Opinion

ఉపాధ్యాయ అర్హత పరీక్ష (టీఈటీ– టెట్‌)కు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు తీర్పుపై దేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది ఉపాధ్యాయులు ఆందోళన చెందు తున్నారు. ఇది ఉపాధ్యాయుల వృత్తిపర మైన ప్రమాణాలను, బోధన నాణ్యతను ఎలా మెరుగుపరచాలనే అంశాలకు సంబంధించిన ఒక అంశం. 2009లో విద్యా హక్కు చట్టం (ఆర్టీఈ) సెక్షన్‌ 23 ఉపాధ్యాయులకు అవసరమైన కనీస అర్హతలను ప్రాధికార సంస్థ అయిన జాతీయ ఉపాధ్యాయ విద్యా మండలి (ఎన్‌సీటీఈ)ని నిర్దేశించాలని సూచించింది. దాని ప్రకారం 2010 ఆగస్టు 23న 1 నుంచి 8 తరగతి వరకు బోధించే ఉపాధ్యాయులకు టెట్‌ అర్హతఉండాలని ఎన్‌సీటీఈ నోటిఫికేషన్‌ జారీ చేసింది. అయితే నోటిఫి కేషన్‌కు ముందు నియమితులైన ఉపాధ్యాయులు కూడా ఈ అర్హతను పొందాలని నిర్దేశించడం సమస్యను సంక్లిష్టం చేసింది. వాళ్ళు ఉద్యోగంలో చేరిన సమయానికి లేని నిబంధనలను వారిపై రుద్దడం వివాదం పెరగడానికి కారణమైంది.2010 ఆగస్టు 23న జారీ చేసిన ఎన్‌సీటీఈ నోటిఫికేషన్ లోని పేరా 4, నోటిఫికేషన్ కు ముందు నియమితులైన కొన్ని నిర్దిష్ట వర్గాల ఉపాధ్యాయులు అందులో నిర్దేశించిన కనీస అర్హతలను పొందాల్సిన అవసరం లేదని పేర్కొంది. అలాగే పేరా 5 నియామకాలకు సంబంధించిన ప్రక్రియ ఎన్‌సీటీఈ నోటిఫికేషన్ కు ముందే ప్రారంభమై ఆ తర్వాత నియామకం జరిగిన వారికి కూడా రక్షణ కల్పించింది. అయితే, 2017 విద్యా హక్కు చట్ట సవరణ కూడా ఈ సమస్యను మరింత క్లిష్టతరం చేసింది. ఈ సవరణ, ఎన్‌సీటీఈ నోటిఫికేషన్ కు ముందే సర్వీస్‌లో ఉన్న ఉపాధ్యాయులు టెట్‌ అర్హతను పొందాలన్న నిబంధనకు మినహాయింపు ఇవ్వలేదు, అర్హతను పొందే సమ యాన్ని 2019 వరకు పొడిగించింది.దీనిపై ఉపాధ్యాయులు సుప్రీంకోర్ట్‌ను ఆశ్రయించారు. విద్యా హక్కు చట్టం ఆధారంగా ఉపాధ్యాయ విద్యా మండలి నోటిఫికేషన్ విడుదలయ్యింది. కాబట్టి ఉపాధ్యాయ విద్యా మండలి ఇచ్చిన మిన హాయింపు దానికి ఆధారమైన ప్రధాన చట్టమైన విద్యాహక్కు చట్టాన్ని అధిగమించలేదనీ, అందువలన ఉపాధ్యాయ విద్యామండలి నోటిఫికేషన్ కు ముందే సర్వీస్‌లో ఉన్న ఉపాధ్యాయులకు కూడా టెట్‌ తప్పనిసరి అర్హత అనీ సుప్రీంకోర్టు 2025 సెప్టెంబరులో తీర్పు ఇచ్చింది. 2026 మే 29న ఇచ్చిన సమీక్షా (రివ్యూ) తీర్పు కూడా దీనిని పునరుద్ఘాటించింది. కాకపోతే అర్హత పొందడానికి గడువును 2028 ఆగస్టు 31 వరకు పొడిగించింది.టెట్‌ ఉపాధ్యాయుల జ్ఞానం, బోధనా విధానాలపై వారి అవగాహనలోని కొన్ని అంశాలను అంచనా వేయగలదు. కాని ఒక పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించడం ద్వారా మాత్రమే సమర్థవంతమైన బోధన సాధ్యం కాదు. విషయ పరిజ్ఞానం, బోధనా నిర్ణయాలు తీసు కునే సామర్థ్యం, పిల్లలతో సంబంధాలు, సహచర ఉపాధ్యాయు లతో సహకారం, నిరంతర అభ్యాసం వంటి అనేక అంశాలుఉంటాయి. కేవలం బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నల పరీక్ష ద్వారా ఈ అంశాలను పూర్తిగా అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు. ఉపాధ్యాయ విద్యాసంస్థలు చాలా కాలంగా అనేక సమస్యలను ఎదుర్కొంటు న్నాయి. తగినంతమంది అధ్యాపకులు లేకపోవడం, పాఠశాలల్లో ఆచరణా త్మక శిక్షణ బలహీనంగా ఉండటం, ఉపాధ్యాయ విద్య వాణిజ్యీకరణ వంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. సమస్య వృత్తిపరమైన శిక్షణలో లోపం అయితే, దానికి పరిష్కారం కేవలం టెట్‌ లాంటి పరీక్షలే కాకూడదు. తమిళనాడు శాసన సభ తీర్మానంఈ నేపథ్యంలో 2026 ఆగస్టు 25న తమిళనాడు శాసనసభ ఏకగ్రీవంగా ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. 2010 ఆగస్టు 23కు ముందు నియమితులైన ఉపాధ్యాయులను టెట్‌ నుంచి మినహా యించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఈ తీర్మానం కోరింది. ఇందుకోసం విద్యా హక్కు చట్టంలో సవరణ చేయాలనీ, జాతీయ ఉపాధ్యాయ విద్యా మండలి తగిన చర్యలు తీసుకోవాలనీ కోరింది. ఒక అర్హత ఉండాలనే నిబంధన అమల్లోకి రాకముందే, చట్టబద్ధంగా నియమించబడిన ఉపాధ్యాయులపై కొత్త అర్హతను ఇప్పుడు విధించడం న్యాయమేనా? అనే ప్రశ్నను ఇది ముందుకు తెస్తోంది.తమిళనాడు నుంచి వచ్చిన డిమాండ్‌ సమస్య పరిష్కారానికి ఒక మార్గాన్ని సూచిస్తోంది. 2010 ఆగస్టు 23కు ముందు నియ మితులైన ఉపాధ్యాయులకు ప్రత్యేక రక్షణ కల్పించవచ్చు. అంటే, ఉద్యోగంలో కొనసాగడానికి వారి నియామక సమయంలో లేని అర్హతను ఇప్పుడు పొందాలనే నిబంధన ఉండకూడదు. దీనర్థం ఈ ఉపాధ్యాయులను జవాబుదారీతనం నుంచి పూర్తిగా మినహాయించడం కాదు. దీనికి బదులుగా వారి వృత్తిపరమైన అభివృద్ధికి మార్గదర్శకత్వం, నిరంతర శిక్షణ, సహచర ఉపాధ్యాయుల ద్వారా అభ్యాసం, ఇతర విధానాల ద్వారా మద్దతు ఇవ్వవచ్చు.ఇది వృత్తిపరమైన ప్రమాణాలకు వ్యతిరేకమైన వాదన కాదు. ప్రస్తుత సర్వీస్‌ నిబంధనలను వెనుకటి తేదీ నుంచి రుద్దకూడదన్న వాదన. అందువల్ల, శాశ్వత పరిష్కారం కోసం సంబంధిత చట్టపర మైన నిబంధనలను పార్లమెంట్‌ పునఃపరిశీలించవచ్చు. టెట్‌ లేక పోతే జవాబుదారీతనం ఉండదని భావించకూడదు. సమతుల్య విధానం అవసరంఉపాధ్యాయులకు తగిన వృత్తిపరమైన మద్దతు, మార్గదర్శ కత్వం లభిస్తున్నాయా అనే దానిపై దృష్టి పెట్టడం మెరుగైన వ్యవస్థ లక్షణం. టెట్‌ను కొనసాగించడంతో పాటు, ఉపాధ్యాయుల వృత్తి పరమైన ప్రమాణాలను కాపాడే ఇతర మార్గాలను కూడా అనుసరించవచ్చు. సమతుల్యమైన విధానంలో మూడు అంశాలు ఉండవచ్చు. మొదటిది, కొత్తగా ఉపాధ్యాయ వృత్తిలోకి వచ్చే వారికి టెట్‌ను భవిష్యత్తులో వర్తించే అర్హతగా కొనసాగించాలి. రెండవది, 2010 ఆగస్టు 23కు ముందు నియమితులైన ఉపాధ్యాయులకు చట్టపరంగా ప్రత్యేక రక్షణ కల్పించే నిబంధనను పరిగణించాలి. వారి సేవ కొనసాగింపును రక్షించడంతో పాటు, తగిన వృత్తిపరమైన జవాబుదారీతనాన్ని కొనసాగించాలి. మూడవది, ఉపాధ్యాయుల కోసం మార్గదర్శకత్వం, సహచరుల ద్వారా అభ్యాసం, తరగతి గది బోధనలో సహాయం, నిరంతర అభ్యాసం ఆధారంగా బలమైనవృత్తిపరమైన అభివృద్ధి వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి.అందువల్ల, తమిళనాడు తీర్మానం దేశవ్యాప్తంగా విస్తృత చర్చకు ఒక అవకాశంగా నిలుస్తుంది. భారతదేశానికి సమర్థులైన, జవాబుదారీ ఉపాధ్యాయులు అవసరం. అయితే వృత్తిపరమైన సామర్థ్యం ఒక్కసారిగా ఏర్పడదు. అది శిక్షణ, అనుభవం, సహ కారం, విశ్వాసం, సంస్థాగత మద్దతు ద్వారా కాలక్రమంలోఅభివృద్ధి చెందుతుంది. ఒక పరీక్ష అర్హతను నిర్ధారించగలదు. కానీ అది ఒక్కటే వృత్తిపరమైన సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించలేదు.టెట్‌: ఇది వృత్తిపరమైన ప్రమాణాలకు వ్యతిరేకమైన వాదన కాదు. ప్రస్తుత సర్వీస్‌ నిబంధనలనువెనుకటి తేదీ నుంచి రుద్దకూడదన్న వాదన.-వ్యాసకర్త లెక్చరర్, కాకతీయ ప్రభుత్వ కళాశాల, హన్మకొండ-ఎడమ శ్రీనివాస రెడ్డి

గూగుల్‌ సీఈఓ సుందర్‌ పిచాయ్‌ ఈ పాడ్‌కాస్ట్‌లో ఏఐ భవిష్యత్తు, దాని వెనుక ఉన్న సవాళ్ల గురించి వివరించారు. భవిష్యత్తులో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంటర్‌ఫేస్‌లు కనుమరుగై ‘ఏఐ ఏజెంట్లు’ మన దైనందిన జీవితంలో ఎంత సహజంగా మమేకం అవుతాయో తెలిపారు. ముఖ్యాంశాలు:ఏఐ విప్లవం వెనుక ఏళ్ల కృషి ‘‘ఈ రోజు మన డేటా సెంటర్లు, మనం సొంతంగా తయారుచేసిన ప్రాసెసర్లు... ఇవన్నీ కూడా మనం ఏళ్ల క్రితమే చేసుకున్న ఒప్పందాల వల్ల సాధ్యమైనవే. ఏఐ కోసం వనరులను సిద్ధం చేయడం అనేది షాప్‌కి వెళ్లి రెడీమేడ్‌ సర్వర్లు కొనుక్కొచ్చినంత సులువు కాదు. ఒక డేటా సెంటర్‌ పని ప్రారంభించడానికి చాలా ముందే ఎన్నో విషయాలను ప్లాన్‌ చేసుకోవాలి. మెమరీ సప్లై, విద్యుత్‌ సౌకర్యం, భూమి సేకరణ, వేలాది విడిభాగాలు, నైపుణ్యం ఉన్న శ్రామికులు ఇలా ప్రతి ఒక్కటీ ముందే సిద్ధం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఇలాంటి పనులకు చాలా సమయం పడుతుంది. అందుకే, ఎవరైనా పెద్ద క్లౌడ్‌ కస్టమర్‌ (కంప్యూటింగ్‌ శక్తిని, డేటా స్టోరేజ్‌ని అద్దెకు తీసుకునేవారు) వచ్చి 2027 లేదా 2028 నాటికి తమకు భారీ స్థాయిలో కంప్యూటింగ్‌ వనరులు కావాలని అడిగితే, దాన్ని నెర వేర్చడం చాలా కష్టం.బుడగ కాదు... బలమైన వ్యూహం‘‘ఏఐ పరిశ్రమ పరిమితికి మించి పెట్టుబడులు పెడుతోందనీ, ఈ బుడగ పగలిపోతుందనీ అందరూ మాట్లాడుకుంటున్నారు. కానీ నేను ఈ మూలధన వ్యయాన్ని సుదూర భవిష్యత్తును దృష్టిలో ఉంచుకుని చూస్తున్నాను. గతంలో టెలికామ్‌ విప్లవం వచ్చినప్పుడు నేల కింద వేలాది మైళ్ల ఫైబర్‌ ఆప్టిక్‌ కేబుళ్లు వేశారు. అవి చాలాకాలం పాటు ఎలాంటి వాడకం లేకుండా పడి ఉన్నాయి. వాటిని ప్రజలు ‘డార్క్‌ ఫైబర్‌’ అని పిలిచేవారు. కానీ మనం ఈ రోజు నిర్మిస్తున్నది దానికి పూర్తిగా భిన్నమైనది. మనం తయారుచేసే ప్రతి సర్వర్, గ్రాఫిక్‌ కార్డ్, ప్రాసెసర్‌ వెంటనే ఉపయోగంలోకి వస్తున్నాయి. అవి మరుసటి తరం ఏఐ మోడల్స్‌ను ట్రైన్‌ చేయడానికి, ప్రతిరోజూ కోట్లాది మంది వినియో గదారులకు సేవలు అందించడానికి నిరంతరం పని చేస్తున్నాయి. వీటికోసం పెట్టే భారీ పెట్టుబడులు అత్యంత సహేతుకమైనవి.అగ్రస్థానం కోసం ‘డీప్‌మైండ్‌’‘‘ఒక సీఈవోగా నేను చేసే అత్యంత కీలకమైన నిర్ణయాలలో ఒకటి... మన దగ్గర ఉన్న కంప్యూటింగ్‌ శక్తిని ఎక్కడ ఉపయోగించాలి అని తేల్చడం. మన దగ్గర ఉన్న అదనపు కంప్యూటింగ్‌ శక్తిని గూగుల్‌ క్లౌడ్‌ కస్టమర్లకు అమ్మేసి, తక్షణమే స్వల్పకాలిక ఆదాయాన్ని పెంచుకోవడం చాలా తేలికైన పని. కానీ, ఏఐలో సరికొత్త ఆవిష్కరణలు చేయడమే భవిష్యత్తులో మనకు అగ్రస్థానం ఇస్తుంది. అందుకే వ్యాపారం లాభాలు తగ్గినా పర్వాలేదని భావించి, ‘గూగుల్‌ డీప్‌మైండ్‌’ వంటి మన ప్రధాన పరిశోధనా బృందాలకు అత్యంత భారీ, శక్తిమంతమైన కంప్యూటింగ్‌ క్లస్టర్లను అంది స్తున్నాం. మన పరిశోధకులకు ఎలాంటి హద్దులు లేని సాధనాలను, వనరులను అందించినప్పుడే సరికొత్త సాంకేతిక పురోగతి సాధ్యమవుతుంది. ఆ పురోగతే మనం భవిష్యత్తులో తయారుచేసే ప్రతి ప్రొడక్ట్‌కి పునాదిగా మారుతుంది.ఇదీ చ‌ద‌వండి: ప్రపంచానికి ప్రాచీన వెలుగుముందే ఊహించే ఏఐ ఏజెంట్లు!‘‘గతంలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ మనల్ని (మనుషులను) టెక్నాలజీకి తగినట్లుగా మార్చుకునేలా చేసింది. మనం సంక్లిష్టమైన మెనూలు, ప్రత్యేకమైన సెర్చ్‌ పద్ధతులు, కఠినమైన యాప్‌ డిజైన్‌లను నేర్చుకోవాల్సి వచ్చేది. కానీ ఏఐ యుగంలో ఈ పద్ధతి పూర్తిగా తలకిందులు అవుతుంది. టెక్నాలజీయే మనుషుల సహజ జీవన విధానానికీ, వారి దైనందిన జీవితానికీ తగ్గట్టుగా సులభంగా మారు తుంది. ఇకపై మీరు వేర్వేరు యాప్‌లను లేదా కష్టమైన డ్యాష్‌బోర్డ్‌లను వాడాల్సిన అవసరం ఉండదు. దానికి బదులుగా, ఏఐ ఏజెంట్లు మీ వెనుక నిశ్శబ్దంగా పనిచేస్తూ, మీ అవసరాలను ముందే ఊహించి, కేవలం అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే మీతో సహజమైన మాటల్లో లేదా టెక్స్‌›్ట ద్వారా మాట్లాడతాయి. ఒక గొప్ప సాఫ్ట్‌వేర్‌ ప్రొడక్ట్‌ అంతిమ లక్ష్యం ఏమిటంటే... మధ్యలో ఎలాంటి ఇబ్బందికరమైన ఇంటర్‌ఫేస్‌ అడ్డు లేకుండా పనులు జరిగిపోవడమే.- ఎడిటోరియల్‌ టీమ్‌

ఇటీవలి మధ్యంతర ఎన్నికల్లో డెమోక్ర టిక్‌ పార్టీ, యూఎస్‌ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన రెండు సభలైన హౌజ్‌ ఆఫ్‌ రిప్రజెంటే టివ్స్, సెనేట్‌లలో స్పష్టమైన మెజారిటీని సాధించింది. రిపబ్లికన్‌ పార్టీకి కంచుకోట లుగా ఉన్న టెక్సాస్, ఒహాయో, కరోలినా రాష్ట్రాలలో కూడా నీలి సునామీ ఏర్పడింది. అధ్యక్ష తరహా ప్రజాస్వామ్యం కావడం వలన పార్లమెంటులో మెజారిటీ కోల్పోయినా, ట్రంప్‌ అధ్యక్ష పదవికి వచ్చిన ముప్పేమీ లేదు. కానీ రాజకీయంగా ట్రంప్‌కు ఇది పెద్ద ఎదురుదెబ్బ. పదవికి ముప్పు లేదు కానీ...యూఎస్‌ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన రెండు సభలలో డెమోక్రాట్లు మెజారిటీ సాధించటంతో ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం డెమోక్రాట్ల మద్దతు లేకుండా బిల్లులు పాస్‌ చేయించుకోలేదు. ట్రంప్‌ తన అధికారాలను ఉపయోగించి ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఆర్డర్లను జారీ చేస్తూ పాలన కొనసాగించాలి. మెజారిటీ ఉన్న డెమోక్రాట్లు బిల్లులను కాంగ్రెస్‌లో పాస్‌ చేసినా... అధ్యక్షుని ఆమోదం దశలో ట్రంప్‌ వాటిని వీటో చేయ వచ్చు. అధ్యక్షుడు, ఇతర మంత్రులను పదవిలో నుండి తొలగించ టానికి అభిశంసన (ఇంపీచ్‌మెంట్‌) తీర్మానాలను పాస్‌ చేసినా అవి అమలులోకి రావటానికి (కన్విక్షన్‌) కావల్సిన మూడింట రెండువంతుల మెజారిటీ డెమోక్రాట్లకు లేదు. ఈ నేపథ్యంలో డెమోక్రటిక్‌ పార్టీ జనవరి మూడవ తేదీ తరువాత కాంగ్రెస్‌లో తన మెజారిటీ ద్వారా ఏం చేయబోతున్నదనేది పరిశీలిద్దాం.కీలక అంశాలు, విధానాలపై డెమోక్రటిక్‌ పార్టీ విస్తృతంగా విచారణలను మొదలుపెట్టవచ్చు. వ్యక్తులను కాంగ్రెస్‌ ముందుకు పిలిపించుకోవచ్చు. అధికారిక పత్రాలను, రికార్డులను తనముందుకు రప్పించుకోవచ్చు. ఇరాన్‌ యుద్ధం, ఇజ్రాయెల్‌ విధానంపై విచారణ ప్రారంభించవచ్చు. ట్రంప్‌ కుటుంబ సంస్థలు, వ్యాపారాలు, ఆస్తులు, అవినీతి అంశాలపై విచారణ చేయవచ్చు. ముఖ్యంగా ట్రంప్‌ కుమారులు ప్రారంభించిన ‘వరల్డ్‌ లిబర్టీ ఫైనా న్సియల్స్‌’ వంటి సంస్థలపై గురిపెట్టవచ్చు. ట్రంప్‌ సన్నిహితులైన హెగ్‌సెత్, వీట్‌కాఫ్, ఎలాన్‌ మస్క్‌ విచారణలను ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చు. ఇవన్నీ ట్రంప్‌కు వ్యక్తిగతంగా కంటే రిపబ్లికన్‌ పార్టీకి రాజకీయంగా ఇబ్బందికరం. రిపబ్లికన్‌ పార్టీ నుండి తదుపరి అధ్యక్ష ఎన్నికలలో పోటీ చేయగోరుతున్న జె.డి.వాన్స్, మార్క్‌ రూబియో వంటి యువ రిపబ్లికన్‌ నాయకులకు ఇది ప్రతికూలం. ఈ విషయంలో వాన్స్‌ కొంత ముందుచూపుతో వ్యవహరిస్తున్నాడు. రిపబ్లి కన్ల ఓటమికి ఇరాన్‌ యుద్ధం కారణమనీ, అంటే పరోక్షంగా ట్రంప్‌ కారణమనీ పేర్కొన్నాడు. ట్రంప్‌ తెలివిగా, ఓటమికి వ్యక్తిగతంగా అభ్యర్థులు కారణమనీ, ఇది తన ఓటమి కాదనీ ప్రకటించాడు. మూడవసారి అధ్యక్షుడిగా పోటీ చేయటానికి రాజ్యాంగం ఒప్పు కోదు కాబట్టి ట్రంప్‌కు వచ్చే నష్టమేమీ లేదు. ఇరాన్‌ యుద్ధంపై తీర్పా?యూఎస్‌ మధ్యంతర ఎన్నికల ఫలితాలను ఇరాన్‌ యుద్ధంపై తీర్పుగా భావించాలా అంటే, బహుశా కాకపోవచ్చు. అమెరికన్‌ ప్రజలు ముఖ్యంగా పెరిగిన గ్యాస్‌ ధరలు, నిత్యావసర వస్తువుల ధరల వలన ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు. ధరలు పెరగ టానికి ఇరాన్‌ యుద్ధం పరోక్షంగా కారణం. ఈ విషయాన్నిగ్రహించే ట్రంప్‌ ఎన్నికలకు ముందు చమురు ధరలు తగ్గించటానికి ఆఖరికి రష్యా నుండి డీజిల్‌ కొనుగోలుకు పచ్చజెండా ఊపాడు. కానీ ఫలితం లేకపోయింది. ఆర్థికేతర ప్రభుత్వ విధానాలలో ప్రజ లను రిపబ్లికన్లకు వ్యతిరేకం చేసిన అంశం ఐస్‌ (ఐసీఈ) ఏజెంట్ల దాష్టీకం. ఎప్పటినుండో నివసిస్తున్న లాటిన్‌ అమెరికన్లను నిర్బంధించటం వ్యతిరేకతను కూడగట్టింది.ఇరాన్‌ యుద్ధం ముగిసినట్లేనని ట్రంప్‌ ప్రకటించాడు. కానీ ట్రంప్‌ తన మాట మీద ఎప్పుడూ నిలబడలేదు. ఇది ఒక వ్యూహం కావచ్చు. పర్షియన్‌ సింధు శాఖ జలాలలో ఇరాన్‌ను దిగ్బంధించి నప్పటికీ, కాస్పియన్‌ సముద్రం, మధ్య ఆసియాల ద్వారా చైనా, రష్యాలతో వాణిజ్య, సైనిక సహాయాన్ని పొందుతూ ఇరాన్‌ బలీ యంగా కొనసాగుతున్నది. భూమార్గాలను కూడా మూసివేసి ఇరాన్‌ను దారికి తీసుకు రావాలని ట్రంప్‌ ప్రయత్నిస్తున్నాడు.ఇందులో భాగంగా ‘ఐరన్‌ గేట్‌’ను ప్రతిపాదించాడు. కానీ అజర్‌ బైజాన్, తుర్క్‌మెనిస్తాన్, చైనా, రష్యా దీనికి సహకరించాలి. నవంబర్‌ 18న షెంజెన్‌ (చైనా)లో జరగబోయే అపెక్‌ (ఏసియా పసిఫిక్‌ ఎకనమిక్‌ కోపరేషన్‌) శిఖరాగ్ర సమావేశంలో ట్రంప్‌ ఈ విషయాన్ని జిన్‌పింగ్, పుతిన్‌లతో చర్చించాలని భావిస్తున్నాడు.ఇజ్రాయెల్‌ ఎన్నికల ఫలితాల ప్రభావంప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయటానికి 61 మంది అవసరం కాగా... నెతన్యాహూ కూటమి ఇజ్రాయెల్‌ ఎన్నికలలో 53 వద్ద ఆగిపోయింది. 48 సీట్లను గెల్చుకున్న గాడీ ఐసన్‌కోట్‌ను ఇజ్రాయెల్‌ అధ్యక్షుడు ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ఆహ్వానించాడు. పందొమ్మిది సీట్లు గెల్చుకున్న అరబ్‌ పార్టీల మద్దతు తీసుకుంటే ఐసన్‌కోట్‌ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఇజ్రాయెల్‌ చరిత్రలో ఒకేసారి 2021లో అరబ్‌ పార్టీలతో కూడిన సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. అది కేవలం పద్దెని మిది నెలలు మాత్రమే మనగలిగింది. గాజా యుద్ధం నేపథ్యంలో అరబ్‌ పార్టీల మద్దతు తీసుకుంటే ఐసన్‌కోట్‌ కూటమిలోని కొన్ని పార్టీలు బయటకు వెళ్లి పోవచ్చును. అందుకే నెతన్యాహూ అన్ని జియోనిస్టు పార్టీలతో కూడిన జాతీయ సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదిస్తున్నాడు. ఇజ్రాయెల్‌కు అమెరికా అతిగా సైనిక మద్దతునివ్వటాన్ని అమెరికన్‌ ప్రజలు కొంతవరకు వ్యతిరేకిస్తు న్నారు. అందుకే మధ్యంతర ఎన్నికల రోజున ఈ సంవత్సరానికి ఇజ్రాయెల్‌కు ఇచ్చే సైనిక సహాయాన్ని నిలిపి వేయబోతున్నట్లుగా ట్రంప్‌ ప్రకటించాడు. అయితే డెమోక్రాట్లలో కూడా ఇజ్రాయెల్‌కు గట్టి మద్దతునిచ్చే వర్గం బలంగానే ఉన్నది.ట్రంప్‌ మొదటి నుండీ ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ (ఏఐ)కు గట్టి మద్దతుదారు. ఈ రంగంలో చైనాకు దారివ్వకూడదని పట్టుదలతో ఉన్నాడు. ఏఐ రీసెర్చ్‌ను కొంతకాలం నెమ్మదించాలనే ప్రతిపాద నను ట్రంప్‌ బాహాటంగానే వ్యతిరేకించాడు. డెమోక్రాట్లు ఏఐ డేటా సెంటర్ల ఏర్పాటును వ్యతిరేకిస్తున్నారు. పులి మీద పుట్రలాఎన్విడియా చీష్‌ జెన్సెన్‌ హవాంగ్‌ వివాహేతర సంబంధం, హనీట్రాప్‌ వివాదంలో చిక్కుకోవటంతో అమెరికన్‌ ఏఐ రంగంలో చైనా గూఢ చారులు ప్రవేశించారనే అనుమానాలొచ్చాయి. దీనితో ప్రధాన టెక్‌ కంపెనీల షేర్లు దెబ్బతిన్నాయి. ట్రంప్‌కు ఇది అనుకోని దెబ్బ. టెక్‌ కంపెనీల నాయకత్వంలో బలోపేతమైన అమెరికన్‌ స్టాక్‌ మార్కెట్‌ దెబ్బతింటే, రిపబ్లికన్‌ పార్టీకి గడ్డుకాలమే.కీలక అంశాలు, విధానాలపై డెమోక్రటిక్‌ పార్టీ విస్తృతంగా విచారణలను మొదలుపెట్టవచ్చు. ట్రంప్‌ కుటుంబ సంస్థలు, వ్యాపారాలు, ఆస్తులపై విచారణ చేయవచ్చు.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు-గురజాల శ్రీనివాసరావు

డిజిటల్‌ యుగంలో ధరించగలిగే సాంకేతిక పరికరాలు (వేరబుల్స్‌) వినియోగదారులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తున్నాయి. స్మార్ట్‌వాచ్‌లు, ఫిట్‌నెస్‌ ట్రాకర్లు, బ్యాండ్లు, స్మార్ట్‌రింగులు, తలకు ధరించే డిస్‌ప్లేలు, ఏఐ కళ్లద్దాలు, స్మార్ట్‌ ఇయర్‌ బడ్స్‌ వినియోగం ఇటీవల పెరిగింది. ఒక వ్యక్తి ఎక్కడ ఉన్నారు, ఎలా కదులుతున్నారు, వారి శారీరక దృఢత్వం, ఆరోగ్య పరిస్థితి ఎలా ఉంది వంటి వివరాలను ఇవి నమోదు చేస్తాయి.ఈ వేరబుల్స్‌ జాబితాలో తాజాగా చేరిన పరికరం ‘టెంపుల్‌’. జొమాటో వ్యవస్థాపకుడు దీపిందర్‌ గోయల్‌ స్థాపించిన ఓ స్టార్టప్‌ దీన్ని అభివృద్ధి చేసింది. నుదుటి పక్కభాగానికి ప్రత్యేకమైన అడెసివ్‌ పట్టీలతో దీన్ని అంటించుకోవచ్చు. మెదడులో రక్తప్రసరణలో చోటు చేసుకునే మార్పులను కొలవగలదని తొలుత ఈ పరికరం గురించి ప్రచారం చేశారు. అయితే, ప్రకటన సామాజిక మాధ్యమాల్లో తీవ్ర చర్చకు, విమర్శలకు దారితీసింది.‘టెంపుల్‌’తో సరికొత్త చర్చఈ పరికరాల్లోని ఆప్టికల్‌ సెన్సర్లు మెదడులోని వాస్తవ రక్తప్రస రణను కొలవలేవని వైద్య నిపుణులు వాదిస్తున్నారు. అవి కేవలం కణత ప్రాంతంలోని ధమనుల (టెంపోరల్‌ ఆర్టరీ) ద్వారా చర్మానికి సమీపంలో జరిగే రక్తప్రసరణను మాత్రమే గుర్తించగలవనీ, మెదడు లోని రక్తప్రవాహాన్ని కొలవడం వాటి సామర్థ్యానికి మించిన విషయ మనీ అంటున్నారు. ఈ విమర్శల నేపథ్యంలో దీపిందర్‌ గోయల్‌ టెంపుల్‌ కేవలం ఫిట్‌నెస్, ఆరోగ్య పరిరక్షణకు సంబంధించిన పరికరమేననీ, ఇది ‘ఎంట్రోపీ’ అనే కొలమానాన్ని పర్యవేక్షిస్తుందనీ తెలిపారు. వ్యాధులను నిర్ధారించే పరికరంగానీ, వ్యాధుల నివార ణకు ఉపయోగపడే సాధనంగానీ కాదని స్పష్టం చేశారు. ఈ వివాదం వైద్య, ఆరోగ్య పరిరక్షణ పరికరాల చుట్టూ కొన సాగుతున్న నియంత్రణపరమైన, నైతికపరమైన చర్చలకు ఒకమంచి ఉదాహరణ. పేస్‌మేకర్లు, గుండె పనితీరును పర్యవేక్షించే మానిటర్లు, నిరంతరం రక్తంలోని గ్లూకోజ్‌ స్థాయులను కొలిచే పరిక రాలు వంటి వైద్య పరికరాలు చాలాకాలంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. వీటిపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా, భారత్‌లోనూ కఠినమైన నియంత్రణ వ్యవస్థలు అమల్లో ఉన్నాయి. అయితే, ఫిట్‌నెస్‌ ట్రాకర్లు, స్మార్ట్‌రింగుల వంటి కొత్త పరికరాలను ఆరోగ్య పరిరక్షణ సాధనాలుగా (వెల్‌నెస్‌ డివైజెస్‌) మార్కెట్‌ చేస్తున్నారు. ఇవి కీలకమైన ఆరోగ్య సూచికలను పర్యవేక్షించడమే కాకుండా, వ్యాధు లను ముందుగానే గుర్తించే లేదా నివారించే సాధనాలుగా కూడా ప్రచారంలో ఉంటున్నాయి. ఆరోగ్య పరిరక్షణ పరికరానికీ, నియంత్రణ పరిధిలోకి వచ్చే వైద్య పరికరానికీ మధ్య విభజన రేఖ చాలా సన్నగా ఉంది. ఉదాహరణకు, వ్యాయామ సమయంలో గుండెస్పందనను నమోదు చేసే ఆప్టికల్‌ సెన్సర్‌ ఉన్న ఫిట్‌నెస్‌ బ్యాండ్‌ను ఆరోగ్య పరిరక్షణ సాధనంగా పరిగణించవచ్చు. కానీ, ఆ సెన్సర్‌ సేకరించిన సమాచారాన్ని ఒక అల్గారిథమ్‌ ద్వారా విశ్లేషించి, గుండె స్పందనలో అసాధారణమైన లయను గుర్తించి వినియోగదారుడిని అప్రమత్తం చేస్తే, అది వైద్య పరికరం పరిధిలోకి వస్తుంది. అలాంటి పరికరానికి నియంత్రణ సంస్థల అనుమతి అవసరం కావచ్చు.వెల్‌నెస్‌ వరకేనా?శారీరక సమాచారాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా భద్రతాపరమైన ముప్పులు కలిగించే ఉత్పత్తుల విషయంలో అమెరికా ‘ఎఫ్‌డీఏ’ స్పష్టమైన నిబంధనలను రూపొందించింది. ప్రస్తుతం చాలా ఆరోగ్య పరిరక్షణ పరికరాలు కీలకమైన శారీరక సూచికలను పర్య వేక్షించడమే కాకుండా, అసాధారణ మార్పులు చోటుచేసుకున్న ప్పుడు వినియోగదారులను అప్రమత్తం చేసే సాఫ్ట్‌వేర్‌తో పని చేస్తున్నాయి. వైద్య పరిభాషలో ఇది వ్యాధి నిర్ధారణకు సమానమైన చర్యగా పరిగణించవచ్చు. భారత్‌లో వైద్య పరికరాలకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఆరోగ్య పరిరక్షణ పరికరాల విషయంలో ‘ఉద్దేశిత వినియోగం’ అనే సూత్రాన్ని అనుసరిస్తాయి. నియంత్రణ నిబంధ నల్లోని ఈ వెసులుబాటును కొన్ని కంపెనీలు తమకు అనుకూలంగా ఉపయోగించుకుంటున్నాయి. ‘ఈ పరికరాన్ని వైద్యపరమైన వ్యాధి నిర్ధారణ కోసం ఉపయోగించరాదు’ అనే హెచ్చరికను చిన్న అక్షరా లతో ముద్రించి తమ బాధ్యత నుంచి తప్పించుకుంటున్నాయి. డిజిటల్‌ పరికరాలు వ్యక్తులకు సంబంధించిన అత్యంత సున్నితమైన ఆరోగ్య సమాచారాన్ని సేకరించి నిల్వ చేస్తాయి. తమ వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని ఏ విధంగా ఉపయోగిస్తారో వినియోగదారు లకు పూర్తిగా తెలియ జేయాలి. సమాచారాన్ని ఇతరులతో పంచు కోవడాన్ని తిరస్కరించే లేదా దాని వినియోగాన్ని పరిమితం చేసే అవకాశం కూడా వారికి ఉండాలి. ఫిట్‌బిట్‌ వినియోగదారులకుచెందిన లక్షలాది మంది ఫిట్‌నెస్‌ సమాచారాన్ని భారీ స్థాయిలో లీక్‌ చేసిన ఘటనలు గతంలో చోటుచేసుకున్నాయి. వినియోగదారుల ఫిట్‌నెస్‌కు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఆరోగ్య బీమా సంస్థలవంటి మూడో పక్ష సంస్థలతోనూ పంచుకుంటున్నారు.లేనిపోని ఆందోళన?ఇటీవల ఐక్యరాజ్యసమితి ఒక నివేదికలో న్యూరో టెక్నాలజీల వినియోగం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో తలెత్తుతున్న నైతిక, చట్టపర మైన సమస్యలను పరిశీలించింది. వినియోగదారుల మార్కెట్‌లో అందుబాటులో ఉన్న నాన్ ఇన్వేజివ్‌ (శరీరంలోకి చొచ్చుకుపోని) న్యూరో టెక్నాలజీలపై సాధారణంగా చాలా తక్కువ నియంత్రణలు లేదా అసలు నియంత్రణలే లేవని ఆ నివేదిక పేర్కొంది. వినియోగదారుల శారీరక, మానసిక భద్రత కూడా మరో ముఖ్యమైన సమస్య. ఒక పరికరాన్ని ఆరోగ్య పరిరక్షణ సాధనంగా వర్గీకరించినప్పటికీ, దాని వినియోగం వల్ల దీర్ఘకాలంలో ఎలాంటి ప్రభావాలు ఉంటాయో తెలుసుకునే హక్కు వినియోగదారులకు ఉంది. వ్యక్తుల అలవాట్లను ప్రభావితం చేసేందుకు వేరబుల్‌ పరిక రాలు గేమిఫికేషన్ (ఆటల తరహా ప్రోత్సాహక పద్ధతులు), హెచ్చ రికలు, నిరంతర అభిప్రాయ సంకేతాలు వంటి సాంకేతికతలను ఉపయోగిస్తాయి. ఇవన్నీ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికే ఉద్దేశించి నప్పటికీ, నిరంతర పర్యవేక్షణ వల్ల మానసికంగా ఆ పరికరాలపై ఆధారపడటం, ఆందోళన, తమలో ఏదో లోపం ఉందనే భావన లేదా ఆరోగ్య సూచికలను పదేపదే తనిఖీ చేసే బలవంతపు ప్రవర్తన వంటి సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. ఆరోగ్య సమాచారాన్ని విశ్లేషించే అల్గారిథమ్‌లలో జనాభా వర్గాల మధ్య వివక్ష చూపే ధోరణులు కూడా కొనసాగవచ్చు. ఒక జనాభా వర్గానికి అనుగుణంగా గుండె స్పందన, కేలరీల వినియోగాన్ని కచ్చితంగా లెక్కించేలా రూపొందించిన పరికరం, వైవిధ్యమైన వర్గాల సమాచారంతో తగినంత శిక్షణ పొందకపోవడం వల్ల ఇతర సామాజిక వర్గాలు లేదా సమూహాలకు చెందిన వారి ఆరోగ్య సూచికలను తక్కువగా లెక్కించవచ్చు లేదా తప్పుగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఫలితంగా ఇలాంటి పరికరాలు వినియోగదారులను తప్పుదోవ పట్టించే ప్రమాదం ఉంది.అందుకే వైద్య పరికరాలు, ఆరోగ్య పరిరక్షణ సాధనాలురెండింటికీ వర్తించేలా పటిష్ఠమైన, సమగ్రమైన చట్టపరమైన, నైతిక నియంత్రణ వ్యవస్థలను రూపొందించాలి. కొత్త సాంకేతికతలను అందిపుచ్చుకునే క్రమంలోనే వినియోగదారుల ప్రయోజనాలు, భద్రతకు తగిన రక్షణ కల్పించడం సమాంతరంగా సాగాలి.ఆరోగ్య పరిరక్షణ పరికరానికీ, నియంత్రణ పరిధిలోకి వచ్చే వైద్య పరికరానికీ మధ్య విభజన రేఖ చాలా సన్నం. -వ్యాసకర్త సైన్స్ అంశాల వ్యాఖ్యాత-దినేశ్‌ సి. శర్మ

