏ ఓడరేవు, గ్యాస్‌ పైప్‌లైన్‌ కోసం మనం ఎదురుచూడనక్కర్లేదు– మన అతిపెద్ద ఎరువుల కర్మాగారం ప్రతి రైతు కాళ్ల కింద, నేల జీవంలోనే ఉంది. - డా. జి.వి. రామాంజనేయులు, వ్యాసకర్త సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం (సీఎస్‌ఏ) కార్యనిర్వాహక సంచాలకులు

నేటి ఆధునిక ఆర్థిక ప్రపంచంలో ‘ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం’ సాధించ డానికి ట్రేడింగ్‌ ఒక ఆకర్షణీయమైన మార్గంగా కనిపిస్తోంది. గతంలో దీనిని కేవలం ఒక జూదంగానో లేదా పార్ట్‌–టైమ్‌ ఆదాయ వనరుగానో చూసేవారు. నేడు సాంకేతిక విప్లవం, మార్కెట్లపై అవగాహన పెరగడంతో చాలామంది దీనిని పూర్తి స్థాయి వృత్తిగా ఎంచుకోవాలని భావిస్తున్నారు.భారతీయ మార్కెట్ల నియంత్రణ సంస్థ అయిన ‘సెబీ’ రిటైల్‌ ట్రేడర్ల శైలి, వారి లాభనష్టాలపై ఒక లోతైన అధ్యయన నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ గణాంకాలు ట్రేడింగ్‌ను వృత్తిగా మార్చుకోవాల నుకునే వారికి కనువిప్పు కలిగిస్తున్నాయి.భారతదేశంలో ఈక్విటీ డెరివేటివ్స్‌ విభాగంలో ట్రేడింగ్‌ చేసే వ్యక్తిగత ట్రేడర్లలో దాదాపు 90% నుండి 93% మంది నష్టపోతున్నారు. నష్టపోయే ప్రతి యాక్టివ్‌ ట్రేడర్‌ సగటున ఏడాదికి రూ. 1.25 లక్షల నుండి రూ. 1.50 లక్షల వరకు నష్టపోతున్నట్లు సెబీ గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. కేవలం 7% నుండి 10% మంది మాత్రమే మార్కెట్లో లాభాలు గడిస్తున్నారు. వీరిలో కూడా కేవలం 1.5% మంది మాత్రమే నెలకు రూ. 1 లక్ష కంటే ఎక్కువ ఆదాయాన్ని స్థిరంగా సంపాదించగలుగుతున్నారు. ట్రేడర్లు సంపాదించే లాభాల్లో లేదా నష్టాల్లో దాదాపు 15% నుండి 25% వరకు కేవలం బ్రోకరేజ్, పన్నులు, ఇతర లావాదేవీల ఖర్చులకే సరిపోతుందని తేలింది.ట్రేడింగ్‌లో లాభాలతో పాటు నష్టాలు కూడా ఉంటాయి. మార్కెట్‌ హెచ్చుతగ్గులు తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు భయం, దురాశ వంటి భావోద్వేగా లను నియంత్రించుకోవడం అందరికీ సాధ్యం కాదు. ట్రేడింగ్‌ను విజయ వంతమైన కెరీర్‌గా మార్చుకోవాలంటే ట్రేడింగ్‌కు సంబంధించి చాలా అంశాలపై పట్టు సాధించాలి. ప్రతి ట్రేడ్‌లోనూ మీ పెట్టుబడిపై ఎంత శాతం నష్టాన్ని (స్టాప్‌–లాస్‌ విధానం) భరించగలరో ముందే నిర్ణయించుకోవాలి. క్యాండిల్‌స్టిక్‌ ప్యాటర్న్స్, చార్ట్‌ ప్యాటర్న్స్, టెక్నికల్‌ ఇండికేటర్లపై శాస్త్రీయ మైన పట్టు ఉండాలి.ఇతర అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో (ముఖ్యంగా అమెరికా, యూరప్, సింగపూర్, దుబాయ్‌ వంటి ప్రాంతాల్లో) ట్రేడింగ్‌ను ఒక జూదంగానో లేదా సైడ్‌ హాసిల్‌గానో కాకుండా, గౌరవప్రదమైన, వ్యవస్థీకృతమైన ‘వైట్‌ కాలర్‌‘ వృత్తిగా చూస్తారు. విదేశాలతో పోలిస్తే భారతదేశంలో ట్రేడింగ్‌ను వృత్తిగా మార్చుకోవడానికి ఉన్న అతిపెద్ద సవాలు ఆర్థిక అక్షరాస్యత లోపించడం, సరైన గైడెన్స్‌ లేకపోవడం.– డా. ఎం.డి. ఖ్వాజా మొయినుద్దీన్‌, స్టాక్‌ మార్కెట్‌ విశ్లేషకుడు

దేవతలు తాగే అమృతం కావాలంటే, మందర పర్వతాన్ని మోసుకొచ్చి, దాన్ని కవ్వంగా చేసి, క్షీర సాగరాన్ని చేతులు పడిపోయేలా చిలకాలి. అది మహామహులకే తప్ప, మామూలు మనుషులకు సాధ్యమయ్యే పని కాదు. అలాగని దిగులు అక్కర్లేదు. భక్త కవీంద్రుడు లీలాశుకుడు తన కవితాశక్తి అనే కవ్వంతో, నుడి కడలిని మథించి వెలికి తీసిన ‘కృష్ణ కర్ణామృతం’ ఉంది.వీనుల విందు చేసే ఈ అమృతాన్ని, అభిరుచి ఉన్నవారెవరయినా, ఉచితంగా, తనివి తీరా ఆస్వాదించవచ్చు. లీలాశుకుడు ఈ కావ్యంలో తన ఇష్టదైవమైన బాలగోపాల కృష్ణుడిని ఎన్నెన్నో శబ్దాలంకారాలతో, అర్థాలంకారాలతో, చమత్కారాలతో అలంకరించి తరించాడు. ఆ కర్ణామృత కలశంలో ఒక్క చుక్క పట్టి చూసినా, అమృతం నాణ్యత అర్థమైపోతుంది.మన్మథుడు తుంట వింటివాడే కాదు. తుంటరివాడు కూడా. ఎంతో ప్రయత్నంతో, ఎన్నో సాధనలతో కష్టపడి, శుద్ధి చేసుకొన్న మహాభక్తుడి మనసులోకి ఎలాగో చొచ్చుకుపోతాడు. మదన వికారాల మాలిన్యంతో దాన్ని మళ్లీ మైల పడేస్తాడు. అలాంటి ఆగడాలు తన దగ్గర సాగవని లీలాశుకుడు మృదుమధురంగా, సొగసుగా, గడుసుగా మంద లిస్తూ..‘మార! మా రమ మదీయ మానసే,మాధవైక నిలయే యాదృచ్ఛయా!’అంటాడు. ‘‘మదనుడా! నా మనసులో దూరి అల్లరి చేయకు. ఇది మాధవుడు ఒక్కడి కోసం అచ్చంగా ఏర్పరచిన మందిరం. ఇక్కడ స్వేచ్ఛా విహారం చేస్తూ, ‘రమించ’కు. మా రమ!’ అని. అలా రమిస్తూ, ఆగం చేస్తే ఏమౌతుంది? కొంప మునుగుతుంది.ఎందుకంటే, 'శ్రీ రమాపతిః – ఇహ – ఆగమేత్‌ – అసౌ’ ఇల్లుగలాయన అయిన ‘రమాధవుడు ఇప్పుడో, ఇంకాసే పట్లోనో ఇక్కడికి వస్తాడు.’ ఆయన నీ గోల చూస్తే నీ వీపు విమానం మోత మోగిస్తాడో, తాట ఒలిచేస్తాడో!కః సహేత నిజ వేశ్మ లంఘనమ్‌? ‘తన ఇంట్లో పరులు స్వేచ్ఛగా జొరబడితే, ఎవరు సహిస్తారు?’ అందులో ఆయన సామాన్యుడా? సకల శక్తిశాలి. ఏమయినా చేయగలడు. ‘కనుక బతుకు మీద తీపి ఉంటే, నా నుంచి దూరంగా పారిపో!’’ అని పంచశరుడిని భక్తాగ్రణి హెచ్చరిస్తున్నాడు.– ఎం. మారుతి శాస్త్రి

1991లో చేపట్టిన సంస్కరణలను అనేకమంది భారతదేశ ఆర్థిక రంగానికి ‘లాంచ్‌ ప్యాడ్‌’ (అభివృద్ధికి పునాది)గా భావిస్తారు. 1991 జూలై 4న– సరిగ్గా 35 ఏళ్ళ క్రితం అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి మన్మో హన్‌ సింగ్‌ తన బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో విక్టర్‌ హ్యూగో మాటలను ఉటంకిస్తూ, ‘సమయం ఆసన్నమైన ఆలోచనను ప్రపంచంలో ఏ శక్తీ ఆపలేదు’ అని పేర్కొన్నారు. ‘ప్రపంచంలో భారత్‌ ఒక ప్రధాన ఆర్థిక శక్తిగా ఆవిర్భవించడం అనేది కూడా అలాంటి ఆలోచనే’ అని ఆయన ప్రకటించారు.ముప్పై ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, మనకు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నది ఏమిటంటే– ఆ రోజున పారిశ్రామిక, వాణిజ్య నియంత్రణలను తొలగించడం అనేది భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధి రేటునూ, అలాగే పేదరిక నిర్మూలన వేగాన్నీ పెంచడానికి ఎంతగానో తోడ్పడింది. అయితే 1991లో చేసిన వాగ్దానం పాక్షికంగా మాత్రమే నెరవేరిందని మనం అంగీకరించక తప్పదు. నిజానికి, అంత అను కూలంగా లేని అంతర్జాతీయ వాతావరణంలో, ఎటువంటి సులువైన పరిష్కారాలు లేని ఆర్థిక భద్రత, సాంకేతిక పరిపక్వత, సమ్మిళిత వృద్ధి అనే నూతన సవాళ్ళను ఎదుర్కొంటూ దేశం మరోసారి ఒక సంక్లిష్టమైన స్థితిలో నిలబడింది.అభివృద్ధి నిజమే కానీ...1990–91 నాటికి అంతకు ముందు 40 సంవత్సరాలలో, మన ఆర్థిక వ్యవస్థ ఐదు రెట్లు పెరిగింది. కానీ అదే సమయంలో జనాభా రెండున్నర రెట్లు పెరగడంతో, తలసరి ఆదాయం కేవలం రెట్టింపు మాత్రమే అయింది. దానికి భిన్నంగా, 1990–91 తర్వాత గత 35 ఏళ్లలో, ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎనిమిది రెట్లు పెరిగింది. ఈ మధ్యకాలంలో జనాభా 70 శాతం మాత్రమే పెరగడం వల్ల, తలసరి ఆదాయం నాలుగున్నర రెట్లకు పైగా పెరిగింది.మొదటి కాలంలో భారత్‌ ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే తక్కువ పనితీరు కనబరచగా, రెండవ (ఆర్థిక సంస్కరణల తరువాతి) కాలంలో చాలా తక్కువ దేశాలు మాత్రమే పోటీ పడగలిగేలా అద్భుతమైన వృద్ధి నమోదు చేసింది. అయితే, ఇంకా ఎంతో సాధించి ఉండవచ్చని చైనా, వియత్నాంలు నిరూపిస్తున్నాయి. భారత్‌కు సమానమైన స్థాయి నుండి ప్రయాణం ప్రారంభించిన చైనా, ఇప్పుడు ‘అధిక ఆదాయ’ దేశాల జాబితాలోకి చేరే స్థితిలో ఉంది.1991లో భారతదేశ తలసరి ఆదాయంలో సగం కంటే తక్కువ ఆదాయం ఉన్న వియత్నాం ఇప్పుడు భారత్‌ కంటే 80 శాతం అధిక ఆదాయాన్ని కలిగి ఉంది. భారత్‌ ఇప్పటికీ ‘దిగువ–మధ్య ఆదాయ’ గ్రూపులోనే ఉంది. మన తలసరి ఆదాయం ప్రపంచ సగటులో నాలుగో వంతు కంటే తక్కువగానే ఉంది. తీవ్ర పేదరికం 1991లో 37 శాతంగా ఉండగా, ఇప్పుడు 5 శాతానికి పడిపోయింది. కానీ బహుమితీయ పేదరిక సూచీ ప్రకారం, ఇప్పటికీ ఆరో వంతు జనాభా పేదరికంలోనే ఉన్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి మానవాభివృద్ధి సూచీలో భారత్‌ దిగువనే ఉంది. అయినప్పటికీ, వంటగ్యాస్,మంచినీటి కనెక్షన్లు, మరుగు దొడ్లు, గృహ విద్యుత్‌ వంటి ప్రాథమిక వస్తువుల లభ్యత గతంలో కంటే ఇప్పుడు మెరుగైంది.అయినా ప్రపంచ దృష్టి భారత్‌పైనే...కొన్ని విజయాలు పరిమి తమైనవిగా అనిపించినప్పటికీ, గతంలో ఎన్నడూ లేని విధంగా భారత్‌ ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. దీనికి ప్రధాన కారణం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదైన ఇక్కడి జనాభా పరిమాణమే. ఆరో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా, అనేక రకాల ఉత్ప త్తులు, సేవలకు భారత్‌ ప్రపంచంలోనే అత్యంత భారీ మార్కెట్లలో ఒకటిగా ఉంది. ఇది, ఖర్చు పెట్టే శక్తి ఉన్న ఒక పెద్ద మధ్యతరగతి విభాగ ఆవిర్భా వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.భారత్‌లోని 145 కోట్ల జనాభాలో 30 నుండి 40 శాతం మంది మధ్యతరగతి పరిధిలోకి వస్తారు. ఈ వర్గంలో దాదాపు 8 నుండి 10 కోట్ల కుటుంబాలు ఉన్నాయనడానికి ఏటా విక్రయించే 2 కోట్ల ద్విచక్ర వాహనాలు, 15 కోట్ల స్మార్ట్‌ఫోన్లు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి. 1991లో ఏడాది మొత్తం అమ్మిన కార్ల సంఖ్యను ఇప్పుడు కేవలం పదిహేను రోజుల్లోనే విక్రయిస్తున్నారు. ఆదాయంతో పోలిస్తే ఉత్ప త్తులు అందుబాటు ధరల్లో, మెరుగైన నాణ్యతతో లభిస్తున్నాయి. సాఫ్ట్‌వేర్‌ సేవలు, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ఫార్మాస్యూటికల్స్‌ తయారీలో భారత్‌ ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. భారత్‌ రూపొందించిన డిజిటల్‌ ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ స్టాక్స్, ఆయిల్‌ రిఫైనింగ్, వైద్యసంరక్షణ రంగాలలో సాంకేతిక పరిణతి కూడా గుర్తింపు పొందాయి. హార్వర్డ్‌ గ్రోత్‌ ల్యాబ్‌ వారి ‘ఎకనామిక్‌ కాంప్లెక్సిటీ ఇండెక్స్‌’లోని 145 దేశాలలో భారత్‌ పైనుండి మూడో స్థానంలో ఉంది. 1991 సంస్కరణల మూల సూత్రాన్ని దేశం సరిగ్గా అనుసరించి ఉంటే ఇంకా ఎంతో సాధించి ఉండేది. ప్రైవేట్‌ రంగం, మార్కెట్లు అవి సాధించగలిగినవాటిని వదిలేయడం, బయటి ప్రపంచానికి తలుపులు తెరవడం, ప్రభుత్వం మాత్రమే అందించగలిగే వాటిపై శ్రద్ధను కేంద్రీకరించడం–అంటే శాంతిభద్రతలు, న్యాయం, ప్రజారోగ్యం, నాణ్యమైన ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, పర్యావరణ పరి రక్షణ, మార్కెట్ల సరైన నియంత్రణ కలిగి ఉండటమే ఆ సూత్రం.వాస్తవ స్థితివీటిలో ప్రతి విషయంలోనూ భారత్‌ వెనుకబడి ఉంది. దేశంలో 22 లక్షల మంది పోలీసులు ఉంటే, దానికి నాలుగు రెట్లు ప్రైవేట్‌ సెక్యూరిటీ గార్డులు ఉన్నారు. కోర్టుల్లో ఆలస్యం అనేది సర్వసా ధారణమైపోయింది. సగానికి పైగా పాఠశాల విద్యార్థులు ప్రైవేట్‌ పాఠశాలలకు వెళ్తున్నారు. 40 శాతం ఆసుపత్రి పడకలు ప్రైవేట్‌రంగానివే. ప్రజల ఆదాయాలు ఇంకా పరిమితంగా ఉన్న సమయంలో ఈ రెండింటికీ భారీగా ఖర్చు చేయాల్సి వస్తోంది. సరిపడా పోషకాహారం లేకపోవడం వల్ల పిల్లల్లో ఎదుగుదల లోపాలు విస్తృతంగా కనిపిస్తున్నాయి.కోవిడ్‌ మహమ్మారి తర్వాత ప్రభుత్వ అప్పులు ఆందోళన కరమైన స్థాయికి చేరాయి. విద్య, రక్షణ రెంటిపై ప్రభుత్వం చేసే వ్యయం తగ్గుతోంది. వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్పాదకత ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. గత దశాబ్దపున్నర కాలంగా రక్షణాత్మక సుంకాలు, ఇతర అడ్డంకులు పెరిగిన కొద్దీ, జీడీపీలో వస్తువుల ఎగుమతుల నిష్పత్తి తీవ్రంగా తగ్గుతూ వచ్చింది. మంచి ఉద్యోగాల కల్పన కష్టంగా మారడంతో మధ్యతరగతి పరిమాణం గతంలోలాగా పెరగడం లేదు. దేశంలోని అత్యున్నత అర్హతలు కలిగినవారు పెద్ద సంఖ్యలో దేశం విడిచి వెళ్తున్నారు. స్వదేశీ ప్రైవేట్‌ పెట్టుబడులు ఆశించిన స్థాయిలో లేవు. అత్యంత తీవ్రంగా దెబ్బ తిన్నది మాత్రం మధ్యతరగతికి, పేదలకు మధ్యన ఉన్న ‘ఆకాంక్షల వర్గం’. అసంఘటిత రంగంలో అస్థిరమైన, తక్కువ ఆదాయాల వల్ల వీరిలో అత్యధికులు ‘నిశ్శబ్ద నైరాశ్యంతో కూడిన జీవితాలను’ గడుపుతున్నారు. ఈ వర్గానికి చెందిన కొందరు యువకులు గత నెల రోజు లుగా న్యూఢిల్లీలోని జంతర్‌ మంతర్‌ నిరసన ప్రాంతంలో కనిపించారు. ఈ వయస్సు వర్గాలలో 25 శాతం నుండి 40 శాతం వరకు నిరుద్యోగం ఉంది. 1991 సంస్కరణల స్ఫూర్తిని కొనసాగిస్తూ, ప్రభుత్వం తన శ్రద్ధను ప్రాథమిక సేవలపై కేంద్రీకరించడం ద్వారా మాత్రమే ఈ స్థితిని మార్చగలదు.-వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు (‘ద ట్రిబ్యూన్‌’ సౌజన్యంతో)-టి.ఎన్‌. నైనన్‌