ఇపుడు వీస్తున్న గాలులు గతంకన్న భిన్నమైనవి. అవి అందరికీ పాఠాలు చెప్తు న్నాయి. పరాజితులకు, విజేతలకు కూడా. దాన్నుంచి ఎవరేమి నేర్చుకోగలరన్న దానిపై ప్రపంచ భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉంది. ఇటీవలి కాలానికి వస్తే 1991లో సోవియెట్‌ పతనం నుంచి ఒక గాలి మొదలైంది. ఇక పాశ్చాత్య దేశాల ఆర్థిక, రాజకీయ ఆధిపత్యాలకు శాశ్వతంగా ఎదురు లేదని నమ్మారు. ఎండ్‌ ఆఫ్‌ ఐడియాలజీ, ఎండ్‌ ఆఫ్‌ హిస్టరీ (ఇక భిన్న సిద్ధాంతాలనేవి ముగిసిపోయాయి, అవి ముగిసినందున చరిత్ర ఇక ఇదే విధంగా స్థిరపడిపోతుంది) అంటూ రాశారు. కానీ 2008 నాటి పాశ్చాత్య ఆర్థిక వ్యవస్థల సంక్షోభంతో 17 సంవత్సరాలు తిరిగేసరికి భిన్న సిద్ధాంతాలు, చరిత్రల గాలి తిరిగి మొదలైంది. మరొక 17 ఏళ్లు గడిచి ఈ 2026 వచ్చే నాటికి ఆ కొత్త గాలులు బలం పుంజుకుంటున్నట్లు చూస్తూనే ఉన్నాము. చరిత్ర నుంచి, వర్తమానం నుంచి కూడా పరాజితులతోపాటు విజేతలు సైతం పాఠాలు నేర్చుకోకపోవటం ఇందుకు కారణమవుతున్నది.వీళ్లంతా పరాజితులే!హంగరీ, సెర్బియా నియంతలు పరాజితులు. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ల యుద్ధోన్మాదులు, జాతివాద మతవాద దురహంకారులు, సామ్రాజ్యవాదులు పరాజితులు. తమ సమర్థతను, స్వతంత్ర ధోరణులను, సామాజిక దృష్టిని కోల్పోయిన యూరోపియన్‌ పాలకులు పరాజితులు. జపాన్, అరబ్‌ రాజ్యాలు, లాటిన్‌ అమెరికన్‌ నియంతలు, తమ స్వీయ స్వతంత్రతలను కోల్పోయి అమెరికా శిబిరానికి బందీలైనవారు పరాజితులు. భారత పాలకుల వంటి అధికార పిపాసులు, మతతత్వవాదులు పరాజితులు. విస్తృత ప్రజానీకపు మేలుతో, ప్రజాస్వామ్యంతో నిమిత్తం లేకుండా, చరిత్రను, ఐడియా లజీని తమ అధికారం, తమ ఆర్థిక ప్రయోజనాల చుట్టూ తిప్ప జూసిన వీరంతా పరాజితులు. ఇపుడు వీస్తున్న గాలులు వీరందరినీ ఓడించాయి. కొందరిని ప్రత్యక్షంగా, కొందరిని పరోక్షంగా. ఈ సమస్త ధోరణులను ప్రతిఘటిస్తున్న వారంతా విజేతలు.ప్రపంచం సాధారణంగా కళ్లకు ఎదురుగా, భూమి ఉపరితలంపైన జరిగే పరిణామాలకు పరిమితమై అభిప్రాయాలు ఏర్పరచుకుంటుంది. తీర్పులు చెప్తుంది. కానీ, కళ్లకు కనిపించక భూమి అడుగు పొరలలో జరిగే పరిణామాలు, వాటి ప్రభావాలను గుర్తించదు. ఒక మేధావి సోషల్‌ ఆరిజన్స్‌ ఆఫ్‌ డిక్టేటర్‌షిప్‌ అండ్‌ డెమోక్రసీ అంటూ రాశాడు. మరొక ఇద్దరు ఎకనమిక్‌ ఆరిజిన్స్‌ ఆఫ్‌ డిక్టేటర్‌షిప్‌ అండ్‌ డెమోక్రసీ అంటూ రాశారు. ఇందులో ఆరిజిన్స్‌ అనే మాట కీలక మైనది. మన కళ్ల ఎదుట ఏమి జరిగినా జరగకపోయినా దాని మూలాలు ఎక్కడో చిన్నగా మొదలై క్రమంగా పరస్పరబద్ధత ఏర్పడి, మన పంచేంద్రియాలు గుర్తించేలోగా బద్దలు కావడమన్నమాట. అదెట్లా జరుగుతుందనే అద్భుతమైన చిత్రణ ఫ్రెంచ్‌ విప్లవం గురించి రాసిన ‘ఎ టేల్‌ ఆఫ్‌ టు సిటీస్‌’ నవలలో కనిపిస్తుంది. అవన్నీ ఆరిజిన్స్‌ గురించినవే.వదులుకోవాల్సిన ధోరణులు1991లో సంబరపడి ఎండ్‌ ఆఫ్‌ అదీ, ఎండ్‌ ఆఫ్‌ ఇదీ అంటూ మేధో ఉత్సవాలను జరుపుకొన్నవారు, ఇక ప్రపంచాధిపత్యం శాశ్వ తంగా తమదేనని నిశ్చితాభిప్రాయానికి వచ్చినవారు, భూమి పొరల కింద ఏవేవి ఆరిజిన్‌ అవుతున్నాయో గుర్తించలేక 2008లో ఉలికిపాటుకు గురయ్యారు. అప్పటికీ గుర్తించక, అదంతా తాత్కాలికం మాత్రమేనని భ్రమపడి, అవే ఆరిజిన్స్‌ పరస్పరబద్ధమవుతూ మరొక 17 సంవత్సరాలకు ఇపుడు బద్దలవుతుండటంతో దిగ్భ్రమలకు గురవుతున్నారు. చిన్న గాలులు పెద్ద గాలులుగా మారి ఇపుడు తుఫానులవుతున్నాయి.చేయవలసిందేమిటో, జరగవలసిందేమిటో వీరికి తెలియక కాదు. ప్రతికూలతలను ఉపేక్షించటం, అణచివేయటం ఈ ఎదురు గాలులకు పరిష్కారమనే ధోరణులను మానుకోవటం, విధానాలకు పైపై మెరుగులు దిద్దటం గాక వాటిని మౌలికంగానే మార్చుకోవటం మినహా వారికి మార్గాంతరం లేదని ఈ కొత్త గాలులు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. సూటిగా చెప్పుకోవాలంటే, అమెరికా నాయకత్వాన గల పాశ్చాత్య కూటమి, వారి అనుయాయులంతా సామ్రాజ్య వాదాన్ని, విచ్చలవిడి పెట్టుబడిదారీ విధానాలను సైనిక బలంతో ఎవరినైనా లొందీసుకోగలమనే అహంభావాన్ని, చిన్న దేశాలను చిన్నచూపు చూసే అసంబద్ధతను వదులుకోక తప్పదు.విజేతలకూ స్పష్టత అవసరంఇరాన్‌ యుద్ధం, పాలస్తీనాపై దురాక్రమణ, ఉక్రెయిన్‌ను ఎగ దోయటం, వెనిజులాలో దుర్మార్గం, ఆర్థిక విధానాల అస్తవ్యస్తత, సైనిక బలంతో ఏమైనా చేయగలమనే ప్రేలాపనల వంటివన్నీ కలిసి ఈ ఎదురుగాలులను సృష్టించటం కనిపిస్తూనే ఉంది. పాలస్తీనా స్వతంత్ర దేశం కావటం, డాలర్‌ ఆధిపత్యాన్ని వదలుకొని, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక, రాజకీయ వ్యవస్థలను స్వతంత్రం చేయటం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా గల వందలాది సైనిక స్థావరాల రద్దు వంటివి జరిగితే తప్ప ఈ ప్రభావాలతో ఎదురుగాలులు ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా వీస్తూనే ఉంటాయి. చరిత్ర ఎప్పటికీ ముగిసేది కాదు, సిద్ధాంతాలు వేర్వేరు రూపాలలో ఎదురు తిరుగుతూనే ఉంటాయి. ఆరిజిన్స్‌ ఆగవు, తిరుగుబాట్లు ఆగవు. 2008, 2026 వలె భంగపాట్లు తప్పవు. భంగపాట్ల దశ నౌకాభంగంగానూ మారగలదు.ఇదీ చ‌ద‌వండి: వ్యవస్థల సంక్షోభంతోనే తిరుగుబాట్లుఈ ఆరిజిన్స్, తమకు తెలిసిన విజయాలు, తెలియని ప్రేరేపణలూ విజేతలకు చెప్పే పాఠాలు కూడా ఉంటాయి. వారు కూడా విధానాలపరంగా, కార్యాచరణలపరంగా తమ స్పష్టాస్పష్టతల నుంచి బయట పడటం అవసరం. స్పష్టతలు ఏవైనా కావచ్చు. కానీ స్పష్టతలు అవసరం. చెడుపట్ల వ్యతిరేకతలు, వీధి పోరాటాలు, విజేతల మధ్య వైరుధ్యాలు, ఉద్రేకాలే సర్వస్వం కావటం, ప్రత్యర్థిని ప్రతిఘటించటంతోనే పరిష్కారాలు జరిగిపోతాయనుకోవటం, ముందు దారి తెలియక పోవటం అనే స్థితిలోనే మిగిలిపోయే గాలులు వీచివీచి బలహీనపడి దిక్కుతోచనివవుతాయి. కనీసం తాత్కాలికంగా బంగ్లాదేశ్, నేపాల్‌ వలె. సెర్బియాలో జరుగుతున్న కొత్తతరహా ప్రయోగాలు, ఫ్రాన్స్‌ వంటి దేశాలలో వినవస్తున్న నిర్మాణాత్మకతలు గమనించవలసినవవుతున్నాయి. ఇండియాలో కాక్రోచ్‌ల ద్పక్పథాలు ఆశలను కల్పిస్తున్నాయి. ఆరిజిన్స్‌ అనబడే దాని ప్రభావాలు ఇటువంటి సందర్భాలలో సానుకూలంగా గమనించవచ్చు. రెండువైపుల నుంచి ఇది ఒక సుదీర్ఘమైన స్పర్థగా రూపుతీసుకోగలదా? ఈ గాలుల ప్రభావం ఆధిపత్యవాదులను ఎంతవరకు సంస్కరించగలదు? అనేవి గమనించవలసిన ప్రశ్నలవుతున్నాయి. జవాబులు ఆశావహంగా లేనపుడు ఆరిజిన్స్‌ స్థాయిలో వేగం, వేడి పెరుగుతాయి, మరింత మరింతగా.- టంక‌శాల అశోక్‌సీనియర్‌ సంపాదకుడు

భారతదేశంలో జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా విస్తరిస్తోంది. అదే సమ యంలో వైద్య పరికరాలు, ఔషధాల తయారీకి అవసరమైన కీలక ముడిపదార్థాలు, ప్రత్యేక భాగాలు, అధునాతన సాంకేతిక పరి జ్ఞానం విషయంలో దిగుమతులపై ఆధారపడటం కొనసాగుతోంది. ఈ పరిస్థితి ఇంజినీరింగ్‌ విద్యకు ఒక కొత్త అవకాశాన్ని సూచిస్తోంది: జీవశాస్త్రం, వైద్యం, వ్యవసాయం, పర్యావరణం వంటి రంగాల సమస్యలకు ఇంజినీరింగ్‌ పరిష్కారాలను అభివృద్ధి చేయడం.ఇండియా బయోఎకానమీ రిపోర్ట్‌ 2026 ప్రకారం... 2025లో భారత జీవఆర్థిక వ్యవస్థ విలువ 195.3 బిలియన్‌ అమెరికన్‌ డాలర్లకు చేరింది. బయోటెక్నాలజీ స్టార్టప్‌ల సంఖ్య కూడా పెరుగుతోంది. అయితే వైద్య పరికరాల రంగంలో దిగుమతులపై ఆధార పడటం గణనీయంగా ఉంది. 2024–25లో వైద్య పరికరాల దిగుమతుల విలువ సుమారు 8.82 బిలియన్‌ డాలర్లు కాగా, ఎగుమతులు రూ. 42,360 కోట్లు. దిగుమతి గణాంకాలను కేవలం వాణిజ్య సమాచారంగా కాకుండా, విద్యార్థులు పరిశోధించి ప్రత్యామ్నాయాలు రూపొందించాల్సిన సాంకేతిక సమస్యల జాబితాగా చూడాలి.జీవశాస్త్రంతో ముడిప్రతి ఇంజినీరింగ్‌ విభాగానికీ జీవశాస్త్ర రంగంలో పాత్ర ఉంది. ఎలక్ట్రానిక్స్‌ విద్యార్థులు బయోసెన్సర్లు, మెడికల్‌ ఇమేజింగ్, ధరించగల పరికరాలు, రోగి పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయవచ్చు. మెకానికల్, మెకాట్రానిక్స్‌ ఇంజినీర్లు శస్త్రచికిత్స రోబోలు, కృత్రిమ అవయవాలు, ప్రయోగశాల ఆటోమేషన్‌పై పనిచేయవచ్చు.మెటీరియల్స్‌ ఇంజినీర్లు...ఇంప్లాంట్లు, బయోకాంపాటిబుల్‌ పదార్థాలు రూపొందించవచ్చు. కెమికల్‌ ఇంజినీర్లు ఫెర్మెంటేషన్, బయోరియాక్టర్లు, శుద్ధీకరణ, పారిశ్రామిక స్థాయి ఉత్పత్తిలో కీలక పాత్ర పోషించ వచ్చు. భారత ఔషధ పరిశ్రమ క్రియాశీల ఔషధ పదార్థాలు, బల్క్‌ డ్రగ్స్, మధ్యవర్తి పదార్థాల దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది. ప్రయోగశాలలో పనిచేసిన నమూనాను సురక్షితమైన, నాణ్యమైన, ధ్రువీకరించబడిన, తక్కువ ఖర్చుతో తయారయ్యే ఉత్పత్తిగా మార్చడమే అసలు సవాలు. అందువల్ల ఇంజినీరింగ్‌ విద్యలో జీవశాస్త్రాల ప్రాథమిక అవగా హనతో పాటు సెన్సర్లు, రోబోటిక్స్, ఏఐ, ఇమేజింగ్, ఆటోమేషన్, బయోరియాక్టర్లు, ప్రాసెస్‌ కంట్రోల్, నాణ్యత ప్రమాణాలు, నియంత్రణ విధానాలు, మేధో సంపత్తి హక్కులపై అనుభవాధారిత శిక్షణ అవసరం.ఇదీ చ‌ద‌వండి: డిజిటల్‌ తరానికి సురక్షిత ఏఐ ఎలా?ఐటీ, ఔషధ రంగాల్లో భారత్‌ సాధించిన విజయాన్ని ఇప్పుడు ఇంజినీరింగ్‌– జీవశాస్త్రాల సమన్వయం ద్వారా మరింత విస్తరించవచ్చు. రేపటి ఇంజినీరింగ్‌ పట్టభద్రుడు ‘ఏ కంపెనీలో ఉద్యోగం పొందాలి?’ అనే ప్రశ్నతో పాటు, ‘ఆరోగ్యం, వ్యవసాయం, బయోటెక్నాలజీ లేదా పర్యావరణ సమస్యకు నా ఇంజినీరింగ్‌ నైపుణ్యంతో ఏ పరిష్కారం అందించగలను?’ అని కూడా ఆలోచించాలి.- ఎ. ఉమ‌ప్రొఫెసర్, డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ బయోటెక్నాలజీ, జేఎన్‌టీయూ, హైదరాబాద్‌ (న‌వంబ‌ర్ 11 జాతీయ విద్యా దినోత్సవం)

లాల్‌ కృష్ణ అడ్వాణీ... భారత రాజకీయ చరిత్రలో పరిచయం అవసరం లేని పేరు. నేడు ఆయన శతాయుష్కుల జాబితా లోకి చేరుతున్నారు. ఈ ఏడాది ఆయన నూరవ పుట్టిన రోజు, దీపావళి పండుగతో జమిలిగా రావడం విశేషం. ఆధునిక భారత చరిత్రలోని అనేక కీలక ఘట్టాలతో పెన వేసుకున్న సుదీర్ఘ జీవితం ఆయనది. 1927 నవంబరు 8న ‘దేవ్‌ దీపావళి’ పర్వదినాన జన్మించారు. 1947లో తరుణ ప్రాయంలోనే సింధు ప్రాంతంలోని తన చిరపరిచిత ప్రపంచాన్ని వీడి రావాల్సిన దుఃస్థితిని, వేదనను అనుభవించారు. అయిన ప్పటికీ, చేదు అనుభవాలకు తావులేకుండా శూన్యం నుంచితన జీవిత పునరుద్దీపన చేసుకున్నారు. కఠిన పరిస్థితుల్లోనూ ఆద్యంతం పునర్నిర్మించగల ఈ లక్షణం, సామర్థ్యం ఆయన సహజాతాలు. జనసంఘ్‌ను బలోపేతం చేసే వేళ, భారతీయ జనతా పార్టీకి రూపురేఖలు దిద్దే సమయాన ఆయనలోని ఈ లక్షణాలే కీలక పాత్ర పోషించాయి. ఆయన 1989లో పార్టీ అధ్య క్షుడిగా ‘బీజేపీ’కి సారథ్యం వహించినపుడు లోక్‌సభలో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ బలం 400 నుంచి 200 స్థానాల దిగువకు పతనమైంది. 1996లో అతిపెద్ద పార్టీగా బీజేపీ అవతరించింది. ‘దేశమే ప్రధానం’ సూత్ర ప్రాతిపదికన పార్టీకి బలమైన పునాది వేశారు.విశిష్ట లక్షణాలుఒక నాయకుడిగా అడ్వాణీ విశిష్టతను తెలిపే రెండు ప్రత్యేక లక్షణాలను మనమిప్పుడు గుర్తుచేసుకోవాలి. మొదటిది... ఆయనకుగల సైద్ధాంతిక స్పష్టత–మేధాపరమైన పదును. ఇది ఆయన రచనల్లో, ప్రసంగాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తూంటుంది. ఆయన రూపొందించిన జనసంఘ్, బీజేపీ తీర్మానాలు నేటికీ అధ్యయనార్హమైనవే. ఆయన ఇంటర్వ్యూలు లోతుగా, సూటిగా ఉండేవి. రెండోది... భారత రాజకీయాల్లో దీర్ఘకాలం కొనసాగిన ‘మిథ్యా లౌకికవాదాన్ని’ ఎండగట్టడంలో ఆయన చాతుర్యం.ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ప్రచారక్‌గా ఆయన తొలుత రాజస్థాన్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో పనిచేశారు. అక్కడి నుంచి దేశ రాజధానికి వచ్చి, అటల్‌ బిహారీ వాజ్‌పేయితో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించారు. ఇద్దరూ రాజకీయ దిగ్గజాలే అయినా, దశాబ్దాల పాటు పరస్పర పోటీదారులుగా మారకపోవడం స్ఫూర్తిదాయకం. ఈ ఇరువురూ భారత రాజకీయాల దశ–దిశలను మార్చివేశారు.అడ్వాణీ తన జన్మస్థలం వీడి ఢిల్లీ చేరేనాటికి దేశ విభజన పర్యవసాన ఘోరాల నుంచి నగరం అప్పుడప్పుడే కోలుకుంటోంది. ఈ నేపథ్యంలో ఆయన జనసంఘ్‌ బలోపేతం లక్ష్యంగా తన వంతు కృషిలో నిమగ్నమయ్యారు. ఈ క్రమంలో ఆయన 1967లో ఢిల్లీ మెట్రోపాలిటన్‌ కౌన్సిల్‌ ఛైర్మన్‌ అయ్యారు.ఆయన పార్లమెంటరీ ప్రస్థానం 1970లో ప్రారంభమైంది. ఎంపీగా, ఆ తర్వాత ఉభయ సభలలో ప్రతిపక్ష నేతగానేకాకుండా అధికార పక్షంలోనూ తనదైన ముద్ర వేశారు. 1991 లోక్‌సభ ఎన్నికలు నాకింకా గుర్తు. అడ్వాణీ రెండు స్థానాలనుంచి పోటీ చేయాలని నిర్ణయించారు. ఒకటి గాంధీనగర్‌. గుజరాత్‌తో ఆయనకు అప్పటికే అనుబంధం ఉంది. దేశ విభజన తర్వాత ఆయన తండ్రి కచ్‌లో స్థిరపడ్డారు. అడ్వాణీ గుజరాత్‌ నుంచి రాజ్యసభకూ ప్రాతినిధ్యం వహించారు. కాబట్టి, గాంధీ నగర్‌లో పోటీ అంటే– ఒకరకంగా సొంత గూటికి తిరిగి రావడం లాంటిది. బీజేపీ సంస్థలో భాగస్వామిని కాబట్టి, ఆయన సమ ర్పించాల్సిన పత్రాలను సిద్ధం చేయడం సహా ప్రచారంలోనూ సహాయపడే గౌరవం నాకు దక్కింది. ఆ తర్వాత కూడా అక్కడి ఓటరుగా అనేకసార్లు ఆయనకు ఓటు వేసే గౌరవం లభించింది. ఎమర్జెన్సీ చీకటి రోజుల్లో...ఆయన జీవితంలో ఎమర్జెన్సీ ఓ కీలక మలుపు. ప్రజా స్వామ్య పరిరక్షణ, రాజ్యాంగ రక్షణ పోరాటాన్ని ఆయనముందుండి నడిపించారు. నాటి అనుభవాలను ‘ఎ ప్రిజనర్స్‌ స్క్రాప్‌–బుక్‌’ పుస్తకంలో పంచుకున్నారు. అందులోని ‘ఎ టేల్‌ ఆఫ్‌ టూ ఎమర్జెన్సీస్‌’ అనే ఒక భాగం 1975 జూన్‌లో భారత్‌లోసంభవించిన పరిణామాలతో... 1933 నాటి నాజీ జర్మనీలోసంఘటనలకు గల అద్భుత సారూప్యాన్ని కళ్లకు కడుతుంది.అడ్వాణీ చిచ్చరపిడుగు వంటి ప్రతిపక్ష నేత. అంతేకాదు అద్భుత పరిపాలకుడు కూడా. జనతా పార్టీ 1977లో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసినపుడు ఆయన సమాచార–ప్రసార శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. అటుపైన ఉప ప్రధానమంత్రిగా, దేశంలో అత్యధిక కాలం హోంశాఖ బాధ్యతలు నిర్వర్తించిన నేతగా దేశ భద్రత వ్యవస్థ బలోపేతంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఉగ్రవాదంపై ఆయన తీసుకున్న నిర్ద్వంద్వ వైఖరి వల్లనే భారత్‌ అత్యంత పటిష్ట ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టం చేయగలిగింది.రథయాత్రఅడ్వాణీ జీవితంలో సోమనాథ్‌ నుంచి అయోధ్య వరకూ రథయాత్ర నిస్సందేహంగా ఒక చారిత్రక ఘట్టం. ఈ యాత్రపై సమాలోచన దశ నుంచి పూర్తిస్థాయి అమలు దాకా నాకూ భాగం దక్కడం ఒక అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను. యాత్ర ప్రారంభమైన ప్పుడు నేను కూడా సోమనాథ్‌లో ఉండటం ప్రత్యేక అనుభవా న్నిచ్చింది. బిహార్‌లో ఆయన అరెస్టు నాటి బాధాకర జ్ఞాపకాలు కూడా నా మదిలో ఇంకా మెదలుతున్నాయి. ఆ తర్వాత గుజ రాత్‌లో చిమన్‌భాయి పటేల్‌ ప్రభుత్వానికి బీజేపీ మద్దతు ఉపసంహరించింది. సీనియర్‌ నాయకులు, కార్యకర్తలు చాలా మంది ఏదేమైనప్పటికీ రామమందిర నిర్మాణం పూర్తి చేస్తామని ప్రమాణం చేశారు. ఎట్టకేలకు అనేక ఏళ్ల తర్వాత దేశ ప్రజల ఆశీస్సులతో అయోధ్యలో శ్రీరామ ప్రభువుకు దివ్య–భవ్యమందిరం రూపుదిద్దుకుంది. అడ్వాణీలో ప్రశంసించదగిన గుణాలెన్నో ఉన్నాయి.ఇందుకు తొలి ఉదాహరణ... ఆయన నిరాడంబరత్వం. నవ నిర్మాణ ఉద్యమం తర్వాత ఆయన జునాగఢ్‌కు వచ్చారు. అక్కడ కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి తిరస్కారం ఎదురైన అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు పార్టీని సిద్ధం చేస్తూ, సాధారణ కార్యకర్తలా నెల రోజులు మెలిగారు. పరిచయస్తులందరూ ఆయనను పుస్తకాల పురుగుగా అభివర్ణి స్తారు. ఆయనతో సమయం గడిపేవారికి వార్తాపత్రికలను ఎంత జాగ్రత్తగా చదువుతారో బాగా తెలుసు. సినిమా, నాటకాలకు అభిమానిగానే కాకుండా ఉత్సాహభరిత సినీ విమర్శకుడిగానూ ఆయన ప్రసిద్ధులు. ‘మై కంట్రీ– మై లైఫ్‌’ పేరిట ఆయన రాసిన పుస్తకంలో అడ్వాణీలోని చారిత్రక స్పృహ, దాన్ని పరిరక్షించాలనే తపన ప్రస్ఫుటమవుతాయి. ఆయన సదా సింధీ సంస్కృతితో సంబంధాలు నెరపేవారు. లేహ్‌ సమీపంలోని సింధు దర్శన్‌ పూజను ప్రాచుర్యంలోకి తేవడం ఆయన కృషిలో మరొక భాగం. ఆయనతోనూ, జార్జి ఫెర్నాండెజ్‌తోనూ కలసి నేను స్వయంగా ఆ పూజలో పాల్గొన్నాను.అడ్వాణీ సతీమణి కమలా అడ్వాణీ ప్రస్తావన లేకుండా ఆయన అద్భుత జీవన ప్రస్థానంపై వివరణ అసంపూర్ణమే! ఆయన ప్రజా జీవితమంతటా నిరంతర శక్తికి, మద్దతుకు ఆమె మూలస్తంభంగా నిలిచారు.ఓ బాలుడిగా కరాచీలో ఎదుగుతున్న రోజుల్లో తన జీవితం ఇన్నిన్ని మలుపులు తిరుగుతుందని అడ్వాణీ బహుశా ఊహించి ఉండరు. ఆయన సేవలకు కృతజ్ఞతాపూర్వకంగా దేశ ప్రజానీకం 2024లో ఆయనను ‘భారతరత్న’ పురస్కారంతో సత్కరించారు. ప్రజాభిమానం చూరగొన్న అడ్వాణీ తన జీవితంలో వందోసంవత్సరంలోకి అడుగుపెడుతున్న తరుణంలో ఆయన ఆయు రారోగ్యాలతో వర్ధిల్లుతూ ఎప్పటిలాగానే మనందరికీ స్ఫూర్తి ప్రదాతగా నిలవాలని ఆ దైవాన్ని ప్రార్థిస్తున్నాను.అడ్వాణీలో ప్రశంసించదగిన గుణాలెన్నో ఉన్నాయి. పరిచయస్తులందరూ ఆయనను పుస్తకాల పురుగుగా అభివర్ణిస్తారు. ఆయనతో సమయం గడిపేవారికి వార్తాపత్రికలను ఎంత జాగ్రత్తగా చదువుతారో బాగా తెలుసు. సినిమా, నాటకాలకు అభిమానిగానే కాకుండా ఉత్సాహభరిత సినీ విమర్శకుడిగానూ ఆయన ప్రసిద్ధులు. ‘మై కంట్రీ– మై లైఫ్‌’ పేరిట ఆయన రాసిన పుస్తకంలో అడ్వాణీలోని చారిత్రక స్పృహ, దాన్ని పరిరక్షించాలనే తపన ప్రస్ఫుటమవుతాయి.-నరేంద్ర మోదీ ,భారత ప్రధాని

నేటి ప్రభుత్వాల పాలనలో రైతాంగం పండించే ఏ పంటకూ న్యాయమైన ధర లభించక రైతులు అప్పుల పాలై బలవన్మ రణాలకు పాల్పడుతున్నారు. ఇదే సమయంలో బడా వ్యాపారులు, పెద్ద పెద్ద రైస్‌ మిల్లర్లు లాభాలతో జేబులు నింపుకొంటున్నారు. పేద, మధ్యతరగతి ప్రజలు మాత్రం నిత్యావసర ధరల పెరుగుదలతో సతమతమవుతున్నారు. ముఖ్యంగా బియ్యం ధరల పెరుగుదల సామాన్య ప్రజలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నది. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో బియ్యం ధరలు ఆకాశం వైపు పరిగెడుతున్నాయి. జూలై 2026 వరకు రిటైల్‌ మార్కెట్‌లో సోనా మసూరి కిలో 65 రూపాయలు ఉంటే, అక్టోబర్‌ నాటికి 85 నుండి 105 రూపాయలకు చేరింది.బియ్యం, ఇతర నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు విపరీతంగా పెరగడానికి ప్రభుత్వ విధానాలు, సిండికేట్‌ వ్యాపారులే కారణం. సిండికేట్‌ వ్యాపార వర్గం మార్కెట్‌ యంత్రాంగాన్ని తమ గుప్పెట్లో పెట్టుకుని, కృత్రిమ కొరత సృష్టించి, వినియోగదారులపై అదనపు భారాన్ని మోపుతోంది. ధాన్యం కొనుగోళ్ల నుండి బియ్యం అమ్మకం వరకు ప్రతి దశలోనూ ధరలను వీళ్లే నిర్ణయిస్తారు. రైతుల నుండి వినియోగదారులకు చేరేలోపు కనీసం 3 నుండి 4 దశల్లో సిండికేట్‌ సభ్యులు లాభాల శాతాన్ని పెంచుకుంటూ పోతున్నారు. దీనివల్ల రైతులకు దక్కేది తక్కువ, వినియోగదారులు పెట్టే ధర ఎక్కువ అవుతున్నది.సిండికేట్ల లాభాలు బియ్యం మార్కెట్లో సిండికేట్‌ వ్యాపారుల లాభాలు సాధారణ వ్యాపార లాభాల కంటే 3 నుండి 4 రెట్లు అధికంగా ఉన్నాయి. పంట చేతికి వచ్చే సమయంలో రైతుల నుంచి ప్రభుత్వ మద్దతు ధరకంటే 15 నుండి 20% తక్కువ ధరకు కొనుగోలు చేస్తారు. అదే సరుకును వినియోగదారులకు అమ్మేటప్పుడు మార్కెట్‌ ధర కంటే 30 నుండి 40% అదనపు ధరకు విక్రయించి రెండు విధాల భారీగా లాభాలు గడిస్తున్నారు. సాధారణ లేదా నాణ్యత లేని బియ్యాన్ని అత్యాధునిక మిల్లుల్లో పాలిష్‌ చేసి బ్రాండెడ్‌ సంచుల్లో ప్యాక్‌ చేసి, సూపర్‌ ఫైన్‌ రకం పేరుతో మార్కెట్లో అమ్మి 50% పైగా లాభాలు గడిస్తున్నారు. పేదలకు అందాల్సిన ప్రభుత్వ రేషన్‌ బియ్యాన్ని కిలో 10 నుండి 15 రూపాయలకు కొనుగోలు చేసి, వాటిని పాలిష్‌ పట్టి బహిరంగ మార్కెట్లో 40 నుండి 50 రూపాయలకు అమ్ముతున్నారు.ప్రస్తుత ఏపీ కూటమి ప్రభుత్వంలోని కొందరు మంత్రులు, అధికార పార్టీ నేతలు రైస్‌ మిల్లర్లతో కుమ్మక్కయి మార్కెట్‌లో ధరల పెరుగుదలకు కారణం అవుతున్నారని ఆరోపణలున్నాయి. రైస్‌ మిల్లర్లు, హోల్‌సేల్‌ వ్యాపార సామ్రాజ్యాలు రాజకీయ పార్టీలకు భారీగా ఎన్నికల నిధులు సమకూరుస్తుంటాయి. అందుకు ప్రతి ఫలంగా తమ వ్యాపారాలపై ప్రభుత్వ నిఘా, తనిఖీలు పెద్దగా లేకుండా చేసుకుంటున్నారనే ఆరోపణలూ వచ్చాయి.ఇదీ చ‌ద‌వండి: 'బెటర్‌ లేట్‌ దేన్‌ నెవర్‌.. అందుకే స్పందిస్తున్నా'రైతుల పరిస్థితులను, కరువు ప్రభావాన్ని, ఏర్పడనున్న ఆహార ధాన్యాల కొరతను దృష్టిలో పెట్టుకుని కుంటిసాకులు మాని వరి సేద్యానికి అనుమతించాలనీ, బియ్యం తదితర ఆహార ధాన్యాల ధరల పెరుగుదలను, సిండికేట్‌ వ్యాపారుల మోసాలను అరికట్టాలనీ, దొంగ నిల్వలను బయటకు తీయాలనీ, బహిరంగ మార్కెట్లో మేలు రకం బియ్యాన్ని పూర్తిగా ప్రభుత్వమే చౌక ధరకు విక్రయించాలనీ... రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో రైతాంగం, పేద, మధ్యతరగతి ప్రజలు ప్రభుత్వాల విధానాలకు వ్యతిరేకంగా సమైక్యంగా ఉద్యమించాలి.- బొల్లిముంత సాంబశివరావు రాష్ట్ర కార్యవర్గ సభ్యులు, రైతుకూలీ సంఘం (ఏపీ)

శ్రీకాకుళ గిరిజన ఉద్యమం గురించి మాట్లాడేటప్పుడు రెండు ధోరణులు కనిపిస్తాయి. ఒకటి, దానిని పూర్తిగా వీరగాథగా చిత్రీకరించడం. రెండవది, దానిని విఫలమైన సాయుధ ఉద్యమంగా కొట్టిపారేయడం. ఈ రెండు దృక్కోణాలూ అసంపూర్ణ మైనవే. చరిత్రకు న్యాయం చేయాలంటే భావోద్వేగాల కంటే వాస్తవాల ఆధారంగా ఉద్యమాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. ఇటీవల ‘సెంటర్‌ ఫర్‌ ఇండిపెండెంట్‌ రీసెర్చర్స్‌’ బృందం పిరిడి, గుమ్మ, కారివలస, చినమేరంగి, బొడ్డపాడు, గరుడభద్ర,జింకిభద్ర, మదనాపురం వంటి గ్రామాలను సందర్శించి ఆనాటి ఉద్యమకారులతో, వారి కుటుంబ సభ్యులతో, స్థానిక ప్రజలతో మాట్లాడినప్పుడు ఒక విషయం స్పష్టమైంది.ఉద్యమ స్మృతులుఇంకా ప్రజలలో బలంగానే ఉన్నాయి. కానీ ఉద్యమం లేవనెత్తిన చాలా ప్రశ్నలు ఇప్పటికీ పరిష్కారం కాలేదు.యాభై ఏళ్ల ఉద్యమ విజయంశ్రీకాకుళం గిరిజన ఉద్యమం కేవలం ఒక సాయుధ పోరాటం మాత్రమే కాదు; అది భూమి, గౌరవం, జీవన హక్కుల కోసం అణగారిన ప్రజలు చేసిన చారిత్రక ప్రతిఘటన. 1960 దశకంలో శ్రీకాకుళం ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో గిరిజనులు ఎదుర్కొన్న పరిస్థితులు తీవ్రమైనవి. భూములపై హక్కుల్లేకపోవడం, అప్పుల బానిసత్వం, అటవీశాఖ అధికారుల దౌర్జన్యం, భూస్వాముల పెత్తనం, ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యం ప్రజలను తీవ్ర అసంతృప్తికి గురిచేశాయి.అందువల్ల శ్రీకాకుళం ఉద్యమాన్ని కేవలం నక్సలైట్‌ ఉద్యమంగా నిర్వచించడం చారిత్రక పొరపాటు. అది ముందుగా ఒక సామాజిక తిరుగుబాటు. తరువాతే సాయుధ పోరాటంగా రూపాంతరం చెందింది. అసలు ప్రశ్న ఏమిటంటే, ఈ పరిస్థితులు ఎందుకు వచ్చాయి? స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత కూడా భారత ప్రజా స్వామ్యం గిరిజన సమాజాన్ని అభివృద్ధి ప్రవాహంలో చేర్చలేక పోయింది. భూసంస్కరణలు కాగితాలకే పరిమితమయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలో చూస్తే ఉద్యమానికి ప్రధాన బాధ్యత ఉద్యమకారులపై కాదు; ముందుగా రాష్ట్రంపై పడుతుంది. ఉద్యమం భూమిని స్వాధీనం చేసుకుందా? అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకుందా? లేదు. దాని అతిపెద్ద విజయం ఏమిటంటే, గిరిజనులను చరిత్రలో కనిపించేలా చేసింది. అప్పటివరకు గిరిజనులు ప్రభుత్వ నివేదికలలోని గణాంకాలు మాత్రమే. ఉద్యమం వారిని రాజకీయ శక్తిగా, సామా జిక వాస్తవికతగా దేశం ముందు నిలబెట్టింది.ఎక్కడ విఫలమైంది?చరిత్రను విమర్శనాత్మకంగా చదవాలంటే విజయాలతో పాటు తప్పులను కూడా గుర్తించాలి. ఉద్యమం ప్రారంభ దశలో ప్రజా మోదం బలంగా ఉన్నప్పటికీ, తర్వాతి దశలో సాయుధ చర్యలు ప్రధానంగా మారాయి. దీంతో ప్రజల భాగస్వామ్యం క్రమంగా తగ్గి, ఉద్యమం కొద్దిమంది కార్యకర్తల చుట్టూ కేంద్రీకృతమైంది. రాష్ట్ర యంత్రాంగం ఎంత బలంగా స్పందిస్తుందో ఉద్యమ నాయకత్వం పూర్తిగా అంచనా వేయలేకపోయింది. తీవ్ర నిర్బంధం, ఎన్‌కౌంటర్లు, అరెస్టులు ఉద్యమాన్ని బలహీనపరిచాయి. పోరాటం తర్వాత గిరిజనుల కోసం సుస్థిర రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక నిర్మాణాన్ని సృష్టించడంలో ఉద్యమం పరిమితంగానే నిలిచింది. విద్య,ఆరోగ్యం, సాగునీరు, ఉపాధి వంటి అంశాలతో పోరాటాన్నిమరింత అనుసంధానించి ఉంటే ఉద్యమానికి విస్తృత మద్దతులభించే అవకాశం ఉండేది. కాని అలా జరగలేదు.ఉద్యమంలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొన్న చక్రధర్‌ 85 ఏళ్ళ వయస్సులో ఎంతో ఉత్సాహంగా ఆనాటి ఉద్యమ జ్ణాపకాలను నెమరు వేసుకున్నారు. పార్టీ నాయకులు చెప్పినట్టు నడిచాం; ప్రాణాలొడ్డి పోరాటం చేశాం; ఆ ఫలితమే ఈ గ్రామాలకు గుర్తింపు; ఈ రోజు మేం ఇలా ఈ మారుమూల గ్రామాల్లో వ్యవసాయం చేసుకుంటున్నామంటే ఆ పోరాట ఫలితమే అన్నారు.ఉద్యమ కాలంలో బొడ్డపాడు గ్రామం ఉద్యమానికి గుండె కాయ లాంటిది. ఈ గ్రామం నుంచి సుమారు 11 మంది అమరు లయ్యారు. ప్రతీవారీంట్లోనూ లెనిన్, మావో చిత్రపటాలు కనిపించాయి. మా సమస్యలకు పరిష్కారం కనిపించడం లేదు; మేము కూడా పూర్వంలాగే ఉద్యమాల బాటపడితేగాని ప్రభుత్వం గుర్తించ దేమో అని గ్రామస్థులు అన్నారు. ఆ గ్రామ సర్పంచ్‌ తూమాడ మదన్, ఉద్యమంలో అసువులు బాసిన తూమాడ గణపతి కుమా రుడు. జీడి పిక్కలకు కిట్టుబాటు ధర ఇవ్వడంలేదు; కనీసం మా శ్రమకు తగ్గ ఫలితం దక్కడం లేదంటూ వాపోయారు. భూమి, విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి సమస్యలు పరిష్కారం కాకపోతే సంఘర్షణలు పుడతాయని ఈ ఉద్యమం మనకు గుర్తు చేస్తుంది. సాయుధ పోరాటం సమస్యను ప్రపంచానికి చూపించగలదు. కానీ శాశ్వత పరిష్కారాలకు ప్రజాస్వామ్య, రాజకీయ, సామాజిక ప్రక్రియలు అవసరమవుతాయి.ప్రజాస్వామ్యంతోనే శాశ్వత మార్పుఈ ఉద్యమంపై సుమారు రెండు దశాబ్దాలపాటు అధ్యయనం చేసి ‘శ్రీకాకుళం గిరిజన రైతాంగ సాయుధ పోరాటం: పరిశోధన – విశ్లేషణ’ పుస్తకాన్ని రాసిన ఎస్‌.ఎ. విద్యాసాగర్‌– వ్యవసాయిక విప్లవానికి ప్రధాన పోరాట కేంద్రం మైదాన ప్రాంతాలనీ, ఆక్రమంలో వ్యూహాత్మక ప్రాంతాల్లో అంటే అడవి, కొండ ప్రాంతాల్లో రక్షణ తీసుకోవాలనీ సిద్ధాంతీకరించారు. ఆచరణలో అర్ధ ఫ్యూడల్‌ వ్యతిరేక పోరాటాలకు కేంద్ర బిందువుగా అడవి, కొండ ప్రాంతాలు మారిపోయాయి. నిజానికి వీళ్ళ ఉద్యమంపై (శ్రీకాకుళంనిమినహాయిస్తే) మైదాన ప్రాంతాల్లో ఆనాటికి పాలక వర్గాల రక్షణ బలగాల సంఘటిత హంతక దాడులు సాగలేదు. కానీ వ్యూహాత్మకప్రాంతంగా ఖమ్మం, తూర్పుగోదావరి జిల్లాలను ఎంచుకొని ఉద్యమాల సృష్టికి బయలుదేరారు.మౌలికంగా శ్రీకాకుళం ఓటమికి తక్షణ కారణంగా చారు మజుందార్‌ అవలంబించిన అతివాదమే కారణం అని చెప్పితప్పించుకోవచ్చు. కానీ వ్యవసాయక విప్లవం ప్రాతిపదికన ప్రపంచంలో ఎక్కడా విప్లవాలు విజయవంతం కాలేదు. భారతీయ కమ్యూనిస్ట్‌ ఉద్యమానికి మాత్రం దున్నేవానికే భూమి ప్రాతిపదికన సాగిన వ్యవసాయ విప్లవం అనేది తారక మంత్రంలా తయారయింది. స్వాతంత్రం వచ్చింది మొదలూ కొద్ది ప్రాంతాలలోరైతాంగ ఆదివాసుల్లో సాగించిన కృషి పెట్టుబడిదారీ సంబంధాలను పాదుకొల్పడానికీ, విస్తృతి కావడానికీ మాత్రమే తోడ్పడింది. ఆ అనవసర యుద్ధంలో అత్యంత వెనుకబడిన శక్తుల చేతుల్లో ఆయు ధాలు పెట్టి వాళ్ళను బలికోరడం 20, 21 శతాబ్ధాలలో కూడా కొన సాగడం దురదృష్టకరమని మాత్రం చెప్పవచ్చు అని విద్యాసాగర్‌ తన పుస్తకంలో పేర్కొన్నారు.శ్రీకాకుళోద్యమాన్ని వీరుల కథగా మార్చితే దాని అసలు పాఠాలు కనిపించవు. విఫలయత్నంగా కొట్టేస్తే చరిత్రకు అన్యాయం చేసినట్లే. సామాజిక న్యాయం లేకుండా అభివృద్ధి సాధ్యం కాదు. ప్రజల భాగస్వామ్యం లేకుండా విప్లవం సాధ్యం కాదు. ప్రజాస్వా మ్యాన్ని విస్మరించి శాశ్వత మార్పు సాధ్యం కాదు. విద్య, ఆరోగ్యం, సాగునీరు, ఉపాధి వంటి అంశాలతో పోరాటాన్ని మరింత అనుసంధానించి ఉంటే ఉద్యమానికి విస్తృత మద్దతు లభించే అవకాశం ఉండేది. కానీ అలా జరగలేదు.– కె.ఎస్‌.ఎస్‌. బాపూజీ ‘ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

రెంచీలు, స్పానర్లు పట్టుకు తిరిగే మొరటోడే గదా ఇంజినీర్‌ అనుకుంటే... ఎన్‌వీఎస్‌ రెడ్డి గారేంటి మొరటు పనులు సునాయాసంగా, అత్యంత ఆధునికంగా మార్చి పడేశారు. ఎదిగే కొద్దీ ఒదిగి ఉండటాన్ని ఆచరణలో పెట్టిన ఎన్వీఎస్‌ ‘మేఘ పథం’ రచన ఆలస్యంగా చదివాను. ‘బెటర్‌ లేట్‌ దేన్‌ నెవర్‌’. అందుకే ఇపుడు స్పందిస్తున్నాను. వారి స్వీయచరిత్ర అనేకన్నా ‘హైదరాబాద్‌ మెట్రో చరిత్ర’ (Hyderabad Metro History) అంటే న్యాయంగా ఉంటుంది. మెట్రో ఆయా చారిత్రక స్థలాలపై నుంచీ ఎలా పయనిస్తుందో, భక్తి విశ్వాసాల ప్రదేశంలో ఎలా పయనిస్తుందో, ఆ యా సందర్భాలలో అనువుగా కార్టూన్లతోపాటు కవితాత్మకంగా లిఖించడం చూస్తుంటే ‘ఈయనగారు సుత్తిపెట్టి కొట్టేవాడే కాదురో నాయనో, కలం పోటుగాడుగా ఉన్నాడే’ అనిపించింది. వ్యాపార వర్గాలను, ఆధ్యాత్మికవాదుల్ని, రాజకీయ విన్యాసుకులను, అపర మేధావులను చాకచక్యంగా ఎదు ర్కొని అనుకున్న ప్రణాళికను ఓర్పుతో, నేర్పుతో సాధించినవాడు ఎన్వీఎస్‌.ఈ నిర్మాణంపై నా సొంత అనుభవం కూడా చెప్పాలి. లేకపోతే మెట్రోచరిత్రలో సీపీఐ కనుమరుగవుతుంది. మెట్రో ప్రస్తావన చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పటిది. అది పురుట్లోనే ఆగిపోయింది. అప్పటికే ఎన్వీఎస్‌ ఉమ్మడి ఏపీకి వచ్చేశారు. సిటీ ట్రాఫిక్‌ పెరిగే కొద్దీ వంతెనల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. ఆ క్రమంలోనే మెట్రో అవసరాన్ని గుర్తించి, దానికి అనుగుణంగా వైఎస్సార్‌ ప్రభుత్వం అడుగులు వేసింది.మొదటగా సత్యం రామలింగరాజు కంపెనీకి మెట్రో నిర్మాణానికి అవకాశమేర్పడింది. మెట్రో నిర్మాణ ప్రతిపాదనను సీపీఐ రాష్ట్ర కార్యదర్శి హోదాలో నేను స్వాగతించాను. అయితే సత్యం సంస్థే ప్రశ్నార్థకంగా మారిపోవడంతో వైఎస్సార్‌ ప్రభుత్వం ఎల్‌ అండ్‌ టీ సంస్థతో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నది. అసలు మెట్రో నిర్మాణమే వద్దని మేధావులు ఒక సంస్థగా ఏర్పడి వ్యతిరేకించారు. కొన్ని రాజకీయ పార్టీలు, కొంతమంది రాజకీయ నాయకులు కూడా వ్యతిరేకించారు. సహజంగా చిన్నా చితక వ్యాపార వర్గాలు కూడా వ్యతిరేకించాయి.ఆ సందర్భంగా మెట్రో ఎండీగా ఉన్న ఎన్వీఎస్‌ సీపీఐ రాష్ట్ర కార్యాలయానికి వచ్చి మా మద్దతు అడిగారు. ఎలాంటి శషభిషలు లేకుండా బేషరుతుగా మద్దతు పలికాము. ప్రముఖ మేధో సంస్థ సీపీఐ మెట్రో నిర్మాణాన్ని వ్యతిరేకించాలని ప్రతిపాదించింది. భవిష్యత్తులో జనాభా పెరుగుతుంది, రవాణా సౌకర్యం కొరకు మెట్రో అవసరమని పెద్దలకు వివరించాను. నిర్మాణ దశలో ఉండగా ఆనాటి ప్రతిపక్షంలో ఉన్న టీఆర్‌ఎస్‌ అధినేత కేసీఆర్‌ నాకు ఫోన్‌ చేసి మెట్రో నిర్మాణం ఆపుదామనీ, ఈ మేర ప్రకటన కూడా చేద్దామనీ అడిగారు. నేను అంగీకరించలేదు.ఇదీ చ‌ద‌వండి: ప్రతీ ఓటు పరిరక్షణకే ఈ పోరాటంఎన్‌వీఎస్‌ మంచి పరిపాలనాదక్షుడే కాదు, మంచి డిప్లమాట్‌ కూడా. ప్రభుత్వాధికారిగా డిప్లమసీ తప్పదు. ఆశ్చర్యమేమిటంటే మెట్రో వ్యవస్థని వ్యతిరేకించిన రాజకీయ నాయకులతో సహా వాళ్ళందరి ఆనవాళ్లు వారి గ్రంథంలో కనబరిచారు. కానీ సమర్థించిన వారి ప్రస్తావనే లేకపోవడం యాదృచ్ఛికమా లేక డిప్లమసీనా అనేది వారే చెప్పాలి.- డాక్ట‌ర్ కె. నారాయణసీపీఐ జాతీయ నాయకులు

ప్రపంచ రాజకీయాలలో ఆఫ్రికా ఖండం నిర్వహిస్తున్న పాత్రలో వస్తున్న మార్పులను ఎవరూ పట్టించుకోవటం లేదు. అమెరికా, యూరప్, రష్యా, చైనా, టర్కీ, ఇండియా తమ ఆఫ్రికా విధానాలలో గుణాత్మక మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టడం గమనార్హం. అక్టోబర్‌ నెలాఖరులో మాస్కోలో రష్యా–ఆఫ్రికా శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగింది. 21 దేశాధ్యక్షులతో కలిపి మొత్తం 48 ఆఫ్రికన్‌ దేశాలు ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్నాయి. అంతర్జాతీయ సమాజంలో రష్యాను ఏకాకిని చేయాలనే పాశ్చాత్య దేశాల వ్యూహానికి పుతిన్‌ ఈ ఆఫ్రికన్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశం ద్వారా చెక్‌ పెట్టినట్లయింది. రష్యన్‌ ఔషధాలు, వ్యాక్సిన్లను ఆఫ్రికాలో తయారు చేయటానికి రష్యా సమ్మతించింది.ఆఫ్రికన్‌ దేశాల ప్రభుత్వాలకు భద్రత కల్పించటంలో రష్యా కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నది. 2023లో వాగ్నర్‌ గ్రూప్‌ను రద్దు చేసి దాని స్థానంలో ఆఫ్రికన్‌ కోర్‌ ద్వారా ఆఫ్రికా దేశాలకు భద్రత, సైనిక సహ కారాన్ని అందిస్తున్నది. మాలి, సూడాన్, లిబియా, సెంట్రల్‌ ఆఫ్రికన్‌ రిపబ్లిక్‌లలో ప్రభుత్వాలకు రష్యా సేనలు రక్షణ కల్పిస్తున్నాయి. దీనికి ప్రతిగా ఈ దేశాల నుండి రష్యా బంగారాన్ని పొందుతున్నది. ఆఫ్రికా నుండి ఫ్రెంచ్‌ వలస పాలకుల నిష్క్రమణను రష్యా తనకు అనుకూలంగా మలచుకొంటున్నది.అమెరికా–చైనా విధానాలుట్రంప్‌ రెండవసారి అధికారంలోనికి వచ్చాక ఆఫ్రికా విధానంలో సమూలంగా మార్పులు వచ్చాయి. సబ్‌సహారన్‌ ఆఫ్రికా దేశాలకు అమెరికా ఇచ్చే 2 బిలియన్‌ డాలర్ల ఆర్థిక వార్షిక సహా యాన్ని పూర్తిగా నిలిపివేశారు. ‘అమెరికన్‌ నేషనల్‌ సెక్యూరిటీ స్ట్రాటజీ–2025’ ఆఫ్రికాను క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌ కొరకు, చైనాను ఎదుర్కోవటానికి ఒక ఉదాహరణలాగ వాడుకోవాలని సూచిస్తుంది. 2026 ఫిబ్రవరిలో 55 ఆఫ్రికన్‌ దేశాల క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌ సమా వేశాన్ని అమెరికా నిర్వహించింది. మందులు, ఆరోగ్య రంగం కోసం జాంబియాకు ఇచ్చే 1.5 బిలియన్‌ డాలర్ల సహాయాన్ని అమెరికా క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌కు ముడిపెట్టింది. దక్షిణాఫ్రికాతో అమెరికాసంబంధాలు పూర్తిగా గాడి తప్పాయి. జోహెనస్‌బర్గ్‌లో జరిగిన (2025) జీ–20 సమావేశాన్ని యూఎస్‌ఏ బహిష్కరించింది. ఆఫ్రికా పరంగా యూరప్‌కు ఒక ఏకీకృత, సంఘటిత విధానం లేదు. పూర్వ వలస పాలకులైన ఫ్రాన్స్‌ దాదాపుగా ఆఫ్రికా నుండి నిష్క్రమించింది. మాలి, నైజర్, బుర్కినాఫాసోల నుండి ఫ్రాన్స్‌గెంటివేతకు గురయ్యింది. చాద్‌ ప్రభుత్వం ఫ్రాన్స్‌తో సైనిక ఒప్పందాన్ని రద్దు చేయటంతో ఫ్రెంచ్‌ సైనికులు నిష్క్రమించారు. ఆఫ్రికా నుండి ఫ్రాన్స్‌ నిష్క్రమిస్తున్న దశలో ఆ ఖాళీని భర్తీ చేయటానికా అన్నట్లు ఆఫ్రికాతో సంబంధాలలో నూతన అధ్యాయానికి ఇటలీ ప్రణాళిక సిద్ధం చేసింది. 2024లో ప్రకటించిన ‘మాటీ’ ప్రణాళికలో భాగంగా ఇటలీ ఇప్పటికే పద్దెనిమిది దేశాలతో ప్రత్యేక ఒప్పందాలు చేసుకున్నది. ఇందులో భాగంగా రాగి, కోబాల్ట్‌ విస్తారంగా లభించే ‘లొబిటో కారిడార్‌’ ప్రాంతంతో సహా వివిధ దేశాల క్రిటికల్‌ మిన రల్స్‌ నిల్వలపై కన్నేసింది.చైనా 36 ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు వివిధ రకాల సైనిక సామగ్రి, ఆయు ధాలను సరఫరా చేస్తున్నది. జిబూతీలో చైనా శాశ్వత సైనిక స్థావ రాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నది. ఆఫ్రికన్‌ దేశాల సైన్యాలకు శిక్షణా సౌకర్యాలను కల్పిస్తున్నది. ఆఫ్రికాతో చైనా వాణిజ్యం 200 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరింది. బుర్కినాఫాసో, మాలి, నైజర్‌ వంటి ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు టర్కీ ప్రధానంగా డ్రోన్లను సరఫరా చేస్తు న్నది. గతేడాది టర్కీ సైనిక ఎగుమతుల విలువ ఏడు బిలియన్‌ డాలర్లు.భారత్‌ సంబంధాలుప్రపంచ ప్రధాన రాజకీయ శక్తులతో పోల్చితే ఆఫ్రికాతో భారత్‌ భాగస్వామ్యం స్వభావం వేరుగా ఉన్నది. భారత్‌–ఆఫ్రికా సంబంధాలలో సైనిక, భద్రత అంశాలకు అంతగా ప్రాధాన్యత లేదు. 2018 తరువాత ఆఫ్రికాలో భారత్‌ పదిహేడు కొత్త దౌత్య కార్యాలయాలను తెరిచింది. ఆఫ్రికాతో వాణిజ్యం వంద బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరు కున్నది. ముప్ఫై మూడు ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు పది బిలియన్‌ డాలర్ల లైన్స్‌ ఆఫ్‌ క్రెడిట్‌ను అందజేస్తున్నది. ఈ దేశాలకు సుమారు 98 శాతం దిగుమతులపై సుంకాలను పూర్తిగా ఎత్తివేసింది. సెషెల్స్, మారిషస్, నైజీరియా, మొజాంబిక్‌లతో ఉమ్మడి సైనిక విన్యాసాలు, సైనిక ఎగుమతులకు ఒప్పందాలు చేసుకున్నది. ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు భారత్‌ డిజిటల్‌ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ను ఎగుమతి చేస్తున్నది. కెన్యాతో భారత్‌ డిజిలాకర్‌ ఏర్పాటుకు ఒప్పందం ఖరాయింది. సహ బ్రిక్స్‌ దేశాలైన దక్షిణాఫ్రికా, ఈజిప్టు, ఇథియోపియాలతో సన్నిహితసంబంధాలను అభివృద్ధి పరుస్తున్నది. 2008లోనూ ఆ తరువాత 2015లోనూ మనదేశం ‘ఇండియా–ఆఫ్రికా ఫోరమ్‌’ సదస్సులను నిర్వహించింది. ఎబోలా వైరస్‌ వ్యాప్తి వలన 2026 మే న్యూఢిల్లీలో జరగవలసిన నాలుగో ఇండియా–ఆఫ్రికా ఫోరమ్‌ శిఖరాగ్ర సమా వేశం వాయిదా పడింది.మారిన వ్యవహార శైలిస్థూలంగా పరిశీలిస్తే ఆఫ్రికా పరంగా ప్రధాన ప్రపంచ రాజ కీయ శక్తుల వ్యవహార శైలిలో విస్పష్టమైన మార్పు కనిపిస్తోంది. వలస పాలన అంతమైనా... రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత యూరప్, అమెరికాలు ఆఫ్రికాను వలస కోణం నుండే చూశాయి. మానవ హక్కులు, ప్రజాస్వామ్య విలువలు వంటి అంశాలపై ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు హితబోధనే ప్రథమ కర్తవ్యంగా పెట్టుకున్నాయి. ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు షరతులతో కూడిన ఆర్థిక సహాయం, గ్రాంట్లు, రుణాలను మంజూరు చేశాయి. తమ స్వార్థ ప్రయోజనాలకు అను గుణంగా వివిధ ఆఫ్రికన్‌ దేశాలలో ప్రభుత్వాలను సమర్థించటం లేదా కూలదోయటం చేశాయి. ఇరవయ్యొకటవ శతాబ్దంలో పరిస్థితులు క్రమంగా మారిపోయాయి. ఆఫ్రికన్‌ యూని యన్‌ క్రియాశీలకమవటంతో ఆఫ్రికా ప్రయోజనాలను పరిరక్షించే దిశగా చర్యలు ప్రారంభమయ్యాయి. యాభై ఆఫ్రికన్‌ దేశాలు రాటిఫై చేసిన ‘ఆఫ్రికన్‌ కాంటినెంటల్‌ ఫ్రీ ట్రేడ్‌ ఏరియా’ స్థానిక వాణిజ్య ప్రయోజనాలను పరిరక్షిస్తున్నది.ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం, పాశ్చాత్య దేశాల ఆంక్షల నేపథ్యంలో రష్యా, ఆఫ్రికన్‌ దేశాలతో దృఢమైన సంబంధాలను కోరుకుంటు న్నది. రష్యా, చైనా, భారత్, టర్కీల రూపంలో ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు ప్రత్యామ్నాయ మిత్రులు లభించారు. చైనాతో వైరుధ్యాల వలన అమెరికా, యూరప్‌లు ఆఫ్రికన్‌ దేశాలలోని ఖనిజ వనరులపై ఆధారపడక తప్పనిసరి పరిస్థితి ఏర్పడింది. తృతీయ ప్రపంచ దేశాలకు నాయకత్వం వహిస్తున్న భారత్‌–చైనాలు ఆఫ్రికాతో దౌత్య, వాణిజ్య, సైనిక సంబంధాలకు పెద్దపీట వేస్తున్నాయి. వలస యజమానులు (కొలోనియల్‌ మాస్టర్స్‌)గా ఆఫ్రికాతో వ్యవహరించటం ఇక సాధ్యం కాదని యూరప్‌కు తత్వం బోధపడింది.ప్రస్తుతం ఆవిర్భవిస్తున్న బహుళ ధ్రువ ప్రపంచంలో ఆఫ్రికా ఖండాన్ని విస్మరించటం ఆత్మహత్యా సదృశమని ప్రపంచ రాజకీయ శక్తులు గుర్తించాయి. ఆఫ్రికాతో సంబంధాలను సాధ్యమైనంతవేగంగా వ్యూహాత్మక స్థాయికి తీసుకువెళ్లవలసిన అవసరం భారత్‌కు ఎంతైనా ఉన్నది. ఆఫ్రికన్‌ దేశాలు భారత్‌ను స్థిరమైన, నమ్మదగిన భాగస్వామిగా పరిగణిస్తున్నప్పటికీ, వాస్తవంగా చూసి నప్పుడు భారత్‌ ఇప్పటికీ చైనాతో పోల్చితే వెనుకబడే ఉన్నది.స్థూలంగా ఆఫ్రికా పరంగా ప్రధాన ప్రపంచ రాజకీయ శక్తుల వ్యవహార శైలిలో విస్పష్టమైన మార్పు కనిపిస్తోంది.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

2010 నాటి అరబ్‌ స్ప్రింగ్‌తో మొద లైన యువతరం తిరుగుబాట్ల దశ 2026 వచ్చేసరికి ప్రపంచవ్యాప్తమైంది. ఒక లెక్క ప్రకారం గత ఏడాది కాలంలో ఆసియా, ఆఫ్రికా, అరబ్‌ దేశాలు, యూరప్, ఉత్తర, దక్షిణ అమెరికాలు కలిపి 73 జరిగాయి. ప్రస్తుత సూచనలను బట్టి ఈ సంవత్స రాంతానికి మరికొన్ని జరగనున్నాయి. ఇదంతా ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం పేరిట సాగుతున్న పెట్టుబడిదారీ అభివృద్ధి నమూనాల సంక్షో భమేనా?మునుపెన్నడూ లేదు!యువతరం తిరుగుబాట్లు గతంలోనూ జరిగాయి. ముఖ్యంగా 1960ల చివరలో. కానీ ఇంత విస్తృతంగా, ఈ పద్ధతిలో ప్రపంచ చరిత్రలోనే ఎప్పుడూ లేదు. ఎందుకట్లా అన్నది ప్రశ్న. వందలసంవత్సరాల యూరోపియన్‌ సామ్రాజ్యవాదాలు, వలస పాలనల దశలో ఆసియా, ఆఫ్రికా, దక్షిణ అమెరికా, కరీబియన్‌ దీవులలో తలెత్తిన స్వాతంత్య్ర పోరాటాలు, సాయుధ తిరుగుబాట్లు అసంఖ్యాకం. ప్రత్యక్ష వలస పాలనలు ముగిసిన తర్వాత దశలో పాశ్చా త్యుల నయా వలస వ్యవస్థలకు, సామ్రాజ్యవాదాలకు వ్యతిరేకంగా ప్రజాస్వామికమైన తిరుగుబాట్లు, కమ్యూనిస్టు తిరుగుబాట్లు అనేకా నేకం జరిగాయి. ఆ వెనుక మూడవ దశ అన్నది ఆర్థికమైన, అంత ర్జాతీయమైన సంస్థల ఏర్పాటు, ఆర్థికాభివృద్ధి, ప్రజాస్వామ్యాలు, గతంలో ప్రత్యర్థులుగా ఉండిన శక్తుల మధ్య సయోధ్యలు, ఈ మార్పులను నిర్దేశించే అంతస్సూత్రంగా ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం అన్నట్లుగా రూపు తీసుకోసాగింది.ఇందుకు మినహాయింపులు లేవని కాదు. పలు దేశాలలో సైనిక నియంతృత్వాలు, ఎన్నికైన నియంతృత్వాలు, రాచరికాలు, అరబ్‌ రాజ్యాల వంటి షేక్‌ కుటుంబ పాలనల సంఖ్య తక్కువేమీ కాదు. అయినప్పటికీ మొత్తం ప్రపంచ చిత్రాన్ని గమనించినప్పుడు ఉదార వాద ప్రజాస్వామ్యంతో పాటు పెట్టుబడిదారీ అన్నది ప్రధాన లక్ష ణంగా మారింది. ఇందులో ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం కాదు గానీ పెట్టుబడిదారీ అభివృద్ధి ధోరణి మాజీ కమ్యూనిస్టు దేశాలకు కూడా వ్యాపించింది. కాకపోతే తగు స్థాయిలో సమానావకాశాలు కల్పిస్తూ.ప్రపంచమంతటా అదే రీతిసూత్ర రీత్యా ఇది ఒక దశ అని భావిస్తే, అది సవ్యంగా అమలై స్థిరపడి కొనసాగితే ఎట్లుండేదో గానీ, అధికారంలో ఉండేవారు చెప్పింది చేయరు, లేదా అరకొరగా మాత్రమే చేసి తమ ప్రయోజ నాలపై దృష్టి పెడతారు గనుక, పరిస్థితులు వికటించటం మొదలైంది. దానితో రకరకాల కారణాల వల్ల అసంతృప్తి చెందిన యువ తరం, సాధారణ ప్రజలు తిరుగుబాట్లు చేసే దశ 1960ల చివరిలో మొదలైంది. ఫ్రాన్స్, పాకిస్తాన్, అమెరికా, మెక్సికో, థాయ్‌లాండ్, పశ్చిమ జర్మనీ, సోవియెట్‌ రిపబ్లిక్‌లలో అది కనిపించింది. భారత దేశంలో 1975 నాటి ఎమర్జెన్సీ, 1971లో శ్రీలంకలో జనతా విముక్తి పెరమున (జేవీపీ) తిరుగుబాటు, 1989లో చైనాలోని తియాన్‌ ఆన్‌మన్‌ వంటివన్నీ ఈ వరుసలోకి వచ్చేవే.అయితే, ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యం, అందరికీ సమానావ కాశాలు కల్పించే అభివృద్ధి లేదా ప్రపంచబ్యాంకు వారు ఆర్థిక సంస్కరణలలో భాగంగా చెప్పిన పెర్కొలేషన్‌ థియరీ వంటివన్నీ పైన చెప్పిన పరిణామాల నుంచి నేర్చుకున్నది స్వల్పమని మరొక రెండు దశాబ్దాలు గడిచే సరికి అర్థం కాసాగింది. ఆ విధంగా యువ తరం తిరుగుబాట్ల మరో దశకు అరబ్‌ స్ప్రింగ్‌తో ఆరంభం జరిగింది. ట్యునీషియా, ఈజిప్టు, లిబియా, యెమెన్, సిరియా, బెహ్ర యిన్‌ వరుసగా అల్లకల్లోలమయాయి. అభివృద్ధి లేమి, పేదరికం, నిరుద్యోగం, ధరల పెరుగుదల, ప్రజాస్వామ్యం లేకపోవడం, దశా బ్దాలుగా నియంతలుగా పాలించే కుటుంబాలు, నాయకులుఇందుకు కారణమై, ప్రపంచ యువతరం తిరుగుబాట్లలో మరొక అధ్యాయానికి తెరతీశారు.ఎక్కడి కారణాలు అక్కడఅప్పటినుంచి మొదలైన ప్రస్తుత దశ నేటికీ కొనసాగుతున్నది. ఇందుకు దోహదం చేస్తున్న పరిస్థితులు అనేకం ఉన్నాయి. పైన చెప్పుకున్నట్లు ఈ సంవత్సర కాలంలోనే 73 దేశాలలో ఈ ఘటనలు జరిగాయనుకుంటే, అందుకు కారణాలు ఎక్కడికక్కడ ప్రత్యేకమై నవి కొన్నున్నాయి. అన్ని దేశాల యువతకు, ప్రజలకు, లేదా కొన్నింటికి కలిపి వర్తించేవి కొన్నున్నాయి. వాటిలో ఆర్థికాభివృద్ధి, పేదరికం, అవకాశాల కల్పన, ప్రజాస్వామ్యం, అణచివేతలు, అవినీతి, బంధుప్రీతి, విద్యావైద్యాలు, ఇళ్ల కొరతలు, నిరవధికమైన కుటుంబ పాలనలు, మతతత్వాలు, పాశ్చాత్య సామ్రాజ్యవాదాల పట్ల విధేయ తలు, దేశ స్వతంత్ర విధానాలకు భంగకరమైన విధానాలు, నియంతృత్వాలు, ఎన్నికైన నియంతృత్వాలు, ఎన్నికల అక్రమాలు, వాగ్దాన భంగాలు, క్రోనీ క్యాపిటలిజం, దేశ వనరులను దోచి పెట్టటం వంటి అనేకానేకం కనిపిస్తున్నాయి. ఈసారి కొత్తగా కనిపిస్తున్నవి టీనేజర్లు పెద్ద ఎత్తున ఆందోళనల్లో పాల్గొంటుండటం, మొత్తం అందరికీ కలుగుతున్న ఏఐ భయాలు.ఈ సంవత్సరం ఇప్పటికే అన్ని ఖండాలలో కలిపి 73 దేశాలలో తలెత్తిన ఈ పరిస్థితులు మరిన్ని దేశాలకు విస్తరించే సూచనలున్నా యంటే, మౌలికంగానే ఎక్కడనో తీవ్ర వైఫల్యాలు చోటు చేసుకుంటున్నాయన్నమాట. ఆ వైఫల్యాలు ఏమిటో కొత్తగా కనుగొనవలసిన అవసరం లేదు. వలసవాదం నుంచి మొదలుకొని ప్రస్తుతం ఉదార వాద ప్రజాస్వామ్యం అనే వరకు ఎప్పుడైనా జరుగుతూ వస్తున్నది ఒక్కటే. ఏ దేశానికి అక్కడ పరిమితమైగానీ, అంతర్జాతీయంగాగానీ ఆధిపత్య వర్గాల స్వప్రయోజనాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ వస్తున్నాయి. ఆర్థికంగానైనా, రాజకీయంగానైనా, పరిపాలనాపరంగానైనా అందు కోసం యువతను, ప్రజలను మోసగిస్తున్నాయి, అణచివేస్తున్నాయి. కొన్ని పైపై మెరుగులు తప్పితే ఇందులో ఎటువంటి మార్పు మౌలి కంగా ఉండటం లేదు. అందుకే ఈ విడతలో లెఫ్ట్, రైట్, సెంటర్‌ తేడా లేకుండా అందరూ ఉద్యమిస్తున్నారు. అలజడులు, ఉద్య మాలు, తిరుగుబాట్లు దశలు దశలుగా జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఆ విధంగా పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలు, ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యాల అభివృద్ధి నమూనాలే ప్రశ్నార్థకంగా మారాయి.ఈ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవటంలో జరుగుతున్న ఒక పొరపాటు గురించి చెప్పుకోవాలి. ఉదాహరణకు శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్, భారతదేశ ఉద్యమాలను ఒకటే తరహాలోకి తెచ్చి వ్యాఖ్యానిస్తున్నారు పలువురు. పైన వివరించుకున్న దాని ప్రకారం మౌలిక కారణాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థూలంగా ఒకే విధంగా ఉండ వచ్చు. కానీ, వివరాలలోకి వెళ్లినపుడు ఆ ఉద్యమాల తీరులో వ్యత్యా సాలు కనిపిస్తాయి. అది తెలియకుండా ఈ ఉపఖండపు నాలుగు ఉద్యమాలను అనుకూలమైన రీతిలో పోల్చటంగానీ, ప్రతికూల వైఖరితో అంచనా వేసి ఖండించటంగానీ పొరపాటు అవుతుంది.ఈ సంవత్సరం ఇప్పటికే అన్ని ఖండాలలో కలిపి 73 దేశాలలో తలెత్తిన ఈ పరిస్థితులు మరిన్ని దేశాలకు విస్త రించే సూచనలున్నాయంటే, మౌలికంగానే ఎక్కడనో తీవ్ర వైఫల్యాలు చోటు చేసుకుంటున్నాయన్నమాట.-వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు- టంకశాల అశోక్‌

ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు గ్రామ స్థాయి నుంచి నగరస్థాయి వరకు ప్రజలకు తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకునే అవకా శాన్ని కల్పించే ప్రజాస్వామ్య పండుగలు. ప్రజలు తమ పాలకులను ప్రశ్నించడానికి, తమ అభిప్రాయాలను ఓటు రూపంలో వ్యక్తం చేయడానికి ఎన్నికలు ఒకరాజ్యాంగబద్ధమైన వేదిక. కానీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయాలనుకునే అభ్యర్థులను అడ్డు కుంటే, నామినేషన్‌ పత్రాలను లాక్కొని చించివేస్తే, అభ్యర్థులను బెదిరిస్తే, పోలింగ్‌ ఏజెంట్లను బూతుల్లోకి అనుమతించకపోతే, ఓటర్లను ఓటు వేయకుండా నిరోధిస్తే, పోలీసులు ప్రేక్షకులుగా మిగిలిపోతే ఆ ఎన్నికలను స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పక్షపాతమైన ఎన్నికలని అంటారా? ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జరిగిన పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు ఈ ప్రశ్నలను మన ముందుంచుతున్నాయి.నామినేషన్‌ పత్రమే తొలి బ్యాలెట్‌?ఈ ఘటనలను సాధారణ ఎన్నికల గొడవలుగా చూడలేం. నామినేషన్‌ పత్రం కేవలం ఒక పరిపాలనా పత్రం కాదు. అది ఒక పౌరుడి ప్రజాస్వామ్య ఆకాంక్షకు తొలి వ్యక్తీకరణ. ఓటరు తన ప్రతి నిధిని ఎంచుకునే ముందు, ఒక పౌరుడు తాను అభ్యర్థిగా నిలబడే హక్కును వినియోగించుకోగలగాలి. మండల పరిషత్‌ కార్యాలయం గేటు వద్ద నామినేషన్‌ పత్రాన్ని లాక్కోవడం, రిటర్నింగ్‌ అధికారి సమక్షంలోనే చించివేయడం అంటే ఒక కాగితాన్ని నాశనం చేయడం కాదు. అది ఒక పౌరుడి రాజ్యాంగ హక్కును నిరాకరించడం. పోటీ చేసే అభ్యర్థినే లేకుండా చేసిన తరువాత ఓటరు తనకు నచ్చిన ప్రతినిధిని ఏ విధంగా ఎంచుకోగలుగుతాడు?ఏకగ్రీవ ఎన్నికలు తప్పు కాదు. పోటీ చేయడానికి ఎవరూ ముందుకు రాకపోతే ఒక అభ్యర్థి ఏకగ్రీవంగా ఎన్నిక కావచ్చు. కానీ బెదిరింపులు, దాడులు, నామినేషన్లకు అడ్డంకులు జరిగిన ప్రాంతా ల్లోనే పెద్ద సంఖ్యలో ఏకగ్రీవ ఫలితాలు వస్తే వాటి వెనుక పరిస్థితు లను పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. స్వచ్ఛందంగా వచ్చిన ఏకగ్రీవత ప్రజాస్వామ్య ఫలితం. భయంతో వచ్చిన ఏకగ్రీవత ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రతికూలం. ఎస్‌ఎల్‌పి(సి) నం.37476/2026లో స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్ప క్షపాతమైన ఎన్నికలు రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. నామినేషన్‌ దాఖలు చేసి ఎన్నికల్లో పాల్గొనే హక్కుకు ఆటంకం కలగకుండా చూడటం కూడా ఆ సూత్రంలో భాగమేనని గుర్తించింది. మహిళా అభ్యర్థులపై దాడులు జరిగాయని, నామినేషన్‌ పత్రాలను లాక్కొని చించివేశారని కూడా ఫిర్యాదులు వచ్చాయి. ఒక మహిళా అభ్యర్థి గడువు ముగిసే వరకు నామినేషన్‌ కేంద్రానికి చేరకుండా నిరోధిస్తే, మహిళలకురాజ్యాంగం కల్పించిన రిజర్వేషన్‌ ప్రయోజనం ఏమిటి?రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 243జెడ్‌ఏ ప్రకారం పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ, నియంత్రణ బాధ్యత రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘానిదే. కిషన్ సింగ్‌ తోమర్‌ వర్సెస్‌ అహ్మదాబాద్‌ మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ (2006) కేసులో రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాల రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యతలను సుప్రీంకోర్టు వివరించింది. స్టేట్‌ ఆఫ్‌ గోవా వర్సెస్‌ ఫౌజియా ఇంతియాజ్‌ షేక్‌ (2021) కేసులో ఎన్నికల సంఘాల స్వతంత్రత ప్రాధాన్యాన్ని పునరుద్ఘాటించింది.ఇందిరా నెహ్రూ గాంధీ వర్సెస్‌ రాజ్‌ నారాయణ్‌ (1975) కేసులో స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పక్షపాతమైన ఎన్నికలు రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. అక్టో బర్‌ 21, 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఎన్నికల్లో నామినేషన్‌ దాఖలు చేసే హక్కు విషయంలో కూడా ఇదే సూత్రాన్ని మరోసారి గుర్తుచేసింది.అందరూ సమానం కాదా?ఆర్టికల్‌ 14 చట్టం ముందు సమానత్వాన్ని హామీ ఇస్తుంది. పోలీసులు పక్షపాతంగా వ్యవహరించడం ఈ హామీని దెబ్బతీస్తుంది. ఆర్టికల్‌ 21 జీవించే హక్కుతో పాటు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను, గౌరవంగా జీవించే హక్కును రక్షిస్తుంది. ఆర్టికల్‌ 19(1)(ఎ)లోని భావప్రకటనా స్వేచ్ఛకు ఎన్నికల్లో అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేసే హక్కుతో సంబంధం ఉంది. పీపుల్స్‌ యూనియన్‌ ఫర్‌ సివిల్‌ లిబర్టీస్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (2013) కేసులో ఓటు వేయడం అనేది వ్యక్తి తన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేసే ప్రక్రియలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది. మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993 కూడా ఈ విషయంలో ఒక ముఖ్యమైన మార్గాన్ని అందిస్తుంది. సెక్షన్‌ 2(1)(డి) ప్రకారం జీవించే హక్కు, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, గౌరవం వంటి హక్కులు మానవ హక్కుల పరిధిలోకి వస్తాయి. సెక్షన్‌ 12(ఎ) ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల వల్ల జరిగిన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలను లేదా వాటిని నివారించడంలో వారు చూపిన నిర్లక్ష్యాన్ని జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘం విచారించవచ్చు. సెక్షన్‌ 17కింద ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి, డీజీపీ నుంచి నివేదికలు కోర వచ్చు. సెక్షన్‌ 14 కింద తన దర్యాప్తు విభాగం ద్వారా విచారణ జరిపించవచ్చు. సెక్షన్‌ 18 కింద తగిన సిఫారసులు చేయవచ్చు.సాధారణంగా ఎన్నికల ఫలితాలను ఎన్నికల పిటిషన్‌ ద్వారా సవాలు చేయాలి. అయితే ఎన్నికల పిటిషన్, మానవ హక్కుల విచారణ రెండూ వేర్వేరు ప్రయోజనాల కోసం ఏర్పడిన మార్గాలు. ఎన్నికల పిటిషన్‌ ద్వారా ఫలితాన్ని సవాలు చేయవచ్చు. కానీ నామినేషన్‌ పత్రాలను చించివేసినప్పుడు పోలీసులు ఎందుకు చర్య తీసుకోలేదు, ఒక అభ్యర్థిని అక్రమంగా నిర్బంధించారా, ప్రభుత్వ ఉద్యోగి పక్షపాతంగా వ్యవహరించారా అనే ప్రశ్నలకు అది ప్రత్యా మ్నాయం కాదు. ఈ అంశాలను మానవ హక్కుల సంఘం పరిశీలించవచ్చు. కానీ ఎన్నికల ఫలితాన్ని రద్దు చేసే అధికారం దానికి లేదు.ఇకనైనా మారాల్సినవి!ప్రతి నామినేషన్‌ కేంద్రంలో నిరంతర వీడియో రికార్డింగ్‌ ఏర్పాటు చేయాలి. ఆ రికార్డులను నిర్దిష్ట కాలం వరకు భద్రపరచడం తప్పనిసరి చేయాలి. స్థానిక నామినేషన్‌ కార్యాలయం హింసకుకేంద్రంగా మారితే, అభ్యర్థులు కలెక్టరేట్‌లో లేదా సురక్షితమైన ఆన్‌లైన్‌ విధానంలో నామినేషన్లు దాఖలు చేసే ప్రత్యామ్నాయం కల్పించాలి. పోలీసులు రాజకీయ గుర్తింపుతో సంబంధం లేకుండా నేరాలను నమోదు చేసి దర్యాప్తు చేయాలి. పక్షపాతంగా వ్యవహరించినట్లు రుజువైన అధికారులపై క్రమశిక్షణ చర్యలు తీసుకోవాలి. బెదిరింపులకు భయపడి బాధితులు ముందుకు రాలేని పరిస్థి తుల్లో వారి తరఫున ఇతరులు కూడా మానవ హక్కుల సంఘాన్ని ఆశ్రయించవచ్చు. జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘం ఈ ఘటన లను పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి, డీజీపీ నుంచి నివేదికలు కోరాలి. ప్రభుత్వ అధికారుల పాత్రను పరిశీలించి, ఉల్లంఘనలు రుజువైన చోట తగిన చర్యలు సిఫారసు చేయాలి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముందున్న ప్రశ్న ఏ పార్టీ ఎక్కువ గెలుచుకుందన్నది కాదు. ఆ ఫలితాన్ని నిర్ణయించే ప్రక్రియలో ప్రతి పౌరుడికి భయం లేకుండా పాల్గొనే అవకాశం కల్పించారా అన్నదే అసలు ప్రశ్న. ఓటు హక్కు అనేది పోటీ చేసే హక్కుతో ప్రారంభ మవుతుంది. పోటీ చేసే హక్కుకు పునాది మానవ గౌరవం, సమానత్వం. వీటిని కాపాడలేని ఎన్నికల ప్రక్రియ ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన ప్రతిబింబం కాలేదు. - వ్యాసకర్త నల్సార్‌ న్యాయ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ రిజిస్ట్రార్‌- ప్రొ‘‘ మాడభూషి శ్రీధర్‌

గత కొన్ని వారాలుగా అమెరికా అంతటా నాలాంటి చాలామంది గ్రాడ్యుయేషన్‌ ప్రసంగాలు చేస్తున్నారు. 2026లో పట్టాలు అందు కుంటున్న విద్యార్థులకు జీవిత పాఠాలు చెబుతున్నారు. కొన్ని ప్రసంగాలు వినోదంగా ఉంటాయి. కొంతమంది థామస్‌ అక్వినాస్‌గురించి మాట్లాడతారు. మరికొందరు థామస్‌ జెఫర్సన్‌ గురించి చెబుతారు. ఈ ప్రసంగాలన్నింటిలో ఒక విషయం సాధారణంగా ఉంటుంది. కొత్త ప్రయత్నాలు చేయండి. మీ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచుకోండి. ఇంకా పెద్ద కలలు కనండి. మీకు పాఠాలు చెప్పాల్సిన అవసరం లేదుఈ రోజు బీఎంసీసీ నుంచి 2,000 మందికి పైగా విద్యార్థులు గ్రాడ్యుయేషన్‌ పట్టాలు అందుకుంటున్నారు. వీరు 110కి పైగా దేశాలకు చెందినవారు. 28 భాషలు మాట్లాడతారు. ప్రతి ఒక్కరి జీవిత ప్రయాణం వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ... అందరూ ఈ రోజు ఒకే వేదిక వద్దకు చేరుకున్నారు. బీఎంసీసీ విద్యార్థులకు జీవితం గురించి కొత్తగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. జీవితం అంటే ఏమిటో మీరు ఇప్పటికే అనుభవించారు.» అమ్రీత జీనా... ఆమె 19 ఏళ్ల వయసులో గయానా దేశం నుంచి న్యూయార్క్‌కు వచ్చింది. ఆమె చదువులో ఎప్పుడూ మంచి విద్యార్థినే. అయితే మొదటి బిడ్డ పుట్టిన తర్వాత కాలేజీ చదువును వాయిదా వేసుకుంది. కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత మళ్లీ చదువు కొన సాగించాలని నిర్ణయించుకుంది. కుటుంబ బాధ్యతలు, ఉద్యోగం, ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించడం వంటి ఎన్నో సమస్యలు ఎదురైనా ఆమె వెనక్కి తగ్గలేదు. ఈ రోజు అమ్రీత అకౌంటింగ్‌లో డిగ్రీ పూర్తి చేస్తోంది. భవిష్యత్తులో తన సొంత అకౌంటింగ్‌ సంస్థను ప్రారంభించాలన్నది ఆమె లక్ష్యం.» విరియాక్‌ హోమ్‌... కంబోడియాలో అనాథగా పెరిగాడు. ఒక ఇంటి నుంచి మరో ఇంటికి మారుతూ జీవించాడు. అతను మొదటిసారి విమానం ఎక్కింది న్యూయార్క్‌లోని బీఎంసీసీలో చదువుకోవడానికి వచ్చినప్పుడే. ఈ రోజు అతను గణితశాస్త్రంలో డిగ్రీ పూర్తి చేస్తున్నాడు.» సింథియా కుక్బేజీ... ఈమె తన మూడో బిడ్డకు జన్మనిచ్చిన తర్వాత బీఎంసీసీలో చేరింది. ప్రతి సోమవారం నుంచి శుక్రవారం వరకు, పిల్లలకు డైపర్లు మార్చడం, అల్పాహారం తయారుచేయడం, వారిని స్కూల్‌లో దింపడం వంటి పనులన్నీ పూర్తిచేసేది. తెల్లవారుజామున 3 గంటలకే అలారం పెట్టుకుని, పిల్లలు నిద్ర లేవకముందే చదువుకునేది. ఈ రోజు సింథియా శ్వాసకోశ చికిత్సకు సంబంధించిన విభాగంలో డిగ్రీ పూర్తి చేస్తోంది. ఇవి కేవలం ముగ్గురి కథలు మాత్రమే. గ్రాడ్యుయేషన్‌ ప్రసంగాలు చేసే వ్యక్తులు చెప్పే పట్టుదల మీలో ఇప్పటికే ఉంది. ఆ పట్టుదల లేకపోతే, మీరు ఈ రోజు ఇక్కడ ఉండేవారు కాదు.వద్దన్నా మేయర్‌ పదవికి పోటీనేను కూడా అందరూ వెళ్లే దారిలోనే ప్రయాణించలేదు. నేను భారతీయుడిని. నేను ఆఫ్రికన్ ను. నేను అమెరికన్ ను కూడా. నేను ముస్లింని. నా కుటుంబంలో హిందువులు కూడా ఉన్నారు. నేను డ్రేక్‌ పాటలను ఇష్టపడతాను. నేను న్యూయార్క్‌ నగర మేయర్‌ పదవికి పోటీ చేసినప్పుడు, చాలామంది నన్ను వద్దని చెప్పారు. ‘నీ వయసు ఇంకా సరిపోదు, నీకు సరైన పరిచయాలు లేవు, ఈ పదవికి అవసరమైన అర్హతలు నీకు లేవు’ అని అన్నారు. నేను ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడానికి ముందుకు వచ్చినప్పుడు, నాకు కేవలం ఒక శాతం మంది మాత్రమే మద్దతు ఇస్తున్నారని కొన్ని వార్తలు వచ్చాయి. పోటీ చేయడానికి సిద్ధమైనప్పుడు, కొన్ని సర్వేల్లో నా పేరును కూడా చేర్చలేదు! నా ప్రత్యర్థులకు నా పేరు సరిగ్గా పలకడం కూడా రాదు. నాకు మద్దతు ఇచ్చిన కొందరికి కూడా నా పేరు సరిగ్గా పలకడం రాలేదు! అయినా నేను ఎందుకు పోటీ చేశాను?ఎందుకంటే... మీలాగే నేను కూడా నా నుంచి ఏదో ఆశించాను. చాలామంది న్యూయార్క్‌ ప్రజల సహకారంతో మేము ప్రచార కార్యక్రమాన్ని కొనసాగించాం. వర్షం కురుస్తున్నా, ఎండమండుతున్నా... ప్రజల ఇళ్లకు వెళ్లి నా కోసం మద్దతు కోరిన వారు ఎంతోమంది ఉన్నారు. ఒక నమ్మకంతో ముందుకు సాగాం. మనకు ఇష్టమైన ఈ నగరంలో గౌరవంగా జీవించడం అనేది అందని కలగా ఉండకూడదు అని వివరించాం. ప్రజల నమ్మ కాన్ని పొందాం. ఇది వినడానికి మంచి విజయగాథలా అనిపించ వచ్చు. కానీ నా ప్రయాణంలో ఎన్నో ఆందోళనలు, సందేహాలు, నిరాశలు, వైఫల్యాలు ఉన్నాయి. అయితే, కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు నన్ను ఆదుకునే కుటుంబం ఉంది. అది నాకు లభించడం ఒక గొప్పఅదృష్టం. ఇలాంటి భద్రత, సహాయం అందరికీ ఉండవు.పట్టుదల, సహనంనేను విడుదల చేసిన చివరి పాటను సౌండ్‌క్లౌడ్‌లో వెయ్యిమంది కూడా వినలేదు. అయినా నా సంగీతం ద్వారా ఏదో సాధించాలన్న కలను వదులుకోవడానికి నేను సిద్ధంగా లేను. నా యుక్త వయసులో సేకరించిన సీడీల గుట్టను చూస్తూ నిద్రలోకి జారుకునే వాడిని. కామన్, లూప్‌ ఫియాస్కో, జే–జెడ్, తాలిబ్‌ క్వెలీ వంటి ర్యాప్‌ గాయకుల పాటలు వినేవాడిని. వారి పాటల్లో ఒక ముఖ్యమైన భావం ఉండేది. జీవితంలో కిందపడినా, కష్టాల్లో ఉన్నా, మళ్లీ లేచి నిలబడాలి. నా జీవితంలో అత్యంత నిరాశ కలిగించిన సమయాల్లో ఈ పట్టుదలే నాకు బలాన్నిచ్చింది. న్యూయార్క్‌లో జీవించడం అంటే కేవలం స్టైల్‌గా ఉండటం కాదు. సూర్యాస్తమయం సమయంలో రైలు వంతెన దాటే అంద మైన దృశ్యాన్ని చూడటం మాత్రమే కాదు. న్యూయార్క్‌లో జీవించడం అంటే ఇంటి అద్దె ఎలా చెల్లించాలి, కిరాణా సరుకులు కొనడా నికి డబ్బు సరిపోతుందా, ప్రతిరోజూ ప్రయాణించే రైలు ఆలస్య మైనప్పుడు ఎదురయ్యే సమస్యలను భరించడం, కొన్నిసార్లు రైలు సొరంగంలోనే ఆగిపోయినా ఓపికగా ఉండటం. ఈ నగరంలో జీవించాలంటే... మనలో ప్రతి ఒక్కరికీ పట్టుదల, సహనం, సమస్యలను తట్టుకునే శక్తి అవసరం. మీ ముందు అడ్డంకులు ఎన్ని ఉన్నా, మీ లక్ష్యాన్ని సాధించాలన్న పట్టుదల అవసరం. ఆ తపనే న్యూయార్క్‌ నగరపు నిజమైన స్వభావం. మీ ప్రయాణం ఎంత కష్టంగా ఉన్నా, మీ ప్రయత్నాన్ని కొనసాగించండి. మీ విజయం మీ జీవితాన్ని మాత్రమే కాదు, మరొకరి జీవితాన్ని కూడా మార్చగలదు. నా జీవితంలో అత్యంత నిరాశ కలిగించిన సమయాల్లో ఈ పట్టుదలే నాకు బలాన్నిచ్చింది.మీ విజయం మీ జీవితాన్ని మాత్రమే కాదు, మరొకరి జీవితాన్ని కూడా మార్చగలదు.అమెరికాలోని బీఎంసీసీ (బరో ఆఫ్‌ మాన్హాటన్‌ కమ్యూనిటీ కాలేజ్‌) 2026 బ్యాచ్‌ పట్టభద్రులను ఉద్దేశించి న్యూయార్క్‌ మేయర్‌ జోహ్రాన్‌ క్వామే మమ్దానీ స్నాతకోత్సవ ప్రసంగ సంక్షిప్త పాఠం:

ఇది ఆశ్చర్యం కాదుగానీ, ఆందోళన కలి గించే అంశం. వాస్తవిక నియంత్రణ రేఖ (ఎల్‌ఏసీ) పొడవునా పీపుల్స్‌ లిబరేషన్‌ ఆర్మీ (పీఎల్‌ఏ) సైనిక దళాలతో మన సైనికుల ద్వంద్వ యుద్ధం కొనసాగుతూనే ఉందని ఇండో–టిబెటన్‌ పోలీస్‌ (ఐటీబీపీ) డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ శత్రుజీత్‌ సింగ్‌ కపూర్‌ ఇటీవల వెల్లడించారు. ఈ ప్రతిష్టంభనలు జూలై నుంచి సాగుతున్నాయనీ, అరుణాచల్‌ ప్రదేశ్‌లో కొన్నిచోట్ల ఇప్పటికీ కొనసాగుతూనే ఉన్నా యనీ అన్నారు. ఈ ఘటనలను చిన్నపాటివిగా కొట్టిపారేయడానికే రెండు దేశాలూ మొగ్గు చూపాయి.కానీ సైనిక ఉద్రిక్తతలు వాస్తవ మేనని వెల్లడైంది. నిజానికి, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యి, భారత జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్‌ దోవల్‌ రెండు నెలల క్రితం బీజింగ్‌లో సమావేశమయ్యారు. రెండు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతినిధుల మధ్య 25వ దఫా సంభాషణలు ఆగస్టు 25న ముగిశాక రెండు దేశాలు 8 అంశా లపై ఏకాభిప్రాయాన్ని వ్యక్తపరచాయి. ఎనిమిది అంశాల్లో అంగీకారంఎల్‌ఏసీ వెంబడి శాంతి, సామరస్యాలను కొనసాగించాలని, ద్వైపాక్షిక సంబంధాల మధ్య స్థిరత్వాన్ని తీసుకురావాలన్నది మొదటి అంశం. పరస్పర అంగీకారయోగ్యమైన విధంగా 2005 ఒప్పందం కింద సరిహద్దుపై చర్చలను ముందుకు తీసుకెళ్ళాలన్నది రెండవ అంశం. సరిహద్దుల నిర్ధారణ, సరిహద్దు నిర్వహణపై రెండు కార్యాచరణ బృందాలు పనిచేయాలన్నది మూడవ అంశం. క్షేత్ర స్థాయిలో నెలకొనే ఎటువంటి పరిస్థితిపైనైనా వెంటనే ఇప్పు డున్న మార్గాల ద్వారా చర్చలు జరపాలనేది నాల్గవ అంశం. తూర్పు, మధ్య రంగాలలో రెండు కొత్త సైనిక హాట్‌లైన్‌ చానల్స్‌ ఏర్పాటు చేయడం, రెండు నూతన సమావేశ స్థలాలను నిర్ణయించు కోవడం ఐదవ అంశం. సరిహద్దు వర్తకానికి నిర్దేశించుకున్న మూడు ప్రదేశాలను తిరిగి తెరవడం, కైలాస్‌ మానస్‌ సరోవర్‌ యాత్రను విస్తరింపజేయడం ఆరవ అంశం. సరిహద్దుకు రెండు వైపులా ప్రవ హిస్తున్న నదులపై నిపుణుల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఏడవ అంశం. ప్రత్యేక ప్రతినిధుల మధ్య చర్చలను 2027లో భారతదేశంలో నిర్వహించాలనేది ఎనిమిదవ అంశం. చైనా భాషలో చదివిన వాంగ్‌ యి ప్రకటన ఎక్కువ రాజకీయ ప్రయోజనాలను ఉద్దేశించినదిగా సాగింది. మోదీ–జిన్‌పింగ్‌ కజాన్‌లో సమావేశమైనప్పటి నుంచి ప్రగతిని రెండు పక్షాలు సాను కూలంగా సమీక్షించాయని వాంగ్‌ అన్నారు. సరిహద్దు వివాదాన్ని ‘ఎక్కడ ఉంచాలో అక్కడ’ ఉంచుదాం, పరస్పర కీలక ప్రయోజ నాలను దృష్టిలో పెట్టుకుందాం. ప్రత్యర్థులుగాకాక భాగస్వాము లుగా పరస్పరం గౌరవించుకునేందుకు ప్రయత్నిద్దాం’ అని ఆయన చెబుతూ వచ్చారు. బీజింగ్‌ దృష్టి కోణం నుంచి అది నూతనసిద్ధాంతం. ఐటీబీపీ చీఫ్‌ వెల్లడించిన వివరాలను బట్టి అది ఎంత వరకు పరీక్షకు నిలిచినదీ తెలుస్తూనే ఉంది. చైనా కొత్త వాదనఏమాటకామాటే చెప్పుకోవాలి. భారత్‌ ఎలా స్పందించాలనే దానిపై కపూర్‌ కొన్ని విలువైన విధానపరమైన సూచనలు చేశారు. ప్రతి సరిహద్దు బెటాలియన్‌లోనూ డ్రోన్‌ ప్లాటూన్లను ఏర్పాటు చేయాలి. గల్వాన్‌ తరహా ముఖాముఖి పోరాటాలు జరిపేందుకు శౌర్య కమాండో దళాలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. ఎల్‌ఏసీ పొడవునా భూగర్భ బంకర్లు నెలకొల్పుకోవాలి. కపూర్‌ వ్యాఖ్యలను విదేశాంగ శాఖ అధికార ప్రతినిధి రణధీర్‌ జైస్వాల్‌ ఖండించలేదు. ‘సువ్యవస్థిత కాపలా తీరుతెన్నులకు భిన్నంగా చైనా దళాలు కొత్త పుంతలు తొక్కు తున్నప్పుడల్లా అడపాదడపా భారత్‌–చైనా సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో అలజడితో కూడిన పరిస్థితి ఏర్పడుతూనే ఉంది’ అని అన్నారు. ఆ తర్వాత మాత్రమే బీజింగ్‌ స్పందన వెలువడింది. ‘రెండు దేశాల మధ్య కుదిరిన ఉమ్మడి అవగాహనలకు చైనా కట్టుబడి ఉంది. ప్రాదేశిక సార్వభౌమత్వాన్ని, స్థిరత్వాన్ని పరిరక్షించుకునేందుకు, సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో సాధారణ సరిహద్దు పహరాను, నియంత్రణ కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తోంది’ అని చైనా విదేశాంగ శాఖ అధికార ప్రతినిధి గువో జియాకున్‌ అక్టోబర్‌ 26న ప్రకటించారు. ఆగస్టులో వాంగ్, అక్టోబర్‌లో గువో చెప్పిన మాటలను గమనిస్తే ఒకటేసారాంశం బోధపడుతుంది: మేం ఏకాభిప్రాయానికి కట్టుబడిఉంటాం. సాధారణంగానే పహరా తిరుగుతాం. భారత్‌ బాట నుంచి వైదొలగినపుడే అలజడి ఏర్పడుతుంది. ఇది పొందికైన మాటలతో కూడిన ప్రకటన. తోసిపుచ్చడం కష్టం. ఎల్‌ఏసీపై ఉన్న భిన్నాభిప్రాయాలను రెండు పక్షాలు 1993 నుంచి గుర్తిస్తూ వస్తున్నాయి. ఇపుడు చైనా దానిని మార్చే ప్రయత్నం చేస్తోంది. తాను సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉన్నట్లుగా, భారత్‌ మాత్రమే పక్కకు వైదొలగుతున్నట్లుగా మాట్లాడుతోంది. రెండు కొత్త హాట్‌ లైన్లను ఏర్పాటు చేయడం వంటి మర్యాదలను కాగితాలకు పరి మితం చేసి, ఆచరణలో వాటిని ఉల్లంఘించడం నూతన వాస్తవికత.ఉక్రెయిన్‌–ఇరాన్‌ పాఠాలుసైనిక డ్రోన్‌ కార్యక్రమాలను చైనా పెద్ద యెత్తున అనుసరిస్తోంది. జియు తియాన్‌ వంటి మాతృనౌక వేదికలకు రూపకల్పన చేస్తోంది. ఆకాశంలోని వాహక నౌక నుంచి కుప్పతెప్పలుగా డ్రోన్లు వెలువడతాయన్నమాట! దాని వాణిజ్యపరమైన డ్రోన్‌ పరిశ్రమ కూడా విస్తారమైనది. దానికి భిన్నంగా భారత్‌ ఓ మోస్తరు ఎత్తులో పయనించగలిగిన మానవ రహిత వైమానిక (మేల్‌) డ్రోన్లను తక్కువ సంఖ్యలో నిర్వహిస్తోంది. 31 ఎంక్యూ–9బిలకు 2024 అక్టోబర్‌లోనే ఆర్డరు పెట్టింది. ఈ దశాబ్ద అంతం నాటికి అవిఅందడం మొదలవుతుందని భావిస్తున్నారు. ఖరీదైన ఉపరితలం నుంచి గగనతలంలోకి ప్రయోగించే క్షిప ణుల ద్వారాకాక, శతఘ్నులు, ఇంటర్‌సెప్టర్‌ డ్రోన్లు, ఎలక్ట్రానిక్‌ వార్‌ ఫేర్‌ ద్వారా డ్రోన్లను అత్యధిక సంఖ్యలో ఉక్రెయిన్‌ కూల్చివేయ గలిగింది. చౌక రకం షహీద్‌ డ్రోన్లను మూకుమ్మడిగా ప్రయోగిస్తూ వాటి విలువకన్నా ఎక్కువ నష్టాన్ని ఇరాన్‌ సృష్టించగలిగింది. భారత్‌ 2025 మేలో ఆపరేషన్‌ సిందూర్‌ సందర్భంగా దీన్ని ప్రత్యక్షంగా కూడా గ్రహించింది. అందుకే డీఆర్‌డీఓ రూపొందించిన డి4 సిస్టం కూడా భారత్‌ నుంచి సరైన సమాధానం కాగలదు.భారత్‌ రక్షణ సామగ్రి ఉత్పత్తి 2025–26లో రూ. 1.78 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. దీనిలో ప్రైవేటు రంగ వాటా 24%. కానీ,ఇంజిన్లు, చిప్‌లను ఇప్పటికీ దిగుమతి చేసుకుంటున్నాం. 2024లో నిర్వహించిన ఆడిట్‌లో 400 మంది భారతీయ విక్రేతలు విక్రయించిన డ్రోన్లలో చైనా విడి భాగాలు ఉన్నట్లు కనుగొన్నారు. అందుకే రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్‌ సింగ్‌ చైనా పార్టులను ఒక్కటి కూడా ఉపయోగించకూడదని చెప్పారు. చిన్న, మధ్య తరహా సంస్థలు 2028 నాటికి చౌక రకానికి చెందిన 2 లక్షల డ్రోన్లను తయారు చేయగలగాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించారు. రెండు పక్షాలు చెబుతున్న ట్లుగా ఎల్‌ఏసీ పొడవునా శాంతి అవసరమే. కానీ, శత్రు దేశం దాని బాట నుంచి పక్కకు వచ్చినపుడు సరైన బుద్ధి చెప్పగల తక్కువ వ్యయ దాయకమైన డ్రోన్లు, షూటర్‌ సామగ్రి అత్యవసరం. తానే సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉన్నట్లుగా, భారత్‌ పక్కకు వైదొలగుతున్నట్లుగా చైనా మాట్లాడుతోంది.ఈ కొత్త చైనాను ఇండియా ఎదుర్కోవాల్సి ఉంది. -వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీ- సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

ఐరోపా వ్యాప్తంగా యువత నాయకత్వంలో ప్రభుత్వాలకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు, అల్లర్లు, విధ్వంసాలు– ఇది ప్రస్తుతం పతాక శీర్షికలో ఉన్న వార్త. భారత్‌లో కూడా ఇటువంటి వాతావర ణమే ఉంది. మొత్తం మీద ప్రపంచ రాజ కీయ వ్యవస్థల దృష్టంతా యువత మీదకు మరలక తప్పలేదనేది నిర్వివాదాంశం. గత రెండు నెలల్లో ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్, పోర్చుగల్, బెల్జియం, ఇటలీ, అల్బేనియా, జర్మనీ, ఆస్ట్రియాలలో యువత నిరసనలు ఆకాశాన్నంటుతున్నాయి. సెర్బియాలో యువత సూచించిన అభ్యర్థులు ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ప్రభుత్వాన్ని కూల గొట్టటం యూరప్‌ని నివ్వెరపరిచింది. యువత అసంతృప్తితో రోడ్డెక్కటానికి కారణాలు యూరప్‌ అంతటా ఒకే రకంగా లేవు. వీధి ఉద్యమాల స్వభావం, నైజాలలో కూడా వ్యత్యాసాలున్నాయి. కారణాలు అనేకంపాఠశాలల స్థితిగతులు, ఉపాధ్యాయుల కొరత వంటి అంశా లలో తీవ్ర అసంతృప్తి ఫ్రాన్స్‌ యువతను నిరసనలకు ప్రేరేపించింది. స్పెయిన్ లో ఆకాశాన్నంటుతున్న ఇంటి అద్దెలు, పోర్చుగల్‌లో పెరిగే ఇంటి అద్దెలతో బాటుగా తరుగుతున్న వేతనాలూ కారణాలు. బెల్జియంలో ప్రభుత్వం పొదుపు చర్యలలో భాగంగా విద్యార్థుల ట్యూషన్ ఫీజులను 835 యూరోల నుండి 1,200 యూరోలకుపెంచటంతో విద్యార్థులు రోడ్డెక్కారు. ఆస్ట్రియాలో యూనివర్సిటీ లకు ప్రభుత్వ నిధులలో ఒక బిలియన్ డాలర్ల కోత ఆగ్రహానికి కారణమయింది.అల్బేనియా, జర్మనీలలో యువత నిరసనలకు కారణాలు వేరుగా ఉన్నాయి. అల్బేనియాలో ప్రభుత్వ అవినీతి ఉద్యమ జ్వాలలను రేపింది. సెర్బియాలో రైల్వేస్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ కూలి ఇరవై ఐదు మందికి పైగా మృతి చెందటంతో యువత ఆగ్రహం కట్టలు తెంచుకున్నది. జర్మనీలో యువత ఆగ్రహానికి ఆర్థిక, విద్యారంగ సమస్యలు కారణం కాదు. అవసరమైతే, పద్దెని మిదేళ్లు నిండిన యువకులందరూ తప్పనిసరిగా సైన్యంలో పని చేయాలనే కొత్త చట్టాన్ని జర్మనీ ప్రభుత్వం జనవరి 2026లో తీసుకురావటంతో విద్యార్థి లోకంలో అసంతృప్తికి బీజం పడింది.స్థూలంగా పరిశీలిస్తే, ఐరోపాలో యువత నిరసనలకు మూడు కారణాలు కన్పిస్తాయి. 1. హార్మూజ్‌ జలసంధి దిగ్బంధనం, ఉక్రెయిన్ యుద్ధం వలన చమురు గ్యాస్‌ ధరలు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం పెరగటం. 2. ట్రంప్‌ ఒత్తిడి వలన రక్షణ బడ్జెట్‌ పెంచక తప్పని పరిస్థితి ఏర్పడటంతో పొదుపు చర్యలలో భాగంగా విద్యారంగం, సంక్షేమ రంగాలలో నిధులకు కోత పెట్టటం. 3. హౌసింగ్‌ సమస్యలు, ప్రభుత్వాల అవినీతి.వామపక్షాల ఎగదోత?ఫ్రాన్స్‌లో ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు మెక్రాన్ పట్ల తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉన్నది. ఫ్రాన్స్‌లోని వామపక్ష, రాడికల్‌ పక్షాలు ఎల్లో వెస్ట్‌ గ్రూప్, విద్యార్థులకు మద్దతు పలకటంతో ఉద్యమం ఉగ్రరూపం దాల్చింది. ఉద్యమంలో హింస, లూటీలు, విధ్వంసానికి వామపక్ష, రాడికల్‌ పక్షాలు కారణమని ప్రభుత్వం నిందిస్తున్నది. రైట్‌వింగ్‌ రిసెంబుల్‌ మెంట్‌ నేషనల్‌ పార్టీ కూడా విద్యార్థులకు మద్దతు ప్రకటించినప్ప టికీ, హింసను ఖండించి శాంతిభద్రతల చర్యలను సమర్థిస్తున్నది. ఇటలీలో రైట్‌వింగ్‌ మెలోని ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న యువత నిరసనలను ప్రతిపక్ష పార్టీలు, ట్రేడ్‌ యూనియన్‌లు దగ్గ రుండి నడిపిస్తున్నాయి. మెలోని ప్రభుత్వం నిరసనల పట్ల కఠినంగా వ్యవహరిస్తున్నది. జర్మనీ, బెల్జియంలలో కూడా వామపక్ష పార్టీలు యువత అసంతృప్తిని ఒక అవకాశంగా వాడుకుంటున్నాయి. టిక్‌ టాక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, డిస్కార్డ్, టెలిగ్రామ్, వాట్సాప్‌ వంటి సోషల్‌ మీడియా ప్లాట్‌ఫామ్‌లను జనసమీకరణకు, నిరసనల డిజైనింగ్‌కు వినియోగిస్తున్నారు. అక్టోబర్‌ 25న సెర్బియాలో జరిగిన ఎన్నికల ఫలితాలు యువత (జెన్ జీ) ఉద్యమాలకు మంచి ఊపునిస్తాయి. విద్యార్థి ఉద్యమం నిలబెట్టిన స్టూడెంట్‌ లిస్ట్‌ అభ్యర్థులు మెజార్టీ సీట్లను గెల్చుకున్నారు. 2024లో రైల్వే ఫ్లాట్‌ఫారమ్‌ దుర్ఘటనతో ప్రారంభమైన ఉద్యమం రెండేళ్లలో బలీయమైన వూచిచ్‌ ప్రభు త్వాన్ని కూలదోయటం ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది.అయితే సెర్బియాలో ఉద్యమానికీ, ఇతర దేశాలలో ఉద్యమా లకూ వ్యత్యాసాన్ని గమనించాలి. సెర్బియాలో ప్రభుత్వ అవినీతి, చైనాతో ఒప్పందాలపై వ్యతిరేకత ఆధారంగా ఉద్యమం నడిచింది. ఈ ఉద్యమంలో కాలేజీ, యూనివర్సిటీ విద్యార్థులు ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. విద్యార్థి నాయకులెవరూ రాజకీయ రంగు పులుము కోలేదు. స్టూడెంట్‌ లిస్ట్‌ పేరుతో పార్లమెంట్‌లోని సీట్లకు నిలబడే అభ్యర్థులను కాలేజీ కమిటీలు, యూనివర్సిటీ కమిటీ సమావేశా లలో చర్చలు, సమావేశాల అనంతరం నిర్ణయించారు. సమాజంలోని వివిధ వర్గాలకు చెందిన ప్రముఖులు, మేధావులు, వివాద రహితులను అభ్యర్థులుగా నిలబెట్టారు. విద్యార్థి నాయకులు నిల బడలేదు, ప్రతిపక్షాలతో చేతులు కలపలేదు. ఉద్యమ నిబద్ధత ఏ స్థాయిలో ఉందంటే, ప్రతిపక్షాలు తమ అభ్యర్థులను ఉపసంహరించుకోవాల్సి వచ్చింది. ఈ ఉద్యమంలో అధ్యాపకులు, ప్రొఫెసర్లు కీలకపాత్ర పోషించారు. ఎన్నికల వేళ ఉద్యమం కేవలం ప్రభు త్వాన్ని వ్యతిరేకించటమే కాకుండా ప్రత్యామ్నాయ అజెండా, మేని ఫెస్టోతో ప్రజల ముందుకు వచ్చింది.భారత్‌ నిరసనలపై ప్రభావంభారత్‌లో కూడా సోషల్‌ మీడియా ప్లాట్‌ఫామ్‌లను విరివిగా వినియోగిస్తూ యువతను ఆకర్షించే ప్రయత్నాలు ముమ్మరంగా జరుగుతున్నాయి. ఉద్యమ అజెండాతో యువత, విద్యార్థులు ప్రేరేపితమయినప్పుడే ఉద్యమం విజయవంతం అవుతుంది. నీట్‌ పరీక్ష నిర్వహణలో జరిగిన అవకతవకల అజెండాతో ప్రారంభమై నప్పుడు ఉద్యమంలో స్పష్టత కనపడింది. విద్యార్థులు, యువత కూడా చెప్పుకోదగిన స్థాయిలో స్పందించారు. తరువాత దశలో ఉద్యమం చీఫ్‌ ఎలక్షన్ కమిషనర్‌ రాజీనామా డిమాండ్‌కు మారటంతో అజెండాలో స్పష్టత లోపించింది. ఈ అంశంలో రెండు విష యాలను గమనించాలి. ఇదే అంశాన్ని ప్రధాన ప్రతిపక్షం ఇప్పటికే ఓట్‌చోరీ, ఈవీఎంల పేర్లతో రాజకీయ ఆయుధంగా వాడుకుంటున్న సంగతి మొదటిది. రెండవది, ఈ అంశానికి, యువత విద్యా ర్థుల సమస్యలకు సంబంధం లేదు. పాఠశాలలు, కాలేజీలు, యూని వర్సిటీల విద్యార్థులు, అధ్యాపకులు, సమాజంలోని నిరుద్యోగ యువత ప్రతిస్పందించే సమస్యలు, ప్రభుత్వ తప్పిదాలు, పాలనా విధానాలు, వైఫల్యాలను అజెండాగా చేసుకుంటే తప్ప జెన్‌ జీ ఉద్య మానికి విస్తృత మద్దతు లభించే అవకాశాలు తక్కువ. వామపక్ష పార్టీలు, ప్రధాన ప్రతిపక్షంతో కలిసి రాజకీయ అంశాల ఆధారంగా ఉద్యమం కొనసాగితే సామాన్య ప్రజానీకం దానిని వారి వారి రాజకీయ భావజాలం, రాజకీయ మొగ్గు పరంగానే చూస్తారు.సెర్బియాలో ఉద్యమానికీ, ఇతర దేశాలలో ఉద్యమాలకూ వ్యత్యాసాన్ని గమనించాలి. విద్యార్థుల ఉద్యమ నిబద్ధత ఏ స్థాయిలో ఉందంటే, ప్రతిపక్షాలు తమ అభ్యర్థులను ఉపసంహరించుకోవాల్సి వచ్చింది.- వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

ఒక కోడిగుడ్డును ఏ వైపు నుంచి పగలగొట్టాలి? ఈ చిన్న ప్రశ్న రెండు రాజ్యాల మధ్య యుద్ధానికి దారితీస్తే? వినడానికి విడ్డూరంగా ఉన్నా, ఆ ఆలోచనలోనే రాజకీయాలపై పదునైన వ్యంగ్యం దాగుంది. సరిగ్గా 300 ఏళ్ల కింద ఆంగ్లో–ఐరిష్‌ రచయిత జొనాథన్‌ స్విఫ్ట్‌ 1726 అక్టోబరు 28న ‘ట్రావెల్స్‌ ఇంటూ సెవెరల్‌ రిమోట్‌ నేషన్స్‌ ఆఫ్‌ ద వరల్డ్‌’ పేరుతో ఓ విస్మయం గొలిపే పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు. అదే తరువాత ‘గలివర్స్‌ ట్రావెల్స్‌’ పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. సమకాలీన ఇంగ్లండు రాజకీయాలపై చేసిన వ్యంగ్య రచన కాబట్టి ప్రభుత్వం నుంచి శిక్షను ఎదుర్కోవలసి రావచ్చనే ఉద్దేశంతో తన పేరును అజ్ఞాతంగానే ఉంచాడు స్విఫ్ట్‌. మొదటి ముద్రణకు మంచి ఆదరణ రావడంతో తానే రాశానని ప్రకటించుకున్నాడు.ఓడ సర్జన్‌ , కెప్టెన్‌ అయిన లెమ్యుయెల్‌ గలివర్‌ తాను చేసిన నాలుగు ప్రయాణాల గురించి చెప్పే కథ ఇది. మొదటి ప్రయాణంలో లిల్లీపుట్‌ అనే దీవికి చేరిన గలివర్‌ అక్కడ ఆరు అంగుళాల ఎత్తున్న మనుషులను చూస్తాడు. చెప్పుల మడమల ఎత్తును బట్టి రాజకీయ వర్గాలు ఏర్పడతాయి. తాడుపై డ్యాన్స్‌ చేసిన వారికి ప్రభుత్వ పదవులు దక్కుతాయి. కోడిగుడ్డును వెడల్పైన చివర నుంచి పగలగొట్టాలా, చిన్న చివర నుంచి పగలగొట్టాలా అన్న వివాదం పొరుగున ఉన్న బ్లెఫుస్కు రాజ్యంతో యుద్ధానికి దారి తీస్తుంది. ఈ యుద్ధంలో లిల్లీపుట్‌ల శత్రు నౌకలను గలివర్‌ పట్టుకున్నా, ఆ దేశాన్ని పూర్తిగా లొంగదీసుకోవడానికి నిరాకరిస్తాడు. రాజభవనంలో అగ్ని ప్రమాదాన్ని తన మూత్రంతో ఆర్పినందుకు రాజు అతడిపై ఆగ్రహిస్తాడు.రెండో ప్రయాణంలో గలివర్‌ బ్రోబ్డింగ్‌నాగ్‌ అనే భారీ మనుషుల దేశానికి వెళతాడు. అక్కడ అతడే చిన్న ప్రాణి. ఒక రైతు అతడిని ప్రదర్శన వస్తువుగా చూపించి డబ్బు సంపాదిస్తాడు. తరువాత రాణి గలివర్‌ను కొనుగోలు చేసి రాజప్రాసాదంలో ఉంచుతుంది. ఇంగ్లండ్‌ పాలన, యుద్ధ విజయాల గురించి గలివర్‌ గొప్పగా చెప్పుకున్నప్పుడు ఆ దేశపు రాజు విస్తుపోతాడు. మనుషులు భూమిపై పాకే అసహ్యకరమైన చిన్న పురుగుల్లాంటి వారని వ్యాఖ్యానిస్తాడు. విధ్వంసక ఆయుధాల తయారీ గురించి గలివర్‌ వివరించి తాను వాటిని తయారు చేసి ఇస్తానని చెప్పినప్పుడు... వాటిని ఉపయోగించాలన్న ఆలోచనకే రాజు దిగ్భ్రాంతి చెందుతాడు. తన దేశం గొప్పదనంపై గలివర్‌కు ఉన్న భ్రమలు ఈ ప్రయాణంలో పటాపంచలవుతాయి.వివేకవంతమైన గుర్రాలుమూడో ప్రయాణంలో గలివర్‌ లాపుటా అనే గాలిలో తేలియాడే దీవిని సందర్శిస్తాడు. అక్కడి శాస్త్రవేత్తలు విచిత్రమైన ప్రయోగాల్లో మునిగిపోతారు. దోసకాయల నుంచి సూర్యరశ్మిని వెలికితీయడం వంటి ఆలోచనలతో కాలం గడుపుతారు. ఆచరణకు దూరమైన పరిశోధనలు ప్రజల జీవితాలను మెరుగు పరచలేవని స్విఫ్ట్‌ ఈ ఘట్టాల ద్వారా చూపిస్తాడు. అమరత్వం పొందినవారికి కూడా వృద్ధాప్య బాధలు తప్పవని మరో సంఘ టన ద్వారా గుర్తుచేస్తాడు.ఇదీ చ‌ద‌వండి: కలల ప్రపంచాన్ని కూల్చిన బ్లాక్‌ థర్స్‌డేనాలుగో ప్రయాణంలో గలివర్‌కు హుయ్నుమ్లు అనే తెలివైన గుర్రాల సమాజం ఎదురవుతుంది. ఆ గుర్రాలు సత్యం, వివేకంతో జీవిస్తుంటే, యాహూలనే మనుషులను పోలిన ప్రాణులు అత్యాశ, క్రూరత్వంతో కనిపిస్తాయి. మానవుల యుద్ధాలు, మోసాల గురించి విన్న గుర్రాలకు మనుషులపై గౌరవం కలగదు. చివరకు గలివర్‌ కూడా తన మానవ జాతిని అసహ్యించుకునే స్థితికి చేరుకుంటాడు.ఇదీ చ‌ద‌వండి: ఓ స్త్రీగా బతకడం కోసం..రాజకీయ కుళ్లు, అధికార దాహం, సామ్రాజ్యవాదం, అహంకారం, ఆచరణలేని విజ్ఞానం... ఇలా సమాజంలోని అనేక లోపాలను స్విఫ్ట్‌ హాస్యం ముసుగులో ఎండగట్టాడు. ఈ నవల ఆధారంగా అనేక సినిమాలు కూడా వచ్చాయి. ఈ నవలలో వాడిన ‘యాహూ’ వంటి పదాలు ఇంగ్లీషు నిఘంటువుల్లో చేరాయి.- ఎడిటోరియల్ టీమ్‌

అమెరికాలో గ్రీన్‌ కార్డుల జారీ నిలిచిపోవడం, పీఈఆర్‌ఎమ్‌ (పోగ్రామ్‌ ఎలక్ట్రానిక్‌ రివ్యూ మేనేజ్‌మెంట్‌) నిబంధనలు కఠినతరం కావడం వంటి పరిణామాలు భారతీయ ఐటీ నిపుణుల్లో ఆందోళనను పెంచుతున్నాయి. ముఖ్యంగా అమెరికాలో స్థిరపడాలని కలలు కంటున్న మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు ఇది ఆర్థికంగా, సామాజికంగా పెద్ద సవాలుగా మారవచ్చు. అయితే, అమెరికా గ్రీన్‌ కార్డులన్నింటినీ శాశ్వతంగా నిలిపివేసిందని లేదా మైక్రోసాఫ్ట్, ఇన్ఫోసిస్, అడోబ్, టీసీఎస్‌ వంటి సంస్థల ఉద్యోగులందరినీ నిషేధించిందని భావించడం సరికాదు. కాబట్టి వాస్తవ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుంటూనే భవిష్యత్తు పరిణామాలను విశ్లేషించాలి.అమెరికా ప్రభుత్వం ఇటువంటి కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ప్రధాన కారణం స్థానిక ఉద్యోగాల రక్షణ, వేతనాలపై ఒత్తిడిని తగ్గించడం, వలస విధానాన్ని కఠినతరం చేయడం. అమెరికా సాంకేతిక రంగ అభివృద్ధిలో భారతీయ నిపుణుల పాత్ర గణనీయమైనది. వలసలను అతిగా పరి మితం చేస్తే ప్రతిభావంతుల కొరత ఏర్పడి, అమెరికా సంస్థల పోటీతత్వంపైనా ప్రతికూల ప్రభావం పడవచ్చు. ఈ పరిణామాల్లో అత్యధికంగా ఆందోళన చెందు తున్నవారు గ్రీన్‌ కార్డు కోసం సంవత్సరాలుగా ఎదురుచూస్తున్న భారతీయ ఉద్యోగులు. ఇల్లు కొనడం, పిల్లల చదువు, కుటుంబ ఖర్చులు, రుణాల చెల్లింపులు వంటి బాధ్యతల మధ్య గ్రీన్‌ కార్డు ప్రక్రియ ఆలస్యమైతే వారి భవిష్యత్తుపై అనిశ్చితి పెరుగుతుంది. పీఈఆర్‌ఎమ్‌ అనేది అనేక ఉద్యోగ ఆధారిత గ్రీన్‌ కార్డు దరఖాస్తుల్లో అవసర మయ్యే ఒక దశ మాత్రమే. దాని ప్రక్రియ నిలిచిపోవడం లేదా ఆలస్యం కావడం వల్ల ఉద్యోగం వెంటనే పోతుందని లేదా హెచ్‌–1బీ వీసా స్వయంచాలకంగా రద్దవుతుందని అర్థం కాదు. ఒకవేళ పెద్ద సంఖ్యలో భారతీయ టెకీలు స్వదేశానికి తిరిగి రావాల్సి వస్తే, భారతదేశం ముందు ఒక కీలకమైన ప్రశ్న నిలుస్తుంది: వారి అనుభవాన్ని దేశాభివృద్ధికి ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి?ఇదీ చ‌ద‌వండి: హ‌వ్వా.. కాలేజీల్లో సినిమా ప్ర‌మోష‌న్లా?వీరిని దేశానికి విలువైన మానవ వనరులుగా పరిగణించాలి. కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, ఐటీ పరిశ్రమలు కలిసి... తిరిగి వచ్చిన నిపుణుల నైపుణ్యాలను నమోదు చేసే వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి. మరోవైపు, ఈ పరిస్థితి భారతదేశానికి ఒక అవకాశంగా కూడా మారవచ్చు. బెంగళూరు, హైదరాబాద్, చెన్నై, పుణె వంటి సాంకేతిక కేంద్రాల్లో కృత్రిమ మేధస్సు, క్లౌడ్‌ కంప్యూటింగ్, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ, సెమీకండక్టర్లు, ఉత్పత్తి అభివృద్ధి, పరిశోధన రంగాల్లో అధిక నైపుణ్య ఉద్యోగాలను పెంచితే, అంతర్జాతీయ అనుభవం ఉన్న భారతీయులను స్వదేశంలోనే నిలుపుకోవచ్చు. విదేశాలకు వెళ్లిన ప్రతిభను తిరిగి రప్పించడం మాత్రమే విజయం కాదు; ఆ ప్రతిభ దేశంలోనే అభివృద్ధి చెందేలా అవకాశాలను నిర్మించడమే అసలైన విజయం.– సిహెచ్‌.వి. ప్రభాకర్‌ రావు, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

ఈ ఆదివారం అర్ధరాత్రి గడిచి సోమవారంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత 1.36 గంటలకు మొదటి వార్త: బ్రెజిల్‌ ఎన్నికలలో లూలా ఆధిక్యత. ఆ వెనుక 5.28కి రెండవ వార్త: సెర్బియా అధ్యక్షుడు అలెగ్జాండర్‌ వూచిచ్‌ తాను ఎన్నికలలో ఓడినట్లు అంగీకారం. 6.05 గంటలకు మూడవ వార్త: లూలా గెలిచినట్లు ఎన్నికల సంఘం ప్రకటన. ఇవి సోమదేవుని తొలి అమృత కిరణాలు. ప్రపంచం కొద్ది వారాలుగా నాలుగు కీలకమైన ఎన్నికల ఫలితాల కోసం ఉత్కంఠగా ఎదురు చూస్తున్నది. అవి బ్రెజిల్, సెర్బియాలతో పాటు ఇజ్రాయెల్‌ పార్లమెంట్, అమెరికా మధ్యంతరం. వీటిలో, అమెరికన్‌ సెనేట్‌లో ప్రస్తుతం రిపబ్లికన్లకు గల ఆధిక్యతను నిలబెట్టుకోనట్లయితే అధ్యక్షుడు ట్రంప్‌ చాలా చిక్కులు ఎదుర్కొంటారు. ఇజ్రాయెల్‌లో నెతన్యాహూ తిరిగి ప్రధాని కాకపోయినా అమెరికా ప్రయోజనాలు యథాతథంగా కొనసాగుతాయిగానీ, నెతన్యాహూకు ట్రంప్‌ బహిరంగంగా మద్దతు ప్రకటించటం వివాదాస్పదంగా మారింది. ఇది, బ్రెజిల్‌లో ఫ్లావియో బోల్సొనారోకు, సెర్బియాలో వూచిచ్‌కు మద్దతు ప్రకటించటం వంటిది. ఈ ముగ్గురూ ఎన్నికల ప్రచారంలో ట్రంప్‌ ఫొటోలను జత చేశారు. ఇజ్రాయెల్‌ ఎన్నికలు ఈ నెల 27న జరిగి ఫలితాలు నవంబర్‌ 4న వెలువడతాయి. అమెరికా మధ్యంతరం తేదీ నవంబర్‌ 3. ఆ రెండు ఫలితాల మధ్య కొన్ని గంటల తేడా. బ్రెజిల్, సెర్బియా ఫలితాలు సృష్టించిన ‘సోమదేవుని అమృత’ వాతావరణంలో ప్రపంచం ఈ రెండు ఫలితాల కోసం ఆశావహంగా చూస్తుంది. ఓడినా గెలిచినా మారేదేమిటి?ఇజ్రాయెల్‌లో నెతన్యాహూ తిరిగి ప్రధాని అయినా, కాక పోయినా తేడా ఉండదు. గాజా మారణకాండ, వెస్ట్‌ బ్యాంక్‌ ఆక్ర మణ, గ్రేటర్‌ ఇజ్రాయెల్‌ లక్ష్యం, స్వతంత్ర పాలస్తీనా విషయాలలో తనకు, ప్రతిపక్ష కూటమికి మధ్య ఆవగింజంత తేడా అయినా లేదు. కాకపోతే, ఇప్పటికే 19 ఏళ్లపాటు పాలించిన తన అధికారాన్ని పొడిగించుకునేందుకు ప్రజలలో మితవాదాన్ని పెంచే ఉద్దేశంతో ఆయన పాలస్తీనా పట్ల, ఇరాన్‌ పట్ల ఇంత తీవ్రంగా వ్యవహరిస్తున్నారు. యావత్‌ ప్రపంచం విమర్శిస్తున్నా గాజాలో మారణకాండను సాగిస్తూ, వెస్ట్‌ బ్యాంక్‌లో సెటిల్‌మెంట్లు పెంచటం, సిరియా, లెబనాన్‌లపై దాడుల వంటివి చేస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ న్యాయ స్థానం, అంతర్జాతీయ నేర న్యాయస్థానం తనను దోషిగా ప్రకటించగా, ఆ న్యాయమూర్తులనే బెదిరించటం, వారిపై అమెరికా ద్వారా ఆంక్షలు ప్రకటింపచేయటం వంటివి చేసేందుకు సైతం వెరవటం లేదు. ఈ ధోరణి ఎంతవరకు పోయిందంటే, గతంలో తమను బలపరిచిన యూరోపియన్‌ దేశాలు ఇటీవల స్వతంత్ర పాలస్తీనాను గుర్తిస్తుండటంతో వారిపై ఎదురుదాడులు జరుపుతున్నారు. ప్రస్తుత ఎన్నికలకు ముందు ఆయన చివరి ప్రకటన, ఇజ్రాయెల్‌ ఆర్థికంగా ఏకాకి కావచ్చుననీ, అందుకు ప్రజలు సిద్ధపడాలనీ.మరొకవైపు నెతన్యాహూ తీవ్రమైన అవినీతి ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటూ, వాటి నుంచి కాపాడుకునేందుకు కూడా తిరిగి ప్రధాని కావాలన్న ఒత్తిడిలో ఉన్నారు. ఇంత జరుగుతున్నా ట్రంప్‌ ఆయనను బలపరచటమే గాక, అవినీతి కేసుల నుంచి క్షమాభిక్ష ప్రసాదించ వలసిందిగా ఇజ్రాయెల్‌ అధ్యక్షుడిని కోరారు. నెతన్యాహూ తిరిగి ప్రధాని కాలేకపోతే ఇటువంటి విషయాలలో తేడా రావచ్చుగానీ, పైన చెప్పుకున్నట్లు ఎవరి ప్రభుత్వం ఏర్పడినా విధానాలలో మార్పుండదు. అయితే, నెతన్యాహూ ఇంతగా బలపరుస్తున్నందున ట్రంప్‌కు నైతికంగా, ప్రతిష్ఠ రీత్యా ఎదురుదెబ్బ అవుతుందన్నది గమనించదగ్గ విషయం. ఒకవేళ మధ్యంతరం కూడా పోతే అక్టోబర్‌ 26 నుంచి 10 రోజులలో 4 పరాజయాలవుతాయి.మద్దతుదారులూ మద్దతివ్వక...అమెరికా సెనేట్‌ స్థానాలు 100లో ప్రస్తుతం రిపబ్లికన్లవి 53 కాగా, డెమోక్రాట్లవి 47. ఎన్నికలు జరుగుతున్నది 35కు. ఇందులో 7 చోట్ల హోరాహోరీ పోటీ ఉన్నట్లు సర్వేలు చెబుతున్నాయి. ట్రంప్‌ పట్ల జనాదరణ కొన్ని మాసాలుగా తగ్గుతున్నట్లు ప్రతి ఒక్క సర్వే చూపుతూ వస్తున్నది. దానితో ఇటీవల కొన్ని ఎన్నికలలో ఓడారు కూడా. అందుకే డెమోక్రాట్లతో పాటు, బయటి నుంచి వచ్చి ఓటర్లుగా మారిన వారిపై ఆగ్రహం చూపుతున్నారు.ట్రంప్‌ తిరిగి అధ్యక్షుడు కావటానికి ఉపయోగపడినవి ఆయన ‘మేక్‌ అమెరికా గ్రేట్‌ అగైన్‌’ (మాగా) నినాదం, ‘అమెరికా ఫస్ట్‌’ అని ప్రకటించటం, ఇతర దేశాలకు తరలిపోయిన అమెరికన్‌ కంపెనీలను తిరిగి రప్పించటం, వలసదారులను పంపివేసి స్థానికులకు ఉపాధి కల్పన, ధరలపై నియంత్రణ వంటివని తెలిసిందే. ఈ నినాదాలతో ప్రభావితమైన సాధారణ ప్రజలను ‘మాగా కానిస్టిట్యూయెన్సీ’ అని పిలిచారు. కానీ, కాలం గడిచినకొద్దీ ఇవన్నీ అరకొరగా తప్ప నెర వేరటం లేదు. అది చాలదన్నట్లు, యుద్ధాలను ఆపివేస్తానని, కొత్త యుద్ధాలు చేయబోనని ఇచ్చిన హామీకి విరుద్ధంగా వ్యవహరిస్తుండటంతో బిలియన్ల కొద్దీ డాలర్లు వృథా కావటమే గాక, చమురు ధరలు, ఇతర ధరలు పెరుగుతుండటం ఈ ‘మాగా’ వర్గాలను కూడా క్రమంగా దూరం చేస్తున్నది.ప్రపంచానికి కొత్త ఊపుమొత్తంమీద ఈ నాలుగు ఎన్నికల ప్రభావాలు ఆయా దేశాల పైనే గాక ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేర్వేరు రూపాలలో ఉండనున్నాయి. మొదట బ్రెజిల్‌ విషయం చూస్తే, వామపక్షాలు, మితవాద పార్టీల మధ్య రంగుల రాట్నం వలె తిరిగే అక్కడి దేశాలలో ట్రంప్‌ అధికారానికి వచ్చిన తర్వాత వరుసగా ఏడు దేశాలు మితవాదంవైపు మొగ్గాయి. అవిగాక వెనిజులాను ఇంచుమించు అధీనంలోకి తీసుకున్న ట్రంప్‌ క్యూబాపై దృష్టి పెట్టి, బ్రెజిల్‌పై ఆశలు పెంచు కున్నారు. బ్రెజిల్‌ వంటి చోట తన మనిషి వస్తే ఇక దక్షిణ అమెరికా అంతా రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా స్వాధీనమైనట్లే. ఇపుడది భంగ పడగా, అక్కడి తక్కిన వామపక్షాలకు ఊపిరి తిరుగుతుంది. బ్రెజిల్‌ బ్రిక్స్‌లో కొనసాగుతుంది. డాలర్‌కు భిన్నంగా సృష్టించిన చెల్లింపుల వ్యవస్థ ‘పిక్స్‌’ నిలబడుతుంది. లూలా గెలుపు ప్రభావం ఇరాన్, గాజా, ఇజ్రాయెల్, రష్యా, చైనాలపై ఉంటుంది. సెర్బియా యథాతథంగా సాధారణ దేశమే అయినా, దేశ అధ్యక్ష పదవిని, ప్రధాని పదవిని కూడా చేజిక్కించుకుని పదేళ్లకు పైగా నియంత వలె పాలిస్తున్న నాయకుడు వూచిచ్‌. ఆయనకు ట్రంప్‌ మద్దతు పూర్తిగా ఉంది. కానీ అక్కడి విద్యార్థులు, యువతరం నిరుద్యోగ సమస్యతో, ప్రజలు ధరల పెరుగుదలతో రెండేళ్లుగా విరామమెరుగని ఉద్యమం సాగిస్తున్నారు. ఇప్పటి ఎన్ని కలలో ‘స్టూడెంట్‌ లిస్ట్‌ – స్టూడెంట్‌ విన్‌’ అనే కొత్త పార్టీ పెట్టి గెలిచారు. గత కొన్ని వారాలుగా యూరప్‌ అంతటా చెలరేగుతున్న విద్యార్థి యువజనులకు, ప్రజలకు ఇది పెద్ద ఊపునిస్తుందని వేరే చెప్ప నక్కర లేదు. బంగ్లాదేశ్, నేపాల్‌ తర్వాత ప్రస్తుతం భారత దేశంలో ఉద్యమిస్తున్న యువతీ యువకులకు కూడా!టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