ఇరాన్, ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధాలను, వీటిలో యూఎస్‌ఏ పాత్రను విస్తృత అంతర్జాతీయ జియో పొలిటికల్‌ క్రీడలో భాగంగా చూడాలి. 2035లో ప్రపంచ రాజకీయ ముఖచిత్రం పూర్తిగా మారబోతున్నది. ఈ పరిణామంలో భాగమే ఈ యుద్ధాలు. గత 250 సంవత్సరాల అమెరికా చరిత్ర పూర్తిగా యుద్ధాలతోనే ముడిపడి ఉన్నది. గత శతాబ్దంలో ప్రతి 20 సంవత్సరాలకు కనీసం ఒక పెద్ద యుద్ధానికి తెరతీసింది. పద్దెనిమిది,పందొమ్మిది శతాబ్దాలలో దేశ విస్తరణకు బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్, మెక్సికోలతో యుద్ధం చేసింది. ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో ఫిలిప్ఫైన్, రెండు ప్రపంచ యుద్ధాలు, కొరియా, వియత్నాం, బోస్నియా, గల్ఫ్‌ యుద్ధాలలో నిమగ్నమైంది. ఇరవయ్యొకటవ శతాబ్దంలో అఫ్గాని స్తాన్, ఇరాక్, లిబియా, యెమెన్, సిరియా, సోమాలియాలలో యుద్ధాలను లేవనెత్తింది. గత 250 ఏళ్లలో యూఎస్‌ఏ కేవలం 1865–1898 (33 సం‘‘లు), 1918–1945 (27 సం‘‘లు) మధ్య మాత్రమే యుద్ధానికి దూరంగా ఉన్నది. శాంతి కోసం యుద్ధం, సుభిక్షానికి యుద్ధం, సుస్థిరతకు యుద్ధం అనేది అమెరికా పాలనా విధానం. శక్తిని చాటి చెప్పటానికి యుద్ధాన్ని ఒక పరికరంగా పరిగణిస్తుంది. ఈ యుద్ధ తంత్రానికి ప్రజాస్వామ్యం, మానవ హక్కులు, ఉదారవాద విధానాల ముసుగు కప్పుతుంది. కథ అడ్డం తిరిగింది!సోవియెట్‌ యూనియన్‌ విచ్ఛిన్నం తరువాత ప్రపంచంపై తన ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యాన్ని నిలబెట్టుకోవటానికి అమెరికా సర్వశక్తులు ఒడ్డింది. ప్రత్యర్థి రష్యాను పూర్తిగా అణచివేయాలని నాటోను విస్త రించింది. 2010కల్లా రష్యా ఆర్థికంగా పుంజుకొని అమెరికాకు సవా లుగా తయారైంది. ఇదే సమయంలో అనూహ్యంగా చైనా బలమైన ప్రత్యర్థిగా ఎదిగింది. 2020కల్లా భారత్, బ్రెజిల్, దక్షిణ ఆఫ్రికాలు కూడా బలమైన శక్తులుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. బ్రిక్స్‌ రూపంలో కూటమిగా చేరి, అమెరికన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రత్యామ్నాయాలను సంకల్పించటంతో కథ అడ్డం తిరిగింది.బహుళ ధ్రువ ప్రపంచం ఏర్పడటం ఖాయమనే విశ్లేషకుల జోస్యాన్ని తప్పుగా నిరూపించాలని కృతనిశ్చయంతో ఉన్నది. అమెరికా ముందు మూడు ప్రత్యామ్నాయాలున్నాయి. 1. ప్రత్యర్థు లను నిర్వీర్యం చేసి ఏకైక ప్రపంచ శక్తిగా కొనసాగటం. 2. ప్రత్య ర్థులతో రాజీపడి పరిమిత ధ్రువ (లిమిటెడ్‌ పోలార్‌) ప్రపంచంలో ప్రధాన శక్తిగా కొనసాగటం. 3. ప్రత్యర్థులతో రాజీపడి బహుళ ధ్రువ (మల్టీ పోలార్‌) ప్రపంచంలో ప్రధాన శక్తిగా కొనసాగటం.మూడింట్లో మొదటి దారిప్రస్తుతం అమెరికా ఏకైక ప్రపంచ శక్తిగా కొనసాగాలనే పట్టు దలతోనే ఉన్నట్లుగా కన్పిస్తున్నది. ఇందులో భాగంగానే ఇంధన వనరులు, ఇంధన రవాణా మార్గాలపై పెత్తనానికి సర్వశక్తులు ఒడ్డు తున్నది. రష్యాపై తీవ్రస్థాయిలో ఆంక్షలు విధించి ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధపు పద్మవ్యూహంలోనికి రష్యాను లాగింది. రష్యానుండి చమురు, గ్యాస్‌ ఎవరూ కొనగూడదని ఐరోపా, భారత్‌లను కట్టడి చేసింది. దీర్ఘకాలిక యుద్ధంలో ఉక్రెయిన్‌ వెనుక నిలబడి రష్యా అలసిపోయి నిర్వీర్యమవటానికి దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికను అమలు పరుస్తున్నది. అందుకే నెల లోపున ముగుస్తుందనుకున్న ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం నాలుగన్నర సంవత్సరాలకు కూడా కొనసాగుతున్నది. ఆధునిక శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానం చైనా చేతిలో పడకుండా చూడటం ద్వారా చైనాను కట్టడి చేయాలనేది అమెరికా వ్యూహం. ‘చిప్‌ 4’ అలయన్స్‌లో భాగంగా అమెరికా, తైవాన్, ద.కొరియా, జపాన్‌లు చైనాకు అత్యాధునిక సెమీకండక్టర్‌ చిప్‌లు అందుబాటు లోనికి రాకుండా ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఆకస్‌ కూటమిలో భాగంగా ఆస్ట్రేలియా, యూకే, యూఎస్‌ఏలు ఏఐ, క్వాంటమ్‌ మెకానిక్స్‌ హైపర్‌సోనిక్‌ టెక్నాలజీని చైనాకు అందకుండా చేయటానికి ప్రయ త్నిస్తున్నాయి. జీ7, యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ల ద్వారా అత్యాధు నిక చిప్స్‌ తయారు చేసే యంత్రాలను ఏఎస్‌ఎంఎల్‌ (నెదర్లాండ్స్‌), టోక్యో ఎలక్ట్రానిక్‌ (జపాన్‌) కంపెనీలు చైనాకు ఎగుమతి చేయకుండా ఆంక్షలు పెట్టాయి. తైవాన్‌ను సమర్థించటం ద్వారా కూడా చైనాకు చెక్‌ పెట్టటానికి అమెరికా ప్రయత్నిస్తున్నది.విశేషంగా ఇంధన వనరులున్న ఇరాన్, ఇరాక్, సౌదీ, యూఏఈ, కువైట్‌ మొదలైన గల్ఫ్‌ దేశాలపై నియంత్రణకు అమెరికా దీర్ఘకాలికంగా వ్యూహాలను అమలుపరుస్తున్నది. సైనిక స్థావరాల ద్వారా గల్ఫ్‌ దేశాలలో అమెరికా ఇప్పటికే పాగా వేసింది. ఈ ఇంధన వనరుల నియంత్రణలో అమెరికాకు కొరకరాని కొయ్యగా మారింది ఇరాన్‌. అందుకే హార్మూజ్, బాబెల్‌ మాండెబ్‌ జలసంధులపై పెత్తనానికి అమెరికా ప్రయత్నిస్తున్నది.ఆసియాలో భారత్‌ ఆధిపత్యం?అమెరికా తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించే వ్యూహంలో భాగాలే ఉక్రెయిన్, ఇరాన్‌ యుద్ధాలు. అందువలన ఈ రెండు ఇప్పట్లో ముగిసే అవకాశాలు లేవు. ఇరాన్‌ యుద్ధం వలన తీవ్రంగా నష్ట పోయేది భారత్, చైనాలని గుర్తించాలి. చైనా, రష్యా, భారత్‌లను ఈ రెండు యుద్ధాల ద్వారా కట్టడి చేయటం సాధ్యం కాని పక్షంలో అమె రికా పరిమిత ధ్రువ ప్రపంచానికి రాజీ పడాల్సి వస్తుంది. రష్యా, చైనా/భారత్‌లను ప్రపంచ శక్తులుగా అంగీకరించాల్సి వస్తుంది. క్రమంగా నాటోను రద్దుపరచి ఐరోపాపై రష్యా ఆధిపత్యానికి అంగీ కరించి ఉత్తర, మధ్య, దక్షిణ అమెరికాలకు యూఎస్‌ఏ తన ఆధిప త్యాన్ని పరిమితం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. దక్షిణ, తూర్పు ఆసి యాలలో చైనా ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించి గల్ఫ్‌ ప్రాంతంలో ఇజ్రా యెల్‌–యూఏఈ– సౌదీల ద్వారా నియంత్రణకు ప్రయత్నిస్తుంది. అయితే దక్షిణ, తూర్పు ఆసియాలలో ఆధిపత్యంతో చైనా సరిపెట్టుకోక పోవచ్చును. చైనా ప్రపంచాధిపత్యానికి ప్రయత్నించే అవకాశాలు మెండుగా ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో అమెరికాక్రమంగా రష్యాతో ఒప్పందం ద్వారా చైనాకు వ్యతిరేకంగా భార త్‌ను ఆసియాలో ఆధిపత్యానికి ప్రోత్సహించవచ్చును.2040 కల్లా చైనా ప్రపంచ శక్తిగా అమెరికా, రష్యాలనే సవాలు చేయవచ్చని విశ్లేషకుల అంచనా. ఈనాడు ప్రత్యర్థులుగా ఉన్న రష్యా, అమెరికాలు కలిసి చైనాను నిలువరించాల్సి రావచ్చును. రాజకీయాలలో శాశ్వత మిత్రత్వం కానీ శాశ్వత శతృత్వం కానీ ఉండదు. అమెరికా, రష్యాలు, ఆసియాలో భారత్‌ వైపే మొగ్గు చూప టానికి అవకాశం ఉన్నది. తైవాన్‌ను చైనా ఆక్రమించటానికి ప్రయ త్నించినప్పుడు చైనాను ఇంకొకవైపు నుండి నిలువరించటానికి భారత్‌ సిద్ధమవవచ్చును. ఒకవైపు హిమాలయాలలో చైనాపై దాడి చేస్తూనే భారత్‌ మలక్కా జలసంధిని దిగ్బంధనం చేయవచ్చు. ఆ సందర్భంలో చైనా సముద్రంలో అమెరికా, జపాన్‌లను చైనా ఎదు ర్కోవటం కష్టమవుతుంది. భారత్‌కు అమెరికా సైనిక, వ్యూహాత్మక మద్దతును అందించవచ్చును.కాకపోతే, ఈ అమెరికన్‌ అంతర్జాతీయ రాజకీయ వ్యూహంలో పావుగా మారటానికి భారత్‌ ఒప్పుకోకపోవచ్చును. ప్రాంతీయంగా ఆసియాలో చైనాను నియంత్రించటానికి భారత్‌ ఒప్పుకుంటుంది. కానీ అంతర్జాతీయంగా చైనాను నిరోధించే వ్యూహంలో భారత్‌ భాగ స్వామిగా మారాల్సిన అవసరం భారత్‌కు లేదు. ఏది ఏమయినా ఉక్రెయిన్, ఇరాన్‌ యుద్ధాలు అంతర్జాతీయ రాజకీయ యవనికను నియంత్రించే కీలక ఘట్టాలనటంలో సందేహం లేదు. భారత్‌ ఆచి తూచి అడుగులు వేయాల్సి ఉంటుంది.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

భారత వ్యవసాయం వందల ఏళ్లుగా కరవులను, వరదలను, ధరల పతనా లను, విధాన మార్పులను తట్టుకుని నిల బడింది. అభిరుచులు, మార్కెట్లు, సాంకే తికతలు మారుతున్న కొద్దీ పంటలు వచ్చాయి, పోయాయి. కొన్ని పంటలు రైతులకు తాత్కాలిక ఊరటనిస్తే, కొన్ని వారిని అప్పుల్లో పడేశాయి. చరిత్ర చెప్పే నిజం ఏమిటంటే– సరైన విధానం, ముందుచూపు తోడైతే ఒక్క పంట కూడా ఊరు, దేశం ఆర్థిక పరిస్థితినే మార్చగలదు. ప్రపంచంలో వంట నూనెలకు డిమాండ్‌ పెరుగుతున్న ఈ కాలంలో, ఆ మార్పు తెచ్చే పంట ఆయిల్‌ పామ్‌. తెలంగాణకు ఆయిల్‌ పామ్‌ కేవలం ఒక కొత్త పంట కాదు– ఇది దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధి వ్యూహం. ఒక గేమ్‌ ఛేంజర్‌ కాగల పంట.ప్రధాన ఆర్థిక వనరుతెలంగాణ ఏర్పడిన మొదటి పదేళ్లలో మిషన్‌ కాకతీయ లాంటి పథకాల ద్వారా సాగునీటిని వసతులని పునరుద్ధరించడం సబబే. కానీ కేవలం వరి, పత్తి పంటల పైనే ఆధారపడిన వ్యవసాయం వాంఛనీయం కాదు. రాష్ట్రం రెండో పదేళ్లలోకి అడుగుపెడుతున్న ఈ సమయంలో, మన వ్యవసాయ భవిష్యత్తుకు ఒక కొత్త ఆధారం కని పిస్తోంది. ఆయిల్‌ పామ్‌ను ఒక చిన్న పంటగా చూడటం మానేసి, నర్సరీ నుంచి రిఫైనరీ దాకా పూర్తి వ్యవస్థను నిర్మించే కొత్త గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు దీన్ని పునాదిగా చూడాల్సిన సమయం వచ్చింది.ఆయిల్‌ పామ్‌ ఎందుకింత ముఖ్యమో అర్థం కావాలంటే మనం మన దేశ సరిహద్దులు దాటి చూడాలి. జనాభాలో మన కంటే చాలా తక్కువగా ఉన్న ఇండోనేషియా, మలేషియా దేశాలు ఈ ఒక్క పంటతో తమ గ్రామాల రూపురేఖలనే మార్చేశాయి. సుమారు 28.3 కోట్ల జనాభా ఉన్న ఇండోనేషియా, దాదాపు 4.2 కోట్ల ఎక రాల్లో ఆయిల్‌ పామ్‌ సాగు చేస్తూ, ఏటా సుమారు 4.6 కోట్ల టన్నుల పామ్‌ ఆయిల్‌ ఉత్పత్తి చేస్తోంది. ఆ దేశ జీడీపీలో ఆయిల్‌ పామ్‌ వాటా సుమారు 4.5 శాతం, ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా 16 లక్షలకు పైగా కుటుంబాలకు ఇది జీవనోపాధి.మలేషియా కథ కూడా ఇలాంటిదే. కేవలం 3.56 కోట్ల జనాభా ఉన్న ఈ దేశం దాదాపు 1.4 కోట్ల ఎకరాల్లో ఆయిల్‌ పామ్‌ సాగు చేస్తూ, ఏటా సుమారు 2 కోట్ల టన్నులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది. 1970లు, 1980లలో రబ్బరు ధరలు పెరగకుండా, గ్రామాల్లో ఆదాయం తగ్గి నప్పుడు, మలేషియా వ్యూహాత్మకంగా ఆయిల్‌ పామ్‌ వైపు మళ్లింది. భద్రత–స్థిరత్వం 147 కోట్ల జనాభా ఉన్న మన భారత ప్రజానీక ఆశలు, తినే అలవాట్లు వేగంగా మారుతున్నాయి. మన దేశంలో పండించే వంట నూనె మన అవసరంలో సగం మాత్రమే తీరుస్తోంది. ప్రతి ఏటా సుమారు 130 లక్షల టన్నుల వంట నూనెలను బయటి నుంచి తెచ్చుకుంటున్నాం. కేవలం పామ్‌ ఆయిల్‌ కోసమే ఏటా సుమారు రూ.1 లక్ష కోట్లు ఖర్చు పెడుతున్నాం. సూటిగా చెప్పాలంటే, మనం మన విలువైన విదేశీ మారకాన్ని బయటికి పంపి, దానికి బదులు అనిశ్చితిని తెచ్చుకుంటున్నాం. ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా సరఫరాలో ఏ చిన్న ఆటంకమైనా, ఏ దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతైనా, అంతర్జాతీయ ధరలు పెరిగినా, దాని ప్రభావం నేరుగా మన వంట గదులపైనా, మన రైతులపైనా పడుతుంది.ఇలా బయటి నుంచి తెచ్చుకోవాల్సి రావడానికి కారణం మన రైతులకు సామర్థ్యం లేకపోవడం కాదు. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆయిల్‌ పామ్‌ సాగును బాగా పెంచగల వాతావరణం, నేలలు ఉన్నాయి. అయినా, దేశం మొత్తం మీద కేవలం 10 లక్షల ఎకరాల్లోనే ఆయిల్‌ పామ్‌ సాగవుతోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మొదటి స్థానంలో ఉండగా, తక్కువ మొత్తంతో మొద లైనా తెలంగాణ ఇప్పటికే రెండో స్థానానికి చేరుకుంది. భద్రత, స్థిరత్వం ఇచ్చే ఈ పంటను చేపట్టడానికి తెలంగాణ రైతుల్లో ఉన్న ఆసక్తిని, సంసిద్ధతను ఇది చూపిస్తుంది.ఈ రోజు తెలంగాణలో సుమారు 2.8 లక్షల ఎకరాల్లో ఆయిల్‌ పామ్‌ సాగవుతోంది, అందులో అవిభక్త ఖమ్మం జిల్లా ఒక్కటే దాదాపు 1.35 లక్షల ఎకరాలు కలిగి ఉంది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్‌ రెడ్డి నాయకత్వంలో, రాబోయే సంవత్సరాల్లో ఈ సాగును 10 లక్షల ఎకరాలకు పెంచాలని రాష్ట్రం ఒక పెద్ద, కానీ సాధించగల లక్ష్యాన్ని పెట్టుకుంది.ఆయిల్‌ పామ్‌ తోట దాదాపు 30 నుంచి 40 సంవత్సరాల పాటు దిగుబడి ఇస్తుంది. ఒకే పంటకోతపై, ఒకే మార్కెట్‌ ధరపై ఆధారపడే కాలానుగుణ పంటల్లా కాకుండా, ఏడాది పొడవునా తాజా పండ్ల గెలలు ఇస్తుంది. అంటే ఏడాదికోసారి వచ్చే పెద్ద మొత్తం కాదు, ప్రతి నెలా చేతికి డబ్బు అందుతుంది. తోటలు పూర్తి దిగుబడికి వచ్చాక, దిగుబడి, నిర్వహణను బట్టి, ఇప్పటి ధరల ప్రకారమే రైతులు ఎకరాకు ఏటా రూ.2 లక్షల వరకు సంపాదించ గలుగుతున్నారు. తాజా పండ్ల గెలల ధర టన్నుకు రూ. 22,000 నుంచి రూ.24,500 వరకు ఉంటూ, నేషనల్‌ మిషన్‌ ఆన్‌ ఎడిబుల్‌ ఆయిల్స్‌–ఆయిల్‌ పామ్‌ (ఎన్‌ ఎంఈఓ–ఓపీ) లాంటి పథ కాల కింద కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మంచి తోడ్పాటునందిస్తుండటంతో, చాలా గ్రామీణ కుటుంబాలకు ఆయిల్‌ పామ్‌ నెలనెలా జీతం లాంటిదిగా మారింది. దీనికి తోడు, మొక్కలు, ఇన్‌ పుట్‌లు, మొదట్లో అయ్యే ఖర్చుల కోసం తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఎకరాకు సుమారు రూ.50,000 వరకు సబ్సిడీ ఇస్తోంది. దీనితో పూర్తి దిగుబడి రాకముందు మొదటి మూడు, నాలుగేళ్లలో రైతులపై పడే భారం తగ్గుతుంది.విత్తనం నుంచి నూనె ప్యాకెట్‌ దాకా...ఆయిల్‌ పామ్‌లో ఏదీ వృథా పోదు. పండు నుంచి ముడి పామ్‌ ఆయిల్, పామ్‌ కెర్నల్‌ ఆయిల్‌ తీస్తారు. పీచు, పెంకులను కరెంటు తయారీకి వాడొచ్చు. మిగిలిన వ్యర్థాలను సేంద్రియ ఎరువుగా, పశుగ్రాసంగా మార్చొచ్చు. కోకో, జాజికాయ, మిరియాలు, పూలు లాంటి నీడలో పెరిగే పంటలను కలిపి వేసుకుంటే, ఆయిల్‌ పామ్‌ తోటలు ఒకే పంట తోటలుగా కాక, రకరకాల ఆదాయాలు ఇచ్చే తోటలుగా మారతాయి.పొలం గట్టు దాటి కూడా, ఆయిల్‌ పామ్‌ వల్ల ఉద్యోగాలు, వ్యాపారాలు పుడతాయి. నర్సరీలు, ఇన్‌ పుట్‌లు అమ్మేవారు, కోత సేవలు, రవాణా చేసేవారు, ఫ్రూట్‌ కలెక్షన్‌ కేంద్రాలు, క్రషింగ్‌ యూనిట్లు, రిఫైనరీలు, ప్యాకింగ్‌ యూనిట్లు, హోల్‌సేల్, రిటైల్‌ వ్యాపారులు, వీళ్లందరూ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగమై ఉపాధిని పెంచుతారు.అశ్వారావుపేట, దమ్మపేట లాంటి ప్రాంతాల్లో ఆయిల్‌ పామ్‌ ప్రాసెసింగ్‌ యూనిట్లు ఇప్పటికే వ్యాపార కేంద్రాలుగా మారడం చూశాం. సిద్దిపేటలో కొత్త ఫ్యాక్టరీ ఇప్పటికే ప్రారంభమైంది. ఖమ్మం జిల్లా కొణిజర్లలో గోద్రెజ్‌ సంస్థ పామ్‌ ఆయిల్‌ ఫ్యాక్టరీని ఏర్పాటు చేసింది. ‘విత్తనం నుంచి నూనె ప్యాకెట్‌ దాకా‘ ఒకే గొలుసుగా చేయడమే తెలంగాణ వ్యూహం.ఆయిల్‌ పామ్‌ పర్యావరణానికి హానికరం అని కొందరు అంటున్నారు. ఈ అభిప్రాయం ఎక్కువగా వేరే దేశాల్లో సున్నితమైన అడవులు, తడి నేలల్లో పెద్ద ఎత్తున అడవులను కొట్టేసిన అనుభవాల నుంచి వచ్చింది. తెలంగాణ పరిస్థితి పూర్తి భిన్నం. మనం అడవు లను కొట్టేయడం గురించి మాట్లాడటం లేదు; తక్కువ దిగుబడి ఉన్న, వర్షాధార లేదా ఒకే పంట పండే భూములను సరైన నీటి వాడకంతో మంచి విలువ ఇచ్చే చెట్ల తోటలుగా మార్చడం గురించి మాట్లాడుతున్నాం. సరిగ్గా ప్రణాళిక వేసుకుంటే, ఆయిల్‌ పామ్‌ తోటలు పచ్చదనాన్ని పెంచుతాయి, గాలిలో కార్బన్‌ను ఎక్కువగా పీల్చుకుంటాయి, కొండ ప్రాంతాల్లో నేల కొట్టుకుపోకుండా చూస్తాయి, తేమను నిలుపుతాయి. సహజ అడవులను కొట్టేయకుండా కఠినంగా ఉంటూ, అంతర పంటలు, జీవవైవిధ్యానికి మేలు చేసే పద్ధతులను ప్రోత్సహిస్తూ ఉంటే, ఆయిల్‌ పామ్‌ తెలంగాణలో పర్యావరణానికి శత్రువు కాదు, స్నేహితుడు కాగలదు.- తుమ్మల నాగేశ్వర రావు, వ్యాసకర్త, తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి

అత్యాధునిక పద్ధతులతో మౌలికరంగాన్ని కొత్త పుంతలు తొక్కిస్తున్న చైనా, విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి రంగంలోనూ వినూత్న ప్రయోగాలకు తెరలేపింది. ఇటీవల సిచువాన్‌ ప్రావిన్స్‌లోని యిబిన్‌ ప్రాంతంలో భారీ ఎయిర్‌ షిప్‌ను ఆకాశంలోకి ఎగురవేసింది. దీనికి ‘ఫ్లయింగ్‌ విండ్‌ పవర్‌షిప్‌ ఎస్‌–2000’ అని పేరు పెట్టింది. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తిమంతమైన ఫ్లయింగ్‌ పవర్‌ స్టేషన్‌గా గుర్తింపు పొందింది. ఇది గాలి వేగాన్ని ఉపయోగించుకుని విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసే సాంకేతికత. సాధారణ విండ్‌ మిల్లులు భూమికి తక్కువ ఎత్తులోఉంటాయి. అక్కడ గాలి వేగం తక్కువగా ఉంటుంది. కానీ ఎస్‌–2000 వంటి వ్యవస్థలు సుమారు 300 నుండి 600 మీటర్ల ఎత్తుకు ఎగిరి, అక్కడ వేగంగా వీచే గాలులను ఉపయోగించుకుంటాయి. ఈ ఎత్తులో గాలి నుండి లభించే శక్తి భూమిపై కంటే 3 నుండి 4 రెట్లు ఎక్కువ.సుమారు 60 మీటర్ల పొడవు, 40 మీటర్ల వెడల్పు, 40 మీటర్ల ఎత్తు ఉండే ఈ ఎయిర్‌షిప్‌ హీలియం నింపిన తేలియాడే వేదిక. భూమిపై కంటే ఆకాశంలో గాలి వేగం స్థిరంగా, బలంగా ఉంటుంది, కాబట్టి ఇది ఎక్కువ విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయగలదు. భారీ విండ్‌ టవర్లు కట్టాల్సిన అవసరం లేదు కాబట్టి, నిర్మాణానికి అయ్యే ఖర్చు, ఇనుము వాడకం తగ్గుతుంది. వీటిని అవసరమైన చోటికి సులభంగా తీసుకువెళ్లవచ్చు.ఎస్‌ –2000 వంటి వ్యవస్థలు ప్రధానంగా రెండు రకాలుగా విద్యుత్తును తయారు చేస్తాయి: ఆన్‌–బోర్డ్‌ జనరేషన్‌ ఒకటైతే, గ్రౌండ్‌–బేస్డ్‌ జనరేషన్‌ రెండోది. ఆన్‌–బోర్డ్‌ పద్ధతిలో షిప్‌ రెక్కలకు ఉండే చిన్న టర్బైన్లు ఆకాశంలో గాలి వేగానికి తిరిగి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తాయి. గ్రౌండ్‌–బేస్డ్‌ పద్ధతిలో షిప్‌ ఆకాశంలో ఎనిమిది అంకె ఆకారంలో తిరుగుతూ కేబుల్‌ను బలంగా లాగుతుంది. దీంతో భూమిపై ఉన్న డ్రమ్ము తిరుగుతుంది. ఆ డ్రమ్ముకు అనుసంధానించిన జనరేటర్‌ విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది.ఒక సాధారణ విండ్‌ టవర్‌ నిర్మించడానికి వందల టన్నుల స్టీల్, కాంక్రీట్‌ అవసరం కాగా, ఎస్‌–2000కు అందులో 10% మెటీరియల్‌ ఉంటే సరిపోతుంది. కేవలం ఒక చిన్న బేస్‌ స్టేషన్‌ మాత్రమే భూమిపై ఉంటుంది, కాబట్టి మిగిలిన భూమిని వ్యవసాయానికి వాడుకోవచ్చు. ఈ షిప్‌ బాడీని కార్బన్‌ ఫైబర్‌తో తయారు చేస్తారు. ఇది ఉక్కు కంటే ఐదు రెట్లు బలంగా ఉంటుంది. అలాగే బరువు చాలా తక్కువ.భారత్‌ పరిస్థితిభారతదేశం పవన శక్తి ఉత్పత్తిలో ప్రపంచంలోనే నాల్గవ స్థానంలో ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లోని ఎత్తైన కొండ ప్రాంతాల్లో మారు మూల గ్రామాల్లో గ్రిడ్‌ కనెక్షన్‌ లేని చోట్ల వీటిని ఉపయోగించవచ్చు. ముఖ్యంగా లదాఖ్‌ వంటి హిమాలయ ప్రాంతాల్లో సాధారణ విండ్‌ టవర్లు కట్టడం చాలా కష్టం. అక్కడ ఈ ‘ఫ్లయింగ్‌ షిప్స్‌’ను సులభంగా తరలించి విద్యుత్‌ సమస్యను తీర్చవచ్చు.అయితే, మన దేశంలో ఎయిర్‌ ట్రాఫిక్‌ నిబంధనలు కఠినంగా ఉంటాయి. 2,000 మీటర్ల ఎత్తులో వీటిని ఎగరవేయడానికి డీజీసీఏ నుండి ప్రత్యేక అనుమతులు కావాలి. రుతుపవనాల సమయంలో వీచే భారీ గాలులు, తుఫానుల నుండి ఈ షిప్స్‌ను రక్షించడం ఒక సవాలు. ఏది ఏమైనా ఫ్లయింగ్‌ పవర్‌ స్టేషన్స్‌ ఆకాశంలో వీచే గాలి నుండి శక్తిని పొందే సాంకేతికతలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి.– తరిగొప్పుల వీఎల్‌ఎన్‌ మూర్తి, జర్నలిస్ట్‌