బిహార్‌లో ఏకంగా 65 లక్షల మంది ఓటర్ల పేర్లను జాబితా నుంచి తొలగించిన తర్వాత వెలువడిన ఫలితం ఎవరి గెలుపును ప్రకటించింది? ప్రజా తీర్పునా, లేక కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) వెనుక ఉన్న పెద్దల వ్యూహాన్నా? రేపు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో దాదాపు 45 లక్షల మంది ఓటర్లు లేకుండా ఎన్నికలు జరిగితే పాలించేది ఎవరు? అక్కడ రాజ్యాంగబద్ధ పాలన మిగిలి ఉన్నట్లా? ఓటరు జాబితాల ప్రక్షాళన పేరిట ప్రారంభమైన ‘స్పెషల్‌ ఇంటెన్సివ్‌ రివిజన్‌’ (ఎస్‌ఐఆర్‌) విధివిధానాలు ఇప్పుడు భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను, నిష్పాక్షిక ఎన్నికల ప్రక్రియను తీవ్ర సంక్షోభంలోకి నెట్టాయి. మ్యాచ్‌ ఫిక్సింగ్‌ కోసమే తొలగింపులు?ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2026 జూన్‌ 15 నుంచి జూలై 24 వరకు ఓటర్ల గణన సాగింది. ఈసీఐ స్వయంగా వెల్లడించిన లెక్కల ప్రకారమే... గైర్హాజరు, వలస వెళ్లడం, మరణం, నకిలీ పేర్ల పేరిట ఏకంగా 44,89,512 ఓట్లను ముసాయిదా జాబితాకు ముందే రద్దు చేశారు. అక్టోబర్‌ 14 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం ఓటర్ల సంఖ్య 3,75,69,896. ఒకే విడతలో దాదాపు 45 లక్షల మందిని ఓటర్ల జాబితా నుంచి వేరుచేయడం వెనుక రాజకీయ పక్షపాతం ఉంటే, అది ప్రజాస్వా మ్యానికి వ్యతిరేకంగా ఆడే ‘మ్యాచ్‌ ఫిక్సింగ్‌’ కాక మరేమిటి? చనిపోయిన వారిని, నకిలీ ఎంట్రీలను తొలగించడం చట్టబద్ధమైన బాధ్యతే. కానీ ‘ఇంట్లో లేరు‘, ‘ఊరు మారారు’ అన్న ముద్రలు గుమ్మం వద్ద నిలబడి తీసుకునే నిర్ణయాలు. హైదరాబా ద్‌లో కూలీ చేసుకునే వలస కార్మికుడో, బెంగళూరులో చదువుకునే విద్యార్థో దొంగ ఓటర్లు కారు. నోటీసు జారీ చేసి, సంజాయిషీ చెప్పుకునే సహజ న్యాయసూత్రాల అవకాశం ఇవ్వకుండా వారి ఓటు హక్కును తుంగలో తొక్కడం రాజ్యాంగ విరుద్ధం.2026 మే 27న ‘అసోసియేషన్‌ ఫర్‌ డెమోక్రటిక్‌ రిఫార్మ్స్‌ (ఏడీఆర్‌) వర్సెస్‌ ఈసీఐ’ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఆర్టికల్‌ 324, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం–1950 సెక్షన్‌ 21(3) ప్రకారం సర్‌ను నిర్వ హించే అధికారం ఈసీకి ఉందని స్పష్టం చేసింది. అక్కడే గట్టి షరతు విధించింది. ఓటర్ల జాబితాలో పేరు ఉండటం ప్రాథమిక అర్హత మాత్రమేననీ, కానీ ఆ పేర్లను తొలగించాలంటే లిఖిత పూర్వక కారణాలు, వ్యక్తిగత నోటీసులు తప్పనిసరనీ హెచ్చరించింది. పౌరసత్వ నిర్ధారణను ఎన్నికల ప్రయోజనాల వరకే పరిమితం చేయాలనీ, ఎవరినీ పూర్తిగా దేశ పౌరులు కారని తేల్చే అధికారం ఈసీకి లేదనీ స్పష్టం చేసింది. గుర్తింపు కార్డుగా ఆధార్‌ను అంగీకరించాలని సూచించింది. అంటే, చట్టం కమిషన్‌కు అధికారాన్ని ఇచ్చిందే తప్ప, ఏకపక్షంగా ఓట్లను తొలగించే లైసెన్సు ఇవ్వలేదు.ఓటు రాజ్యాంగ వాగ్దానంఓటు హక్కు అనేది అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వం కరుణించి విదిల్చే ఉచితం కాదు. రాజ్యాంగంలో ప్రాథమిక హక్కుల జాబి తాలో అది ప్రత్యక్షంగా కనిపించకపోయినా, ఆర్టికల్‌ 19(1)(ఎ) భావప్రకటన స్వేచ్ఛ ఆత్మలోనే అంతర్గతంగా నిక్షిప్తమై ఉంది. ఆర్టికల్‌ 326 ప్రకారం 18 ఏళ్లు నిండిన ప్రతి పౌరుడికి ఓటు రాజ్యాంగబద్ధ వాగ్దానం. మతం, జాతి, కులం, లింగ వివక్షల ఆధారంగా ఎవరినీ ఓటరు జాబితా నుంచి తప్పించరాదని ఆర్టికల్‌ 325 స్పష్టం చేస్తున్నది. ఏ సర్క్యులర్‌ అయినా, ఏ అధికార ప్రక్రియ అయినా ఈ రెండు అధికరణల పరిధిలోనే పనిచేయాలి. మోహిందర్‌ సింగ్‌ గిల్‌ (1978) కేసులో ఆర్టికల్‌ 324ను అధికా రాల మహానది అని వర్ణించిన కోర్టు, ఆ అధికారం చట్ట పరిధిలోనే న్యాయంగా అమలు చేయాలని గుర్తుచేసింది. అయితే, కమిషనర్ల నియామక కమిటీ నుంచి సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిని తొలగిస్తూ కేంద్రం తీసుకొచ్చిన చట్టం ఎన్నికల సంఘం నిష్పాక్షి కతపై ప్రశ్నలు, అనుమానాలు రేకెత్తించింది. తాజాగా ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్‌ సింగ్‌ సంధూ, వివేక్‌ జోషి 10 నెలల కాలంలో దాదాపు 14 అభ్యంతర లేఖలు రాసినట్లు కథనాలు వెలువడటం ఈ అనుమానాలను మరింత బలపరిచింది. ఎస్‌ఐఆర్‌ నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగా జరిగాయని ఈసీఐ పత్రికా ప్రకట నల ద్వారా సమర్థించుకోవడానికి బదులుగా, సమాచార హక్కు చట్టం పరిధిలోకి వచ్చే మినిట్స్, ఫైల్‌ నోటింగులను బహిరంగపర చాలి. దాపరికం లేని వ్యవస్థకు పారదర్శకతే కొలమానం. పత్రాలు చించి ‘ఏకగ్రీవా’లా?ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎంపీటీసీ, జెడ్పీటీసీ, స్థానిక సంస్థల ఎన్నిక లను రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (ఎస్‌ఈసీ) ఆర్టికల్స్‌ 243కె, 243 జెడ్‌ఏ కింద నిర్వహిస్తుంది. కానీ వీటికి ప్రత్యేక ఓటర్ల జాబితా ఉండదు; కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం రూపొందించిన అసెంబ్లీ జాబితానే వార్డుల వారీగా విభజించి వాడుకుంటారు. ప్రస్తుతం ఒక విచిత్రమైన పరి స్థితి నెలకొంది. ఎస్‌ఐఆర్‌ సవరణలు ఇంకా కొలిక్కి రాకముందే స్థానిక ఎన్నికల నోటిఫికేషన్లు వచ్చాయి. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల ప్రకారం పాత జాబితాతోనే ఎన్నికలు నడుస్తున్నాయా, లేక లక్షలాది పేర్లు గల్లంతైన కొత్త జాబితాతోనా అనే స్పష్టతను ఎస్‌ఈసీ ప్రజలకు ఇవ్వాలి. అలాగే నామినేషన్ల ఘట్టంలో చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు ఆందోళనకరం. అభ్యర్థులు స్వేచ్ఛగా నామినేషన్లు వేయకుండా అడ్డుకోవడం, కార్యాలయాల ఎదుటే పత్రాలు లాక్కొని చించి వేయడం వంటి దృశ్యాలు ప్రజాస్వామ్యాన్ని సిగ్గు పడేలా చేశాయి. డీజీపీ నివేదికల ప్రకారమే అనేక జిల్లాల్లో హింసా త్మక ఘటనలు, నామినేషన్‌ పత్రాల దహనాలు నమోదయ్యాయి. అర్బన్‌ స్థానిక సంస్థల్లో సుప్రీంకోర్టు జోక్యంతో 72 వార్డుల్లో గడువు పొడిగించిన ఎస్‌ఈసీ, అంతకంటే సున్నితమైన గ్రామీణ ప్రాంత ఎంపీటీసీ, జెడ్పీటీసీ ఎన్నికల్లో కేవలం కలెక్టర్లు, ఎస్పీలకు ఆదేశాలు జారీ చేసి చేతులు దులుపుకోవడం భావ్యం కాదు. ‘కిషన్‌ సింగ్‌ తోమర్‌ (2006)’ కేసు ప్రకారం ఈసీఐకి ఉన్నట్టే ఎస్‌ఈసీకి కూడా సమగ్ర అధికారాలు ఉంటాయి.అక్టోబర్‌ 27న నామినేషన్ల ఉపసంహరణ ముగిశాక వచ్చే ‘ఏకగ్రీవాల’ లెక్కలే ఎన్నికల నిష్పాక్షికతకు నిజమైన పరీక్ష. ప్రజల ఆమోదంతో ఏకగ్రీవమైతే అది ప్రజాస్వామ్యం; నామినేషన్లు చించివేసి సాధించే ఏకగ్రీవం రాజ్యాంగంపై జరిగే దాడి. అందుకే పార్టీలతో నిమిత్తం లేకుండా దేశంలో, ప్రత్యేకించి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రతి పౌరుడికి మూడు మౌలిక హామీలు దక్కాలి: అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరి పేరు నమోదై ఉండే పారదర్శక ఓటర్ల జాబితా; ఎటువంటి భయభ్రాంతులు లేకుండా స్వేచ్ఛగా వెళ్లి నామినేషన్‌ దాఖలు చేయగల కేంద్రం; ప్రతి చర్యకూ చట్టబద్ధమైన కారణాలు వివరిస్తూ పారదర్శకంగా వ్యవహరించే నిష్పాక్షిక ఎన్నికల ‘అంపైర్‌’. అంపైర్‌ పాత్రే అనుమానాస్పదంగా మారితే వ్యవస్థల విశ్వసనీయత కూలి పోయి, ప్రజాస్వామ్య మనుగడే ప్రశ్నార్థకమౌతుంది.ప్రొ‘‘ మాడభూషి శ్రీధర్‌వ్యాసకర్త నల్సార్‌ న్యాయ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ రిజిస్ట్రార్‌

ప్రియమైన విద్యార్థులారా! ఈ రోజు మీ జీవితాల్లో ఎంతో ప్రత్యేకమైన రోజు. తోహోకు యూనివర్సిటీ తరఫున మీ అందరికీ హృదయపూర్వక అభినందనలు. బ్యాచిలర్స్‌ డిగ్రీ పూర్తి చేసిన వారు; మాస్టర్స్, వృత్తివిద్యలో ఉన్నత డిగ్రీలు పొందినవారు; పరిశోధనలో అత్యున్నత స్థాయిని చేరుకుని డాక్టరేట్‌ సాధించిన వారు– మీరందరూ ఈ రోజు ఒక గొప్ప మైలురాయిని చేరు కున్నారు. ఇది మీకు మాత్రమే కాదు, యూనివర్సిటీకి కూడా గర్వకారణం. ప్రపంచంలోని 43 దేశాలు, ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన విద్యార్థులు ఈ రోజు పట్టాలు అందుకోవడం నాకు ఎంతో సంతో షాన్ని కలిగిస్తోంది. మీ రాకతో మన ఈ యూనివర్సిటీ నిజమైనఅంతర్జాతీయ విద్యా కుటుంబంగా మారింది. ఊహించని మార్పుల మధ్య ప్రయాణంగత కొన్నేళ్లుగా ప్రపంచం ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితులను వివరించడానికి ‘వీయూసీఏ(వలాటైల్, అన్‌సర్‌టైన్, కాంప్లెక్స్,ఆంబిగ్యుయస్‌) ప్రపంచం’ అనే మాటను ఉపయోగిస్తున్నారు.అంటే... వేగంగా మారుతూ, అనిశ్చితితో నిండి, అనేక సంక్లిష్టత లతో కూడిన సందిగ్ధ ప్రపంచం. ఇప్పుడు కొందరు మనం మరో దశలోకి అడుగుపెట్టామని చెబుతున్నారు. దాన్ని ‘బీఏఎన్‌ఐ (బ్రిటిల్, ఆంక్సియస్, నాన్‌ లీనియర్, ఇన్‌కాంప్రెహెన్షబుల్‌ప్రపంచం’ అంటున్నారు. అంటే... ఎప్పుడు ఏం జరుగుతుందో తెలి యని పరిస్థితులు, పెరుగుతున్న ఆందోళనలు, ఊహించని పరిణా మాలు, అర్థంకాని క్లిష్టమైన సమస్యలతో కూడిన ప్రపంచం. బయటికి ఎంతో బలంగా కనిపించే వ్యవస్థలు కూడా ఒక్క సారిగా కుప్పకూలవచ్చు. చిన్న సంఘటన కూడా ఊహించనివిధంగా పెద్ద మార్పుకు కారణం కావచ్చు. కొన్ని పరిణామాలుఎంత వేగంగా, సంక్లిష్టంగా మారతాయంటే... వాటిని అర్థం చేసుకోవడమే కష్టమవుతుంది. సైన్స్, టెక్నాలజీ రంగాల్లో వస్తున్న వేగవంతమైన మార్పులు దీనికి ఉదాహరణ. ముఖ్యంగా కృత్రిమ మేధస్సు (ఏఐ) అనేక అవకాశాలను తెస్తూనే, కొత్త సమస్యలకు కూడా కారణమవుతోంది. రాబోయే పది, ఇరవై సంవత్సరాల్లో ప్రపంచం ఎలా ఉండబోతోందో మనం ఊహించలేం.చరిత్ర నుంచి పాఠాలుప్రియమైన విద్యార్థులారా! ఇలాంటి అనిశ్చిత ప్రపంచంలోనే మీ జీవిత ప్రయాణం కొనసాగనుంది. అయితే ఒక విషయంగుర్తుంచుకోండి. ఈ ప్రపంచంలో జరిగే మార్పులకు అనుగుణంగా జీవించడమే కాదు, ఆ మార్పులకు దిశానిర్దేశం చేసే అవకాశం కూడా మీకు ఉంది. మీ భవిష్యత్తును మీరే నిర్మించుకోవాలి. మీ దేశ భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దడంలో సైతం భాగస్వాములు కావాలి. ఈ భూమిపై మానవాళి భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేసే నిర్ణయాల్లో మీ వంతు పాత్ర పోషించాలి.అయితే, ఇన్ని మార్పులు చోటుచేసుకుంటున్నప్పుడు మనం ఏం చేయాలి? గత తరాలు అనుసరించిన మార్గాన్నే మనం ఎప్పటికీ అనుసరిస్తూ ఉండలేం. ఒకప్పుడు మంచి ఫలితాలను ఇచ్చిన పరిష్కారాలు భవిష్యత్తులోనూ పనిచేస్తాయని చెప్పలేం. కాలం మారుతున్నప్పుడు మన ఆలోచనలు కూడా మారాలి.అంతమాత్రాన గతాన్ని మర్చిపోవాలని కాదు. నిజానికి, మనం చరిత్ర నుంచి ఎన్నో పాఠాలు నేర్చుకోవాలి. యుద్ధాలు, ఘర్షణలు, వివక్ష, పర్యావరణ విధ్వంసం... ఇలా మానవాళి గతంలో ఎన్నో తప్పులు చేసింది. వాటివల్ల కలిగిన నష్టాలను మనం మర్చిపోకూ డదు. అలాంటి తప్పులు మళ్లీ జరగకుండా జాగ్రత్తపడాలి.అందుకే మీకు ఒక విషయం చెప్పాలనుకుంటున్నాను. గతం నుంచి పాఠాలు నేర్చుకోండి. కానీ గతానికే పరిమితమైపోకండి. స్వీయ ఆలోచనలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వండి. కొత్త ప్రశ్నలు అడగండి. సమస్యలకు వినూత్న పరిష్కారాలు వెతకండి. ఈ భూమిపై మానవాళి సుఖంగా జీవిస్తూ, అభివృద్ధి చెందుతూ ఉండా లంటే.. మనం ఏం చేయాలో ఆలోచించండి.ఆలోచనలు... ఆవిష్కరణలుకొత్త ఆలోచనలు.. కొత్త ఆవిష్కరణలు అనే ఆలోచనా విధానమే తోహోకు యూనివర్సిటీకి పునాది. 1907లో ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఈ యూనివర్సిటీ మూడు ప్రధాన ఆశ యాలతో ముందుకు సాగుతోంది. అవి: పరిశోధనలకు మొదటి ప్రాధాన్యం; అందరికీ అవకాశాలు; ఆచరణకు ఉపయోగపడే పరిశోధన, విద్య.2024లో జపాన్‌లో అంతర్జాతీయ స్థాయి అత్యుత్తమ పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయంగా గుర్తింపు పొందిన తొలి యూనివర్సిటీగా తోహోకు నిలిచింది. జపాన్‌ ప్రభుత్వంనుంచి గరిష్ఠంగా 25 సంవత్సరాల పాటు లభించే ఆర్థిక సహ కారంతో, ప్రపంచంలోని ప్రముఖ పరిశోధనా యూనివర్సిటీల్లో ఒకటిగా ఎదగాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాం. మా ప్రయత్నాలకు మూడు ప్రధాన లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. అవి: పరిశోధనల ద్వారా సమాజంపై సానుకూల ప్రభావం చూపడం, ప్రతిభావంతులను పోత్సహించడం, అవసర మైన మార్పులను తీసుకు రావడం. ప్రస్తుతం జపాన్‌ పరిశోధనా రంగం అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రపంచస్థాయి పరిశోధనా యూనివర్సిటీగా ఎదగడంఅంటే ప్రభుత్వ నిధులు పొందడం, పరిశోధనల సంఖ్యనుపెంచడం లేదా అంతర్జాతీయ ర్యాంకింగ్స్‌లో ముందుండటం మాత్రమే కాదు. యూనివర్సిటీ భవిష్యత్తులో ఎలా ఉండాలి? సమా జానికి ఎలాంటి సేవ చేయాలి? ప్రపంచానికి ఏమి అందించాలి? అనే అంశాలపై ఒక ఉమ్మడి లక్ష్యం ఉండాలి. విద్యార్థులు, పరిశో ధకులు, సిబ్బంది, పూర్వ విద్యార్థులు... అందరూ ఈ లక్ష్యం కోసం కలిసి పనిచేయాలి. ఒక్కరి కృషితోనే గొప్ప మార్పులు రావు.అందరూ ఒకే లక్ష్యంతో కలిసికట్టుగా పనిచేసినప్పుడే నిజమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. ప్రియమైన పట్టభద్రులారా! ఈ రోజు మీరు యూనివర్సిటీ నుంచి బయటకు వెళ్లి, జీవితంలో కొత్త అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించ బోతున్నారు. మీలో కొందరు పరిశోధనలను కొనసాగిస్తారు. మరి కొందరు ప్రైవేటు సంస్థలు, ప్రభుత్వ విభాగాలు, వైద్యరంగం, విద్యారంగం వంటి రంగాల్లో పనిచేస్తారు. కొందరు జపాన్‌లోనేఉంటారు. మరికొందరు ప్రపంచంలోని వివిధ దేశాలకు వెళ్లి తమ ప్రతిభను చాటుకుంటారు.మీరు ఎక్కడికి వెళ్లినా, ఇక్కడ నేర్చుకున్న ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని మాత్రం మర్చిపోవద్దు. అదే సవాళ్లను స్వీకరించే మనస్తత్వం. కొత్త పరిస్థితులు ఎదురైనప్పుడు భయపడి వెనక్కి తగ్గకండి. మార్పులను అర్థం చేసుకోండి. వాటికి అనుగుణంగా మీ ఆలోచనలను మార్చుకోండి. అవసరమైతే కొత్తగా నేర్చుకోండి.కొత్త ప్రయత్నాలు చేయండి. మార్పులకు భయపడితే, భవిష్యత్తులో మన కోసం ఎదురుచూస్తున్న కొత్త అవకాశాలను అందుకోలేం.కొత్త తలుపులు తెరుచుకోవాలంటే... వాటిని తెరవడానికి మనంముందడుగు వేయాలి.ఒకప్పుడు మంచి ఫలితాలను ఇచ్చిన పరిష్కారాలు భవిష్యత్తులోనూ పనిచేస్తాయని చెప్పలేం. కాలం మారు తున్నప్పుడు మన ఆలోచనలు కూడా మారాలి.జపాన్‌లోని తోహోకు యూనివర్సిటీ 2026 బ్యాచ్‌ పట్టభద్రులను ఉద్దేశించి విశ్వవిద్యాలయం అధ్యక్షుడు తెయిజీ తొమినగా చేసిన స్నాతకోత్సవ ప్రసంగం సంక్షిప్త పాఠం:మార్పులకు భయపడితే, మన కోసం ఎదురుచూస్తున్న కొత్త అవకాశాలను అందుకోలేం. కొత్త తలుపులు తెరుచు కోవాలంటే, వాటిని తెరవడానికి ముందడుగు వేయాలి.

ఈ ఉదయం, టాగోర్‌ నన్ను పద్మా నదీ తీరం నుండి వీస్తున్న ఒక ప్రశాంత సమీరంలా వెంబడిస్తున్నారు! ఆయన ‘గీతాంజలి’లోని ‘వేర్‌ ద మైండ్‌ ఈజ్‌ వితౌట్‌ ఫియర్‌...’ ఇంతక్రితమే ఢిల్లీ నుండి నాతో పాటుగా వారణాసి చేరుకుంది. ఈ సాయంత్రం కేదార్‌నాథ్‌లో కూడా టాగోర్‌ నా వెంటే ఉంటారనుకుంటా! టాగోర్‌తో కొండలు, గుట్టల ప్రయాణం... ఒక ‘మన్‌ కీ బాత్‌’! మధ్యాహ్నం ‘నమో ఘాట్‌’ ఎయిర్‌ షోలో నా పక్కనే ఉండబోయే యోగి ఆదిత్యనాథ్‌... నా వెంబడి ఉన్న టాగోర్‌ని దర్శించే అవకాశమే లేదు. యోగి భయం లేని మనిషి. భయం లేని మనిషి తలపుల్లో ‘వేర్‌ ద మైండ్‌ ఈజ్‌ వితౌట్‌ ఫియర్‌...’ అనే భావయుక్తమైన టాగోర్‌ కవిత్వం మాత్రం ఎందుకుంటుంది? వారణాసి సేవాపురిలో ఫ్యాక్టరీ ప్రారంభోత్సవం అవగానే ఉత్తరప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రి యోగి ఆదిత్యనాథ్‌; కేదార్‌నాథ్‌లో కారిడార్‌ ప్రాజెక్ట్‌ పనుల పరిశీలన పూర్తవగానే ఉత్తరాఖండ్‌ ముఖ్యమంత్రి పుష్కర్‌ సింగ్‌ ధామీ వెళ్లిపోతారు. నేను, టాగోర్‌ మిగులుతాం. ఉదయం 11 గం. అవుతోంది. ‘మన్‌ కీ బాత్‌’ ప్రసారం మొదలయ్యే సమయం! దేశం మొత్తం వింటుంది. ముందే రికార్డ్‌ చేసి ఉంచిన నా మన్‌ కీ బాత్‌ వినేందుకు వారణాసిలో నేను కూడా వేచి ఉన్నాను. టాగోర్‌ ‘గీతాంజలి’కి, ‘మన్‌ కీ బాత్‌’కి దగ్గరి పోలికలు కనిపిస్తాయి నాకు! గీతాంజలి దేవుడికి అర్పణ అయితే, మన్‌ కీ బాత్‌ దేశ ప్రజలకు సమర్పణ. టాగోర్‌ ‘వేర్‌ ద మైండ్‌ ఈజ్‌ వితౌట్‌ ఫియర్‌...’ని పద్మానది ఒడ్డున 1910లో రాసి, ‘గీతాంజలి’లో చేర్చారు. మన్‌ కీ బాత్‌ 2014 విజయదశమి రోజు మొదలైంది. ఈరోజు ప్రసారం అవుతున్నది 139వ ఎపిసోడ్‌. ఈ పన్నెండేళ్లలో రెండుసార్లు మాత్రమే మన్‌ కీ బాత్‌కు విరామం వచ్చింది. మొదటిసారి 2019 లోక్‌సభ ఎన్నికలప్పుడు మార్చి, ఏప్రిల్‌ నెలల్లో; రెండోసారి 2024 లోక్‌సభ ఎన్నికలప్పుడు మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలల్లో. అదీ ఎన్నికల కోడ్‌ వల్ల. నిజానికి అప్పుడు కూడా మన్‌ కీ బాత్‌ ఆగినట్లేమీ కాదు. ప్రజలు ఆ రెండు విరామాలను తమ మన్‌ కీ బాత్‌తో భర్తీ చేశారు. తమ మనసులో ఉన్న ప్రభుత్వం ఎవరిదో తమ ఓటు ద్వారా తెలియజేశారు.గీతాంజలిలా, గంగానదిలా... ఎక్కడా ఆగని ప్రవాహం మన్‌ కీ బాత్‌! ‘‘భయం లేని చోట, తల ఎత్తుకొని నిలిచే చోట; జ్ఞానం అందరికీ ఉదారంగా లభించే చోట; సంకుచితమైన గోడల కట్టుబడితో ఈ ప్రపంచం ముక్కలుగా విడిపోని చోట; సత్యమైన మాటలు వెలువడే చోట; అంతులేని శ్రమ వైపు పరిపూర్ణత చేతులు చాచే చోట; ఎల్లప్పుడూ విస్తరించే ఆలోచనలు, చేతల వైపు మనస్సు ముందుకు నడిచే చోట... నా దేశం ఉండేలా, అటువంటి ఆ సుందర లోకంలోకి జాగృతం చెయ్యి...’’ అని అడుగుతారు టాగోర్, ఆ భగవంతుడిని. నేటి మన్‌ కీ బాత్‌లో నా నివేదన కూడా సరిగ్గా ఇదే. కానీ ఆ నివేదన దైవానికి కాదు. భారతీయ యువతరానికి.ఈ మధ్యాహ్నం ఎయిర్‌ షో జరిగే నమో ఘాట్‌లోనే, నా దేశ యువతతో నేను ముఖాముఖి సంభాషించబోతున్నాను. తొలిసారి ఓటు వేసినవారు సహా 30 వేల మంది యువతీ యువకులు, విద్యార్థులతో బహిరంగ మన్‌ కీ బాత్‌! జెన్‌–జీ మన్‌ కీ బాత్‌ ! ఈ దేశ ప్రధాని గురించి వారు తమ మనసులోని భావాలను నిర్భయంగా వెల్లడించే ‘దేశ్‌ కి బాత్‌’! కొద్ది నిమిషాల్లో నా ఎదురుగా యువ భారత్‌ ఉంటుంది. నా పక్కన అదృశ్యంగా టాగోర్‌ ఉంటారు. ‘వేర్‌ ద మైండ్‌ ఈజ్‌ వితౌట్‌ ఫియర్‌...’ అనే టాగోర్‌ స్ఫూర్తి, యువతకు స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది. యువత ఈ దేశ ప్రధానిని నిర్భయంగా ప్రశ్నిస్తుంది. టాగోర్‌ ఈ దేశ యువత అభీష్టం మేరకు ప్రధానిని నడిపిస్తారు.

అక్టోబర్‌ 15న ముంబైలో జరిగిన బ్యాంకింగ్‌ సదస్సులో రిజర్వ్‌ బ్యాంకు డిప్యూటీ గవర్నర్‌ జె. స్వామినాథన్‌ చేసిన వ్యాఖ్యలు బ్యాంకింగ్‌ రంగం ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తు చేశాయి. ఖాతాదారుడి అవసరాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడం కంటే లావా దేవీని పూర్తి చేయడానికే ప్రాధాన్యం పెరిగితే, వ్యాపార పరిమాణం పెరిగినా ఆయా సంస్థల పట్ల ప్రజల విశ్వాసం దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందన్నది ఆయన హెచ్చరికలోని అంతరార్థం. బ్యాంకు ఉద్యోగులపై క్రాస్‌ సెల్లింగ్‌– అంటే బీమా పాలసీలు, మ్యూచువల్‌ ఫండ్లు, క్రెడిట్‌ కార్డులు వంటి మూడో పక్ష ఆర్థిక ఉత్పత్తులను విక్రయించాలంటూ యాజమాన్యాలు విధిస్తున్న లక్ష్యాలు– వాటిపై వెల్లువెత్తుతున్న విమర్శల నేపథ్యంలో ఈ వ్యాఖ్యలు ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.అదనపు ఆదాయం... మరుగునపడుతున్న మూల్యంకేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ గణాంకాల ప్రకారం, 2024– 25తో ముగిసిన ఐదేళ్లలో ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు బీమా, మ్యూచువల్‌ ఫండ్లు, క్రెడిట్‌ కార్డులు, డీమ్యాట్‌ ఖాతాలు వంటి బ్యాంకింగేతర ఆర్థిక ఉత్పత్తుల విక్రయం ద్వారా రూ. 28,647 కోట్ల కమీషన్‌ ఆదాయం పొందాయి. ఈ ఆదాయం ఆకర్షణీయమే. అయితే, దానిని సంపాదించడానికి వెచ్చిస్తున్న వనరుల అసలు వ్యయాన్ని కూడా బ్యాంకులు లెక్కిస్తున్నాయా? ఉద్యోగుల సమయం, అదనపు పని భారం, ప్రధాన కార్యకలాపాలకు కలిగే అంతరాయం, ఖాతాదారుల ఫిర్యాదులు, తప్పుగా విక్రయించిన ఉత్పత్తుల వల్ల ఏర్పడే ప్రతిష్ఠా నష్టం– వీటన్నింటినీ ఎవరు లెక్కిస్తున్నారు? చిన్న మొత్తాల రుణాలకు సైతం ఆదాయ–వ్యయ విశ్లేషణకు పట్టుబట్టే బ్యాంకులు, ఈ మదింపుపై మౌనంగా ఉండటం విడ్డూరంగా ఉంది. ప్రభుత్వం, ఆర్‌బీఐ, బ్యాంకు యాజమాన్యాలు ఈ అంశంపై ఇకనైనా దృష్టి సారించాలి.క్రాస్‌ సెల్లింగ్‌ లక్ష్యాలను చేరుకున్న వారికి నగదు బహుమతులు, విహారయాత్రలు, ప్రశంసలు, గుర్తింపు లభించడం; లక్ష్యాలు చేరనివారు పదేపదే సమీక్షలు, విమర్శలకు గురికావడం, పదోన్నతులు వంటి అంశాల్లో ప్రతికూల ప్రభావాలను ఎదుర్కోవడం సర్వసాధారణమైపోయింది. ఒక ఉద్యోగి ఖాతాదారుల అవసరాలను బాగా అర్థం చేసుకుని, సేవలందించడంలో నైపుణ్యం చూపినా, బీమా లేదా మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ విక్రయ లక్ష్యాన్ని చేరుకోలేకపోతే అతని పనితీరును తక్కువగా అంచనా వేయడం సమంజసమా? ఈ పరిణామం ఉద్యోగి వృత్తిపరమైన నైతికతకు, సంస్థ నిర్దేశించిన లక్ష్యాలకు మధ్య సంఘర్షణకు, తద్వారా అతనిపై మానసిక ఒత్తిడికి దారితీస్తుంది.ప్రధాన సేవలకు విఘాతండిపాజిట్ల సమీకరణ, రుణాల మంజూరు, రుణాల పర్యవేక్షణ, రికవరీ, చెల్లింపుల నిర్వహణ, ఖాతాదారుల సమస్యల పరిష్కారం– ఇవే బ్యాంకింగ్‌కు పునాది. వీటిని సమర్థంగా నిర్వహించాలంటే ఉద్యోగులకు సమయం, విషయ పరిజ్ఞానం, ఏకాగ్రత, ఖాతా దారుల ప్రయోజనాల పట్ల నిబద్ధత అవసరం. సిబ్బంది కొరత, పెరుగుతున్న విధులు, కేవైసీ ప్రక్రియలు, డిజిటల్‌ సేవలు, రుణాల పర్యవేక్షణ వంటి బాధ్యతలతో ఇప్పటికే సతమతమవుతున్న ఉద్యోగులకు అదనంగా మూడో పక్ష ఉత్పత్తుల విక్రయ లక్ష్యాలను విధిస్తే, వారి ప్రధాన బాధ్యతలకు ఎంత సమయం మిగులుతుంది?ఒకవేళ కొద్దిపాటి సమయం మిగిలినా, దానిని ఖాతాదారులతో సంబంధాలను మెరుగుపరచుకోవడానికి, కొత్త నిబంధనలను తెలుసుకోవడానికి, రుణాల నాణ్యతను అంచనా వేయడానికి, సైబర్‌ మోసాలపై అవగాహన పెంచుకోవడానికి ఉపయోగించడం ఎంతో ప్రయోజనకరం. ఆ సమయాన్ని క్రాస్‌ సెల్లింగ్‌ లక్ష్యాల సాధన కోసం ఫోన్లు చేయడం, సందేశాలు పంపడం, ఖాతాదారులను పదేపదే సంప్రదించడం వంటి పనులకు మళ్లించడం వల్ల ప్రధాన సేవలకు విఘాతం కలగదా? కమీషన్‌ ఆదాయం కోసం దీర్ఘకాలిక ఖాతాదారుల సంబంధాలను బలహీనపరిస్తే, ‘కొండ నాలుకకు మందేస్తే, ఉన్న నాలుక ఊడిందట!’ అన్న చందంగా మారుతుంది.బ్యాంకు ఉద్యోగి, ఖాతాదారుడి మధ్య సంబంధం కేవలం లావాదేవీలకు పరిమితమైంది కాదు. పలు వ్యక్తిగత ఆర్థిక అంశాల్లో ఖాతాదారులు బ్యాంకు ఉద్యోగుల సలహాను విశ్వసిస్తారు. అటువంటి ఉద్యోగి తనకు విధించిన లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి అదే ఖాతాదారుడిని పదేపదే సంప్రదించి బీమా పాలసీ తీసుకోవాలని, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌లో పెట్టుబడి పెట్టాలని, క్రెడిట్‌ కార్డు పొందాలని విసిగించాల్సి వస్తే, ఆ సంబంధం మౌలిక స్వరూపమే మారిపోతుంది. సేవల కోసం తనను సంప్రదించే ఖాతాదారుడి దృష్టిలో ఉద్యోగి ఒక ఆర్థిక సలహాదారుగా కాకుండా విక్రయ ప్రతినిధిగా కనిపించడం ఉద్యోగి వృత్తిపరమైన గౌరవాన్ని దెబ్బ తీస్తుంది. ఆర్‌బీఐ చర్యలు...2026 జూన్‌ 15న ఆర్‌బీఐ వాణిజ్య బ్యాంకుల బాధ్యతాయుత వ్యాపార నిర్వహణపై సవరించిన ఆదేశాలను, 2027 జనవరి నుంచి అమలులోకి వచ్చేలా జారీ చేసింది. బ్యాంకింగేతర ఆర్థిక ఉత్పత్తుల విక్రయాల సందర్భంలో ఖాతాదారుల స్పష్టమైన సమ్మతిని పొందడం, సముచితమైన విక్రయ పద్ధతులను పాటించడం, మిస్‌ సెల్లింగ్‌కు దారితీసే ప్రోత్సాహకాలను నివారించడం వంటి అంశాలు ఇందులో పొందుపరిచారు. ఇలాంటి ఆదేశాలు కొన్ని తేడాలతో గతంలోనూ ఏదో ఒక రూపంలో ఉన్నప్పటికీ, అవి ఎంత వరకు అమలవుతున్నాయన్నది ప్రశ్నార్థకమే. ఇవి కచ్చితంగా అమలుకావాలంటే ఉద్యోగులపై క్రాస్‌ సెల్లింగ్‌ లక్ష్యాలను పూర్తిగా తొలగించడమే సరైన మార్గంగా తోస్తోంది. అదే సమయంలో, దొడ్డిదారిన ఇటువంటి లక్ష్యాలను విధించకుండా కట్టుదిట్టమైన చర్యలు తీసుకోవాలి.వేతనాలు, పదోన్నతులు, బదిలీలు, సిబ్బంది కొరత, పని ఒత్తిడి వంటి అంశాలను క్షుణ్ణంగా సమీక్షించే బ్యాంకింగ్‌ రంగంలోని ప్రముఖ ఉద్యోగ, అధికారుల సంఘాలు క్రాస్‌ సెల్లింగ్‌ పేరుతో ఉద్యోగులపై పడుతున్న ఒత్తిడిని కూడా అంతే తీవ్రంగా పరిశీలించాలి. ఈ సందర్భంగా ప్రముఖ బ్యాంకు ఉద్యోగుల సంఘమైన ఏఐబీఈఏ తన 30వ మహాసభలో ఆమోదించిన 12వ తీర్మానం ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించదగినది. మూడో పక్ష ఉత్పత్తులకు ఉద్యోగులపై విక్రయ లక్ష్యాలు విధించకూడదనీ, అటువంటి వ్యాపారాన్ని సమకూర్చాలంటూ బలవంతం చేయకూడదనీ ఆ తీర్మానం కోరింది. అయితే, ఆ తీర్మానం ఆచరణలోకి రావడానికి కూడా సంఘాలు నడుం కట్టాలి.కృష్ణ బాలాజీ పల్లపోతువ్యాసకర్త డిప్యూటీ జనరల్‌ మేనేజర్‌ (రిటైర్డ్‌),స్టేట్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా

సౌదీ అరేబియా గత పది సంవత్సరా లుగా ప్రతిష్టాత్మకంగా నిర్వహిస్తున్న ‘ఫ్యూచర్‌ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్‌ ఇనీషియేటివ్‌’ (‘దావోస్‌ ఇన్‌ ద డెజర్ట్‌’) సదస్సు అక్టోబర్‌ 26–29 తేదీలో జరగాల్సి ఉంది. అయితే, హవుతీ దాడుల నేపథ్యంలో ఆ సదస్సును వచ్చే ఏడాదికి వాయిదా వేయటం సౌదీ అరేబియా సంకట స్థితికి అద్దం పడుతున్నది. సౌదీలో భద్రతను, పెట్టుబడిదారుల విశ్వసనీయతను దెబ్బతీయటంలో హవుతీలు కృత కృత్యులైనట్లుగా కనిపిస్తున్నది. ఈ నేపథ్యంలో సౌదీ యువరాజు మహ్మద్‌ బిన్‌ సల్మాన్‌ గత దశాబ్దం నుండి అమలు పరుస్తున్న ‘విజనరీ ప్లాన్‌’ భవిష్యత్తు ఏమిటనే విషయాన్ని విశ్లేషించటం సందర్భోచితం. అమెరికాతో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం2016 నుండి సౌదీ యువరాజు సల్మాన్‌ చమురు ఆధారిత సౌదీ ఆర్థిక వ్యవస్థను పర్యాటక రంగం, వినోదం, క్రీడలు, భవన నిర్మాణ రంగాల వైపు మళ్లించటానికి బృహత్ప్రణాళికను అమలు పరుస్తు న్నారు. 2017లో 1.5 ట్రిలియన్‌ డాలర్ల పెట్టుబడి అంచనాతో ఎర్ర సముద్ర తీరంలోని తాబుక్‌ ప్రావిన్స్‌లో నిర్మిస్తున్న ‘నియోమ్‌’ ప్రాజెక్టు సౌదీ యువరాజు దార్శనికతకు నిదర్శనం. రాజకీయ కోణంలో కూడా సౌదీ యువరాజు తనదైన వ్యూహాన్ని అమలు పరుస్తున్నారు. భద్రత విషయంలో కేవలం అమెరికా పైనే ఆధార పడకుండా రష్యా, చైనాలతో కూడా సత్సంబంధాలకు దారులు వేయటానికి ప్రయత్నించారు. భౌగోళికంగా, రాజకీయంగా పర్షి యన్‌ సింధు శాఖ, మిడిల్‌ ఈస్ట్‌ ప్రాంతంలో సౌదీ అరేబియాను ప్రాంతీయ శక్తిగా నిలబెట్టటానికి యువరాజు పావులు కదిపారు. సౌదీ ఆర్థిక, రాజకీయ వ్యూహాలకు అమెరికా ఆది నుండే కేంద్రంగా ఉన్నది. చౌకగా సౌదీ అందించే చమురుకు ప్రత్యామ్నా యంగా అమెరికా భద్రతా హామీలను అందించింది. సౌదీకి అత్యా ధునిక యుద్ధ విమానాలు, పేట్రియాట్‌ క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థలు, క్షిపణులు, ఆయుధాలు సమకూర్చటంతో పాటుగా, మిలిటరీ బేస్‌ లను నిర్వహిస్తున్నది. సెప్టెంబర్‌ 11 దాడులలో సౌదీ పౌరుల పాత్రతో సౌదీ–అమెరికా సంబంధాలలో మొట్టమొదటి ప్రతిబంధకం ఎదురైంది. 2018లో జమాల్‌ కషోగి హత్య విషయంలో అమెరికా–సౌదీల మధ్య విభేదాలు తారస్థాయికి చేరాయి. అమెరికా అధ్యక్షుడు జో బైడెన్‌ సౌదీ అరేబియాను ఉత్తర కొరియా, ఇరాన్‌ వంటి దేశాల మాదిరిగా ‘పరయా’ (వెలివేసిన) రాజ్యంగా ప్రకటించారు. ట్రంప్‌ రెండవసారి అధ్యక్షుడిగా పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన తరువాత మళ్లీ సౌదీ–అమెరికా సంబంధాలు గాడిన పడ్డాయి. సౌదీ అరేబియాకు నాన్‌–నాటో మిత్రుడి హోదా ఇవ్వటానికి కూడా అంగీకారం కుదిరింది. కానీ ఇజ్రాయిల్‌తో సంబంధాల విషయంలో రాజీ పడటానికి సౌదీ యువరాజు ససేమిరా అన్నారు. యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్, బెహ్రెయిన్‌ వంటి గల్ఫ్‌ దేశాలు అమెరికా మధ్యవర్తిత్వంతో ఇజ్రాయిల్‌తో సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాయి. కానీ సౌదీ యువరాజు పాలస్తీనా దేశం ఏర్పాటు చేయకుండా ఇజ్రాయిల్‌తో సంబంధాలను అంగీకరించటం లేదు. తారస్థాయికి హవుతీ దాడులుమధ్యప్రాచ్యంలో ఇరాన్‌ పెత్తనానికి చెక్‌ పెట్టటానికి 1981లో సౌదీ అరేబియా ‘గల్ఫ్‌ కోపరేషన్‌ కౌన్సిల్‌’ను స్థాపించింది. బెహ్రె యిన్, కువైట్‌లతో సౌదీకి సుస్థిర సంబంధాలున్నాయి. సౌదీ– యు.ఎ.ఇ. లకు మాత్రం అనేక విషయాలలో పొసగటం లేదు. ఆర్థిక, వాణిజ్య, రాజకీయ అంశాలలో ఈ రెండు దేశాలూ పోటీ పడుతున్నాయి. ఇక యెమెన్‌లో యు.ఎ.ఇ. జోక్యాన్ని సౌదీ ఏమాత్రం సహించలేదు. 2016 ఏప్రిల్‌లో యు.ఎ.ఇ. ఒపెక్‌ నుండి వైదొలగింది. యు.ఎ.ఇ. నుండి దిగుమతి అయ్యే వస్తువులపై సౌదీ, సుంకాలను విధించటం మొదలుపెట్టింది. యు.ఎ.ఇ. పై ఆధార పడటం తగ్గించుకోవటానికి సౌదీ ఎర్ర సముద్రపు పోర్టులను అభి వృద్ధి చేసుకుంటున్నది. ఎర్ర సముద్రం, బాబెల్‌ మాండెబ్‌ జలసంధికి ఉన్న 1,300 మైళ్ల భూ సరిహద్దు నేపథ్యంలో సౌదీ అరేబియా యెమెన్‌ను వ్యూహాత్మకంగా తన జాగీరుగా భావిస్తున్నది. తొలి సారిగా 2015లో హవుతీలను పారద్రోలటానికి సౌదీ సైనిక చర్యను ప్రారంభించింది. ఇందులో భాగంగా హవుతీలను దిగ్బంధనం చేసింది. 2022లో ఒమన్‌ మధ్యవర్తిత్వం, యు.ఎన్‌. చొరవతో కాల్పుల విరమణ, దిగ్బంధన సడలింపు ఒప్పందాలు కుదిరాయి. గాజా యుద్ధం నేపథ్యంలో హవుతీలు సౌదీపై దాడులు ఆపివేశారు. యు.ఎ.ఇ. కూడా యెమెన్‌ నుండి దూరంగా జరిగింది. అయితే ఖమేనీ అంత్యక్రియలకు హాజరై ఇరాన్‌ నుండి తిరిగి వస్తున్న హవుతీ నాయకత్వ బృందపు ఇరానియన్‌ విమానాన్ని సనాలో ల్యాండ్‌ అవకుండా సనా ఎయిర్‌పోర్ట్‌ను సౌదీ బాంబింగ్‌ చేయటంతో మొత్తం కథ మొదటికొచ్చింది. సౌదీ యువరాజు తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం విశ్లేషకులను విస్మయానికి గురి చేసింది. 2026 జూలైలో సౌదీపై తిరిగి ప్రారంభమైన హవుతీ దాడులు అక్టోబర్‌లో తార స్థాయికి చేరాయి. రియాద్, అభా ఎయిర్‌పోర్టులు, అరామ్‌కో చమురు శుద్ధి కర్మాగారం, యాన్బూ పోర్టులతో సహా సౌదీలోని అన్ని ముఖ్యమైన లక్ష్యాలపై హవుతీలు తీవ్ర దాడులు చేశారు. ప్రత్యామ్నాయ మిత్రుల అన్వేషణహవుతీ దాడులు సౌదీ ప్రతిష్ట, హోదా, జియోపొలిటికల్‌ వ్యూహానికి అతి పెద్ద సవాలు అనటంలో సందేహం లేదు. అమె రికాపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవటానికి మక్కా ఒప్పందం రూపంలో సౌదీ టర్కీ, పాకిస్థాన్‌లతో చేతులు కలిపినా, ఈ వ్యూహం సత్ఫలితాలను ఇచ్చే అవకాశాలు మృగ్యం. అంతర్గత ఘర్షణలు, భారత్‌తో వివాదం నేపథ్యంలో పాకిస్థాన్‌ తన సైనికు లను యెమెన్‌కు పంపించే అవకాశాలు చాలా తక్కువ. టర్కీ ఆయుధ సహాయం చేయగలదు కానీ, సైనికులను పంపలేదు. ఈ వాస్తవాన్ని గ్రహించిన సౌదీ యువరాజు ఈజిప్టు సహాయం కోరారు. ఈజిప్టు పార్లమెంటు వచ్చేవారం దీనిపై నిర్ణయం తీసుకోనున్నది. ఇరాన్‌కు వ్యతిరేకంగా ఇంకో ముస్లిం దేశం యెమెన్‌ యుద్ధంలో సౌదీకి బాసటగా నిలుస్తుందా అన్నది మిలియన్‌ డాలర్ల ప్రశ్న. అలా జరిగితే ముస్లిం దేశాలు నిట్టనిలువుగా రెండు కూటములుగా చీలిపోవచ్చు. ఇది ప్రపంచ ముస్లిం సమాజానికి, ప్రపంచ శాంతికి చెడు వార్త అవుతుంది. అమెరికా నుండి రక్షణ సహాయం అందక పోవటంతో సౌదీ యువరాజు ప్రత్యామ్నాయంగా యు.కె. సహా యాన్ని కూడా అర్థించారు. డిఫెన్సివ్‌ దాడులకు సహాయం చేస్తానని యు.కె. ప్రకటించటం కంటి తుడుపు మాత్రమే. ఇప్పుడు సౌదీ యువరాజు ముందు రెండు మార్గాలున్నాయి. తక్షణం ఇరాన్‌తో సంధి చేసుకోవటం, దీర్ఘకాలంలో తన సొంత రక్షణ వ్యవస్థలను, సైనిక బలాన్ని పెంపొందించుకోవటం.గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

1920వ దశకంలో అమెరికా వీధుల్లో కొత్త వెలుగులు విరబూశాయి. పరిశ్రమలు వేగంగా వృద్ధి చెందాయి, రోడ్లపై కొత్త కార్లు పరుగులు తీశాయి, రేడియోలు ఇళ్లలోకి చేరాయి. ఈ కాలాన్ని చరిత్రలో ‘రోరింగ్‌ ట్వెంటీస్‌‘ అని పిలుస్తారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత అమెరికా... ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. ఆ రోజుల్లో ప్రతి ఒక్కరూ స్టాక్‌ మార్కెట్లో పెట్టుబడులు పెడితే రాత్రికి రాత్రే కోటీశ్వరులు కావచ్చు అని బలంగా నమ్మారు. బడా వ్యాపారవేత్తల నుండి పారిశుద్ధ్య కార్మికుల వరకు తమ పొదుపు మొత్తాలను వాల్‌ స్ట్రీట్‌ షేర్‌ మార్కెట్లోకి గుమ్మరించారు. కంపెనీల నిజమైన విలువ ఎంత; వాటి ఉత్పత్తి, లాభాలు ఎంత అనే ప్రాథమిక సూత్రాలను పెట్టుబడిదారులు పూర్తిగా పక్కన పెట్టేశారు. కేవలం ధర పెరుగు తోందనే ఏకైక కారణంతో షేర్లను కొనడం ప్రారంభించారు. ఈ విధంగా మార్కెట్లో ఒక భారీ ఊహాజనిత బుడగ (స్పెక్యులేటివ్‌ బబుల్‌) రూపుదిద్దుకుంది.ఆ కాలంలో మార్కెట్‌ను ముంచెత్తిన అతిపెద్ద ముప్పు ‘అప్పు (మార్జిన్‌ మనీ)తో షేర్లు కొనడం’. పెట్టుబడిదారుడు తన సొంత డబ్బు కేవలం 10 శాతం నుండి 20 శాతం మాత్రమే చెల్లించి, మిగిలిన 80 శాతం కంటే ఎక్కువ మొత్తాన్ని బ్రోకర్ల నుండి అప్పు తీసుకునేవాడు. మార్కెట్‌ పెరుగుతున్నంత కాలం ఈ విధానం అద్భుతమైన లాభాలను తెచ్చిపెట్టినట్లు కనిపించింది. అయితే షేర్‌ ధరలు కొద్దిగా తగ్గినా, బ్రోకర్లు అదనపు మార్జిన్‌ డబ్బులు చెల్లించాలని ఒత్తిడి తెచ్చేవారు. అదనపు నగదు చెల్లించలేని పరిస్థితుల్లో, బ్రోకర్లు ఆ షేర్లను బలవంతంగా మార్కెట్లో అమ్మకానికి పెట్టేవారు. ఇది మార్కెట్‌ పతనాన్ని మరింత వేగవంతం చేసే విధ్వంసకర చక్రంగా మారింది. అదే సమయంలో అమెరికా పరిశ్రమల్లో అవసరానికి మించి ఉత్పత్తులు పేరుకుపోయాయి. ఫెడరల్‌ రిజర్వ్‌ వడ్డీ రేట్లను పెంచడం క్రెడిట్‌ లభ్యతను మరింత తగ్గించింది.బ్లాక్‌ థర్స్‌డేతో విధ్వంసం ప్రారంభం1929 అక్టోబర్‌ 24, గురువారం న్యూయార్క్‌ స్టాక్‌ ఎక్స్‌చేంజ్‌లో కొద్ది నిమిషాల్లోనే వాల్‌ స్ట్రీట్‌ వాతావరణం భయాందోళనలతో అల్లకల్లోలంగా మారింది. పెట్టుబడిదారులు తమ వద్ద ఉన్న షేర్లను వదిలించుకోవడానికి పోటీపడ్డారు. ఆ ఒక్క రోజే దాదాపు 1.29 కోట్ల షేర్లు అమ్ముడయ్యాయి. బ్యాంకర్ల బృందం రంగంలోకి దిగి, మార్కెట్‌ను ఆదుకోవడానికి భారీగా షేర్లను కొనుగోలు చేయడంతో పతనం తాత్కాలికంగా ఆగింది. కానీ అక్టోబర్‌ 28 సోమవారం (బ్లాక్‌ మండే) డౌ జోన్స్‌ సూచీ 12.8 శాతం కూలిపోయింది. మరుసటి రోజు అక్టోబర్‌ 29న ‘బ్లాక్‌ ట్యూస్డే’ నాడు 1.6 కోట్లకు పైగా షేర్లు చేతులు మారాయి. దిగ్గజ కంపెనీల షేర్ల విలువలు పాతాళానికి పడిపోయాయి. సెప్టెంబర్‌ 3న 381 పాయింట్ల వద్ద ఉన్న డౌ జోన్స్‌ సూచీ 1932 జూలై నాటికి 41 పాయింట్లకు పడిపోయింది. ఏకంగా 89 శాతం ఆస్తి తుడిచి పెట్టుకుపోయింది.స్టాక్‌ మార్కెట్‌ సంక్షోభం క్రమంగా సామాన్యుడి జీవితాన్నీ తీవ్రంగా కుదిపివేసింది. కంపెనీల విలువ తగ్గిపోవడంతో పరిశ్ర మలు మూతపడ్డాయి, ఉద్యోగుల తొలగింపు మొదలైంది. 1933 నాటికి అమెరికాలోని ప్రతి ఐదు బ్యాంకుల్లో ఒకటి దివాళా తీసింది. 1932 నాటికి దేశంలో ప్రతి నలుగురు కార్మికులలో ఒకరు నిరుద్యోగిగా మారారు. కాగితాలు, రేకులతో వెలసిన అసంఖ్యాక తాత్కాలిక నివాసాలు నాటి మహా మాంద్యానికి సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలిచాయి. ఈ ఆర్థిక పతనం ‘గ్రేట్‌ డిప్రెషన్‌’గా రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ దేశాలను చుట్టుముట్టింది. ‘గోల్డ్‌ స్టాండర్డ్‌’ ద్వారా సంక్షోభం ఇతర ఖండాలకు విస్తరించింది. జర్మనీలో ఏర్పడిన తీవ్ర నిరుద్యోగం అడాల్ఫ్‌ హిట్లర్‌ నాజీ పార్టీ అధికారంలోకి రావడానికి అనుకూల వాతావరణాన్ని కల్పించింది.ఇదీ చ‌ద‌వండి: ఓ స్త్రీగా బతకడం కోసం...నాటి బ్లాక్‌ థర్స్‌డే ఘటన నేటి ఆర్థిక ప్రపంచానికి విలువైన పాఠాలను అందిస్తోంది. కేవలం ధర పెరుగుతోందనే ఒక్క కారణంతో ఆస్తికి విపరీతమైన విలువ ఉందనుకోవడం పెద్ద భ్రమ. మార్జిన్‌తో పెట్టుబడి పెట్టడం లాభాలను పెంచినట్లే, నష్టాల సమయాల్లో సర్వస్వం ఊడ్చేస్తుంది. జ్ఞానం కంటే భయం, అత్యాశ మాత్రమే మార్కెట్లను నడిపేటట్లయితే తీవ్రమైన విపత్తులు తప్పవు.ఎడిటోరియల్ టీమ్

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో బీసీలకు 34 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తామని హామీ ఇచ్చిన కూటమి ప్రభుత్వం, ఆ హామీని అమలు చేయడంలో ఎదుర్కొన్న న్యాయపరమైన అడ్డంకు లకు బాధ్యత వహించి, వాటిని అధిగమించేందుకు స్పష్టమైన కార్యా చరణ ప్రకటించాల్సిన అవసరం ఉంది.2026 ఆగస్టులో స్థానిక సంస్థలైన పంచాయతీల్లో బీసీలకు 34 శాతం, పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో 33.33 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. అయితే, 2026 అక్టోబర్‌ 1న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు సంబంధిత ఉత్తర్వులను కొట్టివేసింది. ఈ పరిణామం తర్వాత ప్రభుత్వం చేయాల్సింది హామీని పక్కనపెట్టడం కాదు; న్యాయస్థానం పేర్కొన్న లోపాలను విశ్లేషించి, చట్టబద్ధంగా పరిష్కరించేందుకు అవసరమైన చర్యలను ప్రకటించడం.తమిళనాడులో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి జయ లలిత ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో 69 శాతం రిజర్వేష న్లను కొనసాగించేందుకు ప్రత్యేక చట్టాన్ని తీసు కొచ్చి, కేంద్ర ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరి పింది. 1994లో 76వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తమిళనాడు రిజర్వేషన్ల చట్టాన్ని రాజ్యాంగంలోని తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌లో చేర్చారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం కూడా బీసీలకు స్థానిక సంస్థల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం కల్పించేందుకు అందుబాటులో ఉన్న అన్ని చట్టబద్ధమైన మార్గాలను అన్వేషించాలి.స్థానిక సంస్థల్లో వెనుకబడిన వర్గాలకు రాజకీయ రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు సమకాలీన గణాంకాలు, వెనుకబాటుతనంపై అధ్యయనాలు, తగిన ప్రాతినిధ్యం లేదనే ఆధారాలు, సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన ప్రమాణాలకు అనుగు ణమైన ప్రక్రియ అవసరం. కులగణనలో జనాభా వివరాలు వెల్లడైనంత మాత్రాన స్థానిక సంస్థల్లో రిజర్వేషన్లు స్వయంచాలకంగా చట్టబద్ధం కావు. ఇతర రాష్ట్రాల అనుభవాలను ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం అధ్యయనం చేసి, ఏ రకమైన గణాంకాలు అవసరం, ప్రత్యేక కమిషన్‌ ఏ అంశాలను పరిశీలించాలి అనే అంశాలపై స్పష్టమైన కార్యాచరణ రూపొందించాలి.ప్రధాని, హోం మంత్రి వంటివారితో చంద్రబాబు బీసీల స్థానిక సంస్థల రిజర్వేషన్ల అంశంపై అధికారికంగా చర్చించి, అవసరమైన రాజ్యాంగబద్ధమైన పరిష్కారాల కోసం విజ్ఞప్తి చేయాలి. పార్టీ టికెట్ల కేటాయింపు, చట్టబద్ధమైన స్థానిక సంస్థల రిజర్వేషన్లు రెండూ వేర్వేరు అంశాలు. స్థానిక అభివృద్ధి, నిధుల కేటాయింపు, ప్రజా సంక్షేమ పథకాల రూపకల్పనలో బీసీలకు తగిన ప్రాతి నిధ్యం ఉండటం ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరం. బీసీలకు కావాల్సింది మరో రాజకీయ ప్రకటన కాదు; స్పష్టమైన ప్రణాళిక, చట్టబద్ధమైన పరిష్కారం.– టి. విక్రం గౌడ్‌, బీసీ విద్యార్థి సంఘం జాతీయ అధ్యక్షుడుఇదీ చదవండి: బాబు సర్కారు పరువు పోయె!

ప్రపంచం డిజిటల్‌ విప్లవం దిశగా దూసుకుపోతున్న వేళ.. అంతరిక్షం కొత్త ఆధిపత్య పోరుకు వేదికగా మారుతోంది. ఒకప్పుడు భూభాగాలు, సహజ వనరు లపై సాగిన పోటీ ఇప్పుడు ఉపగ్రహ నెట్‌ వర్క్‌లు, డేటా, కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థల పైకి మళ్లుతోంది. ఎలాన్‌ మస్క్‌కు చెందిన స్పేస్‌ఎక్స్‌ నిర్వహిస్తున్న ‘స్టార్‌లింక్‌’ ఉప గ్రహ ఇంటర్నెట్‌ వ్యవస్థ ఈ పరిణామాల్లో కీలకంగా నిలుస్తోంది. మారుమూల ప్రాంతాలకు ఇంటర్నెట్‌అందించడం స్టార్‌లింక్‌ ప్రత్యేకత కాగా, ఒకే ప్రైవేటు సంస్థ చేతుల్లో ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ సామర్థ్యం కేంద్రీకృతం కావడం భద్రతా పరమైన ఆందోళనలకు కారణమవుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో.. భారత దేశంలో ప్రారంభానికి తమ మౌలిక సదుపాయాలు, గేట్‌వేలుసిద్ధంగా ఉన్నాయని స్టార్‌లింక్‌ ప్రకటించటం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ప్రభుత్వం స్పెక్ట్రమ్‌ కేటాయింపును ఖరారు చేసి, తుది భద్రతా తనిఖీలను ఆమోదించిన వెంటనే, కొద్దికాలం తర్వాత స్టార్‌లింక్‌ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు 2026 చివరిలో లేదా 2027లో ప్రారంభం కావచ్చని అంచనా. అదే జరిగితే, భారత్‌ ఈ సాంకేతిక తను ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి? దేశ డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని ఎలా కాపాడుకోవాలి? అన్నది కీలకమైన ప్రశ్న.‘టెక్నో–కొలోనియలిజం’ ఆధిపత్యంవిదేశీ సాంకేతిక సంస్థలపై దేశాలు అధికంగా ఆధారపడే పరిస్థి తిని ‘టెక్నో–కొలోనియలిజం’గా అభివర్ణిస్తున్నారు. సంప్రదాయ వలసవాదంలో భూభాగాలపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తే.. ఇప్పుడు డేటా, డిజిటల్‌ మౌలిక సదుపాయాలు, ఉపగ్రహ నెట్‌వర్క్‌ల నియంత్రణ ద్వారా ఆధిపత్య ప్రభావానికి అవకాశం ఏర్పడుతోంది. తక్కువ భూకక్ష్యలో వేలాది ఉపగ్రహాలను నిర్వహిస్తున్న స్టార్‌లింక్‌ ప్రపంచ ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్‌ రంగంలో గణనీయమైన స్థానాన్నిసంపాదించింది. ఉపగ్రహాల సంఖ్యలో స్టార్‌లింక్‌ వాటా మూడింట రెండు వంతుల స్థాయిలో ఉందనే అంచనాలు ఈ చర్చకు బలం చేకూరుస్తున్నాయి. అయితే ఉపగ్రహాల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం మాత్రమే ప్రపంచ కమ్యూనికేషన్లపై సంపూర్ణ నియంత్రణకు నిదర్శనం కాదు. అయినప్పటికీ, కీలక సేవల కోసం ఒకే విదేశీసంస్థపై ఆధారపడటం వల్ల ధరలు, సేవల లభ్యత, నెట్‌వర్క్‌ నిర్వహణలో దేశాలకు పరిమితులు ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది.స్టార్‌లింక్‌ సేవలకు ప్రత్యేక టెర్మినల్, రూటర్, విద్యుత్‌ సరఫరా, నెలవారీ చందా అవసరం. అందువల్ల పరికరాల కొను గోలు, నిర్వహణ ఖర్చులు వినియోగదారులకు భారంగా మార వచ్చు. అయితే ఫైబర్‌ లేదా మొబైల్‌ నెట్‌వర్క్‌లు అందుబాటులో లేని కొండ ప్రాంతాలు, ద్వీపాలు, మారుమూల గ్రామాలకు ఉప గ్రహ ఇంటర్నెట్‌ ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. కాబట్టి స్టార్‌లింక్‌ను పూర్తిగా వ్యతిరేకించడం పరిష్కారం కాదు. దేశీయ ఉపగ్రహ సేవ లను బలోపేతం చేస్తూ, విదేశీ సంస్థలతో సమానమైన పోటీ వాతా వరణాన్ని సృష్టించాలి. చవకైన పరికరాలు, మెరుగైన కనెక్టివిటీ, ధరల పారదర్శకతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.విదేశీ సర్వర్లు... భారత చట్టాలుసరిహద్దు ప్రాంతాలు, తీరప్రాంతాలు, ద్వీపాల్లో అనుమతి లేని కమ్యూనికేషన్‌ పరికరాల వినియోగం భద్రతా సంస్థలకు సవాలుగా మారవచ్చు. మణిపూర్, అండమాన్‌–నికోబార్‌ దీవులు, పంజాబ్, గుజరాత్‌లలో స్టార్‌లింక్‌ బ్రాండెడ్‌ పరికరాలు బయటపడ్డాయని, లేదా స్వాధీనం చేసుకున్నారనే ఇటీవలి వాదనలపై ఘటనల వారీగా అధికారిక ధ్రువీకరణ అయితే లేదు. అనధికారిక టెర్మినళ్ల ద్వారా సమాచార మార్పిడి జరిగితే సరిహద్దు పర్యవేక్షణ, అక్రమ రవాణా నిరోధం, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలకు సంబంధించిన సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. అయితే ఒక పరికరం లభించినంత మాత్రాన దానిని ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలతో ముడిపెట్టడం సరికాదు. వినియోగ దారు ఎవరు, అనుమతులు ఉన్నాయా, పరికరం పనిచేసిందా అనే అంశాలను దర్యాప్తులో నిర్ధారించాలి. పరికరాల నమోదు, చట్ట బద్ధమైన పర్యవేక్షణ, సేవా ప్రదాతలతో సమన్వయం అత్యవసరం.ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్‌ వినియోగంతో నెట్‌వర్క్‌ లాగ్‌లు, విని యోగదారుల గుర్తింపు వివరాలు వంటి సమాచారం ఉత్పత్తి కావచ్చు. ఈ డేటా ఎక్కడ నిల్వ అవుతోంది? ఎవరు ప్రాసెస్‌ చేస్తున్నారు? చట్టబద్ధమైన అవసరాలప్పుడు భారత అధికారులకు అందుబాటులో ఉంటుందా? అన్నది పరిశీలించాలి. అయితే స్టార్‌లింక్‌ వినియోగించినంత మాత్రాన మొత్తం డేటా విదేశాలకు వెళ్తుందని చెప్పడం సాంకేతికంగా సరైనది కాదు. డేటా ప్రవాహం అన్నది నెట్‌వర్క్‌ నిర్మాణం, గేట్‌వేలు, సేవా నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. భారత్‌లో టెలికాం సేవలకు సంబంధించి ఇండియన్‌ టెలిగ్రాఫ్‌ చట్టం, 1885 చారిత్రక ప్రాధాన్యం కలిగిఉండగా, టెలికమ్యూనికేషన్స్‌ చట్టం, 2023 ఆధునిక నియంత్రణ వ్యవస్థను అందిస్తోంది.2021లో అవసరమైన లైసెన్సులు పొందక ముందే స్టార్‌లింక్‌ ముందస్తు బుకింగ్‌లు స్వీకరించడంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకుంది. అనంతరం 2025లో సంస్థకు సంబంధిత ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ సేవల కోసం లైసెన్స్‌ మంజూరుచేసింది. అయితే లైసెన్స్‌ మంజూరు కావడం, సేవలు ప్రారంభించేందుకు అవసరమైన అన్ని అనుమతులు పూర్తికావడం ఒకటి కాదు. భద్రతా నిబంధనలు, స్పెక్ట్రమ్‌ కేటాయింపు, ఇతర అనుమతుల ప్రాధాన్యం కొనసాగుతుంది.సొంత వ్యవస్థల అభివృద్ధిపై దృష్టిఇస్రో, న్యూస్పేస్‌ ఇండియా లిమిటెడ్, దేశీయ టెలికాంసంస్థలు, పరిశోధనా సంస్థలు కలిసి సురక్షితమైన మల్టీ–ఆర్బిట్‌ కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయాలి. తక్కువ, మధ్య, భూస్థిర కక్ష్యల ఉపగ్రహాలను సమన్వయం చేయడం ద్వారా ఒక నెట్‌వర్క్‌లో అంతరాయం ఏర్పడినా మరో వ్యవస్థను ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. రక్షణ రంగానికి సురక్షిత కమ్యూ నికేషన్లు, దేశీయ గేట్‌వేలు, సైబర్‌ భద్రత, అత్యవసర సేవల కొనసాగింపుపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. స్టార్‌లింక్‌ వంటి సాంకే తికతను అందిపుచ్చుకోవడం అవసరమే. కానీ దేశ భద్రత, డేటా రక్షణ, డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని పణంగా పెట్టకూడదు. విదేశీ సాంకే తికతను వినియోగించుకుంటూనే స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవాలి. అంతరిక్షంలో పోటీ పడటమే కాకుండా, అవసర మైనప్పుడు తన కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవస్థలను స్వతంత్రంగా నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని నిర్మించుకోవడమే భారత్‌ సాధించాల్సిన నిజమైన సాంకేతిక సార్వభౌమత్వం. స్టార్‌లింక్‌ వంటి సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకోవడం అవసరమే కానీ... దేశ భద్రత, డేటా రక్షణ, డిజిటల్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని పణంగా పెట్టకూడదు. విదేశీ సాంకేతిక తను వినియోగించుకుంటూనే స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవాలి.- వ్యాసకర్త తెలంగాణ ఉన్నత విద్యా మండలి చైర్మన్‌-ప్రొఫెసర్‌ వి. బాలకిష్టారెడ్డి

సిద్ధార్థుడికి వివాహమై, భార్య యశోధరతో సంసార జీవితం గడుపుతున్న రోజులు అవి. కొన్ని రోజులుగా యశోధర ప్రతి రోజూ ఎండలో నది ఒడ్డుకు వెళ్లి, ఏవో ఆచా రాలు పాటించి వస్తుండడాన్ని సిద్ధార్థుడు గమనించాడు. ఒకరోజు ఆమెను ఆపి, ‘‘ఎందుకు వెళ్తున్నావు?’’ అని ప్రశ్నించాడు.‘‘కొన్ని సంప్రదాయాలు పాటించాల్సి ఉందట. అత్తయ్యగారు పాటించాలని చెబితే పాటించకుండా నేను ఎలా ఉండగలను?’’ అని యశోధర బదులిచ్చింది.‘‘సరే! ఎందుకు పాటించమంటుందో ఆమెను అడగలేదా?’’ అని సిద్ధార్థుడు అడిగాడు. ‘‘లేదు, పిల్లల క్షేమమే కదా ఏ తల్లయినా కోరుకుంటుంది’’ అని చెప్పింది యశోధర. వెంటనే సిద్ధార్థుడు తన తల్లి దగ్గరకు వెళ్లాడు. ‘‘ఇంట్లో ఈ ఆచారాలేమి టమ్మా? రోజూ యశోధర ఎండలో నది ఒడ్డుకు వెళ్లడం ఏమిటి? ఎందుకీ పనికిరాని ఆచారాలు?’’ అని అడిగాడు. దానికి తల్లి స్పందిస్తూ, ‘‘తప్పు నాయనా! అలా అనకు. యశోధరకు రాహుదోషం ఉందని మన కులగురువు వాచస్పతి చెప్పారు! అందుకే పిల్లలు కలగడం లేదన్నాడు’’ అని చెప్పింది.ఆ మాటలకు సిద్ధార్థుడు స్పందిస్తూ... ‘‘కులగురువు వాచస్పతి రాహువును ఎప్పుడైనా చూశాడా? ఆయన ఎప్పుడైనా శనితోనూ, మంగళుడితోనూ కలిశాడా? ఎందుకు మనమంతా కళ్లు మూసుకుని, శాస్త్రాలు ప్రామాణికమన్న భ్రమలో ఉంటున్నాం?’’ అని ప్రశ్నించాడు. ‘‘శాస్త్రాలు ప్రామాణికమని మన కులగురువులు చెప్పారు. మనం పాటిస్తూ ఉండాలి’’ అంది తల్లి. ‘‘ప్రామాణికమా? ఎలా ప్రామాణికం? ఈ సృష్టిలో, ఈ ప్రకృతిలో ప్రతిదీ నిరంతరం మారు తూనే ఉంటుంది. మరి ఈ శాస్త్రాలు కాలానుగుణంగా మారవెందుకు?’’ అని సిద్ధార్థుడు అడిగాడు.‘‘ఎందుకంటే సిద్ధార్థా! అవి సనాతనమైనవి. ఈశ్వరుడి కృప వల్ల అవి మానవజాతికి లభించాయి’’ అని తల్లి సమాధానమిచ్చింది. ‘‘ఆహా! ఆయన ఇచ్చినప్పుడు ఎవరు చూశారు? ఆయన ఎవరికి ఇచ్చాడు? ఒకవేళ నిజంగా ఈశ్వరుడంటూ ఉంటే యశోధర బాధలు ఆయనకు పట్టవా? ప్రపంచంలో ఇంత దుఃఖం ఉంటే, ఇన్ని బాధలు ఉంటే వాటిని తీర్చకుండా ఆయన ఏం చేస్తున్నట్టు? ప్రపంచంలో ఇంత అశాంతి ఎందుకున్నట్టు? అమ్మా! నువ్వు చెప్పగలవా? మన కులగురువు చెప్పగలడా? మీరు నమ్ముతున్న ఆ ఈశ్వరుడైనా చెప్పగలడా?’’ అంటూ అనేక ప్రశ్నలు సంధించి, విసుగ్గా వెనుదిరిగి వెళ్లిపోయాడు సిద్ధార్థుడు.సత్యాన్వేషణలో భాగంగా సిద్ధార్థుడు శూద్రులు నివసించే ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక సన్యాసి దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఆ సన్యాసి సిద్ధార్థు డిని చూడగానే, తన రాజ ఆభరణాలు, రాజ వస్త్రాలన్నీ వదిలేసి, సాధారణ దుస్తులలో వచ్చి కూర్చోమని చెప్పాడు. సిద్ధార్థుడు అలాగే చేశాడు. అప్పుడు ఆ సన్యాసి గురువు సహజంగా, సాధారణంగా ఉండడంలోని విశిష్టతను వివరిస్తూ ‘‘బంగారం, ధనం, విలువైన వస్త్రాలు అహంకారానికి ప్రతీకలు. వాటిని వదిలేస్తేనే నువ్వేమిటో నీకు తెలుస్తుంది. నిన్ను నువ్వు తెలుసుకోవాలంటే ముందు సహజంగా ఉండడం నేర్చుకోవాలి! అప్పుడే నీలో ఉన్న సత్యం బహిర్గత మవుతుంది’’ అని బోధించాడు.ఆ క్షణంలోనే సిద్ధార్థుడికి సత్యం అనుభవపూర్వకంగా అవగత మైంది. జ్ఞానం అనేది బాహ్య అలంకరణలలోనో, హోదాలలోనో ఉండదని, అది మనలో ఉండే సాధారణ, సామాన్య స్థితి నుంచి మాత్రమే వస్తుందని గ్రహించాడు. అప్పటి నుండి సిద్ధార్థుడి ఆలో చనా విధానంలో గొప్ప మార్పు ప్రారంభమైంది. ఆ తరువాత కాలంలో ఆయన సిద్ధార్థుడి నుంచి బుద్ధుడిగా మారిన తర్వాత బోధించిన ముఖ్యమైన విషయం కూడా ఇదే: ‘‘ప్రయాణం బాహ్య ప్రపంచంలో కాదు, అంతర ప్రపంచంలో చేయాలి. నీలోకి నువ్వు ప్రయాణించాలి. ముందు నిన్ను నీవు తెలుసుకోవాలి’’ అని.ఇదీ చ‌ద‌వండి: నిజం వైపు నిలబడే ధైర్యమే విద్యఇలా తనలోని సత్యాన్ని తెలుసుకున్న సిద్ధార్థుడు ‘బుద్ధుడు’ అయ్యాడు. సరైన సాధన, పరిశ్రమ ఉంటే ఈ స్థితిని సాధించడం అందరికీ సాధ్యమేనని ఆయన లోకానికి చాటిచెప్పాడు.(బౌద్ధ ప్రామాణిక గ్రంథాల నుండి విషయాలు సేకరించి ఇక్కడ పొందుపరచలేదు. యువరాజు సిద్ధార్థుడు బుద్ధుడు ఎలా అయ్యాడు? అనే విషయం– ఆయన జీవితంలోని కొన్ని సంఘటనల్ని పరిశీలిస్తూ, ఆయా సందర్భాలలో ఆయన ఎలా స్పందించాడో తెలుసుకోవటం ఇది.)- ప్రొఫెస‌ర్‌ దేవరాజు మహారాజుకేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు విజేత, జీవశాస్త్రవేత్త

పోలవరం ప్రధాన డ్యామ్‌కు గుండెకాయ డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌. గోదావరి నదీగర్భంలో లోతైన ఇసుక పొరలను చీల్చుకుంటూ రాతి పొరల లోపలికి దిగే ఈ భూగర్భ గోడే... దానిపై నిర్మిస్తున్న ‘ఎర్త్‌ కోర్‌ రాక్‌ ఫిల్‌ డ్యామ్‌’ కింద నుంచి నీటి ఊటను ఆపి, మెయిన్‌ డ్యామ్‌ కొట్టుకుపోకుండా కాపాడేది. దానిపై డ్యాం కట్టాక, గరిష్ఠంగా 97.6 మీటర్ల లోతు వరకు ఉన్న ఈ డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ను మళ్లీ చూడటం గానీ, బాగుచేయడం గానీ దాదాపు అసాధ్యం. అందుకే డ్యాం కట్టే ముందే డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ నాణ్యతను పూర్తిగా నిగ్గు తేల్చడం కనీస సాంకేతిక నియమం. కానీ నలుగురు విదేశీ నిపుణులతో కూడిన ‘ప్యానెల్‌ ఆఫ్‌ ఎక్స్‌పర్ట్స్‌’ ఇచ్చిన నివేదికను నిశితంగా పరిశీలిస్తే ‘ఫిట్‌’ అన్న వారి రిపోర్ట్‌ వెనుక ధృవీకరించని సమాచారం, సరిపోని పరీక్షలు దర్శనమిస్తున్నాయి.పాత డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ గతంలో చంద్రబాబు ప్రభుత్వ హయాంలోనే నిర్మించారు. డీపీఆర్‌ ప్రకారం స్పిల్‌వే, స్పిల్‌ చానల్‌ పూర్తి చేసి నదిని మళ్లించి, కాఫర్‌ డ్యాంలు పూర్తయ్యాక డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ కట్టాలి. ఆ నిర్మాణక్రమాన్ని పక్కనపెట్టి రూ. 399 కోట్ల ఖర్చుతో గోడ కట్టేశారు. స్పిల్‌వే పూర్తికాక వరదకు దారి లేకపోవడంతో గోదావరి వరద పోటెత్తి డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ తీవ్రంగా దెబ్బతింది. కన్‌స్ట్రక్షన్‌ సీక్వెన్స్ పాటించక పోవడమే దీనికి కారణమని, ఖర్చంతా వృథా అని కాగ్‌ నివేదిక తేల్చింది. చివరకు సుమారు రూ. 990 కోట్లతో పాత గోడకు ఆరు మీటర్ల ఎగువన మరో గోడ కట్టాల్సి వచ్చింది. ఈ చేదు అనుభవం నుంచి గుణ పాఠం నేర్వాల్సిన అదే చంద్రబాబు ప్రభుత్వం ఇప్పుడు మళ్లీ అదే హడావుడికి దిగింది. కొత్త గోడకు వాడాల్సిన కాంక్రీట్‌ మిశ్రమంపై వివాదం తేలకముందే పనులు మొదలుపెట్టారు. ఇప్పుడు డయా ఫ్రమ్‌ వాల్‌ పూర్తి తనిఖీ జరగకుండానే దానిపై డ్యామ్‌ నిర్మాణం చేస్తుండటం సాంకేతికంగా అత్యంత ఘోర మైన తప్పిదం. డయాఫ్రమ్‌ తనిఖీ, ఆమోద రికార్డు లను చూడకుండానే అవి ఉన్నాయని ‘చెప్పారు’, ‘నివే దించారు’ వంటి మాటలతో కొత్త డయాఫ్రమ్‌కు ‘ఫిట్‌’ సర్టిఫికెట్‌ ఇచ్చేసింది విదేశీ నిపుణుల ప్యానెల్‌. గోడ పూర్తి లోతు వరకు కాంక్రీట్‌ నమూనాలు తీసి పరీక్షించాలన్నది ప్యానెల్‌ సొంత సిఫార్సే అయినా, అడుగున ఉన్న గోడ కాంక్రీట్‌ను ఒక్కసారీ పరీక్షించకుండానే కమిటీ ‘ఫిట్‌’ అని తీర్పు ఇచ్చింది. డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ కింది భాగంలో 2 మీటర్లు హార్డ్‌ రాక్‌లో ఎంబెడ్‌ చేయవలసి ఉండగా, అలా చేయకుండా రాక్‌ క్వాలి టీతో సంబంధం లేకుండా రాక్‌ టచ్‌ లెవెల్‌ నుండి 2 మీటర్లు వెళ్లి సరిపెట్టారు. ఇది జియోగ్రాఫికల్‌ సర్వే ఆఫ్‌ ఇండియా రిపోర్ట్‌లో చేసిన సిఫార్సులకు పూర్తి విరుద్ధం.ప్లాస్టిక్‌ కాంక్రీట్‌ గోడకు ప్రాణం దాని ఫ్లెక్సిబుల్‌ లక్షణమే. అందుకే దాని 28 రోజుల కాంప్రెసివ్‌ స్ట్రెంగ్త్‌ గరిష్ఠంగా 2.5 మెగాపాస్కల్స్‌ దగ్గరే ఉండాలి. కానీ డయాఫ్రమ్‌ నుంచి టెస్టింగ్‌ కోసం తీసిన కోర్ల కాంప్ర సివ్‌ స్ట్రెంగ్త్‌ ఏకంగా 5.3 నుంచి 10.3 మెగాపాస్కల్స్‌ వరకు ఉంది. చాలా కోర్లలో వంగే సామర్థ్యం (స్ట్రెయిన్‌) నిర్దేశిత ప్రమాణం కంటే తక్కువగా ఉంది. నాడు నిర్మాణ క్రమం తప్పి కట్టిన డయాఫ్రమ్‌ వాల్‌ కోసం రూ. 399 కోట్లు నీటిపాలయ్యాయి. ఇప్పుడు సుమారు రూ. 990 కోట్లతో రెండోసారి కట్టిన డయా ఫ్రమ్‌ గోడ సాంకేతిక ప్రమాణాలు తేలకుండానే దానిపై డ్యామ్‌ లేపేస్తున్నారు. గడువుల కోసం సాంకే తిక జాగ్రత్తలను ‘ఆటంకాలు’గా చూసే ఈ ప్రభుత్వ విధానాలు నిజంగా భయం కలిగిస్తున్నాయి. నేడు ‘ఫిట్‌’ అన్న గోడ రేపు గోదావరి ఉధృతి ముందు ‘అన్‌ఫిట్‌’గా తేలితే ఆ మూల్యం చెల్లించేది ప్రజలే. – డా‘‘ కొత్తపల్లి శ్రీనివాస వర్మ, సీనియర్‌ జర్నలిస్టు