హార్మూజ్‌ జలసంధి మూసుకుపోవడంతో అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో యూరియా ధర ఒక్కసారిగా టన్నుకు దాదాపు వెయ్యి డాలర్లకు పెరిగింది.దేశ యూరియా అవసరాల్లో నాలుగోవంతును దిగుమతి చేసుకునే భారత్‌కు ఇది దిగుమతుల మీద ఆధారపడే పాత భయాన్ని మళ్లీ గుర్తుకు తెచ్చింది. దీంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి వెంటనే నూతన యూరియా పెట్టుబడి విధానం రూపంలో స్పందన వచ్చింది. దేశం ఇప్పుడు దిగుమతి చేసుకుంటున్న కోటి టన్నుల యూరియాను ఇక్కడే తయారు చేసేందుకు ఎనిమిది–తొమ్మిది కొత్త గ్యాస్‌ ఆధారిత కర్మాగారాలను నెలకొల్పడమే దీని లక్ష్యం.వేసిన నత్రజని పనికొచ్చేనా?తర్కంగా చూస్తే ఇది సరైన నిర్ణయమే. కానీ ఆ తర్కమే అసలు సమస్య. సరఫరా సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు మన వ్యవసాయ విధానం చూపే ప్రతిస్పందన ఒక్కటే– ఎరువును మరింత ఎక్కు వగా ఉత్పత్తి చేయడం. కానీ ఎవరూ అడగని ప్రశ్న ఒకటుంది. పద్నాలుగు కోట్ల రైతు కుటుంబాలు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దపశు సంపద, ప్రతి శీతాకాలంలో తగలబెట్టే కోట్లాది టన్నుల పంట వ్యర్థాలు– ఇవన్నీ ఉన్న దేశం ఇంత భారీ మొత్తంలో కృత్రిమ నత్రజనిని ఎందుకు దిగుమతి చేసుకోవాలి?గత అరవై ఏళ్లుగా మన వ్యవసాయ విధానాన్ని ఒక నమ్మకం శాసిస్తోంది– ప్రతి ఉత్పాదకత సమస్యా ఎరువుల సమస్యే; దాన్ని మరిన్ని ఎరువులు ఉత్పత్తి చేయడం, దిగుమతి చేయడం, రాయితీ ఇవ్వడం ద్వారానే పరిష్కరించాలి. హరిత విప్లవం కాలంలో ఇది నిజమే. అప్పుడు నత్రజని కొరత ఒక అడ్డంకి. కానీ ఇవాళ మన అసలు సమస్య నత్రజని కొరత కాదు; పంటకు నత్రజనినిఅందించే నేల ఆరోగ్యం బాగా క్షీణించింది. ప్రభుత్వ నేల ఆరోగ్య కార్డుల డేటానే చూస్తే– దేశంలో దాదాపు 64 శాతం నేలల్లో నత్రజని తక్కువ, 48.5 శాతం నేలల్లో సేంద్రియ కర్బనం తక్కువ. మరో గణాంకం మరింత భయపెడుతుంది. హరిత విప్లవం తొలినాళ్లలో ఒక కిలో ఎరువుకు దాదాపు పదమూడు కిలోల అదనపు ధాన్యం వచ్చేది– అంటే 1:13 నిష్పత్తి. ఇవాళ అది 1:2.7కి పడి పోయింది. అంటే అదే కిలో ఎరువు ఇప్పుడు నాలుగో వంతు ధాన్యాన్ని మాత్రమే ఇస్తోంది. మనం వేసే నత్రజనిలో అరవై శాతానికి పైగా పంటకు అందకుండా గాలిలోకి, భూగర్భ జలాల్లోకి కొట్టుకుపోతోంది. నత్రజని చౌకగా దొరకడంతో రైతులు దాన్నే మోతాదు మించి వాడుతున్నారు; ఫలితంగా ఎన్ పీకే(నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం) నిష్పత్తి 4:2:1 ఉండాల్సిన చోట దాదాపు 11:4:1కి చేరింది. ఒక ప్రాథమిక తేడాను మనం మరచిపోయాం. పంటకు పోషకాలు అందించడం వేరు, నేల సారాన్ని కాపాడటం వేరు. యూరియా పంటకు తక్షణ ఆహారం అందిస్తుంది. కానీ నేలలోసేంద్రియ కర్బనం, సూక్ష్మజీవులు, శిలీంధ్రాలు, వానపాములు– వీటిని అది పెంచదు. నిజానికి మోతాదు మించిన నత్రజని వీటిని దెబ్బతీస్తుంది. ఈ జీవరాశే నేలకు నీటిని పట్టి ఉంచే శక్తిని, గాలి ఆడే నిర్మాణాన్ని, పోషకాలను చక్రంలా తిప్పే సామర్థ్యాన్ని ఇస్తుంది. వీటిని రసాయనిక ఎరువులతో తిరిగి నిర్మించలేం– ఎందుకంటే ఎన్‌పీకే అనేది కర్బనం కాదు, జీవం అసలే కాదు.నిజంగా ఇది స్వావలంబనా?నూతన యూరియా విధానం చెప్పే స్వావలంబన కూడా చాలావరకు భ్రమే. యూరియా అమోనియా నుంచి, అమోనియా సహజ వాయువు నుంచి తయారవుతాయి. ఆ సహజ వాయువులో చాలా భాగం మనం ద్రవీకృత సహజ వాయువు (ఎల్‌ఎన్‌జీ) రూపంలో దిగుమతి చేసుకునేదే. యూరియా ఉత్పత్తి వ్యయంలో ఇది 70–80 శాతం. అంటే కొత్త కర్మాగారం అంటే దిగుమతి చేసుకున్న వాయువును ఇక్కడ యూరియాగా మార్చే యంత్రం మాత్రమే. మన ఆధారపడటం పోలేదు, కేవలం ఒక మెట్టు పైకి జరిగింది. భాస్వరం, పొటాష్‌ విషయంలో అయితే మనం దాదాపు పూర్తిగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడతాం.అమెరికా ఉదాహరణ చూడండి: ఆ దేశం నత్రజనిలో స్వావలంబన సాధించిన మాట నిజమే, కానీ కర్మాగారాలు కట్టడం వల్ల కాదు. దానికి సొంత షేల్‌ గ్యాస్‌ ఉంది; మొక్కజొన్న–సోయాబీన్‌ మార్పిడి సాగులో పప్పుజాతి పంట తనకు తానే నత్రజనిని స్థిరీక రించుకుంటుంది. ఈ రెండూ మనకు లేవు. అక్కడి వాతావరణం కూడా వేరు. మన ఉష్ణోగ్రతలకు సేంద్రియ కర్బనం తొందరగా కోల్పోతాం. అక్కడ సంవత్సరానికి ఒక పంట కాలమే, రెండోకాలంలో నేల పునర్జీవనం కావటానికి అవకాశం ఉంది. కాబట్టి అమెరికా బాటలో కేవలం కర్మాగారాల స్థాపనను కాపీ చేస్తే, భారం మిగులుతుంది తప్ప భద్రత రాదు.నిజమైన స్వావలంబన అంటే మనం అదుపులో ఉంచుకోగల వనరుల నుంచి పంట అవసరాలను తీర్చుకోవడం. పప్పు« దాన్యాలు, జీవన ఎరువులు, పచ్చి రొట్ట ఎరువులు, అజొల్లా ద్వారా జీవ నత్రజని స్థిరీకరణ, పంట వ్యర్థాల పునర్వినియోగం, పశువుల ఎరువు, అన్నిటికీ ఆధారమైన నేలలో సేంద్రియ పదార్థం– ఇవి పెరిగితే వేసే ప్రతి కిలో ఎరువూ మరింత సమర్థంగా పనిచేస్తుంది. జీవసారం పెంచితే ప్రోత్సాహకాలుఇప్పుడు డబ్బుల మాట. దేశ ఎరువుల రాయితీ దాదాపు రూ.1.7 లక్షల కోట్లు; అందులో యూరియాదే రూ.1.19 లక్షల కోట్లు. తగ్గిపోతున్న రసాయనిక ఎరువుల సామర్థ్యం, వృథా అవు తున్న సగం నత్రజని– వీటిని చూస్తే ఇది తక్కువ ప్రయోజనం ఇచ్చే ఖర్చు. ఈ రాయితీలో సగాన్ని– అంటే దాదాపు 85 వేల కోట్లను– నేల ఆరోగ్యాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మళ్లిస్తే ఏమవుతుంది?ఒక టన్ను యూరియా ఒక్క సీజన్ కే అయిపోతుంది, మళ్లీ కొనా ల్సిందే. కానీ నేలలో పెరిగిన సేంద్రియ కర్బనం ఏళ్ల తరబడి నిలు స్తుంది. ప్రతి ఏటా దిగుబడిని, నీటి నిల్వను, ఎరువుల సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది. నేల బాగుపడిన కొద్దీ దానికి కావాల్సిన నత్రజని తగ్గుతుంది, దాంతోపాటే రాయితీ భారమూ తగ్గుతుంది.అందుకే ఒక జాతీయ/రాష్ట్ర స్థాయి నేల ఆరోగ్య పునరుద్ధరణ మిషన్‌ అవసరం. నేలలో సేంద్రియ కర్బనం, జీవసారం పెరిగిన కొద్దీ రైతుకు నేరుగా ప్రోత్సాహకం అందాలి. గ్రామ స్థాయి కంపోస్ట్, పంట వ్యర్థాల పునర్వినియోగం, రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాల ఆధ్వర్యంలో జీవ ఎరువుల యూనిట్లు– వీటిని ఉపాధి హామీ పథకం, ప్రకృతి వ్యవసాయంతో అనుసంధానం చేయాలి.‘రసాయనిక ఎరువులు లేకుండా దేశాన్ని పోషించలేం’ అనే వాదన రావచ్చు. ఎరువులను పూర్తిగా వదిలేయాలని అనడం లేదు. మొదట్లో రసాయనికం, జీవసంబంధం రెండింటినీ కలిపి వాడే సమీ కృత పోషక యాజమాన్యమే మార్గం. భారత్‌ తదుపరి వ్యవసాయ విప్లవం మరిన్ని రసాయనిక ఎరువులపై కాదు– ప్రాణమున్న నేల లను తిరిగి నిర్మించడంపై ఆధారపడాలి. ఏ ఓడరేవు, గ్యాస్‌ పైప్‌లైన్‌ కోసం మనం ఎదురుచూడనక్కర్లేదు– మన అతిపెద్ద ఎరువుల కర్మాగారం ప్రతి రైతు కాళ్ల కింద, నేల జీవంలోనే ఉంది. -వ్యాసకర్త సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం (సీఎస్‌ఏ) కార్యనిర్వాహక సంచాలకులు-డా‘‘ జి.వి.రామాంజనేయులు

ప్రజా విశ్వాసాన్ని పునరుద్ధరించాలంటే రాజకీయాలు పక్షపాతాన్ని అధిగమించాలి. ప్రజాస్వామ్యం అంటే కేవలం ఎన్నికలు నిర్వహించడం మాత్రమే కాదు. ప్రజలు ఎన్నుకున్న ప్రభుత్వాలు ప్రజలకు జవాబు దారీగా ఉండటం, పారదర్శకంగా పని చేయడం, ప్రజల ప్రయోజనాలను అన్నింటికంటే ముందు ఉంచడం కూడా అంతే ముఖ్యమైన అంశాలు. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజల విశ్వాసం అత్యంత విలువైన సంపద. ఒకసారి ఆ విశ్వాసం దెబ్బతింటే దానిని తిరిగి సంపాదించడం చాలా కష్టం.దేశంలో ఏదైనా పెద్ద ప్రజా వివాదం, అవినీతి ఆరోపణ లేదా ప్రజల జీవితాలను ప్రభావితం చేసే సంఘటన వెలుగులోకి వచ్చిన ప్రతిసారి దాదాపు ఒకే పరిస్థితి కనిపిస్తున్నది. అధికార పార్టీ, ప్రతిపక్ష పార్టీలు పరస్పరం ఆరోపణలు చేసుకుంటాయి. పార్లమెంట్, శాసనసభల సమావేశాలు వాగ్వాదాలతో స్తంభిస్తాయి. టెలివిజన్‌ చర్చలు రోజంతా వేడెక్కుతాయి. సోషల్‌ మీడియాలో కూడా తీవ్ర వాదోపవాదాలు సాగుతాయి. ప్రజల్లో కొంతకాలం ఆగ్రహం వ్యక్తమవుతుంది. కానీ కొద్ది రోజుల తర్వాత ఆ చర్చలు తగ్గిపోతాయి. వార్తల్లో కొత్త అంశాలు వస్తాయి. చివరకు అసలు సమస్య మాత్రం అలాగే మిగిలిపోతుంది. ఈ పరిస్థితి ప్రజల్లో వ్యవస్థపై నమ్మకాన్ని క్రమంగా తగ్గిస్తుంది.సమాజంలో ఉన్న విద్యావంతులు, నిజాయితీ గల వ్యక్తులు, నిష్పక్షపాతులు, సమర్థులు రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండటాన్ని ఎంచుకున్నారు. ఇది సరికాదు. ప్రజాస్వామ్యం నిజమైన అర్థంలో విజయవంతం కావాలంటే ప్రజాసేవ పట్ల నిబద్ధత ఉన్న వ్యక్తులు ప్రజా జీవితంలోకి రావాలి.పోటీ పరీక్షల ప్రశ్నపత్రాల లీకేజీలు మన దేశంలో తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తున్న అంశంగా మారాయి. ఇవి యువతలో ప్రతిభపై ఉన్న నమ్మకాన్ని దెబ్బతీస్తాయి. ప్రభుత్వ నియామక వ్యవస్థల విశ్వసనీయతను ప్రశ్నార్థకం చేస్తాయి. దేశ భవిష్యత్తుపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది. అయితే ఈ సమస్యను రాజకీయ కోణంలో మాత్రమే చూడటం సరైంది కాదు. అందుబాటులో ఉన్న సమాచారాన్ని పరిశీలిస్తే 2004–2014 మధ్య కాలంలో దేశంలోని అనేక రాష్ట్రాలు, కేంద్ర సంస్థల్లో కూడా ప్రశ్నపత్రాల లీకేజీ సంఘటనలు నమోదయ్యాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2, అరుణాచల్‌ ప్రదేశ్‌లో 1, అస్సాంలో 6, బిహార్‌లో 5, ఢిల్లీ, కేంద్ర సంస్థల్లో 27, గుజరాత్‌లో 8, హరియాణాలో 5, హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌లో 4, జమ్మూ కశ్మీర్‌లో 5, జార్ఖండ్‌లో 2, కర్ణాటకలో 6, కేరళలో 2, మహారాష్ట్రలో 9, మణిపూర్‌లో 1, మధ్యప్రదేశ్‌లో 7, ఒడిశాలో 3, పంజాబ్‌లో 2, రాజస్థాన్‌ లో 10, తమిళనాడులో 2, తెలంగాణలో 3, త్రిపురలో 1, ఉత్తరాఖండ్‌లో 3, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 10, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 9 సంఘటనలు నమోదైనట్లు సమాచారం. ఈ వివరాలు చూస్తే ప్రశ్నపత్రాల లీకేజీ సమస్య ఏ ఒక్క రాష్ట్రానికి, ఏ ఒక్క ప్రభుత్వానికి లేదా ఏ ఒక్క రాజకీయ పార్టీకి మాత్రమే పరిమితం కాదని అర్థమవుతుంది.అందువల్ల ఈ అంశంపై రాజకీయ విమర్శలు చేయడం కంటే శాశ్వత పరిష్కారాలపై దృష్టి పెట్టడం అవసరం. ప్రతి ప్రభుత్వం నేరస్థులను గుర్తించి చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. అదే సమయంలో భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ఘటనలు జరగకుండా ఆధునిక సాంకేతిక భద్రతా వ్యవస్థలు, డిజిటల్‌ రక్షణ, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ, కఠిన చట్టాలు, పారదర్శక నియామక విధానాలు అమలు చేయాలి. పరీక్షల నిర్వహణలో ప్రతి దశను అత్యంత భద్రతతో నిర్వహించే విధంగా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి.దేశ నిర్మాణంలో ప్రభుత్వాల పాత్ర ఎంత ముఖ్యమో, బాధ్యత గల పౌరుల పాత్ర కూడా అంతే ముఖ్యమైనది. ఉపాధ్యాయులు, మాజీ న్యాయమూర్తులు, పదవీ విరమణ పొందిన అధికారులు, పాత్రికేయులు, మేధావులు, పారిశ్రామికవేత్తలు, సామాజిక సంస్థలు తమ అనుభవాన్ని దేశ ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించాలి. సమస్యలను మాత్రమే చూపించడం కాకుండా వాటికి ఆచరణాత్మక పరిష్కారాలను కూడా సూచించాలి. సమాజం మొత్తం కలిసి పని చేసినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం మరింత బలపడుతుంది.- పి. వేణుగోపాల్‌ రెడ్డి, వ్యాసకర్త ఏకలవ్య ఫౌండేషన్‌ వ్యవస్థాపక చైర్మన్‌

ఒక జెన్‌ గురువును ఓ కుటుంబం ఇంటికి ఆహ్వానించింది. ఆయన కోసం అద్భుతమైన విందు సిద్ధం చేశారు. సరిగ్గా పన్నెండు గంటలకు గురువు గారు వచ్చారు. ఇంట్లో ఉన్నవారంతా ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి ఆశీస్సులు తీసుకున్నారు. కొద్దిసేపటి తర్వాత భోజనం వడ్డించారు. ఎంతో శ్రద్ధతో వండిన వంటకాలను గురువుగారు బాగా ఆస్వాదిస్తూ తిన్నారు. చివరగా చేయి కడుక్కునే సమయంలో, ‘అన్నీ శాకాహారమే వండారేం? చిన్న చేప ముక్క అయినా కలిపి ఉంటే బాగుండేది కదా!’ అన్నారు.ఆహ్వానించిన వారు ఆలోచనలో పడ్డారు. ‘మీరు మాంసాహారం తినరని అనుకున్నాం’ అని నమ్రతగా చెప్పారు. గురువు తల పట్టుకున్నారు. ‘మీ ముందస్తు అంచనాల్లో నన్ను పెట్టి బంధించకండి. నాకు ఊపిరి ఆడదు’ అన్నారు. ‘మాకు అర్థం కాలేదు గురుదేవా! ఇతర మనుషులకు, జంతువులకు, చివరికి చెట్టు చేమలకు కూడా హాని చేయకూడదు అని జెన్‌ సిద్ధాంతం చెప్తోంది కదా?’ అని అడిగారు.‘అవును, దానికి నేను ఇప్పుడు చేప తినాలి... తినకూడదు అనుకోవడానికి సంబంధం ఏమిటి? మనం మనలాగే ఉండాలి. మనకు ఏది సహజమో అదే చేయాలి. అనవసరమైన నటనలు వద్దు. వదులుకోవాలనే ఆలోచన బలంగా ఉంటే, కాలక్రమేణా అనవసరమైన విషయాల నుండి బయట పడవచ్చు. ఇది నా అనుభవం కూడా. బలవంతంగా శాకాహారం మాత్రమే తింటూ లోపల బాధ పడటం కంటే, ఆశ కలిగినప్పుడు మాంసాహారం తినేసి, ఆ క్షణంలో జీవించడమే అసలైన జెన్‌. వదులు కోవాలనే సంకల్పం దృఢంగా ఉంటే చాలు, మిగిలినది సహజంగా దానికదే జరుగుతుంది’ అన్నారు గురువుగారు.– యామిజాల జగదీశ్‌

2026 ‘నీట్‌’ ప్రశ్నాపత్రం లీక్‌ ఆరోపణలు దేశవ్యాప్తంగా ఆందో ళనకు దారితీశాయి. ఫలితంగా పరీక్షను రద్దు చేసి మళ్లీ నిర్వహించాల్సి వచ్చింది. ఈ నేపథ్యంలో వచ్చే ఏడాది నుంచి నీట్‌ను కంప్యూటర్‌ ఆధారిత పరీక్ష (సీబీటీ)గా నిర్వహించాలని కేంద్రం నిర్ణయించింది. అయితే ప్రశ్నాపత్రాన్ని కాగితం నుంచి కంప్యూ టర్‌కు మార్చడమే సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం కాదని గుర్తించాలి. అసలు సమస్య పరీక్షా విధానంలో కాదు, ప్రశ్నపత్రాల గోప్యత, భద్రత, జవాబుదారీతనం వంటి వ్యవస్థాగత లోపాల్లో ఉంది. అంతర్జాతీయ అనుభ వాలు కూడా ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రవేశ పరీక్షలలో ఒకటైన చైనా గావ్కావ్, దక్షిణ కొరియా సీఎస్‌ఏటీ ఇప్పటికీ పేపర్‌–పెన్సిల్‌ విధానంలోనే అత్యంత కట్టు దిట్టమైన భద్రతతో విజయవంతంగా నిర్వహిస్తున్నాయి. దీనివల్ల పరీక్షా విధానం కంటే పటిష్టమైన భద్రతా వ్యవస్థ, పారదర్శకత, క్రమశిక్షణే విశ్వస నీయ పరీక్షలకు పునాది అని స్పష్టమవుతోంది. నీట్‌ను కంప్యూటర్‌ ఆధారిత పరీక్షగా నిర్వహిస్తే, కోట్లాది మంది విద్యార్థులను ఒకే సమయంలో పరీక్షించడం సాధ్యం కాదు. అందువల్ల బహుళ షిఫ్టులు తప్పనిసరి అవుతాయి. జేఈఈ మెయిన్‌లో కనిపించినట్లుగా వివిధ షిఫ్టుల్లో ప్రశ్న పత్రాల క్లిష్టతలో తేడాలు రావడం, నార్మలైజేష¯Œ పై వివాదాలు తలెత్తడం వల్ల సమాన ప్రతిభ కలిగిన విద్యార్థులకు కూడా అన్యాయం జరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల శాట్, జీఆర్‌ఈ వంటి పరీక్షల్లో ఉపయోగించే ఐటమ్‌ రెస్పాన్స్‌ థియరీ వంటి శాస్త్రీయ మనో కొలమాన పద్ధతులను అధ్యయనం చేసి అమలు చేయడం మరింత సముచితం.కంప్యూటర్‌ ఆధారిత పరీక్షల్లో మరో ప్రధాన సవాలు డిజిటల్‌ అంతరం. పట్టణ విద్యార్థులతో పోలిస్తే గ్రామీణ, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన కుటుంబాల విద్యార్థులకు కంప్యూటర్‌ వినియోగం, ఆన్‌లైన్‌ పరీక్షల అనుభవం తక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది. వైద్య విద్య వంటి అత్యంత కీలకమైన ప్రవేశ పరీక్షలో సాంకేతిక పరిజ్ఞాన పరిచయం విద్యార్థి ప్రతిభను ప్రభావితం చేయకూడదు. కాబట్టి ఆన్‌లైన్‌ విధానాన్ని అమలు చేయాలంటే ముందుగా దేశవ్యాప్తంగా సమాన డిజిటల్‌ మౌలిక సదుపాయాలు, శిక్షణ, మాక్‌ పరీక్షలు అందుబాటు లోకి తీసుకురావడం అత్యవసరం. పరీక్షపై నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించడం. ప్రశ్నాపత్రాల భద్రతను అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు తీసుకెళ్లడం, లీకేజీలకు పాల్పడిన వారిపై వేగంగా కఠిన చర్యలు తీసుకోవడం, అత్యవసరం. కోట్లాది మంది విద్యార్థుల భవిష్యత్తుతో ముడిపడిన పరీక్షల్లో సంస్కరణలు హడా వుడిగా కాకుండా సమగ్ర ప్రణాళికతో చేపట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.– ఏటూరి శేఖర్‌ శర్మ, విశ్రాంత జిల్లా విద్యాశాఖాధికారి

ఒక కాలానికి సరిపోయిన ఆలోచనలు, నేడు ప్రశ్నించకుండా సత్యాలుగా మిగిలిపోతున్నాయి. ఉదాహరణకు, పిల్లవాడు ఒక సమస్యకు కొత్త పరిష్కారం చెబితే, ‘మేం ఇన్నేళ్లుగా ఇలాగే చేస్తున్నాం’ లేదా ‘అందరూ ఇలానే చేస్తున్నారు’ అనే ఒక్క వాక్యంతో ఆ ఆలోచనను పక్కన పెట్టేస్తాం. ఆ పరిష్కారం సరైందా, కాదా అని పరిశీలించే ముందే, అది కొత్తదనే కారణంతో తిరస్కరిస్తాం. అలా ఓడిపోతు న్నది కొత్త ఆలోచన కాదు; గెలుస్తున్నది పాత అలవాటు.అందుకే ప్రపంచం మారుతున్నా, మన సమాధానాలు మాత్రం అలాగే మిగిలిపోతున్నాయి. ఫలితంగా అసలు ప్రశ్న పిల్లలు ఏమి నేర్చుకోవాలనేది కాదు; పెద్దలు ముందుగా ఏమి వదిలే యాలనేదే!‘పిల్లలు నేర్చుకున్నదాన్ని వదలాలి (ఆన్‌లెర్న్‌), కొత్తగా ఆలోచించాలి’– ఈ మధ్య విద్యా చర్చల్లో బాగా వినిపిస్తున్న మాట. ఇక్కడ ‘వదలడం’ అంటే నేర్చుకున్న జ్ఞానాన్ని మర్చిపోవడం కాదు; కాలం చెల్లిన ఆలోచనా విధానాలను ప్రశ్నిస్తూ కొత్త దృక్ప థాన్ని స్వీకరించడం. కానీ ఈ ఆలోచనను మరో కోణంలో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.పిల్లల దగ్గర వదిలేయాల్సినంత పాత నమ్మకాలు ఏము న్నాయి? వాళ్లు మొదటిసారి ప్రపంచాన్ని చూస్తున్నారు; పాత కళ్లద్దాలు మాత్రం మన పెద్దలవే. వాటిని వాళ్లకు అందించింది మనమే. కాబట్టి ఇప్పుడు ప్రశ్న– ‘పిల్లలు ఏం నేర్చుకోవాలి?’ అని కాదు; ‘మనం ముందుగా ఏ పాత నమ్మకాలను వదిలించు కోవాలి?’ అనేది. ఒకప్పుడు ఇవి విజయానికి మార్గదర్శకాలుగా ఉండి ఉండొచ్చు. కానీ వాటిని శాశ్వత సత్యాలుగా మార్చింది మనమే.ఇది ఎందుకు అంత కష్టం?ఒక నమ్మకాన్ని వదలడం అంటే, దాన్ని పట్టుకుని జీవించిన మన సొంత గతాన్నే ప్రశ్నించడం. ‘నేను ఇలా పెరిగాను, నేను బాగానే ఉన్నాను కదా’ అనే భావన మనలో బలంగా ఉంటుంది. ఆ నమ్మకాన్ని వదిలేస్తే, మన జీవితంలో ఎదుర్కొన్న కష్టాలు, రాజీలు అన్నీ వృథా అన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది. ఇది దురుద్దేశ్యం కాదు; తెలిసిన దానిపై ఉండే భద్రతా భావం. తల్లిదండ్రులు, ప్రతి ఉపాధ్యాయుడు ఒకప్పుడు ఒక వ్యవస్థ గుండా వచ్చినవారే. వాళ్ల మీద కూడా ఎవరో ఒక ముద్ర వేశారు. ఇప్పుడు వాళ్లు చేస్తున్నది– తమకు వేసిన అదే ముద్రను, తెలియకుండానే, తర్వాతి తరానికి బదిలీ చేస్తున్నారు. ప్రతి కాలం తన సమస్యలకు తన సమాధానాలు సృష్టించుకుంటుంది. కలంతో పాటూ సమాధా నాలూ మారాలి.ప్రపంచ ఆర్థిక వేదిక ప్రకారం, 2030 నాటికి ఉద్యోగ నైపుణ్యాల్లో 39% మారిపోతాయి. ఈ రోజు నేర్పే సగం నైపుణ్యాలు అప్పటికి పనికిరాకపోవచ్చు. అందుకోసం సిలబస్‌ మార్చడం సరిపోదు; దాన్ని బోధించే వారి ఆలోచనా విధానం కూడా మారాలి. వ్యవస్థ ఎంత మారినా, దాన్ని ఆచరణలోకి తీసుకొచ్చేది మను షులే– ఇంట్లో తల్లిదండ్రులు, తరగతి గదిలో ఉపాధ్యాయులు. వ్యవస్థ ఒక వైపు మారుతుంటే, పెద్దల ఆలోచనలు అక్కడే నిలిచి పోతే, ఆ మార్పు అసంపూర్ణంగా మిగిలిపోతుంది. కాబట్టి పిల్లల భవిష్యత్తును మార్చేది కొత్త సిలబస్‌ మాత్రమే కాదు; పెద్దల మనస్తత్వంలో వచ్చే చిన్న మార్పు కూడా. పిల్లలు రేపటి తరాన్ని నిర్మించాలంటే, ఈరోజు పెద్దలు నిన్నటి కళ్లద్దాలను వదిలించు కోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.– వంగవోలు రవి, ఉపాధ్యాయుడు

దీర్ఘతముడనే ఒక ముని అడవిలో తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండేవాడు. అతడికి ఇద్దరు కొడుకులు. తండ్రికి సపర్యలు చేయడం వారి దినచర్య. కాలం తీరి కొన్నాళ్ళకు దీర్ఘతముడు మరణించాడు. విధిగా నిర్వర్తించాల్సిన ఉత్తరకర్మలన్నిటినీ పెద్దకొడుకు భక్తితో నిర్వర్తించాడు. అంతా సజావుగా జరిగాక, తమ్ముడి కోసం చూడగా, అతడు ఆశ్రమంలో కనిపించలేదు. అడవిలో వెదికాడు. ఒక పెద్ద చెట్టు మొదట్లో కూర్చుని శోకిస్తూ కనిపించాడు తమ్ముడు. అన్న హృదయం ద్రవించింది. తమ్ముడి దగ్గరికి వెళ్ళి, ఆప్యాయంగా తల నిమిరి ఇలా చెప్పాడు:‘పూర్వం వైరోచనుడనే ఒక రాజు ఉండేవాడు. దీర్ఘకాలం వసుధను పాలించాడు. ప్రపంచంలో లభించే అన్ని సుఖాలను తృప్తి తీరా అనుభవించాడు. ఒకనాడు రాజప్రాసాదపు మేడపై నిలబడి ఆలోచిస్తూ ‘ముల్లోకాలలో అద్భుత కారణంబును, సకల భోగాలకు ఆలవాలము అయిన ఈ భూమిలో, సౌఖ్యాలు అస్థిరములైనవే! అనుభవించే పదార్థాన్నే మళ్ళీ మళ్ళీ అనుభవించి, దినదినమూ భ్రాంతుడనై తిరుగుతూ ఉండడమేగా ఇక్కడ ఎన్నాళ్ళైనా! రాత్రి, పగలు వస్తూ ఉంటాయి, పోతూ ఉంటాయి. అవి ఆగేవి కావు. చెప్పిందే చెప్పడం అన్నట్లుగా కాలం చర్వితచర్వణం. ఈ సుఖాలన్నీ ప్రాజ్ఞుల దృష్టిలో అల్పాలే’ అని తలచి బాల్యంలో తన తండ్రి చెప్పిన మాటలను మననం చేసుకున్నాడు.తే. కణగి యెల్ల చోట గలది చిద్రూపంబుఅదియ నీవు నేను నఖిలములునుఇదియ నిశ్చితార్థ మిది దప్ప మఱి లేదుసర్వశాస్త్రసార సంగ్రహంబు.‘ఈ విశ్వంలోని ప్రతి అణువు చిత్తమనే చేతనతో నిండి ఉంది. చేతనతో నిండినదైన చిద్రూపమే నీవు, నేను, అది, ఇది, ఇలలో అన్నీ. అదే నిశ్చయం. అది తప్ప మరొకటి లేదు. సర్వ విజ్ఞాన, వేదాంత శాస్త్రములు బోధించేది కూడా అదే! ఆ సత్యాన్ని గ్రహించిన చిత్తానికి చింత ఉండదు. అది తెలుసు కుని నీవు కూడా స్వస్థత చెందిన అంతరంగాన్ని పొందు’ అని అన్న చెప్పిన మాటలను ఆలకించాడు తమ్ముడు. శోకోపశమనం పొందాడు.– భట్టు వెంకటరావు

భారతీయ తత్త్వంలో అరిషడ్వర్గాలు, షడ్దర్శనాలు, షడ్రసాలు, షట్చక్రాలు, షడృతువులు వంటి ఎన్నో భావనలు ఆరు (6) అంకెతో నిర్వచితమయ్యాయి. బౌద్ధంలో షట్పారమితలు, జైనంలో షడ్ద్ర వ్యాలు, జొరాస్ట్రియనిజంలో అమేష స్పెంతాలు, తావోయిజంలో హెక్సాగ్రాం... ఇలా విదేశీ సంప్ర దాయాల్లోనూ ‘ఆరు’ విశిష్టంగా నిలిచింది. ఈ సంప్రదా యాలు, వేర్వేరు ప్రాంతాలలో, వేర్వేరు కాలాల్లో ఉద్భవించినా, అన్నింటిలోనూ ఆరు పరిపూర్ణతకు సూచికగా నిలవడం విశేషం.భారతీయ తత్త్వశాస్త్రం మనిషిలోని కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే ఆరు శత్రువులుగా గుర్తిస్తే; న్యాయ, వైశేషిక, సాంఖ్య, యోగ, మీమాంస, వేదాంతాలనే ఆరు దర్శ నాలు (షడ్దర్శనాలు) విశ్వాన్ని వివరించాయి. కణాదుని వైశేషిక దర్శనం ఈ విశ్వం సూక్ష్మమైన పరమా ణువులతో నిర్మితమైందని చెప్తూ... దాన్ని ద్రవ్య, గుణ, కర్మ, సామాన్య, విశేష, సమవాయ మనే ఆరు పదార్థాలుగా విభజిస్తే; పతంజలి యోగం చిత్తవృత్తి నిరోధమే లక్ష్యంగా చూపింది. విష్ణుపురాణం ఐశ్వర్యం, ధర్మం, యశస్సు, శ్రీ, జ్ఞానం, వైరాగ్యమనే ఆరు గుణాల సమాహారమే భగవంతుడని నిర్వచిస్తే; శైవ సంప్రదాయంలో షట్కోణాకారం శివ–శక్తుల సంయోగానికి సంకేతం. దీని నుంచి జన్మించిన సుబ్రహ్మణ్యుడు షణ్ముఖుడయ్యాడు.వేదాధ్యయనానికి శిక్ష, కల్ప, వ్యాకరణ, నిరుక్త, ఛందస్, జ్యోతిషమనే షడంగాలు అవసరమైతే; ఆయుర్వేదంలో మధుర, అమ్ల, లవణ, కటు, తిక్త, కషాయమనే ఆరు రసాల సమతుల్యతే ఆరోగ్యానికి మూలమని చరక సంహిత చెప్తుంది. శరీరాన్ని కూడా శిరస్, ఉరస్, ఉదరం, పృష్ఠం, ఊర్ధ్వ, అధశ్శాఖలనే ఆరు అంగా లుగా చరక, సుశ్రుత సంహితలు విభజించాయి. హఠయోగం నేతి మొదలు త్రాటక వరకు ఆరు శుద్ధి క్రియలను, మూలాధారం నుంచి ఆజ్ఞ వరకు ఆరు చక్రాలను నిర్దేశించింది.కాలగణనలో వసంతం మొదలు శిశిరం వరకు ఆరు ఋతు వులు, రోజుకు ఆరు భాగాలు కనిపిస్తాయి. సంగీతంలో మొదటి స్వరం షడ్జం– నారదీయ శిక్ష ప్రకారం నాసిక, కంఠం, ఉరస్సు, తాలువు, జిహ్వ, దంతాలనే ఆరు అవయ వాల నుంచి పుట్టేది కాబట్టే ఆ పేరు వచ్చింది. జ్యోతిష్యంలో రాశి, హోర, ద్రేక్కాణం వంటి ఆరు వర్గ పట్టికలను షడ్వర్గం అంటారు. ఒక్కో పట్టిక జీవితంలో ఒక్కో కోణాన్ని చూపిస్తుంది. వేదాంతంలో శోక, మోహ, జర, మృత్యు, క్షుధ, పిపాసలనే షడూర్మి మానవ అస్తిత్వపు ఆరు అలలుగా వర్ణితమయ్యాయి.బౌద్ధంలో దాన, శీల, క్షాంతి, వీర్య, ధ్యాన, ప్రజ్ఞలనే ఆరు పారమితలు మోక్షమార్గం చూపిస్తే; సంసారంలో దేవతలు, మానవులు, అసురులు, జంతువులు, ప్రేతలు, నరకభోగులనే ఆరు గతులు జీవులకు నిర్దేశించబడ్డాయి. జైనంలో జీవ, పుద్గల, ధర్మ, అధర్మ, ఆకాశ, కాలమనే ఆరు ద్రవ్యాలు విశ్వాన్ని నిర్వచి స్తాయి. శ్వేతాంబరులు సామా యికం మొదలు ప్రత్యాఖ్యానం వరకు ఆరు నిత్యకర్తవ్యాలను (షడావశ్యకాలు) పాటిస్తారు.ఆరు రోజుల సృష్టితోరా, బైబిల్‌ల ప్రకారం సృష్టి ఆరు రోజుల్లో పూర్తయి, ఏడవ రోజు విశ్రాంతి జరిగిందని నమ్మకం. ఖురాన్‌ లో ఆరు రోజుల సృష్టి ప్రస్తావన ఏడు చోట్ల వస్తుంది, అయితే విశ్రాంతి భావన అందులో లేదు. ఇస్లాంలో విశ్వాసానికి అల్లా, దూతలు, గ్రంథాలు, ప్రవక్తలు, తీర్పుదినం, దైవ నిర్ణయమనే ఆరు మూలసూత్రాలు (అర్కానుల్‌ ఈమాన్‌) పునాది. జొరాస్ట్రియనిజంలో అహురమజ్డా సృష్టించిన ఆరు అమేష స్పెంతాలు– పశువులు, అగ్ని, లోహాలు, భూమి, జలం, వృక్షాలకు అధిపతులుగా నిలిచాయి. చైనా తావో యిజంలో ఐ చింగ్‌ గ్రంథం ఆరు గీతల 64 హెక్సాగ్రాంలపై నిర్మిత మైంది. ప్రతి హెక్సాగ్రాం ఒక్కో జీవన పరిస్థితిని సూచిస్తుంది.గణితశాస్త్రంలో ఆరు ఒక పరిపూర్ణ అంకె (1+2+3=6, దాని భాజకాల మొత్తం దానికే సమానం), త్రిభుజ అంకె కూడా. అందుకే పురాతన గ్రీకు గణితవేత్తలు ఆరును విశేషంగా పరిగణించారు. ప్రకృతిలోనూ ఆరు భుజాల నిర్మాణం పదే పదే కనిపిస్తుంది: తేనెతుట్టెలు, మంచు పలకలు, బెంజీన్‌ రింగ్‌లోని కార్బన్‌ అణువులు, అగ్నిపర్వత లావా చల్లారి ఏర్పడే బసాల్ట్‌ శిలా స్తంభాలు (ఉదా: ఐర్లాండ్‌లోని జయింట్స్‌ కాజ్‌వే), అన్నీ షడ్భుజా కారాన్నే ఎంచుకుంటాయి. ఎందుకంటే తక్కువ పదార్థంతో అత్య ధిక స్థలాన్ని ఆవరించే, శక్తిని సమర్థవంతంగా పంచుకునే జ్యామి తీయ ఆకారం అదే.వేర్వేరు కాలాల్లో ఉద్భవించిన ఎన్నో వైరుధ్య సంప్రదాయా లలో ఆరు అంకెకు ఇంతటి ప్రత్యేక స్థానం ఎందుకు వచ్చిందో చెప్పలేం. తత్త్వశాస్త్రం, ఆధ్యాత్మికం, గణితం, ప్రకృతి శాస్త్రం అన్నీ ఏకగ్రీవంగా ఈ ఒక్క అంకె చుట్టూ తిరగడం యాదృచ్ఛికమా, ఏదైనా తాత్త్విక సూత్రం దాగుందా? బహుశా ఆరుకే తెలుసు!- డా. కొవ్వలి గోపాలకృష్ణ, వ్యాసకర్త అమెరికాలో ఆంకాలజీ డ్రగ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ సైంటిస్ట్‌

ప్రజల మధ్య జాతి, మతం, కులం పేరుతో విషం పెరు గుతూ ఉంది. దానితో విద్వే షాలు పెరుగుతున్నాయి. దేవుడు, కర్మ, పునర్జన్మ లాంటి భావాలు పోతే మనిషి మతస్తు డిగా కాకుండా స్వచ్ఛమైన నీతి మంతుడైన మానవుడిగా మిగు లుతాడు. ప్రజల మధ్య అడ్డు గోడలుండవు. అందరం ఒకటే అన్న భావనలోకి వచ్చి నప్పుడు సోదరభావం దానంతట అదే వెళ్లి విరుస్తుంది. ప్రేమ, అప్యాయత, ఒకరికి ఒకరం ఉన్నామన్న ధీమా పెరుగుతుంది!– అనేవి గోపరాజు రామచంద్రరావు (గోరా) అలోచనలు.ఎవరీ గోరా? ఒరిస్సాలో పుట్టి(1902 నవంబర్‌ 15), కృష్ణా జిల్లా విజయవాడను ప్రపంచ నాస్తిక కేంద్రంగా మలచినవాడు. భారతీయ సనాతన సంస్కృతి అయిన చార్వాకుల స్ఫూర్తిని మళ్ళీ ఈ ఆధునిక కాలానికి అందించిన ఘనుడు. గోరా ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, వృక్ష శాస్త్ర అధ్యాపకుడిగా సమాజంలో వేళ్ళూను కుని ఉన్న మూఢ విశ్వాసాలకు చికిత్స– ఆ వేరు మూలాల నుండే ప్రారంభించాలని తీర్మానించారు. అస్పృశ్యతా నివార ణకు, ఆర్థిక సమానత్వ సాధనకు కృషి చేస్తూనే– ప్రజల్లో కుల, మతతత్వ నిర్మూలనకు నడుం బిగించిన కార్యకర్త. సమిష్టి భోజనాలను నిర్వహిస్తూ జనాన్ని మతాంతర వివాహాల వైపు నడిపించిన కార్యశీలి.గోరా అనేకచోట్ల అనేక ఉద్యోగాలు చేశారు. మధుర లోని మిషన్‌ కళాశాలలో తొలుత అధ్యాపకుడయ్యారు. ఆ తరువాత కోయంబత్తూర్‌ వ్యవసాయ కళాశాలలో పత్తి పరిశోధక సహాయకుడిగా పని చేశారు. కొంతకాలం శ్రీలంక వెళ్ళి కాలంబోలోని ఒక కళాశాలలో జీవశాస్త్ర అధ్యాపకుడ య్యారు. తిరిగి వచ్చి మళ్ళీ కాకినాడ కళాశాలలో ఆధ్యాప కుడిగా చేరారు. నాస్తిక కేంద్ర స్థాపన నాస్తికుడిగా మారుతున్న దశలో ఆయన – ఇంట్లో ఉండే సంప్రదాయాలు, ఆచారాలతో రాజీ పడేవాడు కాదు. తను నడిచే మార్గం సంప్రదాయవాదులైన తన తల్లిదండ్రులకు ఇష్టం లేదని గ్రహించి... భార్యా పిల్ల లతో ఇల్లు వదిలి బయటికి వచ్చేశాడు. స్వతంత్ర జీవనం ప్రారంభించాడు. సమాజంలో మార్పు తేవడానికి ఏదో ఒక కేంద్రం ప్రారంభించాలని అను కున్నారు. ఆ ఆలో చనను ఆయన భార్య సరస్వతీ గోరా బలపరిచారు.సంపూర్ణ గ్రామీణాభివృద్ధి సాధించడానికి కుల మతాలకు అతీతంగా మానవవాద మూలాలపై నడిచే ఒక జీవన శైలిని ప్రవేశపెడుతూ కృష్ణా జిల్లా ముదు నూరులో ‘నాస్తిక కేంద్రం’ ఏర్పాటు చేశారు. గాంధీజీ కోరిక మేరకు 1944లో అఖిల భారత కాంగ్రెస్‌ ఆర్గనైజర్‌గా అలహాబాదు, ఢిల్లీలలో పని చేశారు. నాస్తిక కేంద్రం ముదునూరు నుండి పని చేస్తున్నప్పుడే, దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చింది. కేంద్రం కార్యకలాపాలు మరింత విస్తృత పరచడానికి దాన్ని విజయవాడకు మార్చారు. ప్రపంచ హేతువాద, నాస్తికోద్యమాలకు గోరా స్థాపించిన ఆ నాస్తిక కేంద్రమే కేంద్ర బిందు వయ్యింది. 1972లో తొలి ప్రపంచ నాస్తిక మహాసభలు విజయవాడలో నిర్వహించిన ఘనత ఆయనదే! అప్పు డాయన వయసు 70 సంవత్సరాలు.భారత గ్రామీణ సమాజంలో ఎలా మార్పులు తేవాలి అనే అంశంపై ఉపన్యసిస్తూనే 1975 జూలై 26న గోరా తుదిశ్వాస విడిచారు. ఊరికే ఉపన్యాసాలివ్వడం కాకుండా, గోరా కార్యాచరణలోకి దిగి చూపించారు. గ్రహణ సమయంలో గర్భిణులు బయట తిరిగితే పుట్టే పిల్లలకు ‘గ్రహణం మొర్రి’ రాదని, తన భార్య గర్భ వతిగా ఉన్నప్పుడు తప్పని సరిగా బయట తిప్పేవారు. ఆ దంపతులకు తొమ్మిదిమంది పిల్లలు పుట్టినా ఎవరికీ గ్రహణం మొర్రి రాలేదు. రాహు–కేతువులు ఎక్కడో లేరు, సమాజంలోనే ఉన్నారు. వారిని జనం అదుపు చేస్తూ ఉండాలని సరస్వతి గోరా తరచూ చెబుతూఉండేవారు.- డా. దేవరాజు మహారాజు, వ్యాసకర్త సాహితీవేత్త, జీవశాస్త్రవేత్త(నేడు ‘గోరా’ వర్ధంతి)

కోస్తా తీరప్రాంతాన్ని కంటికి రెప్పలా కాపాడే మడ అడవులు, సరుగుడు చెట్లు, అరుదైప వృక్షాలు క్రమంగా అంతరించి పోతున్నాయి. చాలామందికి మడ అడవులు అంటే సముద్రం పక్కన పెరిగే కొన్ని చెట్లు మాత్రమే. కానీ అవి కేవలం చెట్లు కావు. అవి ఒక సంపూర్ణ జీవ వ్యవస్థ. సముద్రం, నదులు, నేల, చేపలు, పక్షులు, మనుషులు... ఇవన్నింటినీ ఒకే దారంతో కలిపే ప్రకృతి వలయం.సముద్రపు ఉప్పునీటిలోనూ మనగలిగే ఈ అడవులు లేకపోతే తీరప్రాంత మత్స్య సంపదలో గణనీయమైన భాగం ఉండదు. అనేక చేపలు, రొయ్యలు, పీతలు తమ జీవితాన్ని ప్రారంభించేది ఈ మడ అడవుల్లోనే. అందుకే మడ అడవులను శాస్త్రవేత్తలు ‘సముద్రా నికి నర్సరీ’ అని పిలుస్తారు. మడ అడవుల వేర్లు సముద్ర అలల వేగాన్ని తగ్గిస్తాయి. మట్టిని నిలబెడతాయి. తుఫాను ప్రభావాన్ని గణనీయంగా తగ్గిస్తాయి.1977 నవంబర్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను తాకిన దివిసీమ ఉప్పెన దేశ చరిత్రలోనే అత్యంత విషాదకర ప్రకృతి విపత్తుల్లో ఒకటి. వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. లక్షలాది మంది నిరాశ్రయు లయ్యారు. సముద్రంతో యుద్ధం చేయడం కాదు... దానితో కలిసి జీవించడం నేర్చుకోవాలని ఆ రోజు ప్రకృతి ఒక కఠినమైన పాఠం నేర్పింది. మడ అడవులను కాపాడటం ద్వారా ఇటువంటి విపత్తులను కాపాడవచ్చు.‘సముద్రాన్ని ఆపేశాము’!ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కృష్ణా జిల్లా తీరప్రాంతాల్లో మడ అడవుల పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు మంచి ఫలితాలను ఇస్తున్నాయి. స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యంతో మడ మొక్కలను పెంచడం, చేపల పెంప కాన్ని మడ అడవులతో అనుసంధానం చేయడం, ఉప్పునీటిలో సాగు చేయగల పంటలను ప్రోత్సహించడం వంటి చర్యలు పర్యా వరణ పరిరక్షణతో పాటు గ్రామీణ జీవనోపాధిని కూడా బలోపేతం చేస్తున్నాయి. కృష్ణా జిల్లా తీరప్రాంతంలో కొన్ని గ్రామాలను సముద్రం మింగేస్తోంది. అయితే ‘మా ఊరికి రాకుండా సముద్రాన్ని ఆపేశాము’ అంటారు కృష్ణా జిల్లా తీరప్రాంత గ్రామం బసవాని పాలెంకు చెందిన పద్మ. సముద్ర నీటి మట్టం పెరిగినపుడల్లా తీరప్రాంతం కోతకు గురయ్యేది. ఎం.ఎస్‌. స్వామినా«థన్‌ ఫౌండేషన్‌ సహకారంతో ఎస్‌జీహెచ్‌ మహిళలు దశాబ్దం క్రితం నాగాయి లంక, బసవవాని పాలెంలో 200 హెక్టార్లలో మడ మొక్కలను నాటారు. ఇపుడు అవి అడవిగా మారి తీర ప్రాంతానికి రక్షణ కవచంగా మారాయి.వీరి కృషి ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నది. ప్రకృతిని కాపాడితే... ప్రకృతి మనిషిని కాపాడుతుంది. అభివృద్ధి అంటే విధ్వంసం కాదు. మడ అడవులను కాపాడటం అటవీ శాఖ బాధ్యత మాత్రమే కాదు. ఇది పర్యావరణ శాఖ, మత్స్యశాఖ, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ, స్థానిక సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, మత్స్యకారులు, రైతులు కలిసి చేయాల్సిన పని.ప్రతి జిల్లాలో మడ అడవుల మ్యాపింగ్‌ జరగాలి. దెబ్బతిన్న ప్రాంతాలను గుర్తించి పునరుద్ధరణ చేపట్టాలి. తీరప్రాంత గ్రామాల యువతను ఈ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములను చేయాలి. సముద్రాన్ని మనం ఆపలేము. తుఫాన్లను కూడా ఆపలేము. కానీ వాటి విధ్వంసాన్ని తగ్గించే సహజ రక్షణ కవచాన్ని మాత్రం కాపాడగలం.– శ్యాం మోహన్‌, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌ (రేపు ప్రపంచ మడ అడవుల దినోత్సవం)