భారతదేశంలోని గిరిజన ప్రాంతాల్లో భూమి, అడవులు, నదులు, స్వపరిపాలనా హక్కుల కోసం దశాబ్దాలుగా పోరాటాలు సాగుతూనే ఉన్నాయి. కేవలం వనరుల కోసమో లేక రాజకీయ అధికారాల కోసమో జరుగుతున్న ఆందోళనలుగా వీటిని చూడలేము. ఈ ఘర్షణల వెనుక ‘అసలు అభివృద్ధి అంటే ఏమిటి, దానిని ఎవరి కోణంలో నిర్వచించాలి?’ అనే లోతైన తాత్విక ప్రశ్న దాగి ఉంది. దశాబ్దాలుగా మన విధాన నిర్ణేతలు విశాలమైన రహదారులు, భారీ ఆనకట్టలు, గనులు, వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, జీడీపీ పెరుగుదల వంటి బాహ్య భౌతిక అంశాలనే అభివృద్ధికి ప్రధాన కొలమానాలుగా భావిస్తూ వస్తున్నారు. అయితే, ఈ యాంత్రిక దృక్పథం గిరిజన సమాజాల సజీవ జీవన విధానాన్ని, వారి అంతరంగాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో పూర్తిగా విఫలమవుతున్నది. గిరిజనులకు అడవి అంటే కేవలం ఆదాయాన్ని ఇచ్చే కలప కాదు, తమను కనిపెంచిన ప్రాణధాత్రి; నది అంటే విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి కేంద్రం కాదు, ప్రాణాలను నిలిపే జీవనాడి;కొండలు అంటే తవ్వి తీయాల్సిన ఖనిజ నిల్వలు కావు, పూర్వీకుల ఆత్మలు సంచరించే పవిత్ర స్థలాలు; భూమి లాభాల కోసం వ్యాపారం చేసే రియల్‌ ఎస్టేట్‌ ఆస్తి కాదు, తమ సంస్కృతినీ భవిష్యత్‌ తరాలనూ కడుపులో దాచుకునే నేలతల్లి. ప్రకృతి పరిరక్షణ, సామూహిక బాధ్యత, సుస్థిర వ్యవసాయ పద్ధతులు, అటవీ సంపద పునరుత్పత్తి, మూలికా వైద్యం వంటి ఎన్నో రంగాల్లో తరతరాలుగా ప్రవహిస్తూ వచ్చిన గిరిజనుల అద్భుతమైన మౌఖిక సంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని ఆధునిక సమాజం ‘శాస్త్రీయమైనది కాదు’ అని తేలిగ్గా కొట్టిపారేయడం మన మేధోపరమైన అసమానతకూ, పరిమితులకూ ప్రత్యక్ష నిదర్శనం.కార్పోరేట్‌ లాభాలా? పర్యావరణ పరిరక్షణా?1991 నూతన ఆర్థిక సంస్కరణల తర్వాత దేశంలో వేళ్లూనుకున్న ప్రైవేటీకరణ, మార్కెట్‌ ఆధారిత నమూనాలు ఆర్థిక వృద్ధి రేటును పెంచి ఉండవచ్చు కానీ, పర్యావరణ సుస్థిరతను, సామాజిక న్యాయాన్ని, సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బ తీశాయి. భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టులు, బొగ్గు, బాక్సైట్‌ గనుల తవ్వకాల వల్ల స్వతంత్రంగా బతికిన వేలాది గిరిజన గ్రామాలు ఒక్క రాత్రిలోనే తమ ఉనికిని కోల్పోయాయి. తమ సొంత నేలమీద హక్కులను, ఇళ్లను, వ్యవసాయ భూములను, జీవనోపాధిని కోల్పోయి గిరిజనులు శరణార్థులుగా మారడం, నగరాల మురికి వాడల్లో కూలీలుగా చేరాల్సిన దుస్థితి ఏర్పడటం అత్యంత విచారకరం. ఈ అన్యాయమైన అభివృద్ధి నమూనాకు వ్యతిరేకంగా సాగిన ఒడిశాలోని ‘నియమగిరి ఉద్యమం’ దేశ చరిత్రలోనే ఒక చిరస్మరణీయ అధ్యాయంగా నిలిచింది. తమ పవిత్ర నియమరాజా కొండల్లో అంతర్జాతీయ కార్పొరేట్‌ సంస్థ చేపట్టదలచిన బాక్సైట్‌ మైనింగ్‌ను తీవ్రంగా నిరసిస్తూ డోంగ్రియా కొంధ్‌ గిరిజనులు చేసిన పోరాటం సుప్రీంకోర్టు దాకా వెళ్లగా, అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఆదేశించిన గ్రామసభల్లో స్థానిక ప్రజలందరూ ఏకగ్రీవంగామైనింగ్‌ను తిరస్కరించారు. ఒక ప్రాజెక్టు విలువను కేవలం దాని వల్ల వచ్చే లాభాలతో కాకుండా స్థానిక సంస్కృతి, జీవనాధారం, పర్యావరణ పరిరక్షణల ఆధారంగానే నిర్ణయించాలని నియమగిరి నిరూపించింది. రాజ్యాంగంలోని 5, 6వ షెడ్యూళ్లు, పేసా చట్టం (1996), అటవీ హక్కుల చట్టం (2006) గిరిజనులకు ప్రత్యేక స్వపరిపాలన, అటవీ హక్కులను చట్టబద్ధం చేసినప్పటికీ, క్షేత్ర స్థాయి నిర్ణయాల్లో గ్రామసభల అనుమతులను నామమాత్రం చేస్తూ నిబంధనలను పక్కనబెట్టడం తీవ్ర నిరాశ కలిగిస్తోంది.ఆధిపత్య నిర్ణయాలు మానుకోవాలినేడు మన ముందున్న అసలు ప్రశ్న ‘ఆధునికత కావాలా వద్దా?’ అనేది కాదు, ‘ఎలాంటి ఆధునికతను మనం నిర్మించు కోవాలి?’ అన్నదే. ఢిల్లీ లేదా న్యూయార్క్‌ వంటి నగరాల్లో తయారైన ఒకే రకమైన మోడల్‌ దేశంలోని ప్రతి పల్లెకూ, ప్రతి అడవికీ ఎంత మాత్రం సరిపోదు. గిరిజనులను కేవలం పరిశోధన కోసం సమాచారం ఇచ్చే వస్తువులుగానో లేక సహాయం పొందాల్సిన బలహీనులుగానో చూడటం మానుకుని, వారిని సజీవ విజ్ఞానాన్ని సృష్టించే సమాన భాగస్వాములుగా గుర్తించేలా విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు తమ ఆలోచనా విధానాన్ని మార్చుకోవాలి. ‘అభివృద్ధిని ఎవరు నిర్వచిస్తున్నారు, దాని ఫలితాలను ఎవరు అనుభవిస్తున్నారు, దానికి సంబంధించిన నష్టాలను ఎవరు భరిస్తున్నారు?’ అనే మౌలిక ప్రశ్నలను మనం ధైర్యంగా వేసుకో వాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. గిరిజనుల సమస్యలను వారికంటే మనమే బాగా అర్థం చేసుకున్నామనే అహంకారంతో వారి తరఫున నిర్ణయాలు తీసుకోవడం మానుకోవాలి. వారితో కలిసి కూర్చోవడం, వారి మాటలను శ్రద్ధగా వినడం, వారి జ్ఞానాన్ని గౌరవించడం, పాలనా నిర్ణయాల్లో వారిని సమాన భాగస్వా ములుగా గుర్తించడమే నిజమైన ప్రత్యామ్నాయ మార్గంఅవుతుంది. గ్లోబల్‌ వార్మింగ్‌తో విలవిలలాడుతున్న నేటి భూగోళాన్ని కాపాడటానికి గిరిజనులు శతాబ్దాలుగా కాపాడుకుంటూ వస్తున్న సామూహిక బాధ్యత, ప్రకృతితో సామరస్యజీవన సూత్రాలే ఏకైక మార్గదర్శకాలు. కేవలం కాంక్రీట్‌ రోడ్లు,ఆకాశ హార్మ్యాలు, గనుల తవ్వకాలు, మార్కెట్‌ లాభాలు మాత్రమే ప్రగతి కావు. ప్రజల ఆత్మగౌరవాన్ని నిలబెడుతూ, వారి సాంస్కృతికఅస్తిత్వాన్ని పరిరక్షిస్తూ, పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుతూ భవిష్యత్‌ తరాలకు పచ్చని భూమిని అందించడమే నిజమైన సమగ్ర అభివృద్ధి. గిరిజనుల మాటలను శ్రద్ధగా వినడం, వారి జ్ఞానాన్ని గౌరవించడం, పాలనా నిర్ణయాల్లో వారిని సమానభాగస్వాములుగా గుర్తించడమే నిజమైన ప్రత్యామ్నాయ మార్గం అవుతుంది. -వ్యాసకర్త ఏకలవ్య ఫౌండేషన్‌ వ్యవస్థాపక చైర్మన్‌-పి. వేణుగోపాల్‌ రెడ్డి

21వ శతాబ్దపు ప్రపంచ ఉద్యోగ మార్కెట్‌లో కీలకమైన మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్నాయి. గత శతాబ్దాల్లో విశ్వవిద్యాలయ డిగ్రీ ఒక వ్యక్తి వృత్తి జీవితానికి పునాదిగా, ఉద్యోగ భద్రతకు హామీగా నిలిచింది. కానీ ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్ (ఏఐ), క్లౌడ్‌ కంప్యూటింగ్, డేటా అనలిటిక్స్, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ రంగాల వేగవంతమైన విస్తర ణతో ఉద్యోగ నియామక ప్రమాణాలే సమూలంగా మారిపోతు న్నాయి. సంప్రదాయ వైట్‌–కాలర్‌ (డెస్క్‌ ఉద్యోగాలు), బ్లూ–కాలర్‌ (శారీరక శ్రమ ఆధారిత ఉద్యోగాలు) విభజనకు మధ్యలో కొత్తగా రూపుదిద్దుకున్న వర్గమే ‘న్యూ–కాలర్‌’ ఉద్యోగాలు. వీటికి నాలుగేళ్ల డిగ్రీ తప్పనిసరి కాదు, అవసరమైన సాంకేతిక నైపుణ్యం, సర్టిఫికే షన్, ప్రాజెక్టు అనుభవం ఉంటే సరిపోతుంది.ఉద్యోగ రంగంలో ‘న్యూ కాలర్‌’ శకం‘న్యూ కాలర్‌’ అనే పదాన్ని 2016లో ఐబీఎం మాజీ సీఈఓ గిన్నీ రొమెట్టి ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. ఆ ఏడాది అమెరికా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌కు రాసిన ఒక బహిరంగ లేఖలో, నాలుగేళ్ల డిగ్రీ లేకపోయినా తగిన సాంకేతిక నైపుణ్యాలున్న వారికి మంచి ఉద్యోగాలు కల్పించాల్సిన అవసరాన్ని ఆమె నొక్కిచెప్పారు. సైబర్‌సెక్యూరిటీ అనలిస్టులు, అప్లికేషన్ డెవలపర్లు, క్లౌడ్‌ కంప్యూటింగ్‌ నిపుణులు వంటి ‘మిడిల్‌–స్కిల్‌’ హోదాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి. ఈ ధోరణి ఎంత లోతుగా వేళ్లూనుకుంటుందో వరల్డ్‌ ఎకనామిక్‌ ఫోరం విడుదల చేసిన ‘ఫ్యూచర్‌ ఆఫ్‌ జాబ్స్‌ రిపోర్ట్‌–2025’ గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. 1,000కి పైగాఅంతర్జాతీయ సంస్థల అభిప్రాయాల ఆధారంగా రూపొందిన ఈ నివేదిక ప్రకారం, 2030 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 17 కోట్ల కొత్త ఉద్యోగాల సృష్టి జరుగుతుంది. అదే సమయంలో 9.2 కోట్ల ఉద్యో గాలు కనుమరుగవుతాయి. నికరంగా 7.8 కోట్ల ఉద్యోగాలవృద్ధి నమోదవుతుంది. డేటా ఎంట్రీ, పరిపాలనా సిబ్బంది, సాధా రణ కస్టమర్‌ సర్వీస్‌ వంటి సంప్రదాయ ఉద్యోగాలు కుంచించుకు పోతుండగా, ఏఐ నిపుణులు, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ విశ్లేషకులు, పునరు త్పాదక ఇంధన ఇంజినీర్లకు గిరాకీ ఇనుమడిస్తోంది.ప్రపంచంలోనే అత్యధిక యువ జనాభా కలిగిన భారత్‌కు ఇది రెండంచుల కత్తి లాంటి పరిస్థితి. ఒకవైపు నైపుణ్యాధారిత ప్రపంచ ఉద్యోగ మార్కెట్‌లో కీలక పాత్ర పోషించే అవకాశం ఉండగా, మరో వైపు డిగ్రీలున్నా ఉద్యోగాలు దొరకని యువత సంఖ్య ఆందోళన కరంగా పెరుగుతోంది. అజీమ్‌ ప్రేమ్‌జీ విశ్వవిద్యాలయం విడుదల చేసిన ‘స్టేట్‌ ఆఫ్‌ వర్కింగ్‌ ఇండియా–2026’ నివేదిక ప్రకారం, 25 ఏళ్లలోపు గ్రాడ్యుయేట్లలో దాదాపు 40 శాతం మంది నిరుద్యోగు లుగా మిగిలిపోతున్నారు. ఇటీవలి ‘ఇండియా స్కిల్స్‌ రిపోర్ట్‌–2026’ ప్రకారం దేశవ్యాప్తంగా గ్రాడ్యుయేట్ల ఉపాధి యోగ్యత 56.35 శాతా నికి పెరిగినప్పటికీ, కంప్యూటర్‌ సైన్స్/ ఐటీ ఇంజినీర్లు 80 శాతం ఉపాధి యోగ్యతతో అగ్రస్థానంలో ఉండగా, ఐటీఐ (45.95 శాతం), పాలిటెక్నిక్‌ (32.92 శాతం) విద్యార్థుల ఉపాధి యోగ్యత మాత్రం చాలా తక్కువగా నమోదైంది. ఇది సాంకేతిక, వృత్తి విద్యా కోర్సుల నాణ్యతలో ఉన్న తీవ్రమైన అసమానతను స్పష్టం చేస్తోంది. ఈఅంతరాన్ని పూడ్చేందుకు విద్యా వ్యవస్థలో మౌలిక సంస్కరణలు అనివార్యం. కేవలం సర్టిఫికెట్లు ఇచ్చే కేంద్రాలుగా కాకుండా, పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యాలు, ఇంటర్న్‌షిప్‌లు, ప్రాజెక్టు ఆధారిత అభ్యాసం, స్వల్పకాలిక సర్టిఫికేషన్ కోర్సులను కళాశాలలు అందించాలి. అదే సమయంలో సంస్థలు కూడా నియామకాల్లో ‘స్కిల్స్‌– ఫస్ట్‌’ విధానాన్ని పూర్తిస్థాయిలో అనుసరించాలి, గూగుల్, ఐబీఎం, యాక్సెంచర్‌ వంటి సంస్థలు ఇప్పటికే ఈ దిశగా అడుగులు వేస్తు న్నాయి. ప్రభుత్వం, పరిశ్రమలు, విద్యా సంస్థలు మూడూ సమన్వ యంతో పనిచేస్తేనే ఈ పరివర్తన సాధ్యమవుతుంది.– ఏటూరి శేఖర్‌ శర్మ ‘ విశ్రాంత జిల్లా విద్యాశాఖాధికారి

దేశమంతటా సమాచార హక్కు చట్టం క్రమంగా బలహీనపడుతోంది. ప్రజా స్వామ్య పాలనలో పారదర్శకతకు ప్రాణం పోయడానికి వచ్చిన చట్టం, ఇప్పుడు తానే ‘ప్రాణాపాయ’ స్థితిలో కొట్టు మిట్టాడుతోంది. 21 యేళ్ల కింద (2005 అక్టోబర్‌ 11) ఈ చట్టాన్ని అమల్లోకి తెచ్చినపుడు ‘‘ప్రజా సమాచారాన్ని ప్రజ లకు సులభంగా అందుబాటులోకి తెచ్చే ఒక పక్కా వ్యవస్థ ద్వారా పారదర్శక సంస్కృతిని పెంపొందించడమే లక్ష్యం’’ అని పేర్కొన్నారు. ఆర్టీఐ చట్టం వచ్చిన ఆరంభం నుంచి అటు అడిగేవారు, ఇటు ఇచ్చేవారు... ఇరుపక్షాల్లో అవగాహన పెరుగుతున్న క్రమంలోనే పారదర్శక వాతావరణం బలపడుతూ వచ్చింది. మొదట్లో సమాచార కమిషన్లు కూడా క్రియాశీలంగా పని చేశాయి. సామాజిక కార్యకర్తలు, జర్నలిస్టులు, అడ్వకేట్లు, కార్పొరేట్‌ ప్రత్యేక సెల్స్‌ స్థాయి దాటి సామాన్యుల వరకు కూడా ఈ చట్టం, దాని గొప్పదనం పరిచయమైంది. ప్రభుత్వ, పాలనా వ్యవస్థల్లోని సమాచారం సులభంగా ప్రజాబాహుళ్యంలోకి రావడం మొదలైంది. ఆర్టీఐ దరఖాస్తులు పెట్టడం, సమాచారం లభించని చోట అప్పీళ్లు, రెండో అప్పీళ్ల వరకూ వెళ్లింది.అప్పీళ్ల తర్వాతా న్యాయం జరుగకుంటే న్యాయస్థానాల తలుపు తట్టిన సందర్భాలు కోకొల్లలుగాఉండేవి.ఆర్టీఐ ద్వారా సమాచారం పొంది, తమకు చట్టబద్దంగా, రాజ్యాంగం పరిధిలో రావాల్సిన ప్రయోజనాలను, జరగకుండా పోయిన మేలును పట్టుబట్టి పౌరులు సాధించుకోవడం కథలు కథలుగా పలు విజయగాథలు మీడియాలో వచ్చేవి. తొలి రెండు మూడేళ్లలోనే కొన్ని సవరణలు ప్రతిపాదించి, చట్టాన్ని బలహీన పరచడానికి జరిగిన యత్నాన్ని పౌరసమాజం అడ్డుకుంది. స్వచ్ఛంద వెల్లడి ‘సెక్షన్‌ 4’కు గ్రహణంచట్టం అమలు బలహీనపడుతున్న క్రమంలోనే 2019లో, కేంద్ర ప్రభుత్వం చట్టాన్ని సవరించి మరింత బలహీన పరిచింది.స్థూలంగా పారదర్శకత పైనే పెద్ద వేటు వేసింది. ‘వ్యక్తిగత గోప్యత సమాచార భద్రత (డీపీడీపీ) చట్టం’ తెచ్చే క్రమంలో, ఆర్టీఐ చట్టానికి వర్తించేలా రూపొందించిన నిబంధనలు, ప్రభుత్వాల తదనంతర ఉత్తర్వులు, ఆదేశాలు ఆర్టీఐ ప్రభావాన్ని మరింత నీరుగార్చాయి. సమాచార హక్కు చట్టానికి ఆయువు పట్టు, స్వచ్చంద సమాచారాన్ని వెల్లడించే ‘సెక్షన్‌–4’. పాలనా వ్యవస్థల్లో అతి చిన్న యూనిట్‌ అయిన గ్రామ సచివాలయం నుంచి అత్యున్నత కార్య క్షేత్రాలయిన రాష్ట్రపతి భవన్, ప్రధాని ఆఫీస్‌ వరకు ప్రతి పౌర కార్యాలయం (పబ్లిక్‌ అథారిటీ)కు బాధ్యతను ఈ చట్టం నిర్దేశించింది. ఎవరూ అడగకుండానే నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని స్వచ్ఛందంగా, తప్పనిసరిగా వెల్లడి చేయాలనే అందులోని 4 (1), (బి) సబ్‌ క్లాజ్‌ ఎంతో ముఖ్య మైంది. దీని ప్రకారం ప్రతి కార్యాలయం... అక్కడ ఏం పని జరుగు తోంది? అధికారులు–సిబ్బంది ఎవరెవరుంటారు? వారి విధులు– బాధ్యతలేంటి? ఆ వార్షిక సంవత్సరం నిధులు, గ్రాంట్స్, సబ్సిడీలు వంటి బడ్జెట్‌ ఎంత? లబ్దిదారులెవరు? ఏ ప్రాతిపధికన వారినిఎంపిక చేస్తారు? ఏయే చట్టాలు–నిబంధనలు వర్తిస్తాయి... ఇలా మొత్తం 17 నిర్దిష్ట అంశాల్లో ఆ సమాచారాన్ని స్వచ్చందంగా వెల్లడించాలి. స్థానిక భాషలో, స్థానిక మీడియాలో ప్రచురించడమే కాకుండా ఒక ప్రతిని కార్యాలయంలో అందుబాటులో ఉంచాలి. ఎన్ ఐసీవంటి ఎజెన్సీలు, ఇతర మార్గాల్లో ఆన్ లైన్ లో ఉంచాలి. అడిగిన వారికి, కాగితం ఖర్చులు తీసుకొని ప్రతులు అందజేయాలి. అంటే, దాదాపు ఎనభై, తొంబై శాతం సమాచారం ఏ దరఖాస్తుతో పని లేకుండా పౌరులకు అందుబాటులోకి రావాలి. అప్పుడు, నిర్దిష్టంగా తనకు ఏ సమాచారం అవసరమో... ఆ మిగిలిన పది, ఇరవై శాతం సమాచారానికి మాత్రమే ఎవరైనా దరఖాస్తు చేసుకునే అవసరం ఏర్పడుతుంది. ప్రతి కార్యాలయం తన 4 (1) (బి) సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు ఆధునికీకరించాలని కూడా చట్టం నిర్దేశిస్తోంది. కానీ, తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనే కాకుండా కేంద్ర స్థాయిలో కూడా ఈ ఆధునీకరించడం అన్నది సవ్యంగా జరగటం లేదు. ‘సతర్క్‌ నాగరిక్‌ సంఘటన్ ’ అనే స్వచ్చంద సంస్థ దేశ వ్యాప్త పరిస్థితిని సమీక్షించగా దేశంలోని 29 కమిషన్ల పరిధిలో 4.13 లక్షల అప్పీళ్లు–ఫిర్యాదులు పెండింగ్‌ లో ఉన్నట్టు తేలింది.లెక్కలు చూపని పబ్లిక్‌ అథారిటీలు!పదిహేడు అంశాల్లోనే కాకుండా మరికొంత అదనపు సమాచా రాన్ని ఈ స్వచ్ఛంద వెల్లడితో జోడించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వసిబ్బంది–శిక్షణ (డీవోపీటీ) మంత్రిత్వ శాఖ గతంలోనే ఉత్తర్వు లిచ్చింది. పబ్లిక్‌–ప్రయివేట్‌ భాగస్వామ్య వ్యవహారాలు, భారీ కొనుగోళ్లు (ప్రొక్యూర్మెంట్‌), ఆర్టీఐ దరఖాస్తులు–స్పందన–విశ్లేషణ వంటి మరో 8 అనుబంధ అంశాల్ని ఇందుకు జతచేసింది. కానీ ఇవేవీ సవ్యంగా అమలు కావటం లేదన్నది, కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాల యాల ఆన్ లైన్‌ వ్యవస్థపై జరిపిన తాజా పరిశీలనలో వెల్లడయింది. ఆర్టీఐ చట్ట నిబంధన, 4 (1), (బి) ప్రకారం స్వచ్ఛందంగా వెల్లడించాల్సిన సమాచారం, అదనంగా జోడించిన అంశాల విషయంలోనే కాకుండా మొత్తం పారదర్శకతపైనే తటస్ఠ (మూడో) పక్షంతో ఆడిటింగ్‌ జరిపించాలన్నది కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదేశం. సదరు ‘పారదర్శకత తనిఖీ’ నివేదిక ప్రతిని కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ (సీఐసీ) కి పంపించాలన్న ఆదేశాన్ని కూడా మెజారిటీ పౌర కార్యాల యాలు (పబ్లిక్‌ అథారిటీలు) పాటించడం లేదని సీఐసీ వార్షిక నివేదికే వెల్లడిస్తోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ విభిన్న విభాగాలకు చెందిన 2,303 పౌర కార్యాలయాల్లో (పీఏలు) 1,446 మాత్రమే సదరు నివేదికల్ని సీఐసీతో పంచుకున్నాయి. 37 శాతం పీఏలు అసలు నివేదికల్నే సమర్పించకుంటే, సమర్పించిన (63 శాతం) వాటిలో, సగం కన్నా ఎక్కువ పీఏలు అరకొరగా, మొక్కుబడి సమాచారాన్ని పొందుపరిచినట్టు ఒక మీడియా సంస్థ జరిపిన అధ్యయనం– విశ్లేషణలో వెల్లడయింది. సమాచార కమిషన్‌ ఆదేశాలూ బేఖాతరు‘‘మీరూ పౌర కార్యాలయాలే’’ అని కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ పదే పదే నొక్కి చెప్పినా, దేశంలోని ఆరు అగ్రశ్రేణి రాజకీయ పార్టీలు ‘‘మావి పౌర కార్యాలయాలు కావు, మేం ఆర్టీఐ కిందకు రాము’’ అని మొండిగా ససేమిరా అన్నాయి. సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయ మూర్తే ఒక కేసు విచారణ సందర్భంగా ‘‘ఫేక్‌ డిగ్రీల వాళ్లు, పనిలేని వారు, పరాన్నబుక్కులుగా బొద్దింకల్లాగా మారి, అందులో కొందరు ఆర్టీఐ కార్యకర్తలవుతున్నారు’’ అని చులకనగా మాట్లాడిన వైనానికి దేశం విస్మయం చెందింది. అంతకు చాలా ఏళ్లముందు, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నాటి గవర్నర్‌ ఒకరు ఇలాగే ఆర్టీఐ కార్యకర్తలపై చులకనగా మాట్లాడేవారు. ఇలా పెద్ద పెద్ద హోదాల్లోని వారే ఆర్టీఐని చిన్న బుచ్చి మాట్లాడటం కూడా చట్టం అమలుపట్ల అధికారయంత్రాంగం నిర్లక్ష్యానికి కారణాల్లో ఒకటిగా పేర్కొనవచ్చు. అధికా రులు, రాజకీయ పక్షాలు, సమాచార కమిషన్లు... ఇలా కీలక వ్యవస్థ లకు చెందిన కొంతమంది కూడబలుక్కున్నట్టు తమ చర్యల ద్వారా ఆర్టీఐ చట్టాన్ని అటకెక్కిస్తున్న జాడలు కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.సమాచార హక్కు (ఆర్టీఐ) చట్టానికి శత్రువులెక్కువ. సామాన్యులు, సగటు పౌరులు, కార్యకర్తలు తప్ప ఈ చట్టానికి చుట్టాలే లేరు. అందుకే, చట్టం అమల్లోకి వచ్చి 21 యేళ్లు పూర్తయినా ఆశించిన ఫలితంకనిపించటం లేదు.-వ్యాసకర్త సమాచార హక్కు చట్టం పూర్వ కమిషనర్, పీపుల్స్‌ పల్స్‌ రిసెర్చ్‌ సంస్థ డైరెక్టర్‌- దిలీప్‌ రెడ్డి

హవుతీల దాడులతో ఎర్ర సముద్రం యుద్ధభూమిగా మారిన తరుణంలో ఎర్ర సముద్రపు దక్షిణ భాగంలో హార్న్‌ ఆఫ్‌ ఆఫ్రికాలోని ఎరిట్రియా, ఇథియోపియా లలో మరొక యుద్ధక్షేత్రం రూపుదిద్దుకుంటున్నది. ఎరిట్రియా– ఇథియోపియాలు పరస్పరం దౌత్య సంబంధాలను తెగదెంపులు చేసుకొని, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలికి విషయాన్ని తీసుకొని వెళ్లటంతో మొత్తం వ్యవహారం పతాక స్థాయికి చేరుకున్నది. పైకి చూడటానికి ఇది రెండు చిన్న ఆఫ్రికన్‌ దేశాల దాయాదుల తగాదాలా కనపడి నప్పటికీ దీని ప్రభావం ఎర్ర సముద్రం, ఉత్తర ఆఫ్రికా తద్వారా ప్రపంచ జియో పొలిటికల్‌ ముఖచిత్రంపై పడటం ఖాయం. ఇథియోపియా చుట్టూ యుద్ధ మేఘాలుఇథియోపియాలోని తిగ్రే ప్రాంతంలోని తిరుగుబాటుదారులకు ఎరిట్రియా మద్దతు ఇస్తున్నదని ఇథియోపియా ఆరోపణ. ఎరి ట్రియా స్వతంత్ర దేశంగా ఏర్పడటంతో ఇథియోపియాకు ఎర్ర సముద్రంలోకి ప్రవేశం లేదు. దీనితో ఇథియోపియా ‘లాండ్‌ లాక్‌డ్‌’ దేశంగా మారిపోయింది. ఎరిట్రియా లేదా సోమాలీ లాండ్‌ నుండి ఎర్ర సముద్రపు రేవు పట్టణాలను చేరుకోవటానికి ఇథియోపియా ప్రయత్నిస్తుంది. ఇదే ఇథియోపియాకు.. సోమాలియా, ఎరిట్రియా లతో వైరానికి కారణం. ఇక బ్లూనైల్‌ నదీజలాల విషయంలో ఈజిప్టుతో వివాదాలున్నాయి. వెరసి ఇథియోపియాకు వ్యతిరేకంగా ఎరిట్రియా, ఈజిప్టు, సోమాలియా, సూడాన్‌లు ఒక వేదిక మీదకు రావటానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు విశ్లేషకుల అంచనా. ఇదే నిజమయితే ఎర్ర సముద్రానికి సమీపంలో మరొక యుద్ధ క్షేత్రం ఆవిర్భవించినట్లే. ఇటలీ వలస పాలన సమయంలో 1890లో ఎరిట్రియా ఒక ప్రత్యేక ప్రాంతంగా రూపుదిద్దుకున్నది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఇటలీ ఓటమి తరువాత ఎరిట్రియా బ్రిటిష్‌ పాలనలోకి వచ్చింది. 1950లో ఐరాస జనరల్‌ అసెంబ్లీ ఇథియోపియాలో ఎరిట్రియాను ఒక స్వయంప్రతిపత్తిగల ప్రాంతంగా ఉంచాలని సూచించింది. 1952 ఒప్పందం ప్రకారం ఇథియోపియాలో భాగంగా ఉన్నప్పటికీ ఎరిట్రియాకు రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాలు మినహాయించి మిగిలిన అన్ని విషయాలలో స్వయంప్రతిపత్తిని కల్పించారు. కానీ ఇథియోపియా ఈ ఒప్పందాన్ని అతిక్రమించి 1962లో ఫెడరేషన్‌ రద్దుచేసి ఎరిట్రియాను విలీనం చేసుకున్నది. దీనితో ఎరిట్రియాలో సాయుధ తిరుగుబాటు ప్రారంభమయింది. 1991లో ఎరిట్రియా సాయుధ బలగాలు అస్మారాను తమ అధీనంలోకి తీసుకున్నాయి. 1993లో ఐరాస నిర్వహించిన రెఫరెండంలోఎరిట్రియా స్వతంత్రానికి ప్రజలు మద్దతునిచ్చారు. దీనితో 1993లో ఎరిట్రియా ప్రత్యేక స్వతంత్ర దేశంగా ఆవిర్భవించింది. ఇంతటితో ఇథియో పియాకు ఎర్ర సముద్రంలోకి ప్రవేశం మూసుకుకొని పోయి లాండ్‌ లాక్‌డ్‌ దేశంగా మారిపోయింది. తదుపరి ఇరుదేశాల మధ్య సరి హద్దు యుద్ధాలు దశాబ్దాలుగా జరుగుతున్నాయి. 2018లో ఇరు దేశాల అధ్యక్షులు శాంతి ప్రతిపాదనకు మద్దతు పలకటంతో కొంత ఆశ చిగురించింది. కానీ, ఈ ఆశ మూన్నాళ్ల ముచ్చటగానే మిగిలి పోయింది. అసాబ్‌ పోర్టు కోసం మొదలైన పోరుచారిత్రికంగా ఇథియోపియా వాణిజ్యమంతా ఎర్ర సముద్ర తీరంలోని అసాబ్‌ రేవు పట్టణం గుండా జరుగుతుండేది. కాని ఎరిట్రియా స్వతంత్ర దేశంగా ఏర్పడటంతో అసాబ్‌ ఎరిట్రియా అధీనంలోకి వెళ్లింది. అయినప్పటికీ ఇటీవల ఇథియోపియా అధ్య క్షుడు.. అసాబ్‌ పోర్టు ద్వారా వాణిజ్యాన్ని, దేశ మనుగడ అవసరం (నేషనల్‌ ఎగ్జిస్టెన్షియల్‌ రిక్వైర్‌మెంట్‌)గా అభివర్ణించాడు. ఇది సహజంగానే ఎరిట్రియాలో వ్యతిరేకతకు కారణమయింది. అసాబ్‌ పోర్టులో ఇథియోపియాను కాలుపెట్టనిస్తే క్రమంగా ఎరి ట్రియాను మళ్లీ ఇథియోపియా ఆక్రమిస్తుందని అనుమానాలు న్నాయి. అక్టోబర్‌ రెండవవారం (8–10)లో ఉత్తర ఇథియోపియాలోని తిగ్రే ప్రాంతంలోనికి ఎరిట్రియా సైనికదళాలు చొచ్చు కొని వచ్చా యని ఇథియోపియా ఆరోపిస్తున్నది. ఇథియోపియన్‌ సైనికులే ఎరిట్రియా లోనికి చొరబడ్డారని ఎరిట్రియా ఆరోపిస్తున్నది. తిగ్రే పీపుల్స్‌ లిబరేషన్‌ ఫ్రంట్‌ (టి.పి.ఎల్‌.ఎఫ్‌.) తిరుగుబాటు దారులు ఇథియో పియా నుండి వేరుపడటానికి సాయుధ పోరాటం కొన సాగిస్తున్నారు. విచిత్రమయిన విషయం ఏమిటంటే 2020–2022 తిగ్రే యుద్ధంలో ఎరిట్రియా సైన్యం ఇథియోపియన్‌ దళాలతో కలిసి తిగ్రే తిరుగుబాటు దారులను ఎదుర్కొన్నది.కానీ, 2022 నవంబర్‌లో ప్రెటోరియా ఒప్పందం ద్వారా ఇథియోపియా దళాలు సంధి కుదుర్చుకున్నాయి. కానీ, ఈ ఒప్పందంలో ఎరిట్రియాను భాగ స్వామిని చేయకపోవడంతో కథ అడ్డం తిరిగింది. ఇప్పుడు ఎరిట్రియా తిగ్రే సాయుధ తిరుగుబాటు దార్లకు మద్దతునిస్తోంది. సరిహద్దు లోని ఆదిగ్రాత్‌ వద్ద ఎరిట్రియా డ్రోన్లతో దాడులు చేసినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. ఎరిట్రియా, ఇథియో పియాలు ఇరుదేశాలలో పరస్పరం తమ రాయబార కార్యాలయా లను మూసివేశాయి. సమస్య ను భద్రతామండలికి తీసుకువెళ్లాయి.ఆఫ్రికాలో ‘న్యూ ఆలమిన్‌’ అలజడిసహజంగానే తిగ్రేలో ఘర్షణలు ఇతర ప్రాంతీయ ఆఫ్రికన్‌ దేశాలను అప్రమత్తం చేశాయి. 2026 అక్టోబర్‌ 4న న్యూ ఆలమిన్‌ (ఈజిప్టు)లో ఈజిప్టు, సూడాన్, సోమాలియా, ఎరిట్రియా దేశాధి నేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగింది. సమావేశపు ఉమ్మడి ప్రకటన లో సార్వభౌమత్వం, ప్రాంతీయ సమగ్రత, పరస్పర సహకారం, జోక్యం, ఎర్రసముద్ర భద్రత, గల్ఫ్‌ ఆఫ్‌ ఎడెన్‌ గుండా నౌకాయానం అంశాలను నేరుగా ప్రస్తావించారు. బ్లూనైల్‌ నదిపై ఇథియోపియా నిర్మిస్తున్న గ్రాండ్‌ ఇథియోపియన్‌ రినైసెన్స్‌ డామ్‌ను ఈజిప్టు వ్యతి రేకిస్తోంది. దీనివలన నైలునది జలాలు తగ్గిపోతాయని ఈజిప్టు ఆందోళన చెందుతోంది.సోమాలియాలోని సోమాలీలాండ్‌ ప్రాంతం, తనంత తాను స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించుకున్నది. దీనికి యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ గుర్తింపులేదు. 2024లో ఇథియోపియా సోమాలీ లాండ్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకోవటాన్ని సోమాలియా తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తుంది. సోమాలీలాండ్‌ ద్వారా ఇథియోపియా సముద్రానికి ప్రవేశం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నది. 2024 అంకారా ఒప్పందం ప్రకారం సోమాలీలాండ్‌లోని రేవు పట్టణాలకు ఎరిట్రియాకు వాణి జ్య ప్రవేశాన్ని కల్పించినప్పటికీ, న్యూ అలమిన్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో సోమాలియా పాల్గొనటం ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నది. గల్ఫ్‌దేశాలు, తుర్కియా ఎర్ర సముద్రంలో చాలా పెట్టుబడు లను పెట్టాయి. వ్యూహాత్మకంగా వారికి ఎర్ర సముద్రం కీలకం. యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్‌కు ఎరిట్రియాకు బలమైన ఆర్థిక సంబంధాలున్నాయి. అసాబ్‌ పోర్టును ఇదివరకు యు.ఎ.ఇ. వాడుకున్నది. సౌదీ అరేబియాకు బాబ్‌ అల్‌ మెండబ్‌ జలసంధి, ఎర్ర సముద్రమే కీలకం. తుర్కియే, సోమాలియాలకు ఆర్థిక, సైనిక సంబంధా లున్నాయి. అందువలన ఎరిట్రియా– ఇథియోపియా ఘర్షణల విషయంలో గల్ఫ్‌దేశాలు తుర్కియే నిరాసక్తంగా ఉండలేవు.ఎరిట్రియాపై ట్రంప్‌ ఆంక్షల తొలగింపు?!ఇప్పటికే హవుతీ దాడులతో ఎర్రసముద్ర రవాణాకు ముప్పు ఏర్పడింది. ఎరిట్రియా– ఇథియోపియా ఘర్షణలు నేరుగా ఎర్ర సముద్రానికి చేరకపోయినప్పటికీ, ఎర్ర సముద్రం నౌకల బీమా చార్జీలు ఇప్పటికే పెరిగాయి. మరోవైపు, హవుతీ దాడుల నేపథ్యంలో, బాబ్‌ అల్‌ మెండబ్‌ జలసంధిలో ఎరిట్రియా తీరం ద్వారా ప్రత్యామ్నాయ చమురు రవాణా మార్గాన్ని తెరవటానికి అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రంప్‌ యోచిస్తున్నట్లు వార్తలొస్తున్నాయి. బహుశా ఇదే లక్ష్యంతో ఎరిట్రియాపై అమెరికా ఆంక్షలను తొలగిస్తున్నట్లుగా కనపడుతున్నది.ఎరిట్రియా–ఇథియోపియా ఘర్షణలు ఆఫ్రికాలో ప్రాంతీయ యుద్ధానికి దారితీయకుండా చూడాల్సిన ప్రధాన బాధ్యత ఆఫ్రికన్‌ యూనియన్‌పై ఉన్నది. దౌత్య సంభాషణలు, మానవ సహాయం నిర్ధారణ (వెరిఫికేషన్‌) వంటి అంశాలలో ఐక్య రాజ్యసమితి కీలకపాత్ర పోషించాల్సి ఉంటుంది.తిగ్రే ప్రాంతంలో తిరుగుబాటుదారులకు ఎరిట్రియా మద్దతు ఇస్తోందని ఇథియోపియా, తన ఆధీనంలోని ఎర్ర సముద్రపు రేవు పట్టణాలను చేరుకోవటానికి ఇథియోపియా ప్రయత్నిస్తోందని ఎరిట్రియా పరస్పర ఆరోపణలు చేసుకుంటున్నాయి. -వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

మన దేశం 2047 నాటికి అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా (వికసిత్‌ భారత్‌) అవతరించాలన్న లక్ష్యం నెరవేరాలంటే గ్రామీణ భారతం ఆర్థికంగా, సామాజికంగా పరిపుష్టం కావాలి. గ్రామీణాభివృద్ధికి, ఆధునిక వ్యవసాయ వికాసానికి మహిళా రైతులే మూలస్తంభాలు. ఈ వాస్తవాన్ని చాటిచెబుతూ హైదరాబాద్‌లోని ‘ఐసీఏఆర్‌–మేనేజ్‌’ సంస్థ అక్టోబర్‌ 15న ‘మహి ళా కిసాన్‌ దివస్‌’ వేడుకలను నిర్వహిస్తోంది. మహిళలను రైతులుగా గుర్తించటంతో పాటు భూమి, సాంకేతికత, రుణాలు, విస్తరణ సేవ లు, మార్కెట్లు, నిర్ణయాధికారాల్లో వారి భాగస్వామ్యంపై దృష్టి సా రించటానికి ఈ దినోత్సవం ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా మారింది. మన వ్యవసాయ రంగంలో మహిళల పాత్ర కేవలం శ్రామికులు గా మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. వారు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు చోదక శక్తిగా మారారు. గ్రామీణ మహిళల్లో దాదాపు 80 శాతం మం ది వ్యవసాయ కూలీలుగాను, స్వయం ఉపాధి పొందే రైతులుగాను పాలుపంచుకుంటున్నారని భారత ప్రభుత్వ తాజా గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. 9 రాష్ట్రాల్లో భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా మండలి (ఐకార్‌) చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం... ప్రధాన పంటల ఉత్పత్తి పనుల్లో 75 శాతం, ఉద్యానవన పంటల్లో 79 శాతం, కోత అనంతర ప్రాసెసింగ్‌ పనుల్లో 51 శాతం, పశుపోషణ–మత్స్య రంగాల్లో ఏకంగా 95 శాతం భాగస్వామ్యం మహిళలదేనని తేలింది. ఈ గణాంకాలు చాటి చెబుతున్నదేమంటే... భారతీయ వ్యవసాయానికి మహిళలు కేంద్ర బిందువుగా ఉన్నారు. విత్తనం ఎంపిక చేయటం నుంచి విత్తటం, కలుపు తీయటం, పంట కోత, పంట నిల్వ, విలువ జోడింపు, మార్కెటింగ్‌ దాకా ప్రతి దశలోనూ వారి శ్రమ దాగి వుంది. దేశవ్యాప్తంగా 1,175 మహిళా రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు (డబ్ల్యూఎఫ్‌పీఓలు) దాదాపు 23.55 లక్షల మంది సభ్యులతో విజయవంతంగా ముందుకు సాగుతున్నాయి. అంతేకాదు ‘కృషి సఖి’, ‘నమో డ్రోన్‌ దీదీ’ వంటి సరికొత్త ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు గ్రామీణ మహిళలను ఆధునిక సాంకేతికతతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. ఉత్పాదక ఆస్తులపై హక్కులు దక్కాలిఅయితే, క్షేత్రస్థాయిలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు ఇప్పటికీ తక్కువేమీ కావు. భూమి యాజమాన్య హక్కులు, తక్కువ వడ్డీ రుణాల లభ్యత, వ్యవసాయ యంత్రాల నిర్వహణ, లాభదాయకమైన మార్కెట్ల అందుబాటు వంటి విషయాల్లో లింగ వివక్ష ఇంకా కొనసాగుతోంది. దీంతోపాటు ఇంటి బాధ్యతలు, పోషణ భారం మహిళలపైనే ఎక్కువగా పడుతోంది. అందుకే, కేవలం సంక్షేమ పథకాల్లో మహిళల సంఖ్యను పెంచటం మాత్రమే సరిపోదు. వారికి ఉత్పాదక ఆస్తులపై యాజమాన్య హక్కులు దక్కాలి. ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో నిర్ణయాధికారం లభించాలి. వ్యవసాయ విధాన రూపకల్పనలోనూ వారి గళం ప్రతిబింబించినప్పుడే సమగ్ర సాధికారత సాధ్యమవుతుంది. ఈ దిశగా‘మేనేజ్‌’ ఈ నెల 15న 12 రాష్ట్రాల నుంచి 171 మంది మహిళా రైతులను ఆహ్వానించి, వారిని గౌరవించనుంది. తమ ఆకాంక్షలను, వాస్తవ అనుభవాలను మహిళా కిసాన్‌ గోష్టిలో వెల్లడిస్తారు. వ్యవసాయాన్ని కేవలం ఒక వృత్తిగానే కాకుండా ఒక గుర్తింపుగా, జీవనోపాధిగా, ఆకాంక్షల మార్గంగా చర్చించడానికి ఇది అవకాశం ఇస్తుంది. వ్యవసాయ రంగంలో ప్రతి నూతన సాంకేతికత, ప్రతి ఆర్థిక విధానం మహిళల స్థితిగతులను మెరుగుపరిచేలా ఉన్నప్పుడే సమాజం ముందడుగు వేస్తుంది. -డా. వినీతా కుమారి-వ్యాసకర్త డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌ (జెండర్‌ స్టడీస్‌),నేషనల్‌ ఇన్స్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్‌ అగ్రికల్చరల్‌ ఎక్స్‌టెన్షన్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ (నేడు మహిళా కిసాన్‌ దివస్‌)