ప్రకృతిలో మాతృత్వం కేవలం ఒక బంధం మాత్రమే కాదు, అది ఒక అద్భుతమైన శక్తి. ఒక దేశ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, విలువలు తరతరాలకు అందాలంటే ఆ బాధ్యతను మోసేది మాతృశక్తే. మాతృత్వాన్ని కేవలం కుటుంబానికే పరిమితం చేయ కుండా, దేశ నిర్మాణ శక్తిగా గుర్తించే దిశగా ‘విశ్వ మాంగళ్య సభ’ కృషి చేస్తోంది.2010లో స్థాపితమైన విశ్వ మాంగళ్య సభ, ఒక సామాజిక ఉద్యమంగా, సాంస్కృతిక పునరు జ్జీవన వేదికగా రూపాంతరం చెందింది. సంస్కార్‌ (విలువలు), సామర్థ్యం (శక్తి), సదాచారం (మంచి ప్రవర్తన), సేవ అనే నాలుగు సూత్రాల ప్రాతిపది కన ఈ సంస్థ పనిచేస్తోంది. ఆధునికత పేరుతో మనం కోల్పోతున్న భారతీయ విలువలను, కుటుంబ వ్యవస్థలోని సౌందర్యాన్ని తిరిగి నిల బెట్టడం ఈ సభ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఒక వ్యక్తికి మొదటి పాఠశాల కుటుంబం అయితే, మొదటి గురువు తల్లి. ఈ భావనతోనే, మహిళలను సాంస్కృతికంగా బలోపేతం చేసి, విలువలతో కూడిన ‘నవ భారత’ నిర్మా ణంలో వారిని భాగస్వామ్యం చేస్తోంది.ఒక మహిళ కేవలం ఒక వ్యక్తి కాదు, ఆమె ఒక వ్యవస్థ. మహిళ విద్యా వంతురాలైతే ఒక కుటుంబం బాగుపడుతుంది. మహిళ ఆలోచిస్తే ఒక సమాజం బాగుపడుతుంది. అదే మహిళ నాయకత్వం వహిస్తే ప్రపంచమే బాగుపడుతుంది. ఆధునిక జీవనశైలిలో ఒత్తిడిని అధిగమించడానికి యోగా, ధ్యానం వంటి సంప్రదాయాలు ఏ విధంగా తోడ్పడతాయో అవగాహన కల్పిస్తూ, మహిళలను శక్తిమంతం చేయడం ద్వారానే మనం ‘విశ్వమాంగ ళ్యాన్ని’ (ప్రపంచ శ్రేయస్సును) సాకారం చేయగమని ఈ సభ నమ్ముతోంది.నేటి మహిళ, విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని ఆయుధంగా మలుచుకుంటూనే, సంస్కారాన్ని కవచంగా ధరించాలి. భారతీయ విలువల పునాదులను పటిష్ట పరచి వాటిపై ఆధునిక ప్రగతి సౌధాన్ని నిర్మించాలి. మాతృశక్తి మేల్కొన్న సమాజానికి ఓటమి లేదు; అది ఎప్పుడూ విశ్వ శ్రేయస్సును కాంక్షిస్తుంది. ఈ యుగానుకూల మాతృత్వ శక్తితోనే ఉత్తమ వ్యక్తి నిర్మాణం, కుటుంబ నిర్మాణం ఆ పై ఉన్నత నవభారత నిర్మాణం సాధ్యమవుతాయి.– డా. సంగీతా రెడ్డి, అపోలో హాస్పిటల్స్‌ గ్రూప్‌ డైరెక్టర్‌ (రేపు హైదరాబాద్‌లో విశ్వ మాంగళ్య సభ సమావేశం సందర్భంగా...)

ఆదిశంకరుల రచనలైన కనకధారాస్తోత్రమ్, దక్షిణామూర్తి స్తోత్రమ్, గుర్వష్టకమ్, నిర్వాణ షట్కమ్, భజగోవిందం, సౌందర్యలహరి – దేన్ని చదివినా, వినినా మనసు ఆనందంతో నిండి పోతుంది. వాటి అర్థాన్ని గ్రహించి, తదనుగుణంగా జీవిస్తే మన జీవితాలే ధన్యమవుతాయనిపిస్తుంది. శంకరులవారి అన్నపూర్ణా స్తోత్రాన్ని ప్రతి రోజు ఉదయం, సాయంత్రం పాడుతుంటే ఆనందం, ఆరోగ్యం పుష్కలంగా లభిస్తాయని పెద్దలంటారు. అందులో చివరి శ్లోకం మరీ ముఖ్యమైనది:‘‘అన్నపూర్ణే సదాపూర్ణే శంకర ప్రాణవల్లభే / జ్ఞాన వైరాగ్య సిద్ధ్యర్థం భిక్షాం దేహి చ పార్వతీ!మాతా చ పార్వతీ దేవీ పితాదేవో మహేశ్వరః / బాంధవా శ్శివ భక్తశ్చ స్వదేశో భువనత్రయమ్‌!!ఇందులో ఆది శంకరులవారు జ్ఞాన, వైరాగ్యాలను కాంక్షించటమేకాక తన తల్లి పార్వతీదేవి అనీ, తండ్రి మహేశ్వరుడనీ, శివ భక్తులందరు తన బంధువులనీ, మూడు లోకాలూ తనకు స్వదేశమనీ ప్రకటిస్తారు. శ్రేష్ఠులు దేన్ని ఆచరిస్తారో దాన్నే ప్రమాణంగా ఇతరులు తీసికొని ఆచరిస్తారని భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ చెబుతారు.మరి మనం ఆది శంకరుల అనుచరులం అని చెప్పుకొంటే సరిపోతుందా? ఆయన వలె మనమూ జ్ఞాన, వైరాగ్యాలనే కోరుకోవాలిగానీ ధన ధాన్యాలను, సంపదలను కాదు. లోకాలనన్నిటినీ, లోకులందర్నీ సృష్టించిన ప్రకృతి, పురుషులు మన తల్లి తండ్రులని, జీవులన్నీ మన బంధువులని, ముల్లోకాలూ స్వదేశమని గ్రహించి జీవిస్తే ఆధ్యాత్మిక శిఖరాన్ని ఆదిశంకరులవారు ఎలా అధిరోహించారో మనమూ అధిరోహించవచ్చు. – రాచమడుగు శ్రీనివాసులు

జూన్‌ 17, 2026న ఇరాన్‌–యూఎస్‌ఏల మధ్య అవగాహన (మెమోరాండమ్‌ ఆఫ్‌ అండర్‌స్టాండింగ్‌–ఎంవోయూ) కుదర టంతో పర్షియన్‌ గల్ఫ్‌లో శాంతి పునః స్థాపితమవుతుందనే అందరూ భావించారు. ప్రపంచ విపణిలో చమురు ధరలు దిగిరావటంతో ప్రపంచ దేశాలు ఊపిరి పీల్చుకున్నాయి. మూడు వారాలు తిరగక ముందే హార్మూజ్‌ మళ్లీ మూతపడటంతో శాంతి మూణ్నాళ్ల ముచ్చటయింది. ఈ రెండవ దశ యుద్ధం మరింత విస్తృతంగా, తీవ్రంగా కనపడుతున్నది. ప్రాంతీయ, అంతర్జా తీయ రాజకీయాలలో కీలక మలుపునకు ఈ దశ నాంది కావచ్చు.దిక్కుతోచని అమెరికా ఇరాన్‌–యూఎస్‌ అంగీకరించిన అవగాహన పత్రం 60 రోజులలో సమగ్ర ఒప్పందాన్ని తయారు చేయటానికి ఒక చట్రంగా ఉపయోగపడాలనేది ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఈ రెండు నెలల వ్యవధిలో హార్మూజ్‌ జలసంధి ద్వారా నిరాటంకంగా ఎలాంటి రుసుములు లేకుండా వాణిజ్య నౌకల రవాణా జరగాలనీ, తత్సంబందిత ఏర్పాట్లను ఇరాన్‌ చేయాలనీ ఎంవోయూలోని అయిదవ ఆర్టికల్‌ నిర్దేశిస్తుంది. ఇదే పీటముడిగా మారింది. హార్మూజ్‌ జలసంధి ద్వారా రవాణా పూర్తిగా తన అజమాయిషీ, ఆధ్వర్యంలో జరగాలని ఇరాన్‌ నిర్దేశాలు జారీ చేసింది. ఈ నిర్దేశాల ప్రకారం హార్మూజ్‌ నుండి ప్రయాణించే ప్రతి నౌక ముందుగా ఇరాన్‌ వద్ద తమ పూర్తి వివరాలను నమోదు చేసుకుని నిర్దేశించిన మార్గంలో, నిర్దేశించిన సమయంలో ప్రయాణించాలి. యూఎస్‌ఏ ఈ వాదనను తిరస్క రిస్తూ హార్మూజ్‌ జలసంధి అంతర్జాతీయ రవాణా మార్గం, దీనిపై ఇరాన్‌ అజమాయిషీ కుదరదని తేల్చి చెప్పింది. ఇరాన్‌ తీరానికి సమీపంగా కాకుండా ఒమన్‌ తీరానికి సమీపంలో ఒమన్‌ ప్రాదేశిక జలాల గుండా నౌకల రవాణాను ప్రోత్సహించింది. ఒమన్‌ తీరంగుండా ప్రయాణిస్తున్న నౌకలపై ఇరాన్‌ దాడి చేయటంతో యూఎస్‌ఏ తన నౌకాబలంతో హార్మూజ్‌ను దిగ్బంధించింది. ప్రతిగా ఇరాన్‌ గల్ఫ్‌ దేశాలపై దాడులు ప్రారంభించింది.మొదటి దశ 40 రోజుల దాడులతో పోల్చితే గత పన్నెండు రోజులుగా జరుగుతున్న రెండవ దశ యుద్ధం భిన్నంగా ఉన్నది. మొదటిసారిగా అమెరికా ఇరాన్‌లోని పౌర లక్ష్యాలపై దాడి చేసింది. రహదారులు, వంతెనలు, పవర్‌ ప్లాంట్లు, డీసాలినేషన్‌ ప్లాంట్లను లక్ష్యంగా చేసుకున్నది. బుషేర్‌లో నిర్మాణంలో ఉన్న పౌర అణువిద్యు చ్ఛక్తి కేంద్రంపై కూడా దాడి చేసింది. ఇది అంతర్జాతీయ యుద్ధనేరం (వార్‌ క్రైమ్‌) కిందకు వస్తుంది. ఇరాన్‌ కూడా అవగాహన పత్రంపై అమెరికా అధ్యక్షుడి సంతకానికి విలువ లేదని చెప్పి, అదే స్థాయిలో విరుచుకుపడింది. కువైట్‌లోని అల్‌సుబియా డీసాలినేషన్‌ ప్లాంట్, విద్యుచ్ఛక్తి కేంద్రంపై దాడి చేసింది. బహ్రెయిన్‌లో అమెరికా అయిదవ నౌకాదళ ప్రధాన కార్యాలయం ఉన్న సల్మాన్‌ పోర్టుపై దాడి చేసింది. మొదటిసారిగా సిరియా, జోర్డాన్‌లలోని యూఎస్‌ వైమానిక స్థావరాలు, విమానాశ్రయాలు, రేపు పట్టణాలపై కూడా దాడి చేసింది. అవగాహన పత్రంపై ట్రంప్‌ తప్పనిసరి పరిస్థితులలో సంతకం పెట్టినట్లుగా కన్పడుతున్నది. ఏదోరకంగా హార్మూజ్‌ జలసంధిని తెరిపించి, చమురు ధరలను కిందకు తేవాలనే ఆరాటం కనపడుతుంది. కానీ ఎంవోయూలో ఎక్కడా ఇరాన్‌ అణుకార్యక్రమాన్ని వీడుతున్నట్లు లేదు. ఒక రకంగా ఎంవోయూ అమెరికాకు ప్రతి కూలంగా, ఇరాన్‌కు ప్రయోజనకారిగా ఉన్నదని విశ్లేషకుల అభి ప్రాయం. ఈ నేపథ్యంలో ఇరాన్‌ హార్మూజ్‌ను తన ఆజమాయిషీ లోకి తీసుకునే ప్రయత్నాలు చేయటంతో అమెరికా దిక్కుతోచక మళ్లీ దాడులు మొదలుపెట్టింది.ఇరు పక్షాలకూ నష్టమే!ఇరాన్‌తో యుద్ధం అమెరికాకు కొరివితో తల గోక్కున్నట్లయింది. అమెరికా రక్షణ శాఖ మంత్రి పీటర్‌ హెగ్‌సెత్‌ అమెరికా ప్రభుత్వం ఇప్పటికే 37.5 బిలియన్‌ డాలర్లు ఖర్చు చేసినట్లు వెల్లడించారు. మూడీస్‌ సంస్థ అంచనాల ప్రకారం ఇరాన్‌పై దాడి వలన అమెరికన్‌ పౌరులపై పన్నులు, అధిక ధరల రూపంలో 132 బిలియన్‌ డాలర్ల అదనపు భారం పడింది. పెంటగాన్, యుద్ధం కోసం అదనంగా 80 బిలియన్‌ డాలర్ల నిధులను కోరుతున్నది.తరిగిపోతున్న మందుగుండు సామగ్రి నిల్వలను పూర్తి చేయటానికి అమెరికా రక్షణ శాఖ 114 బిలియన్‌ డాలర్లను కోరుతున్నది. ఆర్థిక భారంతో పాటు, ప్రభుత్వ లెక్కల ప్రకారం ఇప్పటికి 18 మంది అమెరికన్‌ సైనికులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. గత రెండు వారాల లోనే వందమందికి పైగా అమెరికన్‌ సైనికులు గాయపడ్డారు. ఇరాన్‌పై దాడితో అమెరికా సాధించిందేమిటనేది ప్రశ్నార్థకం. ఇరాన్‌ అణుకార్యక్రమాన్ని, అణుసామర్థ్యాన్ని నిర్మూలించే లక్ష్యం నెరవేరే సూచనలు లేవు. గల్ఫ్‌ దేశాలను రక్షించే సామర్థ్యం అమెరికాకు ఉన్నదా అనే సందేహాలను ఈ యుద్ధం లేవనెత్తుతున్నది. ఇక ఇరాన్‌ విషయానికొస్తే, ఐఎంఎఫ్‌ అంచనాల ప్రకారం ఈ సంవత్సరం ఇరాన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థ 6.1 శాతం క్షీణిస్తున్నది. ద్రవ్యో ల్బణం 68.9 శాతం. ఆహార ద్రవ్యోల్బణం 105 శాతం. ఇరాన్‌ కరెన్సీ (రియల్‌) దారుణంగా పతనమయింది. ఒక డాలర్‌కు 1.32 మిలియన్ల రియల్స్‌ పలుకుతున్నది. యుద్ధం వలన 144 బిలియన్‌ డాలర్ల నష్టం జరిగింది. ఇది ఇరాన్‌ జీడీపీలో 40 శాతం. సుమారుగా 3,460 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఉన్నతస్థాయి సైనిక, రాజ కీయ నాయకత్వం తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. అయితే, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ దాడులు రాజకీయంగా ఇరాన్‌ నాయకత్వానికి కలిసి వచ్చాయి. ప్రజలలో ఉన్న ప్రభుత్వ వ్యతిరేకత అమెరికా–ఇజ్రా యెల్‌ వైపు మళ్లింది. ఖమేని అంత్యక్రియలను ఇరాన్‌ తెలివిగా వాడుకున్నది. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ఇరాన్‌ హార్మూజ్‌ జలసంధి రూపంలో ఒక కొత్త అస్త్రాన్ని కనుక్కొన్నది. ఈ యుద్ధం ద్వారా ఇరాన్‌–రష్యా–చైనా మైత్రీబంధం మరింత బలపడింది.కొత్త గుణపాఠాలుహార్మూజ్, బాబెల్‌ మాండెబ్, సూయజ్, పనామా, మలక్కా వంటి ఇరుకైన జలసంధుల (చోక్‌ పాయింట్ల) ద్వారా రవాణాపై పూర్తిగా ఆధారపడటం వలన వచ్చే ముప్పు అన్ని దేశాలకు అర్థమైంది. హార్మూజ్‌ నుండి తప్పించుకోవటానికి సౌదీ ఈస్ట్‌–వెస్ట్‌ పైప్‌ లైన్‌ ద్వారా రోజూ సుమారు 5 బిలియన్‌ బారల్స్‌ చమురును ఎర్ర సముద్రంలోని యాంబూ రేవు పట్టణం గుండా పంపిస్తున్నది.అందుకే ఇరాన్‌కు మద్దతునిచ్చే యెమెన్‌లోని హౌతీలు బాబెల్‌ మాండెబ్‌ను మూసివేశారు. యూఏఈ హార్మూజ్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా హబ్షాన్‌ నుండి పైప్‌లైన్‌ ద్వారా ఫుజేరాకు పంపించి ఒమన్‌ సింధుశాఖ గుండా రవాణా చేస్తున్నది. అందుకే ఇరాన్‌ ఫుజేరాపై దాడి చేసింది. భారత్‌ ప్రతిపాదించిన ‘ఐమెక్‌’(ఇండియా–మిడిల్‌ ఈస్ట్‌– యూరప్‌ ఎకనామిక్‌ కారిడార్‌) వీటన్నింటికి విరుగుడు. ఐమెక్‌ రూపుదిద్దుకోవాలంటే గల్ఫ్‌ దేశాలు ఇజ్రాయెల్‌తో ఆచరణాత్మక వైఖరిని రూపొందించుకోవాలి. అధునాతన ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్‌ కారియర్లు, స్టెల్త్‌ యుద్ధ విమానాలు, అణ్వస్త్రాలు, క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థల ద్వారా దిగ్గజ శక్తులు చిన్న రాజ్యాలను లొంగదీసుకోవటం అసాధ్యమని ఉక్రెయిన్, ఇరాన్‌ యుద్ధాలు రుజువు చేస్తున్నాయి. చౌకైన డ్రోన్లు, క్షిపణులతో కూడా ఎదురొడ్డి నిలువవచ్చని చాటి చెప్తున్నాయి. ఒకరకంగా ఈ రెండు యుద్ధాలు రెండు కూటముల మధ్య జరుగుతున్నట్టు లెక్క. అమెరికా, ఐరోపా దేశాలు ఒకవైపు; చైనా, రష్యా, ఇరాన్, ఉత్తర కొరియా ఇంకొకవైపు మోహరించి ఉన్నాయి. ఉక్రెయిన్‌ వెనుక అమెరికా, యూరప్‌ ఉన్నాయి. ఇరాన్‌ వెనుక చైనా, రష్యా ఉన్నాయి. గల్ఫ్‌ దేశాల పరిస్థితి అడకత్తెరలో పోకచెక్కగా మారింది. గల్ఫ్‌ దేశాల రక్షణను ఇజ్రాయెల్‌ పట్టకంలోంచి అమెరికా చూస్తుందనే విషయాన్ని అవి గుర్తించాలి. తమ భద్రతకై జీసీసీ దేశాలు, నాటో తరహా కూటమిని ఏర్పాటు చేసుకోవటం మేలు. ఇరాన్‌తో సత్సంబంధాలకు ప్రయత్నించాలి. భద్రత, రక్షణ, ఆర్థిక అంశాలలో వ్యూహాత్మక స్వాతంత్య్రాన్ని అనుసరించాలి. ఈ విషయంలో భారత్‌ విధానాల నుండి నేర్చుకోవచ్చును.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు-గురజాల శ్రీనివాసరావు

పెట్టుబడిదారులు, వ్యాపారవేత్తలు, సంస్థలు ఒక రాష్ట్రం వైపు అడుగులు వేసేముందు మొట్టమొదట పరిశీలించేది అక్కడి ప్రభుత్వ విధానాలు తమను ప్రోత్సహించడానికి అనువుగా ఉన్నాయా అన్నదే. దానికి దేశవ్యాప్తంగా ఆమోదం పొందిన కొలబద్ద ‘ఈజ్‌ ఆఫ్‌ డూయింగ్‌ బిజినెస్‌’ ర్యాంకింగులు. అయితే ఆంధ్రప్రదేశ్‌ తాజా ర్యాంకులను చూస్తే ఆందోళన కలగకమానదు.వైఎస్‌ జగన్‌ మోహన్‌ రెడ్డి ప్రభుత్వ హయాంలో ఈ ర్యాంకుల్లో ఏపీ సాధించిన ఫలితాలు ఇప్పటికీ రికార్డులుగానే నిలిచి ఉన్నాయి. 2020 సెప్టెంబర్‌ 5న డీపీఐఐటీ ప్రకటించిన ఫలితాల్లో 36 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల జాబితాలో ఏపీ దేశంలోనే మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. అనంతరం కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్‌ 2022 జూన్‌ 30న ప్రకటించిన బీఆర్‌ఏపీ–2020 ఫలితాల్లో ‘టాప్‌ అచీవర్స్‌’ హోదా పొందిన 7 రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా నిలవడమే కాదు, 97.89 శాతం స్కోరుతో దేశం లోనే అత్యధిక స్కోరు సాధించి గుజరాత్‌(97.77 శాతం) కంటే ముందు నిలిచింది. మరో విశేషం ఏంటంటే, 2024 సెప్టెంబర్‌లో ఢిల్లీలో జరిగిన తొలి ‘ఉద్యోగ్‌ సమాగమ్‌’ వేదికపై డీపీఐఐటీ వెల్లడించిన బీఆర్‌ఏపీ ఫలితాల్లో దేశం మొత్తం మీద ‘టాప్‌ పెర్ఫార్మర్‌’ హోదా దక్కింది మూడంటే మూడు రాష్ట్రాలకే. అవి కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్, గుజరాత్‌. ఆ మదింపు నకు ప్రాతిపదిక జగన్‌ ప్రభుత్వ 2022–23 నాటి సంస్కరణల అమలు.2025 నవంబర్‌లో జరిగిన రెండో ‘ఉద్యోగ్‌ సమాగమ్‌’లో డీపీఐఐటీ ప్రకటించిన బీఆర్‌ఏపీ–2024 ఫలితాలు కళ్లు తెరిపించేలా ఉన్నాయి. ఐదు సంస్కరణ రంగాల్లో ‘టాప్‌ అచీవర్‌’ గుర్తింపును ఉత్తరాఖండ్, పంజాబ్‌ దక్కించుకోగా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నాలుగు రంగాల గుర్తింపుతో పది రాష్ట్రాల గుంపులో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది. ‘ఫాస్ట్‌ మూవర్స్‌’ జాబితాలో ఏపీ పేరు ఒడిశా, పంజాబ్‌ తర్వాతే వినిపించింది. ఈ నెల 17న నీతి ఆయోగ్‌ విడుదల చేసిన ‘ఇన్వెస్ట్‌మెంట్‌ ఫ్రెండ్లీనెస్‌ ఇండెక్స్‌’ ఆ దృశ్యాన్ని మరింత స్పష్టం చేసింది. పెట్టుబడులకు అనుకూలమైన దేశంలోని 17 పెద్ద రాష్ట్రాల జాబితాలో ఏపీ స్థానం ఆరు. దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల లెక్కన ఎనిమిదో స్థానం.‘స్పీడ్‌ ఆఫ్‌ డూయింగ్‌ బిజినెస్‌’ అంటూ ప్రస్తుత ప్రభుత్వం వినిపిస్తున్న నినాదాలు, దావోస్‌ వేదికలపై ప్రకటనలు, లక్షల కోట్ల ఒప్పందాల హోరు వార్తా శీర్షికలకే పరిమితమవుతున్నాయి. పెట్టుబడి నిర్ణయాలు తీసుకొనే ముందు పారిశ్రామికవేత్తలు పరిశీలించేది డీపీఐఐటీ, నీతి ఆయోగ్‌ వంటి సంస్థల తటస్థ గణాంకాలనే తప్ప ప్రచార ఆర్భాటాలను కాదు. ర్యాంకుల భాషను పెట్టుబడిదారులు ఎప్పుడో చదివేశారు; చదవాల్సింది ఏపీ పాలకులే.– డా. కొత్తపల్లి శ్రీనివాస వర్మ, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

పురాతన కాలం నుంచి ఉన్న వేలాది చెరువులు మన గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ముఖ్యంగా మత్స్యకారుల జీవనానికి మూలస్తంభాలు. తెలంగాణలో ప్రస్తుతం సుమారు 24,189 చెరువులు, జలాశయాలు, రిజర్వాయర్లు ఉన్నాయి. రాష్ట్రంలో 5,72,167 ఎకరాలకు పైగా విస్తీ ర్ణంలో చెరువులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వీటిపై ఆధారపడి ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా దాదాపు 27 లక్షల మంది జీవనం సాగిస్తు న్నారు. అలాగే 4,500కు పైగా మత్స్యకార సహకార సంఘాలు నమోదై ఉన్నాయి.తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత మత్స్య రంగం గణనీయంగా విస్తరించింది. 2014– 15లో సుమారు 2 లక్షల టన్నులుగా ఉన్న చేపల ఉత్పత్తి ప్రస్తుతం 4.5 లక్షల టన్నులకు పైగా పెరిగింది. అయినా మత్స్యకార కుటుంబాల జీవన పరిస్థితుల్లో ఆశించిన మార్పు లేదు. అప్పులు, అస్థిర ఉపాధి, మధ్యవర్తుల దోపిడీ, తక్కువ ఆదాయం వారిని వెంటాడుతున్నాయి. ప్రభుత్వ విధానం ప్రకారం చెరువుల చేపల పెంపకం హక్కులు నేరుగా మత్స్యకార సహకార సంఘాలకు ఇవ్వాలి. ఈ విధానం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశ్యం మధ్యవర్తులను తొలగించి ఉత్పత్తి ద్వారా వచ్చే లాభాలు నిజమైన మత్స్యకారులకు చేరేలా చేయడం.కానీ నేడు రాష్ట్రంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో మత్స్యకార సంఘాల పేరుతో లీజుకు తీసుకున్న చెరువులను గోప్యంగా కాంట్రాక్టర్లకు, వ్యాపారులకు, దళా రులకు సబ్‌ లీజుకు ఇస్తున్నారు. ఫలితంగా అసలు మత్స్యకారులు తమ సొంత చెరువుల్లోనే కూలీలుగా మారిపోతున్నారు. చేపల మార్కెట్‌లో ప్రస్తుతం రోహు, కట్ల వంటి సాధారణ చేపల ధరలు అనేక పట్టణాల్లో కిలోకు రూ. 180 నుంచి రూ. 250 వరకు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రత్యేక జాతుల చేపలు రూ. 300 నుంచి రూ. 500 వరకు విక్రయమవుతున్నాయి. చెరువుల వద్ద మత్స్యకారు లకు లభిస్తున్న ధరలు దీనికంటే చాలా తక్కువ. ఉత్పత్తి ధరకు, మార్కెట్‌ ధరకు మధ్య ఉన్న భారీ వ్యత్యాసాన్ని మధ్యవర్తులు మింగేస్తున్నారు.మత్స్యకార సహకార సంఘాలకు అనేక చోట్ల ఎన్నికలు ఏళ్ల తరబడి జర గడం లేదు. సభ్యులకు లీజు వివరాలు తెలియడం లేదు. ఆదాయం–ఖర్చుల లెక్కలు బహిర్గతం కావడం లేదు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో మత్స్యశాఖ అధికారులే బినామీ పేర్లతో కాంట్రాక్టు వ్యవస్థలో భాగమవుతున్నారనే ఆరోపణలున్నాయి. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా చెరువుల లీజులపై సమగ్ర సామాజిక తనిఖీ జరగాలి. చేపల కొనుగోలు, మార్కెటింగ్‌ కోసం ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యక్ష మార్కెట్‌ వ్యవ స్థలను ఏర్పాటు చేయాలి. శీతల గిడ్డంగులు, ప్రాసెసింగ్‌ కేంద్రాలు మత్స్యకార సంఘాల ఆధీనంలో ఉండాలి. లాభాలు నిజమైన మత్స్యకారునికి చేరాలి.– మామిండ్ల రమేష్‌ రాజా, సీపీఐ (ఎమ్‌ఎల్‌) లిబరేషన్‌ తెలంగాణ కార్యదర్శి

‘లాహిరి లాహిరి లాహిరిలో...’ అని పాడుకునే ‘మాయాబజార్‌’ సినిమా తెలుగు ప్రేక్షకుల హృదయాల్లో చిర స్థాయిగా నిలిచిపోయింది. ఆ చిత్రానికి నిజానికి ‘శశిరేఖా పరిణయం’ అని ఉండాలి. కానీ ప్రపంచం మాయాబజార్‌ గానే గుర్తుంచుకుంది. ఎందుకంటే ఆ కథలో మాయ, వ్యూహం, వేషధారణ, భ్రమ – అన్నీ కలగలిసి ఉంటాయి. ఎవరు నిజం? ఎవరు మాయ? అనే సందేహమే కథకు ప్రాణం. నేటి ఓటరు జాబితాల ‘స్పెషల్‌ ఇంటెన్సివ్‌ రివిజన్‌’ (సర్‌) ప్రక్రియను గమనిస్తే కూడా ఇటువంటి సందేహాలే తలెత్తుతున్నాయి. ప్రజాస్వా మ్యంలో ఎన్నికలు ఒక పవిత్ర ప్రక్రియ. ఆ ప్రక్రియలో పారదర్శకత కనిపించకపోతే, అది ‘మాయాబజార్‌’లా అనిపించడం సహజం.మాయాబజార్‌లో ‘సత్యపీఠం’ ఉంటుంది. దానిపై కూర్చుంటే అసత్యం బయటపడుతుందని భావిస్తారు. కానీ వాస్తవ జీవితంలో రాజ్యాంగ పదవులు చేపట్టే రాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి, గవర్నర్, న్యాయమూర్తులు, ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు– అందరూ సత్యనిష్ఠతో పనిచేస్తామని ప్రమాణం చేస్తారు. అయినప్పటికీ, వారి నిజాయితీని నిరూపించేందుకు అటువంటి ‘సత్యపీఠం’ లేదు. భారత సుప్రీంకోర్టు కూడా ‘సెల్వి వర్సెస్‌ స్టేట్‌ ఆఫ్‌ కర్ణాటక’ (2010) కేసులో పాలీగ్రాఫ్, నార్కో అనాలిసిస్, బ్రెయిన్‌ మ్యాపింగ్‌ వంటి పరీక్షలను వ్యక్తి సమ్మతి లేకుండా నిర్వహించడం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని స్పష్టం చేసింది. ప్రశ్న ఏమిటంటే, పౌరుడి విషయంలో రాజ్యాంగం అంత జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తే, ఓటరును మాత్రం మళ్లీ మళ్లీ తన ఉనికిని నిరూపించమని అడగడం ఎంత వరకు సమంజసం?ఓటరు ఎవరు?ఎన్నికల సంఘం చెబుతున్నది ఒకటే: ఫారం నింపండి, పత్రాలు ఇవ్వండి, వివరాలు సమర్పించండి. ప్రజలు అడుగుతున్న ప్రశ్న కూడా ఒక్కటే: ‘నేను ఇరవై ఏళ్లుగా ఓటు వేస్తున్నాను. నా పేరు ఇప్పటికే ఓటరు జాబితాలో ఉంది. మళ్లీ నేను ఎవరో ఎందుకు నిరూపించాలి?’ ఈ ప్రశ్నకు స్పష్టమైన సమాధానం ఇప్పటివరకు ప్రజలకు అందలేదు. 2002లో జరిగిన ప్రత్యేక సవరణ తరువాత అనేక ఎన్నికలు జరిగాయి. అదే జాబితాల ఆధారంగా లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో లక్షలాది మంది ఓటు వేశారు. అప్పుడు చెల్లుబాటైన ఓటరు ఇప్పుడు అకస్మాత్తుగా సందేహా స్పదుడిగా ఏ విధంగా మారాడు?ఎన్నికల జాబితా రూపొందించడం భారత ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యత. ఇంటింటికీ వెళ్లి ఓటర్లను గుర్తించడం, ఫారాలు అందించడం, సందేహాలు నివృత్తి చేయడం బూత్‌ లెవల్‌ అధికారుల విధి. కానీ అనేక ప్రాంతాల్లో పరిస్థితి భిన్నంగా కనిపి స్తోంది. హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి, మేడ్చల్‌–మల్కాజిగిరి వంటి పట్టణ ప్రాంతాల్లో వేలాది మందికి ఫారాలు అందలేదని ఫిర్యాదులు వస్తున్నాయి. కొన్నిచోట్ల బీఎల్వోలు కాలనీల్లో కూర్చొని వచ్చిన వారికి మాత్రమే ఫారాలు ఇస్తున్నారు. అలాంటి పరిస్థితిలో, ఫారం అందకపోయినా బాధ్యత ఓటరుపైనే వేయడం న్యాయమా?జూలై మధ్య నాటికి సుమారు 1.66 కోట్ల తెలంగాణ ఓటర్లలో సగానికి కూడా తక్కువ మంది మాత్రమే ఫారాలు సమర్పించారని అధికారిక సమాచారం చెబుతోంది. అంటే మిగిలిన వారి పరిస్థితి ఏమిటి? ఫారం అందలేదా? సమయం సరిపోలేదా? లేక ప్రక్రియపై సరైన అవగాహన కల్పించలేదా? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లేకుండా గడువులు పొడిగించడం ప్రజల సందేహాలను తగ్గించదు.డిజిటలైజేషన్‌ ఎందుకు?డిజిటల్‌ ఇండియా గురించి పెద్ద ఎత్తున ప్రచారం జరుగుతోంది. ఆధార్, ఓటర్‌ ఐడీ, జనన–మరణ నమోదు, చిరునామా రికార్డులు, ప్రభుత్వం వద్ద ఇప్పటికే విస్తృత సమాచారం ఉంది. ఈ సమాచారాన్ని సమన్వయం చేయకుండా, ప్రతి ఓటరునూ మళ్లీ పత్రాలతో రావాలని అడగడం పరిపాలనా సామర్థ్యంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది. డిజిటల్‌ వ్యవస్థ పౌరుడికి సౌలభ్యం కలిగించాలా? లేక అతనిపై కొత్త భారం మోపాలా?ప్రత్యేకంగా హైదరాబాద్‌ మహానగర పరిధిలోనే లక్షలాది నమోదులు పరిశీలనకు వస్తే, ఎన్నికల విశ్వసనీయతపై ప్రశ్నలు తలెత్తడం సహజం. ఇటువంటి సందర్భాల్లో ఎన్నికల సంఘం మరింత పారదర్శకంగా వివరాలు వెల్లడించడం అత్యవసరం. ఎన్నికల సంఘం ఒక సాధారణ ప్రభుత్వ శాఖ కాదు. అది రాజ్యాంగం సృష్టించిన స్వతంత్ర సంస్థ. దాని నిర్ణయాలు ప్రజల్లో నమ్మకాన్ని పెంచాలి, అనుమానాలను కాదు. పౌరుడు ఎన్నికల సంఘాన్ని నమ్మాలి, ఎన్నికల సంఘం కూడా పౌరుడిని నమ్మాలి. ఈ పరస్పర విశ్వాసమే ప్రజాస్వామ్యానికి మూలాధారం.మాయాబజార్‌ సినిమాలో చివరికి మాయ తొలగిపోతుంది. నిజం బయటపడుతుంది. అందుకే ఆ కథ సుఖాంతమవుతుంది. ప్రజాస్వామ్యంలో కూడా అదే జరగాలి. ఎన్నికల ప్రక్రియలో మాయకు, సందేహాలకు, అపార్థాలకు చోటు ఉండకూడదు. ‘నీవు ఓటరువని నిరూపించు’ అనే ధోరణి కంటే, ‘నీ ఓటు హక్కు రక్షించడం మా రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యత’ అనే ధోరణి ఎన్నికల సంఘానికి మరింత గౌరవాన్ని తీసుకొస్తుంది.సర్‌ అనేది కేవలం ఓటర్ల జాబితా సవరణ ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. అది ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతకు కూడా పరీక్ష. ఆ పరీక్షలో విజయం సాధించేది గణాంకాలు కాదు; పారదర్శకత, నిష్పాక్షికత, ప్రజల విశ్వాసం. అదే ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన ‘సత్యపీఠం’.- మాడభూషి శ్రీధర్‌, వ్యాసకర్త కేంద్ర సమాచార సంఘం మాజీ కమిషనర్‌

బాలోన్మత్త పిశాచవత్‌ సిద్ధానాం రీతిః మహాత్ములయిన సిద్ధపురుషుల పద్ధతంతా విపరీ తంగా ఉంటుంది. పిల్ల చేష్టలు చేస్తారు. పిశాచం పట్టిన వాళ్ళలాగా వింతగా ప్రవర్తిస్తారు. పిచ్చివాళ్ళలాగా సంచరిస్తారు. వాళ్ళ చూపులు, పనులు వంటివన్నీ పైకి అలాగే కనిపిస్తాయి. అలాంటి మహనీయుల గొప్పతనాన్ని మహాత్ములే గుర్తిస్తారు. సామాన్యులకు తెలియదు.గౌతమ మహర్షి మహామహితాత్ముడు. గొప్ప సిద్ధుడు. శ్రీవిద్యోపసనా దురంధరుడు. ముద్రోపాసనను, శైవ సిద్ధాంతాన్ని మనకందించిన పుణ్యమూర్తి. పెద్ద పెద్ద పండితులు, చక్రవర్తులు ఆయన ఆశ్రమానికి వెళ్ళి వారి దర్శనం చేసుకొని వెళ్ళేవారు. నిత్యం వేదపారా యణం, ఉపాసన, యజ్ఞయాగాది క్రతువులు, పూజలు, సంద్గ్రంథ పారాయణాలు జరిగేవి.ఒక ఉన్మత్తుడు ఆశ్రమంలోనే ఉంటూ అందరికీ తపో, ధ్యాన భంగం చేస్తూ ఉండేవాడు. గౌతముడు మాత్రం ఆ పిచ్చివాణ్ణి దగ్గరకు పిలిచి ఆదరించేవాడు. ఆశ్రమవాసులందరూ ఆ పిచ్చివాణ్ణి తిట్టేవారు. ఇలా ఉండగా ఒక రోజున పండితులు, రాజు గౌతముని సన్మానించటానికి, పూజా సామగ్రిని, కానుకలను తీసుకొనివస్తే ఆ పిచ్చివాడు ఆ సామగ్రినంతటినీ చిందరవందర చేసి అందరిచేత తన్నులు తిన్నాడు. అందుకు గౌతముడు చాలా బాధపడ్డాడు. పాపం పిచ్చివాడిలాగా తిరిగే అవధూత మరణించాడు. ఇది చూచి గౌతముడు కూడా ప్రాణం వదిలేశాడు. అది తెలిసి శుక్రాచార్యులు కూడా ప్రాణత్యాగం చేశారు.ఆ విషాదం చూచి భరించలేక దేవతలందరూ జగన్మాతను ప్రార్థించారు. శ్రీమాత వాళ్ళ ప్రార్థన విని గౌతముని బ్రతికించింది. గౌతముడు మంత్రజలం చల్లి అవధూతను బ్రతికించాడు. శుక్రాచార్యుని సైతం బ్రతికించాడు. అక్కడి వాళ్ళతో గౌతముడు ‘ఈయనను పిచ్చివాడనుకొంటున్నారు మీరు. ఇది భ్రమ తప్ప నిజం కాదు. ఈయనొక మహాయోగి. అవధూత! నా పూర్వజన్మలో నా గురుదేవుడు. ఈయన ఇంతవరకు మీ విషయంలో చేసిన వింతచేష్టలు మిమ్మల్ని అనుగ్రహించటానికే. కానీ ఈ యధార్థం మీకు తెలియదు’ అని చెప్పాడు.- శ్రీ గణపతి సచ్చిదానందస్వామి

అల్లూరి సీతారామరాజు ఆధ్వర్యంలో జరిగిన మన్యం పితూరీలో ఆయనకు ప్రధాన అనుచరులుగా గాం గంటందొర, గాం మల్లుదొర పేరెన్నిక గన్నారు. వీరు గిరిజనులలో భగత తెగకు చెందినవారు. ఇందులో మల్లు దొర స్వాతంత్య్రానంతరం పార్లమెంటుకూ ఎన్నిక య్యాడు. విశాఖపట్నం జిల్లా చింతపల్లి తాలూకాలోని కొయ్యూరు మండలం ‘బట్టపనుకులు’ గ్రామంలో 1900లో జన్మించాడు.గంటందొర చిన్న తమ్ముడు మల్లుదొర. బ్రిటిష్‌ తాబేదారుల అక్రమ చర్యలను గాం సోదరులు ప్రతిఘటించారు. ప్రభుత్వాన్ని ధిక్కరిస్తున్నాడనే నేపంతో చింతపల్లి తాసిల్దార్‌ సెబాస్టియన్‌ గంటందొరను మునసబు పదవి నుంచి తొలగించాడు. అంతేగాదు, గంటందొర భూమితో పాటు మరికొందరి ఆదివాసుల భూములను ప్రభుత్వపరం చేశాడు. గాం సోదరులకు జరిగిన అన్యాయాన్ని ప్రతిఘటించడానికి మన్యం ప్రజలు అల్లూరి సీతారామరాజుకు తెలియుజేశారు.సీతారామరాజు 1922లో మన్యం పోరాటాన్ని ప్రారంభించాడు. బ్రిటిష్‌ వారి ఆగడాలను అంత మొందించడానికి 150 మంది సైనికులను సేకరించ డంలో గాం సోదరుల కృషి చెప్పుకోదగినది. వీరికి భగత తెగ గిరిజనులైన సింగన్న, పడాలు, గోవిందు, వీరయ్య దొర, గోకేరు ఎర్రేసు, అగ్గిదొర వంటి వారి సహకారం తోడైంది. సీతారామరాజు నాయకత్వంలో చింతపల్లి, కృష్ణదేవిపేట, రాజవొమ్మంగి, అడ్డతీగల పోలీస్‌ స్టేషన్లపై దాడిచేసి ఆయుధాలను సేకరించారు. బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం అల్లూరిని పట్టిచ్చిన వారికి 10 వేలు, గంటందొర, మల్లుదొరలను పట్టిచ్చిన వారికి ఒక్కొక్కరికి వెయ్యేసి రూపాయల పారితోషికం ప్రకటించింది.ఉద్యమంలో కాస్త చురుకుదనం కోల్పోయిన సందర్భంలో ఆయుధాలను అల్లూరి సైన్యానికి అప్పగించి మల్లుదొర దళాన్ని విడిచి వెళ్లాడు. 1923 సెప్టెంబర్‌ 17న గుంటూరు జిల్లా పత్తిపాడు మండలం నడింపాలెం చేరుకున్నాడు. ఒక రహస్య ప్రదేశంలో బ్రిటిష్‌ వారికి పట్టుబడ్డాడు. అల్లూరి ఆచూకీ తెలుప మని మల్లుదొరను చిత్రహింసలు పెట్టినా ఏమీ చెప్పలేదు. 1924 మే 7న పట్టు బడిన అల్లూరి వీరమరణం పొందాడు. వాల్తేరు ఏజెన్సీ న్యాయమూర్తి మల్లు దొరకు మరణశిక్ష విధిస్తూ తీర్పు చెప్పాడు. మల్లుదొర అప్పీలు చేయగా మరణ శిక్షణను ద్వీపాంతరవాస శిక్షగా మార్చారు. 1937లో అండమాన్‌ జైలు నుంచి విడుదౖలñ కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో చేరారు. 1952లో జరిగిన పార్లమెంటు ఎన్నికలలో విశాఖపట్నం ఏజెన్సీ నుంచి గెలుపొంది ఆదివాసీలలో తొలి పార్లమెంటు సభ్యుడిగా వ్యవహరించారు. 1969 జూలై 21న తుదిశ్వాస విడిచారు.– గుమ్మడి లక్ష్మీనారాయణ, ఆదివాసీ రచయితల వేదిక వ్యవస్థాపకుడు

కంపెనీల రూపంలో వ్యాపారం నిర్వహించడం 1600 సంవత్సరంలో ‘ఈస్ట్‌ ఇండియా కంపెనీ’తో ప్రారంభమైనదని చెప్పవచ్చు. చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు చేసేవారు సాధారణంగా సొంత యాజమాన్యంలో లేక భాగస్వామ్యంలో వ్యాపారాలు నిర్వ హిస్తుంటారు. పెద్ద ఎత్తులో వ్యాపారాలు నిర్వ హించాలంటే, ఆర్థిక వనరులు సమకూర్చుకోవడానికి ‘కంపెనీ’ రూపంలో వ్యాపారం నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది. 19వ శతాబ్దం మధ్య నుంచి కంపెనీల రిజిస్ట్రేషన్‌ ప్రారంభమైంది. ప్రస్తుతం మన దేశంలో రిజిస్టర్‌ అయిన కంపెనీల సంఖ్య దాదాపు 28 లక్షలు.ఎప్పుడైతే కంపెనీలు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలను శాసించడం మొదలైందో, అప్పుడే వాటి సామాజిక బాధ్యత (కార్పొరేట్‌ సోషల్‌ రెస్సాన్సిబి లిటీ–సీఎస్‌ఆర్‌) గురించి కూడా చర్చమొదలైంది. హోవార్డ్‌ బోవెన్‌ 1953లో మొదటిసారిగా, ‘కార్పొ రేట్ల సామాజిక బాధ్యత’ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. సామాజిక విలువలకు అనుగుణంగా కంపె నీల నిర్ణయాలు, పాలసీలు ఉండాలనీ, సమాజ అభివృద్ధికి ఆర్థికంగా సహాయపడాలనీ ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఆర్థిక శాస్త్రంలో నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ గ్రహీత మిల్టన్‌ ఫ్రైడ్‌మ్యాన్‌ మాత్రం చట్టబద్ధంగా వ్యాపారం నిర్వహించి, కంపెనీలను లాభాల బాట పట్టించడం, కంపెనీ వాటాదారుల సంపద పెంచడం మాత్రమే ‘కార్పొరేట్ల సామాజిక బాధ్యత’ అని వాదించారు.కంపెనీలు సామాజిక బాధ్యతలను కూడా నిర్వహిస్తే, ఆదాయపు పన్ను రాయితీలు, ఇతర ప్రోత్సాహకాలను అందిస్తామని ప్రపంచ దేశాలు వాటిని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. భారత ప్రభుత్వం ఒక అడుగు ముందుకేసి, కంపెనీ చట్టం–2013 లోని సెక్షన్‌ 135 ద్వారా సామాజిక బాధ్యతలను నిర్వర్తించడం కంపెనీలకు తప్పనిసరి చేసింది. చట్టంలో పొందుపరచిన సామాజిక బాధ్యతలను నిర్వర్తించకుంటే, అందుకు బాధ్యులైన కంపెనీ అధికారులకు మూడేళ్ల వరకు జైలుశిక్షను కూడా నిర్దేశించింది. ఆ విధంగా, ప్రపంచం మొత్తం మీద, శాసనం ద్వారా సామాజిక బాధ్యతలను నిర్వర్తించడం తప్పనిసరి చేసిన మొట్టమొదటి దేశంగా భారత్‌ నిలిచింది. తరవాత, 2020లో జైలు శిక్ష స్థానంలో జరి మానాను విధించాలని పార్లమెంటు చట్టాన్ని సవ రించి కంపెనీలకు ఊరట కలిగించింది. సవరించిన చట్టం ప్రకారం, సామాజిక బాధ్యతలకై నిర్దే శించిన ఖర్చు చేయని డబ్బుపై రెండింతల జరి మానా ప్రభుత్వానికి కంపెనీ చెల్లించాలి. అందుకు బాధ్యులైన కంపెనీ అధికారులకు రెండు లక్షల వరకు జరిమానా విధించవచ్చు. ఇంకా, తన సామాజిక బాధ్య తను ఏ పరిస్థితుల్లో నిర్వర్తించ లేకపోయిందో వివరణ ఇవ్వాలి.లక్ష్యం నెరవేరినట్టే!గడిచిన ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఐదు కోట్ల రూపాయల లాభం, వెయ్యి కోట్ల రూపాయల ఆదాయం, 500 కోట్ల రూపాయల నెట్‌వర్త్‌ను కంపెనీలు కలిగి ఉంటే... అవి తమ లాభాల్లో కనీసం 2 శాతం సీఎస్‌ఆర్‌ కార్యకలాపాలపై ఖర్చు చేయాలి. అది కూడా చట్టం నిర్దేశించిన 12 విభాగాలలో నుంచి ఒక దాన్ని ఎంచుకోవాలి. విద్య, వైద్యం, పర్యావరణం, గ్రామీణాభివృద్ధి, విపత్తు నిర్వహణ వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి. సీఎస్‌ఆర్‌పై చేసిన ఖర్చుపై ‘బిజినెస్‌ ఎక్స్‌పెండి చర్‌’ కింద ఆదాయపు పన్ను మినహాయింపు లేదు.అయితే, ఈ చట్టం చేయకముందే ఎన్నో ఏళ్లుగా, టాటాలు, బిర్లాలు, మరెన్నో కార్పొరేట్‌ సంస్థలు విద్య, వైద్యం లాంటి ఎన్నో సామాజిక విషయాలపై స్వచ్ఛందంగా కోట్లాది రూపాయలు ఖర్చు పెట్టాయి. కానీ చట్టం చేసిన తరువాత, గత పదేళ్ళలో కార్పొరేట్‌ సంస్థలన్నీ కలిసి 2 లక్షల కోట్ల రూపాయలకు పైన తమ సామాజిక బాధ్య తను నిర్వర్తించడానికి ఖర్చు చేశాయి. ఇది గర్వించదగ్గ విషయం. న్యాయవ్యవస్థలో, మౌలిక సదుపాయాల కొరత వల్ల కూడా, కేసులు విపరీ తంగా పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. కాబట్టి, న్యాయ వ్యవస్థను కూడా సీఎస్‌ఆర్‌లో 13వ విభాగంగా చేర్చుతూ చట్టాన్ని సవరించాలి.– హరీష్‌ కుమార్‌ కొలిచాల, న్యాయవాది, రిటైర్డ్‌ అసిస్టెంట్‌ జనరల్‌ మేనేజర్‌ (లా), యూనియన్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా

భారతీయ సంస్కృతిలో గురువుకు ఉన్న స్థానం అద్వితీయం. అందుకు ఈ కథ ఒక ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు: ఒక రోజు గురువు, దేవుడు ఇరువురూ కలిసి ఓ వ్యక్తి దగ్గరకు వచ్చారు. వెంటనే అతడు భగవంతుని పాదాలను తాకి నమస్కరించబోయాడు. భగవంతుడు అతణ్ణి ఆపి, ‘ముందు నీ గురువును పూజించు’ అన్నాడు. సరే అని, అతడు గురువును పూజించడం ప్రారంభించాడు. కానీ గురువు ‘శిష్యా, నేను భగవంతుడిని నీ ఇంటికి తీసుకువచ్చాను, కాబట్టి నువ్వు ముందు భగవంతుడిని పూజించాలి’ అన్నారు.గురువు సలహా విని, శిష్యుడు భగవంతునివైపు తిరిగాడు. ‘నీ జీవితంలోకి భగవంతుడిని తీసుకువచ్చింది నీ గురువే. నన్ను చేరుకోవడానికి సరైన మార్గాన్ని నీకు చూపింది ఆయనే, కాబట్టి నువ్వు ముందు ఆయనను పూజించాలి’ అన్నాడు భగవంతుడు. ‘నేను భగవంతుని వద్దకు మార్గం చూపినప్పటికీ, ప్రతిదానికీ ఆయనే బాధ్యుడు, కాబట్టి నువ్వు ముందు భగవంతుని ఆశీర్వాదం పొందడం మంచిది’ అన్నారు ఈసారి గురువు. దీంతో శిష్యుడు దేవుని ఉద్దేశించి ‘తండ్రీ, గురువుగారు చెప్పేదంతా నిజమే కదా’ అన్నాడు. అందుకు భగవంతుడు ‘కర్మఫలాలను బట్టి, నేను ఎలాంటి భేదం లేకుండా జనులకు సుఖదుఃఖాలను ఇస్తాను. నేను ఎవరికీ కీడుగానీ, మేలుగానీ చేయను. ప్రతి వ్యక్తికీ వారి కర్మఫలాన్నే ఇస్తాను. కానీ గురువు అలాంటివాడు కాదు. ఆయన పవిత్రుడు. నిరాడంబరుడు. ప్రేమమయుడు. గురువు మార్గదర్శకత్వం కోరిన శిష్యుడిని, అతను ఎలా ఉన్నాడో అలాగే స్వీకరిస్తాడు. నన్ను చేరే మార్గాన్ని అతనికి చూపించి ఆశీర్వదిస్తాడు. అతను ఎలా ఉన్నా సరే సరిదిద్దుతాడు. శిష్యుడి కర్మఫలాల నుండి అతడిని కాపాడుతాడు. అతనితో ఉండి మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు. కానీ నేను అలా చేయను. అందువల్ల, గురువే దేవుడి కన్నా ఉన్నతుడు’ అన్నాడు.– యామిజాల జగదీశ్‌

‘విద్య సమాజ భవిష్యత్తుకు పాస్‌పోర్ట్‌ లాంటిది. రేపు అనేది, ఈ రోజే దానికోసం సిద్ధపడే వాళ్లకే సొంతం’ అంటాడు అమెరికన్‌ పౌర హక్కుల ఉద్యమకారుడు మాల్కం ఎక్స్‌. ప్రపంచంలో మున్ముందు సంభవించగల సాంకేతిక మార్పులకు, ఉద్యోగ మార్కెట్‌ అవలంబించే కొత్త రిక్రూట్‌మెంట్‌ విధానాలకు అనుగుణంగా విద్యా నిపుణులు రూపొందించిన ‘ఫ్యూచర్‌ రెడీ కోర్సులు’ విద్యార్థులను రేపటిని సొంతం చేసుకోవడానికి సిద్ధం చేస్తాయి.మెరుగైన ఉపాధి అవకాశాలు అందిపుచ్చుకునేందుకు డేటా సైన్స్‌, కృత్రిమ మేధ (ఏఐ), సైబర్‌ సెక్యూరిటీ వంటి ఫ్యూచర్‌ రెడీ కోర్సులు విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలల్లోనూ అందుబాటులో ఉండటం గమనించాల్సిన సంగతి. ‘ఇరవై ఒకటో శతాబ్దంలో నిరక్షరాస్యులు అంటే చదవడం, రాయడం రానివారు కాదు; నేర్చుకోవడం, నేర్చు కున్నదాన్ని వదిలేయడం, మళ్లీ కొత్తగా నేర్చుకోవడం తెలియని వారే’ అంటాడు అమెరికన్‌ రచయిత, ఫ్యూచరిస్ట్‌ ఆల్విన్‌ టాఫ్లర్‌. ప్రస్తుతం డేటా సైన్స్‌, ఏఐ, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ ఇత్యాది కోర్సులు, టాఫ్లర్‌ చెప్పినట్టుగా విద్యార్థుల వ్యక్తిగత ప్రతిభకు తగిన గుర్తింపునూ, సరిపడా ఆదాయాన్నీ తెచ్చిపెడతాయి. అందుకే ఈ కోర్సు లకే యువకులు అత్యధికంగా ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. మునుపటితో పోల్చితే పూర్తి అధునాతనమైన ఈ కోర్సుల్లో ఒక్కోదానికి ఒక్కో ప్రత్యేకత. కోట్ల కొద్దీ ఉన్న పాత సమాచారాన్ని అర్థంచేసుకొని, భవిష్యత్తులో ఏం జరగబోతుందో ముందే ఊహించే సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందుబాటులోకి వచ్చింది. మనం యూట్యూబ్‌ లేదా నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ఒక వీడియో చూడగానే ‘మీకు ఇది కూడా నచ్చుతుంది’ అంటూ కింద కొన్ని ఆప్షన్స్‌ వస్తుంటాయి. ఇది డేటా సైన్స్‌ మహిమే. మనుషుల్లాగే సొంతంగా ఆలోచించి నిర్ణ యాలు తీసుకునే తెలివితేటలు యంత్రాలకు వచ్చేశాయి. డ్రైవర్‌ లేకుండా దానంతటదే రోడ్లపై నడిచే ‘టెస్లా’ కార్లు, మనతో మనిషిలా మాట్లాడే ‘చాట్‌జీపీటీ’... కంప్యూటర్లకు కళ్ళు, చెవులు, మెదడు వచ్చేశాయి. ఇది ఏఐ పుణ్యమే!మారిన మార్కెట్‌ స్వరూపం మన డబ్బును, వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని రక్షించే ఒక అదృశ్య సైన్యం మనకు అందుబాటులో ఉంది. మన బ్యాంక్‌ అకౌంట్‌ హ్యాక్‌ కాకుండా వచ్చే ఓటీపీలు, ఫోన్‌ లాక్‌ చేసే బయోమెట్రిక్‌ సిస్టమ్స్‌ ఇలా చాలా విషయాల్లో ఈ అదృశ్య సైన్యం పర్యవేక్షిస్తూ అభయ హస్తం చూపుతుంది. ఇదే సైబర్‌ సెక్యూరిటీ. ఇట్లాంటి ఫ్యూచర్‌– ప్రూఫ్‌ కోర్సుల ఫలితంగానే కాలేజీలు కేవలం డిగ్రీలు ఇచ్చే ఫ్యాక్టరీ లుగా కాకుండా, విద్యార్థులను ఆధునిక సవాళ్లను ఎదుర్కొనే సమ ర్థులుగా రూపొందించే నైపుణ్య కేంద్రాలుగా నిలబడుతున్నాయి.ఈ కోర్సులను పూర్తి చేసి ఫేస్‌బుక్, అమెజాన్, యాపిల్, నెట్‌ఫ్లిక్స్, గూగుల్‌ వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక సంస్థలకు ఎంపికైతే, ఫ్రెషర్‌ స్థాయిలోనే నెలకు 1.5 లక్షల నుండి 2 లక్షల పైనే ప్రారంభ వేతనం లభిస్తోంది. ఈ ‘ఫాంగ్‌’ సంస్థలు అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞా నాన్ని ఉపయోగించి, సంప్రదాయ వస్తుసేవల రంగాన్ని పూర్తిగా డిజిటలైజ్‌ చేశాయి. వినియోగదారులు వస్తువులను కొనుగోలు చేసే విధానం నుండి సేవలను పొందే విధానం వరకు ఈ సంస్థలు సృష్టించిన డిజిటల్‌ ఎకోసిస్టమ్‌ మార్కెట్‌ స్వరూపాన్నే మార్చేసింది. ఒక్కమాటలో, ఈ ఫ్యూచర్‌ రెడీ కోర్సులు ‘నేర్చుకోండి, సంపాదించండి, ఎదగండి’ నినాదానికి ఆచరణాత్మక రూపాలు. – ప్రొ. బెల్లి యాదయ్య, ప్రధానాచార్యులు, ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల, నకిరేకల్‌

స్వాతంత్య్ర సమరయోధగా, రాజకీయ నాయకురాలిగా, త్యాగ శీలిగా ప్రఖ్యాతురాలైన సుశీలా నయ్యర్‌ గొప్ప వైద్యులు కూడా. ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్‌లో అంతర్భాగంగా ఉన్న కుంజాలో 1914 డిసెంబర్‌ 26న ఆమె జన్మించారు. న్యూఢిల్లీలోని లేడీ హార్డింజ్‌ మెడికల్‌ కళాశాలలో ఎంబీబీఎస్‌ పూర్తి చేసిన సుశీల 1939లో గాంధీజీ కార్య దర్శిగా పనిచేసే తన అన్న ప్యారేలాల్‌ను కలవడానికి వార్ధా వెళ్లారు. అక్కడ కలరా సోకినప్పుడు సుశీల ఒక్కరే ఆ మహమ్మారిని లొంగ దీయగలిగారు. ఈ విజయాన్ని గాంధీజీ ఎంతో కొనియాడారు. పిమ్మట బి.సి. రాయ్‌ ఆమెను గాంధీ దంపతుల వ్యక్తిగత వైద్యు లుగా నియమించారు.క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమ సమయంలో గాంధీ, కస్తూర్బా దంపతులతో పాటు ఆమె కూడా ఆగాఖాన్‌ భవనంలో బందీగా ఉన్నారు. కస్తూర్బా మరణించిన తర్వాత, 1945లో సేవాగ్రామ్‌లో ‘కస్తూర్బా హాస్పిటల్‌’ను ప్రారంభించారు. అదే ఇప్పుడు ‘మహాత్మా గాంధీ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ మెడికల్‌ సైన్సెస్‌’గా అభివృద్ధి చెందింది.సుశీల ఉన్నత చదువుల కోసం అమెరికా వెళ్లి 1950లో భారతదేశం తిరిగి వచ్చి ఫరీదాబాద్‌లో ‘ట్యూబర్‌ కులోసిస్‌ శానిటోరియం’ ప్రారంభించారు. ‘గాంధీ మెమోరియల్‌ లెప్రసీ ఫౌండేషన్‌’కు సారథ్యం వహించారు. 1952లో రాజకీయాలలో ప్రవేశించారు. జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ మంత్రి వర్గంలో ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమశాఖ సహాయ మంత్రిగా సేవలందించారు. ఈ హోదాలో ఢిల్లీలో ఎమర్జెన్సీ మెడికల్‌ సర్వీసెస్‌ను ప్రారంభించడంతోపాటు, పలు రోగాల నిర్మూలనకు మౌలికమైన ఆరోగ్య పథకాలు ప్రారంభించారు. 1955లో ఢిల్లీ విధాన సభకు స్పీకర్‌గా ఎంపికయ్యారు.1962లో రెండవసారి కేంద్ర ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి బాధ్యతలు స్వీకరించి 1967 దాకా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో కుటుంబ నియంత్రణ, స్త్రీల, పిల్లల ఆరోగ్యం సంరక్షణా కార్యక్రమాలతో పాటు మలేరియా, సుఖరోగాలు, క్షయ, కుష్టు వంటి వ్యాధుల నిర్మూలనకు పలు పథకాలు చేపట్టారు. సమాజం పట్ల ఎంతో ఆర్తి ఉన్న సుశీల అవివాహితగానే ఉండిపోయారు. కుటుంబ నియంత్రణ, మద్యపాన నిషేధంలో స్త్రీల పాత్ర గురించి రెండు పుస్తకాలు వెలువరించారు. గాంధీజీ, కస్తూర్బాలకు సంబంధించి మరో ఎనిమిది పుస్తకా లను రచించిన డా‘‘ సుశీలా నయ్యర్‌ 2001 జనవరి 3న సేవాగ్రామ్‌లో గుండెపోటుతో 86 ఏళ్ల వయసులో కనుమూశారు.– డా. నాగసూరి వేణుగోపాల్‌, ఆకాశవాణి విశ్రాంత ఉన్నతాధికారి

ఒక పల్లెటూరి శివారులో ఒక వృద్ధుడు నివసించేవాడు. కొన్ని నెలల క్రితం అతడి భార్య చని పోయింది. భార్య చనిపోయి నెలలు గడిచినా, ఆమె జ్ఞాపకాలు అతడి హృదయాన్ని విడిచిపెట్టేవి కాదు. ఒకరోజు, భారమైన మనసుతో దేవాలయానికి వెళ్లాడు. పూజారి ‘ప్రాణులన్నీ అశాశ్వతములే.ఈ ధర్మాన్ని అంగీకరించినప్పుడు మాత్రమే దుఃఖం తగ్గుతుంది. మనసు ఉపశమిస్తుంది!’ అన్నాడు. ఆ మాటలు అతని హృదయంలో ఆలోచనను రేకెత్తించాయి. ఇంటికి తిరిగి వచ్చి, భార్య ఇష్టపడే తోటలో కూర్చున్నాడు. అక్కడ ఒక వాడిపోయిన పువ్వు అతడి కనుల ముందే రాలి నేలపై పడింది. అతడు దాన్ని చేతిలోకి తీసుకుని మృదువుగా పలికాడు: ‘నువ్వు వచ్చావు, వెళ్లిపోయావు. కానీ నీ సువాసన మాత్రం మిగిలింది.’ఆ తరువాత అతడు ప్రతిరోజూ అశాశ్వత ధర్మం గురించి ధ్యానం చేయడం మొదలుపెట్టాడు. కొద్ది రోజుల్లోనే అతని హృదయం తేలికైంది. భార్యను కోల్పోయిన బాధ తగ్గలేదు కానీ ఆమెను ప్రేమించిన శాంతి పెరిగింది. ‘అశాశ్వతత్వాన్ని అంగీకరించడం అంటే విడిచిపెట్టడం కాదు, మనసును విముక్తి చేయడం! అనుకున్నాడు. మహా భారతం, శాంతిపర్వంలోని ఈ పద్యం అతడికి జ్ఞాపకానికి వచ్చింది.'కం. భూతము లనిత్యములు, నీవీ తెరువెప్పుడును విం దహీన ధృతిన్‌ నీచేతోగతి నలవఱపుముభూతానిత్యత్వ మదియ పుచ్చును వగలన్‌'‘ప్రాణులన్నీ అశాశ్వతములే. ఈ ధర్మాన్ని గురించి ఎప్పుడూ వింటూనే ఉన్నావు. కనుక, ధైర్యం నిండిన మనస్సుతో, ప్రాణములు అశాశ్వతాలనే ధర్మాన్ని అభ్యసించడం మొదలుపెట్టు.ఆ జ్ఞానమే అన్ని దుఃఖాలను పోగొట్టి మనసుకు ఉపశమనాన్ని కలిగిస్తుంది!’ అని తనవంటి వారి గురించే చెప్పినట్లున్న పై పద్యం భావాన్ని స్ఫురణకు తెచ్చుకున్నపుడు అతడిలోని దుఃఖం పూర్తిగా ఉపశమించి, మనసుశాంతిని పొందింది.– భట్టు వెంకటరావు

చెట్లను రాల్చుకుని గంపలకు ఎత్తుకునేవి కావు ‘నినాదాలు’! నిరసనకారులే ‘నినాదాలకు’ గుత్తులు గుత్తులుగా ప్లకార్డులై కాస్తారు. రేపటి నుండి వర్షాకాల సమావేశాలు. పార్లమెంట్‌ ప్రాంగణంలో ఎంపీలు ఎలాంటి నిరసనలు, ధర్నాలు, సమ్మెలు, దీక్షలు చేయకూడదని లోక్‌సభ స్పీకర్‌ ఆదేశాలు!వర్షం కురవకూడదని పార్లమెంటు భవనం పైకెక్కి నిబంధనలు విధిస్తే ఆకాశం ఆలకిస్తుందా? మబ్బులు ఎక్కడివక్కడ తేలిపోతాయా? ఉరుములు వెళ్లి దిక్కుల్లో దాక్కుంటాయా? పిడుగులు మౌనంగా గొడుగుల కిందకు చేరతాయా? ఏం జరగబోతున్నాయి లోపల? పార్లమెంట్‌ సమావేశాలే కదా! ఎవరు వెళ్లబోతున్నారు లోపలికి? పార్లమెంటు సభ్యులే కదా! సభ్యుల్లో ఒక్కరైనా ఒక్క నినాదమైనా ఇవ్వకుండానే, నిరసన గళం వినిపించకుండానే పార్లమెంటుకు ఎన్నికై వచ్చి ఉంటారా?! దీక్షలు, ధర్నాలు చేయకుండానే విద్యార్థి సంఘాలను, కార్మిక ఉద్యమాలను నడిపి ఉంటారా?!నినాదం నిన్ను స్కూల్లోనో, కాలేజ్‌లోనో పట్టుకుంటుంది. అక్కడ వదిలేసినా, నువ్వు పని చేసే ఫ్యాక్టరీలో చిమ్నీ పొగలోంచి వచ్చి నిన్ను కమ్మేస్తుంది. నిన్ను నిరసనకారుడిని చేస్తుంది. నినాదాలను నిషేధిస్తూ స్పీకర్‌ తన సెక్రెటేరియట్‌ జనరల్‌ చేత ‘ప్రకటన లాంటి చట్టం’ చేయించినప్పుడు, నా తండ్రి మాపన్న నన్ను మందలించటం గుర్తొచ్చింది.‘‘పొద్దున్నే లేస్తావు. సమ్మెలు, నిరసనలు అని వెళ్తావు. చట్టం అంటే నీకు గౌరవం లేదా, కనీసం భయం లేదా...’’ అని ఆందోళనచెందేవారు ఆయన. చట్టానికి కదా పౌరులంటే గౌరవం ఉండాలి! చట్టానికి కదా పౌరులంటే భయం ఉండాలి! నాన్నకు తెలియక కాదు. తన కొడుకు చేతిని ‘నినాదపు పిడికిలి’ నుంచి విడిపించాలని ఆయన ప్రయత్నం. నినాదం నన్ను ఈ జన్మకూ, ఏ జన్మకూ వదిలేది కాదు.రజాకార్లు ఇంటికి నిప్పు పెట్టినప్పుడు ఆ చీకటి మధ్యాహ్నం ఆరేళ్ల వయసులో నాకు అంటుకున్న నినాదం; ఆ మంటల్లో అమ్మ, చెల్లి, మామయ్య కాలి పోయినప్పుడు నా చేత పెడబొబ్బలు పెట్టించిన నినాదం; నాన్న నన్ను నెలరోజులు అడవిలో దాచి, నాకోసం ఊళ్లో బంధువుల ఇళ్లకు భిక్షాటనకు వెళ్లినప్పుడు నన్ను జోలె పట్టిన నినాదం;కూలీగా నాన్న పని చేస్తున్న మిల్లులో, ఆ మిల్లు నడిపే బడి... పేద పిల్లలకు ట్రైనింగ్‌ లేని టీచర్లతో, పెద్దవాళ్ల పిల్లలకు పేరున్న టీచర్లతో పాఠాలు చెప్పిస్తున్నప్పుడు నన్ను పలకపై దిద్దిన నినాదం... ఇప్పుడీ సమావేశా లలో నా నిరసనను తెలియజేయకుండా నన్ను ఆపుతుందా? నీట్‌ అవకతవకలు, డీలిమిటేషన్‌ దురుద్దేశాలు, ఫిరాయింపు ఆపరేషన్‌లు, ఓటర్ల జాబితా అక్రమ సవరణల మీద నన్ను మౌనం వహించనిస్తుందా?పార్లమెంటు సమావేశాలలో పార్టీ అనుసరించాల్సిన వ్యూహాలపై 10 జన్‌పథ్‌లోని సోనియాజీ నివాసంలో జరిగిన సమావేశం ముగిశాక, బయటికి వస్తున్నప్పుడు రాహుల్‌ గాంధీ నన్ను ఒక్క చిరునవ్వుతో ఆపారు.‘‘ఖర్గేజీ, ప్రతి మాన్సూన్‌ సెష¯Œ ్స ప్రారంభా నికీ కాస్త అటూ ఇటుగా ఒక ప్రత్యేకత ఉంటుంది. అదేమిటో చెప్పండి’’ అన్నారు రాహుల్‌. ఆయన దేని గురించి మాట్లాడుతున్నారో నేను వెంటనే గ్రహించలేకపోయాను. ‘‘సరే, జూలై 21కి మీకేం గిఫ్టు కావాలో చెప్పండి ఖర్గేజీ...’’ అని మళ్లీ అడిగారు రాహుల్‌. అప్పుడు జ్ఞాపకానికి వచ్చింది! ఈ 85 ఏళ్ల వయసులోనూ ప్రజల కోసం పాటు పడవలసిన పని ఒకటి ఉండటం, ప్రజల తరఫున ప్రదర్శన జరపటానికి చేతిలో ఒక నినాదం ఉండటం... వీటిని మించిన బర్త్‌ డే గిఫ్ట్‌ ఏముంటుంది?!- మాధవ్‌ శింగరాజు

వరి సాగు ప్రపంచవ్యాప్తంగా హరిత గృహ వాయువుల (గ్రీన్‌ హౌస్‌ గ్యాసెస్‌) ఉద్గారాలకు ముఖ్యమైన వ్యవసాయ కార్యకలాపాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ నివేదిక ప్రకారం, దశాబ్ద కాలంలో కార్బన్‌ డయాక్సైడ్‌ 11.4 శాతం పెరిగింది. వాతావరణ మార్పులకు కారణమవుతున్న కార్బన్‌ ఉద్గారా లలో 30 శాతం వ్యవసాయం ద్వారా విడుదలవుతున్నాయి. కొద్దిపాటి మార్పులు చేస్తే వ్యవసాయ రంగం నుండి వెలువడే ఉద్గారాలను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.కర్బన ఉద్గారాలు, ముఖ్యంగా మీథేన్‌ వెలువడే పంటపొలాల్లో అనేక పర్యావరణహిత సాగు పద్ధతులను అనుసరించడం ద్వారా అతి తక్కువ స్థాయికి తగ్గించడం మాత్రమే కాకుండా అంతకన్నా ఎక్కువ కర్బనాన్ని వాతావరణంనుంచి సంగ్రహించి భూమిలో స్థిరీకరించే దిశగా యాజమాన్య పద్ధతులుపాటించవచ్చు.నీటినిల్వ వరి సాగుతో పోలిస్తే అడపా దడపా నీటి పారుదల ద్వారా సాగు చేసే వరి కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గిస్తుంది. ఇంకా వరుసల మధ్యలో మురుగునీటిని తీసివేయడం వలన దిగుబడిలో వ్యత్యాసం లేకుండా 50 శాతం వరకు ఉద్గారాలను తగ్గించుకోవచ్చు. దీని వలన కార్బన్‌ క్రెడిట్‌లు ఎకరాకు 1–2 చొప్పున పొంద వచ్చు. నేరుగా దమ్ములో వరి విత్తడం ద్వారా, వరి నాటు పద్ధతితో పోల్చుకుంటే 16–54% మీథేన్‌ వాయువు విడుదల తగ్గుతుంది. దమ్ము చేసి వరి నాటే పద్ధతి నుంచి నేరుగా వరి విత్తే పద్ధతిని అవలంబించి, కలుపు రసాయనాల ద్వారా కలుపు నివారించి, నీటి యాజమాన్యం చేపట్టి, యాంత్రీకరణ ద్వారా కొంత మేర మీథేన్, నైట్రస్‌ ఆక్సైడ్‌ ఉద్గారాలను తగ్గించుకోవచ్చు. వరిలో అధిక మోతాదులో నత్రజని వాడటం వలన మిథనోజెనిక్‌ బ్యాక్టీరియా చర్యను తగ్గించి 30–50 శాతం మిథేన్‌ ఉద్గారాలు తగ్గించవచ్చు. వేపచెక్క, వేపనూనె, వేప పూసిన యూరియా వాడటం వల్ల కర్బన ఉద్గారాల విడుదలను తగ్గించుకోవచ్చు. సమగ్ర పోషక యాజమాన్య పద్ధతుల ద్వారా నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం ఎరువులతో పాటుగా పశువుల ఎరువు వర్మీ కంపోస్ట్, కోళ్ల ఎరువును జాగ్రత్తగా ఉపయోగించాలి. ఎందుకంటే సేంద్రియ ఎరువులు రసాయన ఎరువులు కంటే ఎక్కువ మిథేన్, నైట్రస్‌ ఆక్సైడ్, బొగ్గు పులుసు వాయువు లాంటి ఉద్గారాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. వరి గడ్డి కాల్చడం వల్ల కాలుష్యం, కర్బన ఉద్గారాలు విడుదలై జీవ వైవిధ్యం దెబ్బతింటుంది. వరిగడ్డిని కంపోస్ట్‌ చేసి కానీ లేదా భూమిలో కలియ దున్నటం వలన నేలలో సేంద్రియ కర్బనం పెరుగుతుంది. ఖరీఫ్‌లో వరి కోసిన తర్వాత వరి గడ్డి మల్చింగ్‌ చేయడం వలన నైట్రస్‌ ఆక్సైడ్‌ 10% తగ్గింది కానీ మీథేన్‌ 8% పెరిగినది. దీని వలన నేలలో సేంద్రియ కర్బనం పెరుగుతున్నందువలన ఈ పద్ధతిని ప్రోత్సహించాలి. సహజ వ్యవసాయం, సమీకృత సేంద్రియ వ్యవసాయ పద్ధతులను పాటించాలి. ఈ సమీకృత వ్యవసాయ విధానంలో వరినాట్లు వేసిన తరువాత, వరి పంట చుట్టూ కందకంలా చేసుకొని అందులో చేపల పెంపకం, అలాగే కందకం గట్టుపై కూరగాయలు, ఆకు కూరలు, పండ్ల మొక్కలు, పూలు మొక్కలు, ఇతర ధాన్యపు పంటలు సాగుచేయాలి. ఈ పంటలతో పాటుగా పాడి, కోళ్ళ పెంపకం చేపట్టినట్లైతే కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గించుకోవచ్చు.కర్బన క్రెడిట్‌–కర్బన మార్కెట్లు కర్బన క్రెడిట్‌ అనేది వాతావరణంలోకి విడుద లయ్యే హరిత గృహ వాయువుల ఉద్గారాలను తగ్గించడం లేదా తొలగించడం ద్వారా సంపాదించే వ్యాపారయోగ్యమైన ధ్రువీకృత యూనిట్‌. సాధారణంగా ఒక కర్బన క్రెడిట్‌ = ఒక మెట్రిక్‌ టన్ను (1000 కిలోగ్రాములు) కార్బన్‌ డై ఆక్సైడ్‌ లేదా దానికి సమానమైన ఇతర హరిత గృహ వాయువుల ఉద్గారాల తగ్గింపును సూచిస్తుంది.పరిశ్రమలు, సంస్థలు లేదా వ్యక్తులు తమ ఉద్గారాలను పూర్తిగా తగ్గించలేని పరిస్థితిలో, ఇతరులు సాధించిన ఉద్గారాల తగ్గింపుకు సంబంధించిన కర్బన క్రెడిట్లను కొనుగోలు చేసి తమ ఉద్గారాలను సమ తుల్యం చేసుకోవచ్చు.వరి సాగులో నీటి నిర్వహణ, ఎరువుల సమర్థ వినియోగం, మీథేన్‌ ఉద్గారాల తగ్గింపు వంటి పద్ధతుల ద్వారా వాతావరణంలోకి విడుదలయ్యే హరిత గృహ వాయువులను తగ్గిస్తే, ఆ తగ్గింపును కొలిచి ధ్రువీకరించిన తర్వాత రైతులకు లేదా రైతు సమూహాలకు కార్బన్‌ క్రెడిట్లు జారీ చేస్తారు. దీనివల్ల అదనపు ఆదాయం, నీటి వినియోగంలో గణనీయమైన ఆదా, సాగు ఖర్చుల తగ్గింపు, నేల ఆరోగ్యం మెరుగుదల, వాతావరణ మార్పులకు అనుకూలమైన వ్యవసాయం, అంతర్జాతీయ కార్బన్‌ మార్కెట్లలో భాగస్వామ్యం రైతులకు చేకూరతాయి. – డా‘‘ బి. సహదేవ రెడ్డి, డా‘‘ కె. తేజస్వరరావు ,ఆచార్య ఎన్జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వ విద్యాలయ శాస్త్రవేత్తలు

సామాజిక కార్యకర్త సోనమ్‌ వాంగ్‌చుక్‌ జూన్‌ 28 నుంచి ఢిల్లీలోని జంతర్‌మంతర్‌ వద్ద ‘నిరవధిక నిరాహార దీక్ష’లో ఉన్నాడు. బరువు తగ్గాడు. బలహీనపడ్డాడు. అయినా ప్రభుత్వం పట్టనట్లు వ్యవహరిస్తోంది. వాంగ్‌చుక్‌ లద్ధాఖ్‌లోని ఉలేటోక్ఫో గ్రామ నివాసి. పర్యావరణ కార్యకర్త. విద్యా సంస్కర్త. హిమాలయ ప్రాంతానికి అనువైన ‘ఐస్‌ స్థూప’ అనే కృత్రిమ మంచు నిల్వ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసి, అంతర్జాతీయ గుర్తింపును పొందారు. విద్యార్థులకు ‘ప్రత్యామ్నాయ విద్య’ను అందించాలనే లక్ష్యంతో ‘సెక్‌మోల్‌’ విద్యా సంస్థను స్థాపించారు. 2018లో ‘రామన్‌ మెగసెసే’ అవార్డును అందుకున్నారు.ఆయనకు దీక్షలు చేయడం కొత్తేమీ కాదు. ‘లద్ధాఖ్‌ను భారత రాజ్యాంగంలోని ఆరవ షెడ్యూల్‌ పరిధిలోకి తేవాలి’ అంటూ, 2024లో 21 రోజుల పాటు ‘నిరాహార దీక్ష’ చేశారు. ప్రస్తుత దీక్ష సంగతికి వస్తే: ఈ ఏడాది మే నెలలో జరిగిన ‘నీట్‌’ పరీక్షలో ప్రశ్నాపత్రం లీక్‌ అయ్యింది. పరీక్ష నిర్వహణలో కొన్ని అవకతవకలు జరిగాయి. ఇది విద్యార్థుల్లో తీవ్ర ఆందోళనకు కారణమైంది. ఈ నేపథ్యంలో ‘కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ రాజీనామా చేయాలి, పరీక్షల నిర్వహణలో జవాబుదారీతనం తీసుకు రావాలి’ అంటూ ‘కాక్రోచ్‌ జనతా పార్టీ’ ఉద్యమం ప్రారంభించింది. దానికి సంఘీ భావంగా సోనమ్‌ వాంగ్‌చుక్‌ దీక్షను మొదలెట్టారు.‘పరీక్షల నిర్వహణలో సంస్కరణలు చేపడతామని, భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ఘటనలు జరగకుండా భద్రతను మరింత కట్టుదిట్టం చేస్తామని’ జాతీయ పరీక్షల సంస్థ (ఎన్‌టీఏ) తెలిపింది. కానీ ఇలాంటి హామీలను నమ్మే స్థితిలో విద్యార్థులూ, ఉద్యమకారులూ లేరు. ఎందుకంటే 2024లో బిహార్‌లో ఇలాగే జరిగింది. అప్పుడు కూడా ప్రభుత్వం కేసును సీబీఐకి అప్పగించింది. బిహార్‌లోని పట్నా, జార్ఖండ్‌లోని హజారీబాగ్‌ ప్రాంతాల్లో ప్రశ్నాపత్రం లీక్‌ అయినట్లు గుర్తించింది. ‘155 మంది విద్యార్థులు ఈ మోసంతో ప్రయోజనం పొందినట్లు’ సుప్రీమ్‌ కోర్టుకు సీబీఐ తెలియజేసింది.2019లో తమిళనాడులోనూ ఇలాగే జరిగింది. అయితే అది లీకేజీ కాదు. అది ఇంపర్సనేషన్‌ రాకెట్‌! పరీక్షలు రాయవలసిన వారి స్థానంలోకి వేరేవాళ్లు వెళ్లి పరీక్షలు రాయడమన్నమాట! 2021, 2023లో కూడా ఇలాంటి స్కాములు కొన్ని చోట్ల జరిగాయి. కాబట్టి, ‘భవిష్యత్‌లో జరగకుండా చూసుకొంటాము’ అనే మాట నీటిమూట. 2018కి 2019 ఒక భవిష్యత్తు. 2024కు 2026 ఇంకో భవిష్యత్తు. కాబట్టి ఈ ‘భవిష్యత్తు హామీ’ అనేది ‘విద్యార్థుల భవిష్యత్తు’ నాశనం చేయడానికి తప్ప ఎందుకూ పనికిరాదు. ఆ విషయం తెలిసే వాంగ్‌చుక్‌ దీక్షకు కూర్చున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో ఢిల్లీ హైకోర్టు ‘ప్రతి పౌరుడి ప్రాణం అమూల్యమైనదే. అతడి ప్రాణాలు కాపాడేందుకు ప్రభుత్వం అన్ని విధాలా ప్రయత్నాలు చేయాలి’ అంటూ కీలకమైన ఆదేశాలు జారీ చేయడం గమనార్హం.– నన్నూరి వేణుగోపాల్‌, పౌర హక్కుల కార్యకర్త

భారతీయ ఇతిహాసాలలో శ్రీరాముడు కేవలం ధర్మప్రభువు మాత్రమే కాదు; ఆయన ఒక దూరదృష్టి గల నాయకుడు, ప్రతిభను గుర్తించే వ్యక్తి, మనుషులను తీర్చిదిద్దే సమర్థ నిర్వాహకుడు. ఆయన ఎవరినీ వారి జన్మ, హోదా, వయస్సు ఆధారంగా అంచనా వేయలేదు. ఒక వ్యక్తి పనితనం, సమర్థత, లక్ష్యానికి ఎంతగా ఉపయోగపడగలడనే ఒక్క ప్రమాణమే ఆయన ముందుండేది.వానర సేనలో హనుమంతుడు మొదట ఒక సాధారణ యోధుడిలా కనిపించవచ్చు. కానీ అతని వాక్చాతుర్యం, బుద్ధిశక్తి, సమస్య పరిష్కరణ సామర్థ్యాన్ని గమనించిన రాముడు, లంకా ప్రయాణం వంటి అత్యంత కీలకమైన బాధ్యతను హనుమకే అప్పగించాడు. చివరికి జాంబవంతుడు వంటి అనుభవజ్ఞులు కూడా హనుమంతుడిని ఆశ్రయించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. మాటలకంటే ఆచరణను గమనించే మేనేజర్‌గా శ్రీరాముడిని చూడవచ్చు. ఎవరు ఎంత చెప్పారు అనేదానికంటే, సంక్షోభ సమయంలో ఎవరు ముందుకు వచ్చారనే విషయానికే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు. అందుకే విభీషణుడు రావణుని సోదరుడైనప్పటికీ, అధికారబలం లేకపోయినా, నిజాయితీగా సరైన సలహా చెప్పగల ధైర్యం ఉందని గుర్తించి, అనేక మంది వ్యతిరేకించినా లంకకు రాజుగా నియమించాడు.చాలామంది ప్రతిభను గుర్తించిన తర్వాత అవకాశం మాత్రమే ఇస్తారు. కానీ శ్రీరాముడు నమ్మిన వారికి అధికారాన్ని కూడా అప్పగిస్తాడు. దీనికి ఉత్తమ ఉదాహరణ సుగ్రీవుడు. ఆయనను కేవలం మిత్రుడిగా కాకుండా, వానర సేనాధిపతిగా పూర్తి నిర్ణయాధికారంతో నియమించాడు. విద్య, అధికారమేమీ లేని గిరిజన మహిళ శబరి భక్తి, అంకితభావం, సేవాభావాన్ని గుర్తించి ఆమెను అనుగ్రహించడం ఆయన విశాల హృదయానికి నిదర్శనం. శ్రీరాముడి ప్రతిభా నిర్వహణ నమూనా మనకు చెప్పే సందేశం ఏమిటంటే, ప్రతిభే ప్రధాన అర్హత. బాధ్యతను స్వీకరించే ధైర్యం, బృందాన్ని ముందుకు నడిపించే నైతికతే నిజమైన నాయకత్వ లక్షణాలు. రాముడు చూపిన ప్రతిభా నిర్వహణ నమూనా నేటి సీఈవోలు, హెచ్‌ఆర్‌ నాయకులు, ప్రాజెక్ట్‌ మేనేజర్లకు విలువైన పాఠం.– డా. బాలాజీ దీక్షితులు పి.వి.

ప్రభుత్వ ఉద్యోగికి పదవీ విరమణ పొందిన తరువాత ఆర్థిక భరోసా కల్పించేది పెన్షన్‌. అయితే ద్రవ్యోల్బణం పెరుగు తున్నకొద్దీ పెన్షన్‌ విలువ తగ్గిపోకుండా రక్షించేందుకు డియర్‌నెస్‌ రిలీఫ్‌ (డి.ఆర్‌.) పొందే హక్కు పెన్షనర్లకు ఉంది. దీని చెల్లింపును ఆలస్యం చేయడం అంటే పెన్షనర్ల జీవన భద్రతను బలహీన పరచడమే. భారత సుప్రీంకోర్టు డి.ఎస్‌. నకారా వర్సెస్‌ యూని యన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (1983) కేసులో పెన్షన్‌ అనేది ప్రభుత్వం దయాదాక్షిణ్యంతో ఇచ్చే సాయం కాదనీ, ఉద్యోగి తన సేవల ద్వారా సంపాదించిన ఆస్తి హక్కు అనీస్పష్టంగా పేర్కొంది. పెన్షన్‌కు అను బంధమైన డియర్‌నెస్‌ రిలీఫ్‌ కూడా అదే సూత్రానికి లోబడి ఉంటుంది.ఆర్టికల్‌ 41 ప్రకారం వృద్ధాప్యంలో ప్రజలకు సామాజిక భద్రత కల్పించడం రాజ్య విధాన నిర్దేశక సూత్రాలలో ఒకటి. కాబట్టి డి.ఆర్‌.ను సకాలంలో చెల్లించడం సంక్షేమరాష్ట్ర బాధ్యత. ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పెన్షనర్లకు 37.31 శాతం డి.ఆర్‌. మాత్రమే అమలులో ఉంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ద్రవ్యోల్బణ సూచికల ప్రకారం 1.7.2024 నుండి 2.73 శాతం, 1.1.2025 నుండి 1.82 శాతం, 1.7.2025 నుండి మరో 2.73 శాతం, 1.1.2026 నుండి మరో 1.82 శాతం పెంపుదల రావలసి ఉంది. ఈ పెండింగ్‌ శాతం కేవలం గణాంకం కాదు; 3.60 లక్షల మంది పెన్షనర్ల కుటుంబాల ఆర్థిక ఇబ్బందులకు కారణం కూడా. ధరల పెరుగుదల, వైద్య వ్యయాలు, మందుల ఖర్చులు, విద్యుత్‌ చార్జీలు, నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు విపరీతంగా పెరిగిన ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో ఈ బకాయిలు వారి జీవనా«న్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి. ప్రభుత్వం ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్నదనీ, అందుకే డి.ఆర్‌. చెల్లింపుల్లో ఆలస్యం జరుగుతోందనీ అనవచ్చు. ఆర్థిక పరిమితులు ఉన్నప్పటికీ ఉద్యోగులు, పెన్షనర్లకు చెల్లించవలసిన చట్టబద్ధమైన బకాయిలను నిరవధికంగా వాయిదా వేయడం సరైన పరిపాలనా విధానం కాదు. ఈ చెల్లింపు ఆలస్యం చేయరాని బాధ్యత; అమలు చేయవలసిన న్యాయం.– టి.ఎం.బి. బుచ్చిరాజు, ఏపీ పంచాయతీరాజ్ గ్రామీణాభివృద్ధి ఇంజినీరింగ్‌ రిటైర్డ్‌ ఉద్యోగుల సంక్షేమ సంఘం రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు

‘పెన్షన్‌ ప్రభుత్వాలు ఇచ్చే భిక్ష కాదు– అది ఉద్యోగుల హక్కు’ అని సుప్రీంకోర్టు 1982 డిసెంబర్‌ 17న డి.ఎస్‌. నకారా కేసులో తీర్పు చెప్పింది. ఈ తీర్పు ప్రకారం 2024 మార్చి నుండి ఇప్పటివరకు రిటైర్‌ అయిన ఉద్యోగ, ఉపాధ్యాయులకు హక్కుగా చెల్లించాల్సిన రిటైర్మెంట్‌ బకాయిలు రెండేళ్లయినా ప్రభుత్వం చెల్లించడం లేదంటూ కొంతమంది తెలంగాణ హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. ప్రారంభంలో కోర్టు ఆదేశాల మేరకు ప్రభుత్వం చెల్లింపులు చేసింది కానీ తర్వాత ఆపింది. దీంతో కోర్టు ధిక్కారం కింద హైకోర్టులో కేసులు నమోదయ్యాయి.రిటైర్మెంట్‌ బకాయిలు 10% వడ్డీతో సహా వెంటనే చెల్లించాలని కోర్టు ఆదేశించినప్పటికీ కొంతమందికి మాత్రమే పూర్తి స్థాయిలో చెల్లించి, మరికొంత మందికి కొన్ని బిల్లులు మాత్రమే పాక్షికంగా చెల్లించి, పూర్తిగా చెల్లించామని కోర్టు ధిక్కరణకు మళ్లీ ప్రభుత్వం పాల్పడు తోంది. ఉద్యోగ, ఉపాధ్యాయులు సర్వీసులో ఉన్నప్పుడు కొంత మంది హోమ్‌ లోన్, పర్సనల్‌ లోన్, ప్రైవేటు వ్యక్తుల వద్ద అప్పులు తీసుకొన్న వారు ఇప్పటికీ వడ్డీలు భారీగా కడుతున్నారు. కాబట్టి గౌరవ హైకోర్టు ఆదేశాల మేరకు ప్రభుత్వం రిటైర్డ్‌ ఉద్యోగులకు చెల్లించాల్సిన బకాయి లపై10 శాతం వడ్డీ చెల్లించాలి.2024 మార్చి నుండి 2026 జూన్‌ వరకు దాదాపు 26,000 మంది ఉద్యోగ, ఉపాధ్యాయులు పదవీ విరమణ పొందారు. ఎనిమిది నెలలుగా వివిధ పెన్షనర్‌ సంఘాలు ఉద్యమాలు చేస్తే వంద రోజులలో ఆరువేల కోట్లు చెల్లిస్తామని – వాటిలో మే నెలలో 2,000 కోట్లు, జూన్‌లో 2,000 కోట్లు, సెప్టెంబర్‌ 2025 వరకు కమ్యుటేషన్, జీపీఎఫ్‌ 100 శాతం చెల్లించామని ప్రకటించుకొంది ప్రభుత్వం. కానీ సెప్టెంబర్‌ 2025 వరకు ఎస్టీఓలో కమ్యుటేషన్‌ బిల్లు సబ్మిట్‌ చేసినప్పటికీ కొంతమందికి రాలేదు.కొంతమందికి జీపీఎఫ్‌ కూడా రాలేదు. కొంతమంది బిడ్డల పెళ్లిళ్లు ఉన్నాయని పెండ్లి కార్డులు పెట్టినప్పటికీ వారికి జీపీఎఫ్‌ డబ్బులు అందకపోవడం దారుణం. కాబట్టి వారి టోకెన్‌ నంబర్లు పరిశీలించి, వారికి ఈ జూలై నెలలో చెల్లించాలి. రిటైర్‌ అయిన ఉద్యోగులందరికీ రిటైర్మెంట్‌ బకాయిలన్నింటినీ దశలవారీగా కాకుండా ఏక మొత్తంగా ఈ జూలై నెలలోనే చెల్లించాలి.– కందుకూరి దేవదాసు, రిటైర్డ్‌ ఎంప్లాయీస్‌ అసోసియేషన్‌ (తెలంగాణ) అసోసియేట్‌ అధ్యక్షుడు

ఇస్లాం ధర్మం కేవలం కొన్ని ఆరాధనల సమాహారం కాదు; అది పరస్పర ప్రేమ, కరుణ, మాన వీయ విలువలతో కూడిన సంపూర్ణ జీవన విధానం. ‘భూమిపై ఉన్నవారి పట్ల మీరు దయ చూపండి, ఆకాశంలో ఉన్నవాడు (సృష్టికర్త) మీ పట్ల దయ చూపుతాడు’ అనే ప్రవక్త (స) వారి బోధన ఇస్లామీయ మానవీయ దృక్పథానికి అద్దం పడుతుంది.ఒకరి కష్టాన్ని చూసి చలించి పోవడం, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, అనాథలను ఆదరించడం, తోటి మనిషిని చిరునవ్వుతో పలకరించడం కూడా ఇస్లాంలో పుణ్యకార్యం (సదఖా)గా పరిగణించబడుతుంది. నిజమైన విశ్వాసం అనేది తోటి మనుషులకు మేలు చేయడంలోనే దాగి ఉందనేది ఇస్లాం అంతరార్థం. తన పొరుగువాడు ఆకలితో అలమటిస్తుంటే, తాను మాత్రం తృప్తిగా భుజించేవాడు నిజమైన విశ్వాసి కాదనే హెచ్చరిక సమాజం పట్ల మనకున్న బాధ్యతను గుర్తు చేస్తుంది.హృదయాలను ముక్కలు చేయడం కాదు, గాయపడిన హృద యాలను ఆప్యాయతతో కలపడమే ఇస్లాం నేర్పిన జీవన విధానం. మనుషుల మధ్య ద్వేషాన్ని తుడిచేసి, క్షమా గుణాన్ని, సహనాన్ని అలవర్చుకున్నప్పుడే ఒక మనిషి సృష్టికర్తకు అత్యంత ప్రియమైనవాడిగా మారతాడు. సృష్టిలోని ప్రాణులన్నిటినీ ప్రేమిస్తేనే దైవాన్ని ప్రేమించినవారమవుతామనే ఉదాత్త సందేశం ఇస్లామీయ జీవన విధానంలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది.– ఎం.డి. ఉస్మాన్‌ ఖాన్‌