‘పర్మినెంట్‌ లేబర్‌ సర్టిఫికేషన్‌’ కార్య క్రమం కింద విదేశీ ఉద్యోగులకు జారీ చేసే వీసాలను ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం ఇటీవల స్తంభింపజేసింది. ఆ నిర్ణయం ప్రసిద్ధ అమెరికన్‌ టెక్నాలజీ సంస్థలపైనే కాక, అగ్రశ్రేణి భారతీయ ఔట్‌ సోర్సింగ్‌ కంపెనీలపైన కూడా ప్రభావం చూపనుంది. అమెరికన్‌ల స్థానంలో విదేశీయులను తె చ్చుకునేందుకు ఈ ఉపాధి ఆధారిత కార్మిక పథకాలను (ఎంప్లాయ్‌మెంట్‌ బేస్డ్‌ లేబర్‌ ప్రోగ్రామ్స్‌) సాంకేతిక పరిశ్రమ దుర్వినియోగ పరుస్తోందనే కారణంపై అటువంటి నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు అమెరికన్‌ ప్రభుత్వం సమర్థించుకుంది. అమెరికా ఇటువంటి స్వీయ సంరక్షణ చర్యలకు దిగడం ఇదే మొదటిసారేమీ కాదు. అమెరికా అధ్యక్ష పదవిని అలంకరిస్తున్న వారు దేశీయ రాజకీయ ప్రయోజనాల నిమిత్తం హెచ్‌–1బి వీసా లను ఒక తాయిలంలా వాడుకుంటూనే ఉన్నారు. విదేశాలలోని వారికి ఉపాధి కల్పిస్తున్న కంపెనీలకు ఇస్తున్న పన్ను విరామాలకు స్వస్తి పలుకుతున్నట్లు 2008లో అప్పటి అధ్యక్షుడు ఒబామా ప్రకటించారు. తర్వాత, జో బైడెన్‌ కూడా అదే పంథా అనుసరించారు. చవుక వనరులే అమెరికా చోదక శక్తితక్కువ వేతనాలకు లభించే సిబ్బంది సదుపాయాన్ని అమె రికన్‌ సాంకేతిక కంపెనీలు ఏనాటి నుంచో వినియోగించుకుంటు న్నాయి. సెమీకండక్టర్ల తయారీకి 1960లలో అవి ఆ వెసులుబా టును ఉపయోగించుకున్నాయి. అప్పట్లో ఆ పరిశ్రమకు పెద్ద సంఖ్య లో సిబ్బంది అవసరమయ్యేవారు. తర్వాత, సాఫ్ట్‌వేర్‌ సర్వీ సులు, ప్రోగ్రామింగ్‌లలోను అవి ఆ ప్రత్యేక ప్రయోజనాన్ని వదులు కోలేదు. ‘ఫెయిర్‌ చైల్డ్‌ సెమీకండక్టర్‌’ సంస్థ అధ్యక్షుడు రాబర్ట్‌ నాయస్, ఉత్పత్తి సదుపాయాలు నెలకొల్పేందుకు 1960 లలో భారత్, దాని చుట్టుపక్కల దేశాలను సందర్శించారు.భారత్‌ అనుమతించకపోవటంతో హాంగ్‌కాంగ్‌లో వాటిని నెలకొల్పు కున్నారు. మరికొద్ది ఏళ్ల తర్వాత ఆయన ‘ఇంటెల్‌’ను స్థాపించారు. ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐసీ (ఇంటెగ్రేటెడ్‌ సర్క్యూ ట్స్‌) తయారీకి ఇతర అమెరికన్‌ కంపెనీలు సింగపూర్, మలేసియా, తైవాన్‌లను ఎంచు కున్నాయి. తదనంతర రెండు దశాబ్దాల్లో ఆయా దేశాలు సాంకేతిక వస్తూత్పత్తి కేంద్రాలుగా అవతరించాయి. సెమీకండక్టర్‌ డిజైన్, అమెరికన్‌ క్లయింట్లకు సాఫ్ట్‌వేర్‌ సర్వీసులు, ప్రోగ్రామింగ్‌తో భారత్‌ 1970లు, 1980లలో ఆ స్థాయిని అందుకునే ప్రయత్నం చేసింది. అమెరికన్‌ సాంకేతిక పరిశ్రమతో భారత్‌ ఒడంబడికలు వివిధ పునరావృతులకు లోనయ్యాయి. మార్కెట్‌ అవసరాలకు తగ్గట్లుగా అవి పరిణామం చెందుతూ వచ్చాయి. అమెరికన్‌ సంస్థల స్వల్పకాలిక లేదా మధ్యకాలిక అవసరాల నిమిత్తం భారతీయ సంస్థలు తమ ఇంజనీర్లను అమెరికాకు పంపించడంతో ఇది చిన్నగా మొదలైంది. అమెరికాలో పని పూర్తికాగానే వారు స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చేసేవారు. తదుపరి దశలో, అది ‘ఆన్‌సైట్‌’ మోడల్‌గా మారింది. అంటే, భారతీయ కంపెనీలు పంపిన ఉద్యోగులు అమెరికన్‌ కంపెనీల సిబ్బందిలో భాగమవుతారు. దీర్ఘకాలిక ప్రాజెక్టుల్లో పాలుపంచుకుంటారు. భారతీయ సంస్థలు అమెరికన్‌ క్లయింట్ల విశ్వాసాన్ని చూర గొని, కమ్యూనికేషన్‌ మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుపడ్డ తర్వాత, ఆన్‌సైట్‌ పనిలో కొంత భాగం, భారతదేశం నుంచే చక్కబెట్టడం మొదలైంది. ఇది ‘ఆఫ్‌షోర్‌’ మోడల్‌ గా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. భారత్‌ నుండి 10,000 కోట్ల డాలర్లు!అమెరికాలో ఉంటున్న భారతీయులను నియోగించుకుని భారతీయ కంపెనీలపై ఆధార పడే బదులు, తామే భారతదేశంలో కొందరిని ఉద్యోగాల్లోకి తీసుకుని, అక్కడ నుంచే పని చేయించటం బాగుంటుందని అమెరికన్‌ కంపెనీలు గ్రహించాయి. ఇది మరింత తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన వ్యవహారంగా పరిణమించింది. మైక్రో సాఫ్ట్‌ 1990ల చివరలో దీనికి శ్రీకారం చుట్టింది. మరికొన్ని సంస్థలు కూడా అదే బాట పట్టాయి. బ్యాంకులు, బీమా సంస్థలు, లాజిస్టిక్స్‌ కంపెనీలు, విమానయాన సంస్థలు, న్యాయ సేవా సంస్థలు, గ్లోబల్‌ కన్సల్టింగ్‌–ఆడిటింగ్‌ దిగ్గజాలు తదితర సంస్థలు అదే తరహాననుసరించాయి. అవి తెర వెనుక చక్కబెట్ట వలసిన పనుల్లో చాలా వాటిని లేదా బిజినెస్‌ ప్రాసెస్‌లను బెంగళూరు, హైదరాబాద్, చెన్నై, నోయిడా వంటి చోట్లకు తరలించాయి. ఔట్‌ సోర్సింగ్‌ వ్యాపారం గత ఇరవై ఏళ్లలో మరింత వైవిద్యీకరణకు లోనైంది. ఇంజనీరింగ్, ఆర్‌–డి, ప్రాడక్ట్‌ అభివృద్ధి వంటివి కూడా ఇందులో చేరాయి. అగ్ర సంస్థలు తమ ముఖ్య కార్య కలాపాల్లో కొన్నింటిని చక్కబెట్టేందుకు భారతదేశంలోనే విభాగా లను నెలకొల్పు కున్నాయి. ఇది పెద్ద మార్పు కింద లెక్క. కేవలం వ్యయాన్ని ఆదా చేసుకునేందుకుకాక, నవీకరణ, పరిశోధన, మేధా హక్కుల (ఐపి) సృష్టికి అవి భారత్‌లో నడుం బిగించాయి. ఈ రోజున, ఫార్చ్యూన్‌ 500 కంపెనీల్లో దాదాపు ప్రతి కంపెనీకి దాని స్వీయ యాజమాన్య గ్లోబల్‌ క్యాపబిలిటీ సెంటర్‌ (జి.సి.సి.)లు బెంగళూరు లేదా హైదరాబాద్‌ లలో ఉన్నాయి. అటువంటి సెంటర్లు 2025 నాటికి 2,100కి పైగా ఉన్నట్లు, అవి 23.6 లక్షల మందికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నట్లు లెక్క తేలింది. అవి దాదాపు 10,000 కోట్ల అమె రికన్‌ డాలర్ల రాబడులకు దోహద పడుతున్నాయి. విడదీయరాని సాంకేతిక బంధంమెయిన్‌ ఫ్రేమ్‌ నుంచి మినీ, మైక్రో కంప్యూటర్‌ వరకు, ఇంట ర్నెట్, డాట్‌ కామ్, వై2కె, మొబైల్, సోషల్‌ మీడియా, క్లౌడ్, బిగ్‌ డేటా... ఇలా ప్రతి సాంకేతిక రూపాంతీకరణలోను భారతీయ టెక్నా లజీ కంపెనీలు కీలక పాత్ర వహించాయి. స్వయం ప్రతిపత్తితో వ్యవహరించగల కృత్రిమ మేధ (ఏఐ), వివిధ రంగాల్లో ‘డీప్‌ టెక్‌’ వాడకం మొదలవటంతో ఇపుడు కూడా అవి అదే పనిలో ఉన్నాయి. టెక్నాలజీ ఔట్‌సోర్సింగ్‌ ప్రక్రియ అమెరికా, భారత్‌లు రెండింటిలోను బాగా వేళ్లూనుకుపోయింది. దాన్ని వెనక్కి తిప్పడం అయ్యే పని కాదు. అమెరికా, ఇండియాలు పరస్పర ఆధారితమైనవి. వేగంగా అమలులోకి తెచ్చేందుకు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పనులు చేసేందుకు, స్థాయిని పెంచుకునేందుకు, ఇతర సానుకూలతలకు అగ్రశ్రేణి టెక్‌ కంపెనీలకు భారతీయ ఇంజనీర్లు, ప్రతిభావంతుల అవసరం ఉంది. రాబడులను నిలబెట్టుకునేందుకు, యాక్సెస్‌ ఆపరేటింగ్‌ సిస్టం (విండోస్, యాపిల్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్‌)లకు, డెవలప్‌మెంట్‌ నిమిత్తం క్లౌడ్‌ మౌలిక వసతులకు అమెరికాతో వ్యాపారం చేయాల్సిన అవసరం భారతీయ కంపెనీలకు ఉంది. ఇది రాకపోకలు రెండింటికీ వీలున్న దారి.ఔట్‌ సోర్సింగ్‌ బిజినెస్‌తో పాటు, అమెరికాలోని సాంకేతిక శక్తి కేంద్రం సిలికాన్‌ వ్యాలీని చాలా వరకు భారత్, చైనా, ఇతర దేశాల నుంచి వెళ్లిన ప్రతిభావంతులే నడిపిస్తున్నారు. అమెరికా, వీసాలను స్తంభింపజేసినప్పటికీ ఆ బండి నడవవలసింది ప్రతిభ, సాంకేతికతల జోడెడ్లతోనే! - దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

తన అందచందాలు, డ్యాన్స్‌ విన్యాసాలతో ఐరోపా సమాజాన్ని ఉర్రూతలూగించిన ఒక నర్తకి... మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సంక్షోభంలో అంతర్జాతీయ గూఢచారిగా ముద్రపడి, తుపాకీ తూటాలకు బలైంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ‘మాతా హరి’గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఆమె అసలు పేరు మార్గరీథా గీర్‌ట్రూయిడా జెల్లె. నెదర్లాండ్స్‌లోని లీవర్డెన్‌ నగరంలో 1876 ఆగస్టు 7న జన్మించిన ఈ డచ్‌మహిళ.మార్గరీథా జీవితం వెనుక అంతులేని విషాదం దాగి ఉంది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా ఆమె తల్లిదండ్రులు చిన్నపుడే విడిపోయారు. 14వ ఏట తల్లి క్షయవ్యాధికి గురై మరణించింది. పద్దెనిమిదేళ్ల వయసులో ఆమ్‌స్టర్‌డ్యామ్‌లోని కెప్టెన్‌ రుడాల్ఫ్‌ మెక్‌లియోడ్‌ అనే కరుడుగట్టిన సైనికుడిని 1895 జూలై 11న వివాహం చేసుకుకుంది. తరువాత ఇండోనేషియాలోని జావా, సుమత్రా దీవులకు భర్తతోపాటు వెళ్లింది. రుడాల్ఫ్‌ విపరీతమైన తాగుబోతు, తిరుగుబోతు, క్రూరుడు కూడా. అటువంటి అతడు ఆమెకు సిఫిలిస్‌ వ్యాధిని కూడా తగిలించాడు. ఫలితంగా ఆమె ఇద్దరు పిల్లలూ సిఫిలిస్‌ వ్యాధితోనే పుట్టారు. 1899 వేసవిలో విషపూరితమైన పాదరస చికిత్స కారణంగా రెండున్నరేళ్ల కుమారుడు నార్మన్‌ అనుమానాస్పద స్థితిలో మరణించాడు. ఈ విషాదంతో దాంపత్య బంధం పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమైంది. అప్పటికే అప్పులపాలైన భర్త భరణాన్ని ఇవ్వడానికి నిరాకరించాడు. తీవ్రమైన పేదరికంలో కూరుకుపోయిన మార్గరీథా చివరకు బిడ్డను భర్త వద్దే వదిలేయాల్సి వచ్చింది.మాతా హరి అవతరణ కుమార్తెను తిరిగి దక్కించుకోవడానికి తగినంత డబ్బు సంపాదించాలనే ఆశతో మార్గరీథా పారిస్‌ చేరుకుంది. ఈ దుర్భర పరిస్థితుల్లో ఆమె తన పాత గుర్తింపును సమాధి చేసి, సరికొత్త అవతారం ఎత్తాలని నిశ్చయించుకుంది. అలా పుట్టిందే ‘మాతా హరి’. మలయ్‌ భాషలో మాతా హరి అంటే ‘సూర్యుడు’ లేదా ‘పగటి కన్ను’ అని అర్థం. తాను ఒక పవిత్ర భారతీయ ఆలయంలో జన్మించానని, అక్కడి పూజారిణుల వద్ద ప్రాచీన ఆలయ నృత్యాలు నేర్చు కున్నానని ఒక వింతైన కల్పిత గాథను సమాజంలో ప్రచారం చేసింది. 1905 మార్చి 13న పారిస్‌లోని మ్యూసీ గుయిమెట్‌లో ఆమె తొలిసారిగా బహిరంగ ప్రదర్శన ఇచ్చింది. జావా, సుమత్రాలలో గమనించిన సంప్రదాయ నృత్యాల ఆధారంగా ఒంటిపై దుస్తులను నెమ్మదిగా తొలగిస్తూ చేసిన ప్రదర్శనలు పారిస్‌ సమాజంలో పెను ప్రకంపనలు సృష్టించాయి. పదేళ్లపాటు ఐరోపా విలాస సమాజంలో తిరుగులేని తారగా వెలిగింది.కాలం గడిచేకొద్దీ నృత్యాలకు ఆదరణ తగ్గింది. సరిగ్గా అదే సమయంలో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం వచ్చింది. 1915 చివరలో ది హేగ్‌లో ఉన్నప్పుడు, ఒక జర్మన్‌ కాన్సుల్‌ ఆమె ఫ్రాన్స్‌ పర్యటనలో సమాచారం సేకరించి ఇస్తే భారీగా డబ్బు ఇస్తానని ఆశ చూపించాడు. ప్రమాదకరం కాని పాతబడిన సమాచారం అందించి ఆమె జర్మన్స్‌ నుంచి డబ్బు తీసుకుంది. మరోవైపు, ఫ్రెంచ్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ కోసం గూఢచారిగా పనిచేయడానికి కూడా ఆమె సిద్ధపడింది. ఆమె ద్వంద్వ వైఖరిపై అనుమానం పెంచుకున్న ఫ్రెంచ్‌ నిఘా వర్గాలు ఆమెను వెంబడించాయి.ఇదీ చ‌ద‌వండి: చరిత్రలో.. 'ఓ రవాణా అద్భుతం!'1917 ఫిబ్రవరి 13న పారిస్‌నగరంలో ఫ్రెంచ్‌నిఘా వర్గాలు మాతా హరిని బంధించి, సెయింట్‌ లాజారే జైలులో నిర్బంధించాయి. అదే ఏడాది జూలై 24–25 తేదీల్లో సైనిక న్యాయస్థానంలో రహస్య విచారణ సాగింది. సొంత అసమర్థతను, వ్యూహాత్మక లోపాలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి ఫ్రెంచ్‌సైనిక నాయకత్వానికి ప్రజల దృష్టిని మళ్లించే ఒక ఆకర్షణీయమైన బలిపశువు అవసరమైంది. అందుకే సైనిక న్యాయస్థానం ఆమెకు మరణశిక్ష ఖరారు చేసింది. 1917 అక్టోబర్‌ 15 తెల్లవారుజామున మాతా హరిని విన్సెన్స్‌ సైనిక స్థావరానికి తరలించారు. చట్ట ప్రకారం కళ్లకు గంతలు కట్టుకోవాలని అధికారులు కోరినప్పుడు, ఆమె నిరాకరించింది. మృత్యువును కళ్లలోకి చూస్తూ నిటారుగా నిలబడింది. సైనికులు పేల్చిన తూటాలు ఆమె ఛాతీని చీల్చివేశాయి.కాలం గడిచేకొద్దీ అసలు నిజాలు బయటపడ్డాయి. 1930 లోనే జర్మన్‌ ప్రభుత్వం మాతా హరి తమ గూఢచారి కాదని స్పష్టంగా ప్రకటించింది. 2017లో ఫ్రాన్స్‌ స్వయంగా విడుదల చేసిన డాక్యుమెంట్లు ఆమె ఫ్రెంచ్‌ వైఫల్యాలకు బలైన అమాయకురాలని రూఢీ చేశాయి. దీంతో ఆమె కేవలం యుద్ధోన్మాద సైనిక వ్యవస్థ తన వైఫల్యాలను దాచుకోవడానికి బలిపీఠం ఎక్కించిన ఒక దయనీయమైన బలిపశువు మాత్రమే అని తేలింది.- ఎడిటోరియల్ టీమ్‌

ప్రకృతి ప్రతిచర్య ప్రారంభమైంది అనడానికి ఈ ‘సూపర్‌ ఎల్‌నినో’, మాయమవుతున్న వర్షాలు నిదర్శనం. సాధారణంగా అక్టోబర్‌ చివరి నుండి పెరగాల్సిన చలి వాతావరణం, రాత్రిపూట కూడా సాధారణం కంటే అధిక ఉష్ణోగ్రతలు నమోదు కావడంతో శీతాకాలం రూపురేఖలే మారిపో తున్నాయి. పగటివేళ వేడితో పాటు రాత్రి పూట కూడా ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గకపోవడం వల్ల రాత్రివేళల్లో భూమి సమర్థవంతంగా చల్లబడలేకపోతోంది. ఇది మానవ ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది. రాత్రి ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం, చలి వాతావరణం లేకపోవడం వల్ల రబీ పంటల (ప్రత్యేకించి గోధుమ, శనగ వంటి పంటల) దిగుబడి గణనీయంగా తగ్గే ప్రమాదం ఉంది. చలికాలంలో సైతం అధిక ఉక్కపోత, ఎండ తీవ్రత ఉండటం వల్ల శరీరం త్వరగా నిర్జలీకరణానికి గురవుతుంది. దీనికి తోడు వడదెబ్బ లక్షణాలు కనిపించడం, శ్వాసకోస సంబంధిత సమస్యలు పెరగడం ప్రధాన ముప్పుగా మారింది. శీతాకాలంలో ఉత్తర భారతం నుండి వీచే పొడి, చల్లటి గాలులను ఎల్‌నినో తెచ్చే వేడి అణచివేస్తుండటంతో, పర్వత ప్రాంతాలలో కూడా మంచు కురిసే పరిమాణం గణనీయంగా పడిపోతుంది. ఇది నదుల నీటి ప్రవాహాలపై ప్రభావం చూపుతుంది.ఉత్తర భారతదేశంలో ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం వల్ల హిమాలయాల్లో మంచు పరిమాణం తగ్గుతోంది. ఉన్న మంచు వేగంగా కరిగిపోవడం వల్ల గంగ, యమున, బ్రహ్మపుత్ర వంటి జీవనదుల్లో స్వల్పకాలంలో వరదలు, దీర్ఘకాలంలో తీవ్ర నీటి కొరత ఏర్పడే ప్రమాదం ముంచుకొస్తోంది. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు ఎక్కువగా ఉండి, వర్షపాతం తగ్గడం వల్ల భూమిలో తేమ ఆవిరైపోతుంది. దీనివల్ల వేసవి ప్రారంభానికి ముందే బావులు, బోర్లలో భూగర్భ జలాలు అడుగంటిపోతాయి. తాగునీరు, సేద్యపు నీటి కోసం తీవ్ర ఇబ్బందులు కలిగే ప్రమాదం ఉంది.ఇదీ చ‌ద‌వండి: ప్ర‌పంచ దేశాల‌ అప్పు ఎంతో తెలుసా?శీతాకాలంలో ఫ్యాన్లు, ఏసీల వాడకం సాధారణంగా తగ్గుతుంది. కానీ ఈ వేడి వాతావరణం వల్ల విద్యుత్‌ వినియోగం గరిష్ట స్థాయికి చేరి గ్రిడ్‌లపై భారం పెరుగుతుంది. చలి వాతావరణం తగ్గినప్పుడు గోధుమ, ఆవాలు, రబీ పప్పు ధాన్యాల నాణ్యత ఉత్పత్తి తగ్గి, భవిష్యత్తులో ఆహార ధాన్యాల ధరలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. అంతర్జాతీయంగా ఉద్గారాలను తగ్గించడంతో పాటు, స్థానికంగా హరితహారాన్ని పెంచడం, పర్యావరణ అనుకూల జీవనశైలిని అలవర్చుకోవడం తక్షణ అవసరం. వాతావరణ అత్యవసర పరిస్థితిని మానవాళి ఒక హెచ్చరికగా భావించి, తక్షణమే క్రియాశీలక చర్యలు చేపట్టడమే మనందరి ప్రధాన కర్తవ్యం.– తరిగొప్పుల విఎల్లెన్‌ మూర్తి, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

మనం ఆకస్మిక ఆపదలో లేకపోవచ్చు. ఆర్థికవ్యవస్థల విపత్తు విముక్తి అవకాశం తగ్గింది. అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థ (ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఫర్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ఫైనాన్స్‌–ఐఐఎఫ్‌) పర్యవేక్షణ ప్రకారం ప్రపంచ అప్పు 365 లక్షల కోట్ల డాలర్లు. ప్రపంచ స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో 311 శాతం. పరిణతి చెందిన మార్కెట్ల ప్రభుత్వాలు యాంత్రిక మేధ (ఎఐ), ఇంధనం, రక్షణలపై పెట్టుబడుల కంటే అప్పుల వడ్డీపై ఎక్కువ ఖర్చుపెడుతున్నాయి. వడ్డీ ఆర్థికాంశంగానే లేదు. రాజకీయ సమస్యగా మారింది. అప్పుతో వచ్చే కొద్ది ప్రయోజనం కూడా తగ్గింది. ఎన్నికలు, హ్రస్వకాల శీఘ్ర పరిష్కారాలు, దీర్ఘకాల అపాయాల విష చట్రం ఏర్పడింది. ఐఐఎఫ్‌ అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల కంటే అధికాదాయ దేశాల ఆర్థికవ్యవస్థల గురించి ఎక్కువ ఆందోళనచెందుతోంది.2018–2026 మధ్య ప్రపంచ అప్పు, ఉత్పత్తుల నిష్పత్తి 10 శాతం పెరిగింది. ఉత్పత్తి కంటే అప్పు విపరీతంగా పెరిగింది. ఈ రుణ మాయాజాల ఫలితం ద్రవ్యోల్బణం. ఈ రుణ రూప ద్రవ్యోల్బణం తొలిసారి కాదు. పలు సందర్భాల్లో విజృంభించింది. దేశాలు డబ్బు ముద్రించి తరచుగా అప్పు రద్దు చేసుకుంటాయి. ద్రవ్యోల్బణం పలు దుష్ప్రభావాలను కలిగిస్తుంది. కోవిడ్‌ ముందు కంటే వడ్డీ రేట్లు పెరగడం వాటిల్లో ఒకటి. పరిణతి చెందిన ఆర్థికవ్యవస్థల్లో ప్రభుత్వాల వడ్డీ మొత్తం విపరీతంగా పెరిగింది. 2021–2026 మధ్య వడ్డీ స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో 1.5 శాతం పెరిగి 3.3 శాతానికి చేరింది. అమెరికా వడ్డీ ఖర్చు స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో 1.6 శాతం పెరిగింది.ఇటీవల యాంత్రిక మేధ అనుబంధ కార్పొరేట్‌ బాండ్ల జారీ బాగా పెరిగింది. మూడేళ్ల క్రితం ఈ బాండ్ల మొత్తం విలువ 9,000 కోట్ల డాలర్లు. 2026 చివరికి 54,100 కోట్ల డాలర్లకు చేరుతుందని అంచనా. పెట్టుబడుల వృద్ధి అధిక వడ్డీ రేట్లకు, ప్రభుత్వాల అధిక వడ్డీ ఖర్చులకు కారణం. అమెరికా, ఇతర అధికాదాయ ప్రభుత్వాల అప్పులు హ్రస్వకాల పరిమితులకు సరిపోయేవే.ప్రభుత్వ అప్పు కంటే ప్రైవేటు అప్పు, అధికాదాయ దేశాల అప్పు కంటే అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల అప్పు సౌకర్యమని ఐఐఎఫ్‌ అభిప్రాయం. క్రితం కంటే అధిక వడ్డీ రేట్లతో, ఓటర్ల బుజ్జగింపు ధోరణులతో పరిణతి చెందినవిగా పరిగణించబడుతున్న దేశాల అప్పులు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. అమెరికా లాంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో మోసగింపు ముఖస్తుతి సాగుతోంది. రుణ ఖర్చుల నాటకీయ పరిణామాల్లో కప్పగంతులుంటాయి. కరెన్సీ విలువ మరింత తగ్గవచ్చు.ఇదీ చద‌వండి: వరసగా 4 ఏళ్లు తెలంగాణలో చదవనందుకు.. విదేశీ రుణాలపై ఆధారపడిన దేశాలు సమస్యల పరిష్కారానికి విదేశీ సహకారాన్ని కోరుతాయి. స్వదేశీ అప్పుతో వృద్ధిచెందుతున్న దేశాల సమస్యలకు పరిష్కారం స్వదేశంలోనే ఉంటుంది. స్వదేశీ రుణాలు తక్కువ వడ్డీ రేట్లకు, తమ అనుకూలతలతో ప్రభుత్వాలకు లభిస్తాయి. అప్పులతో రాజకీయ ప్రమాదాలూ ఉన్నాయి. యుద్ధం, ఆకస్మిక ఇంధన కొరత, వాణిజ్య సంఘర్షణలు వాటిలో కొన్ని. అమెరికాలో అంతర్గత ఘర్షణలు మొదలు కావచ్చు. యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ లో సహకారం నశించవచ్చు. శాశ్వతంగా కొనసాగలేనిది ఆగిపోతుందని అమెరికన్‌ ఆర్థికశాస్త్రవేత్త హెర్బర్ట్‌ స్టీన్‌ అన్నారు.ఇదీ చద‌వండి: కడుపు నిండినా కండ బలమేదీ?!పెద్ద మొత్తంలో ప్రభుత్వ (ప్రజల) అప్పులు ఎల్లప్పుడూ, ప్రత్యేకించి తీవ్ర సమస్యలు లేనప్పుడు, సమర్థనీయం కాదు. స్టీన్‌ సూత్రానికి జర్మన్‌ ఆర్థికశాస్త్రవేత్త రుడిగర్‌ డోర్న్‌ బుష్‌ అనుసూత్రం ఉంది. ‘ఉపద్రవాలు జరగడానికి ఊహించినదాని కంటే ఎక్కువ కాలం పట్టవచ్చు. అవి రాగానే ఊహించినదాని కంటే వేగంగా జరుగుతాయి’. అమెరికా, లాటిన్‌ అమెరికాల మధ్య సమస్యల సారూప్యత పెరుగుతోంది. అమెరికా విదేశీ రుణదాతలపై కూడా అధికారం చలాయిస్తుంది. ఇకపై ఈ జిమ్మిక్కులు సాగవు.– సంగిరెడ్డి హనుమంతరెడ్డిఆల్‌ ఇండియా ప్రోగ్రెసివ్‌ ఫోరం జాతీయ కార్యదర్శి

ఇటీవల ఒక తెలంగాణ నివాసి స్థానికతపై చేసిన లీగల్‌ పోరాటం సఫలీకృతం కాలేదు. వరసగా నాలుగు ఏళ్లు తెలంగాణలో చదవనందుకు ఆ విద్యార్థినికి స్థానికత కోటాలో ప్రవేశం పొందే అర్హతలేదని తెలంగాణ హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును సుప్రీంకోర్ట్‌ సమర్థించింది. ఫలితంగా, ఆ విద్యార్థినికి ఇటు తెలంగాణలోనూ, అటు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనూ ‘స్థానికత’ లేకుండా పోయింది.1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం ఏర్పడ్డ తరువాత వచ్చిన ఆంధ్ర, తెలంగాణ ఉద్యమాల ప్రభావంతో 32 వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్‌ 371 (డి)ని రాజ్యాంగంలో 1973లో పొందుపరచారు. దీని ద్వారా... విద్య, ఉద్యోగాలలో సమానావకాశాలకోసం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం ఉస్మానియా, వేంకటేశ్వర, ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ ప్రాంతాలుగా విభజితమయ్యింది. దీని ప్రకారం, మూడు ప్రాంతాలలో స్థానికులకే 85% సీట్లు, ఉద్యోగాలు రిజర్వ్‌ అయ్యాయి. ఒకే ప్రాంతంలో నిర్దిష్టమైన సమయం వరకు కొనసాగిన చదువు ఆధారంగా స్థానికతను నిర్ణయించాలని 1974, 1976 లలో జారీ చేసిన రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు నిర్దేశించాయి. రాష్ట్రం విభజన తరవాత, 2024 లో అవే నియమాలు రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో అమలులోకి వచ్చాయి.ఆనాటి రాజకీయ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగాన్ని సవరించి కేవలం అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం విషయంలో కల్పించిన ప్రత్యేక రక్షణ ఇది. ఈ ఉత్తర్వుల ప్రకారం, ఒక కోర్సులో ప్రవేశానికి ముందు వరుసగా నాలుగేళ్ళు ఒకే ప్రాంతంలో చదివి ఉండడం స్థానికతను నిర్ధారించడానికి కొలమానం. ఉదాహరణకు వైద్య కళాశాలలో ప్రవేశానికి ముందు నాలుగేళ్ళు ఇదే రాష్ట్రంలో (తెలంగాణలో లేదా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో) చదివి ఉండాలి.ఇదీ చ‌ద‌వండి: పుస్తకాల వెన్ను విరుస్తున్న ఏఐ!రాజ్యాంగం లోని 14, 15, 16 అధికరణాల ప్రకారం, నివాసం, పుట్టిన ప్రదేశం ఆధారంగా, ఎవరిపై వివక్ష చూపరాదు. స్థానికత ఆధారంగా రిజర్వేషన్‌ కల్పించడం ఒక విధంగా ఆర్టికల్‌ 14, 15, 16, 19 కి విఘాతం కల్పించడమే. ‘ప్రదీప్‌ జైన్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా’ కేసులో ఎంబీబీఎస్‌ కోర్సులో నివాసం ఆధారంగా ఎందుకు రిజర్వేషన్‌ కల్పించవచ్చో సుప్రీం కోర్ట్‌ వివరించింది.ఇదీ చ‌ద‌వండి: ప్రతి విద్యార్థి ఒక ప్రత్యేక కిరణంపైన చెప్పిన విద్యార్థిని, తెలంగాణలో జన్మించి, పదిహేనేళ్ళు తెలంగాణలో నివసించినా, స్థానికత నియమాలను సంతృప్తి పరచనందున ఆమెకు ప్రవేశం నిరాకరించబడడం ఈ నియమం వల్ల కలిగిన ఊహించని అనర్థ పరిణామం. ఈ దేశంలో జన్మించిన ప్రతివారికీ భారత పౌరసత్వం లభిస్తుంది. కానీ జన్మించిన ప్రదేశంలో స్థానికత లేకపోవడం విడ్డూరం.– హరీష్‌ కుమార్‌ కొలిచాలవిశ్రాంత అసిస్టెంట్‌ జనరల్‌ మేనేజర్‌ (లా), యూనియన్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా

అక్టోబర్‌ 8 ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌ డే. అక్టోబర్‌ 27 నా బర్త్‌ డే. 94 ఏళ్లుగా ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌ డే, 61 ఏళ్లుగా నా బర్త్‌ డే ఏటా వస్తున్నవే. తొలిసారి ఈ ఏడాది నా జీవితంలోకి కొత్తగా అక్టోబర్‌ 31 ఎంటర్‌ అవుతోంది. అది నా రిటైర్మెంట్‌ డే!అక్బర్‌ రోడ్‌ లోని ‘ఎయిర్‌ హౌస్‌’ బయట, భారత వాయు సేన శక్తిని చాటుతూ ‘రఫేల్‌’ ఫైటర్‌ జెట్‌ నమూనా కనిపిస్తూ ఉంటుంది. రఫేల్‌కు ముందు అక్కడ సుఖోయ్‌ ఉండేది. ‘ఎయిర్‌ హౌస్‌’ అనేది ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌ చీఫ్‌ అధికారిక నివాసం. నాకు ముందర అందులో వివేక్‌ రామ్‌ చౌదరి ఉండేవారు.‘‘రిటైర్మెంట్‌ తర్వాత మీరు ఏం చేస్తారు మిస్టర్‌ సింగ్‌?’’ అని ప్రెస్‌ మీట్‌లో ఒక రిపోర్టర్‌ నన్ను అడిగారు. అది నాకు చివరి ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ కనుక ఆ రిపోర్టర్‌ అలా అడిగి ఉంటారు.‘‘రైట్, ఇన్నాళ్లూ నేను ఆర్డర్లు వేశాను. అక్టోబర్‌ 31 తర్వాత ఇంట్లో ఇచ్చే ఆర్డర్‌లు పాటించడమే నా పని! బయట కమాండింగ్‌ చేయడం కంటే ఇంట్లో కమాండ్‌ను తట్టుకోవడం టఫ్‌ జాబ్‌...’’ అన్నాను నవ్వుతూ.మరణానంతర జీవితంలా, ఉద్యోగ విరమణానంతర జీవితం పెద్ద మిస్టరీ. చిన్న నవ్వుతో తేల్చేయకపోతే కాక్‌పిట్‌ లోంచి కిందకు దిగబుద్దే అవదు.‘‘మీరు మరేదైనా భిన్నంగా చేసి ఉంటే బాగుండేది అని మీకు అనిపిస్తోందా?’’ అని మరొక రిపోర్టర్‌! ‘ఆపరేషన్‌ సిందూర్‌’ గురించి నాలో ఏదైనా ఒక అంతర్మథనం ఉండి ఉంటే, దానిని నాతో చెప్పించాలని అతడి ప్రయత్నం!‘‘అవును, భిన్నంగా చేసి ఉండాల్సింది. నేను ప్రతిరోజూ ఇంకో గంట ముందుగా నిద్రలేచి, ఇంకో గంట ఎక్కువ సేపు పనిచేయడానికి నన్ను నేను ఒత్తిడి చేసుకుని ఉంటే బాగుండేదనిపిస్తోంది. ఎందుకంటే ప్రతి కొత్త రోజూ, ప్రతి కొత్త గంటా మనకు కొత్త విషయం నేర్పుతుంది’’ అన్నాను.ఆ రిపోర్టర్‌ తీవ్రమైన నిరుత్సాహానికి గురయ్యారు. అతడి ‘ఆపరేషన్‌ అంతర్మథనం’ ఫలించలేదు మరి! ‘‘మిస్టర్‌ ఎయిర్‌ చీఫ్‌ మార్షల్, మనుషుల్లో మీకు నచ్చేదేమిటి, నచ్చనిది ఏమిటి?’’.. ఒక మహిళా రిపోర్టర్‌.ఆమె ఒక్కరే... నా రిటైర్మెంట్‌ సముద్ర మట్టానికి ఇంకా కొన్ని వేల అడుగుల ఎత్తులో ఉందన్న స్పృహతో నన్ను ప్రశ్నించారు.ఏమైనా ఆడపిల్లలు సెన్సిబుల్‌!‘‘నాకు వేగం నచ్చుతుంది మిస్‌ మేడమ్‌జీ. ఇక నచ్చనిది అంటే... అది కూడా వేగమే. వేగంగా లేకపోవటం నాకు నచ్చదు. వేగంగా మాట్లాడనివాళ్లు, వేగంగా పని చేయనివాళ్లు, వేగంగా ఫైళ్లు చూడనివాళ్లు, వేగంగా సంతకాలు చేయనివాళ్లు నాకు నచ్చరు. అందుకే హిందూస్తాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ లిమిటెడ్‌ నాకు నచ్చదు..’’ అన్నాను పెద్దగా నవ్వేస్తూ.హెచ్‌.ఎ.ఎల్‌. కి 220 ఫైటర్‌ జెట్‌ల తయారీ ఆర్డర్‌ ఇస్తే, ఈ పదేళ్లలో 40 జెట్‌లు మాత్రమే డెలివరీ చేయగలిగింది! రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్‌ సింగ్‌ తరచూ నన్ను ఈ జెట్‌ డెలివరీల డిలే గురించే అడిగేవారు... ‘‘పనులు వేగంగానే నడుస్తున్నాయా అమర్‌ సింగ్‌ జీ?!’’ అని.‘‘మిస్టర్‌ మినిస్టర్, మేమైతే శబ్ద వేగానికి రెండు రెట్ల వేగంతో వెళుతున్నాం. కింద మన బ్యూరోక్రసీనే కాస్త వేగం పెంచాలి. మేము కాక్‌పిట్‌లో స్పేస్‌షిప్‌ వేగంతో వెళ్లాలనుకుంటే, ప్రాసెస్‌ మాత్రం ఎద్దుల బండి వేగంతో కదులుతోంది..’’ అని ఆయనతో అంటాను.జీవితంలోనైనా, చేసే పనిలోనైనా వేగం లేకపోతే చేసిన పని వల్ల ప్రయోజనం ఉండదు.ఎయిర్‌ బేస్‌లో ప్రెస్‌ మీట్‌ అయ్యాక నేరుగా ఎయిర్‌ హౌస్‌కి వచ్చేశాను. సరితా సింగ్‌ ఇల్లు షిఫ్టింగ్‌ పనులకు సిద్ధమవుతున్నారు. ఆమె నా అర్ధాంగి మాత్రమే కాదు, నా వేగాన్ని ఎక్కువ తక్కువ కానివ్వని ‘నియంత్రిక’ కూడా. జీవితంలో వేగంగా ఉండటం ఎంత ముఖ్యమో, ఓపిక పట్టి ఉండటం కూడా అంతే ముఖ్యం అంటారు సరితా సింగ్‌!ఇదీ చదవండి: సవాళ్ల నడుమ భారత వాయుసేన

ప్రపంచ దేశాలలో స్విట్జర్లాండ్‌కు విశిష్ట స్థానము ఉన్నది. దానికి తటస్థ దేశంగా పేరున్నది. ప్రపంచం ప్రస్తతము ఘర్షణలు, కూటముల సంధి యుగంలో ప్రయాణిస్తున్నది. రెండు ప్రపంచ యుద్ధాలు, తర్వాత ప్రచ్చన్న యుద్ధము, దానికి కొనసాగింపుగా ప్రస్తుత ఇరాన్, ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధాలు! వివిధ దేశాల మధ్య ఘర్షణలలో ఏ పక్షం వైపు మొగ్గకుండా స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థ వైఖరిని అనుసరిస్తూ తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక విదేశాంగ విధానాన్ని రూపొందించుకున్నది. గత సెప్టెంబర్‌ 26న స్విట్జర్లాండ్‌లో ఈ తటస్థ విధానంపై రిఫరెండం జరిగింది. తటస్థ విధానాన్ని దేశ రాజ్యాంగంలో పొందుపరచి మరింత కఠినంగా తటస్థ విధానాన్ని అవలంభించాలా లేదా అనే అంశంపై ప్రజాభిప్రాయాసేకరణ (రిఫరెండం) నిర్వహించారు. సుమారు డెబ్భయ్‌ శాతానికి పైగా ప్రజలు ‘అవసరం లేదు. ప్రస్తుత విధానాన్నే కొనసాగించాలి. దానిని మరింత కఠినం చేయాల్సిన అవసరం లేద’ని తీర్పిచ్చారు. స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థ దేశమయినా, నాటో కూటమికి సహకరిస్తూ ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధంలో రష్యాపై ఆంక్షలను అమలు పరుస్తున్నది. ఇది నిజమైన తటస్థ విధానానికి విరుద్ధం, తటస్థత నేపథ్యం చారిత్రకంగా పరిశీలిస్తే, స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థ విధానాన్ని ఒక ఆదర్శప్రాయ విధానంగా నైతికత ఆధారంగా స్వీకరించలేదు. శతాబ్దాల నుంచి దేశంలో అంతర్గత వైరుధ్యాలు, ఓటమి, భౌగోళిక అవసరాల కారణంగా స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థ విధానాన్ని ఎంచుకున్నది. 1515లో ‘మారిగానో’ యుద్ధంలో ఫ్రెంచ్, వెనిస్‌ సైన్యాలు స్విట్జర్లాండ్‌ సైన్యాలను ఓడించటము స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థ విధానానికి అంకురార్పణం. పెద్దెనిమిదవ శతాబ్దంలో ఫ్రెంచ్, ఆస్ట్రియన్, రష్యన్‌ సేనలకు స్విట్జర్లాండ్‌ యుద్ధక్షేత్రంగా మారింది. నేపోలియన్‌ ఓటమి తరువాత స్విట్జర్లాండ్‌ స్వతంత్ర దేశంగా ఆవిర్భవించి 1815 పారిస్‌ ఒప్పందం ప్రకారము స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థంగా ఉండాలని నిర్ణయించుకుంది. ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా యుద్ధము ప్రారంభించాక, యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ రష్యాపై వివిధ ఆంక్షలు విధించింది. స్విట్జర్లాండ్‌ కూడా తనంత తానుగా రష్యాపైన ఆంక్షలను అమలు పరుస్తున్నది. ఇది తటస్థ విధానానికి వ్యతిరేకమని, ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధంలో రష్యాకు వ్యతిరేకంగా నిలబడటమేనని స్విస్‌ పీపుల్స్‌పార్టీ వాదిస్తున్నది. తటస్థ విధానం ప్రకారము తనపై దురాక్రమణ జరిగితే తప్ప స్విట్జర్లాండ్‌ యుద్ధంలో పాల్గొనదు, సైనిక కూటములలో చేరదు. ఇతర దేశాల మధ్య యుద్ధాలలో ఎవరి పక్షము వహించదు. ఐక్యరాజ్యసమితి అంగీకారం లేకుండా ఏ దేశాలపైన ఆంక్షలను విధించదు. ఘర్షణ పడుతున్న దేశాలకు స్విట్జర్లాండ్‌ తన తటస్థ విదానం ద్వారా మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తుంది. రిఫరెండం ఫలిత ఫ్రభావంరష్యాపై ఆంక్షలు స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థ విధానంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. అయితే సెప్టెంబర్‌ 2026 రిఫరెండం ఈ ప్రశ్నలకు కొంతవరకు సమాధానాలను ఇచ్చినట్లే చెప్పాలి. అయితే ఈ ‡రిఫరెండంలో కేవలం నలభయ్‌ శాతము ప్రజలు మాత్రమే పాల్గొనటాన్ని గమనించాలి. ఇది స్విట్జర్లాండ్‌ ప్రజలందరి అభిప్రాయంగా ఇప్పుడే నిర్థారించలేము. స్విస్‌ ప్రజలు రిఫరెండంను ఆమోదించి ఉండినట్లయితే, రష్యాపై స్విట్జర్లాండ్‌ ఆంక్షలు ఎత్తివేయాల్సి ఉండేది. ఐరోపా బ్యాంకింగ్, ఫైనాన్స్, కమోడిటీ మార్కెట్లకు స్విట్జర్లాండ్‌ గుండెలాంటిది. స్విస్‌ కలిసిరాకపోతే, రష్యాపై ఆంక్షల అమలు బలహీన పడుతుంది. నాటోతో సైనిక సహకారాన్ని కూడా నిలిపివేయాల్సి వచ్చేది. అయితే దీని వలన నాటో కూటమిపై ప్రభావం ఏమీ ఉండదు. తటస్థతను మరింత కఠినం చేయటాన్ని తిరస్కరించటంతో, స్విట్జర్లాండ్‌ యూరోపియన్‌ యూనియన్ల మధ్య సంబంధాలు మరింత బలపడటానికి అవకాశాలున్నాయి. అయితే యూరోపియన్‌ యూనియన్‌లో వాణిజ్యము, రవాణా, సంక్షోభ నిర్వహణ లకు సంబంధించిన ద్వైపాక్షిక ప్యాకేజీ పైన నవంబర్‌ నెలలో మళ్లీ రిఫరెండం జరగబోతున్నది. ఆ రిఫరెండంలో స్విస్‌ ప్రజలు యూరోపియన్‌ యూనియన్‌తో కూటమి కట్టడానికి మొగ్గు చూపుతారా లేదా అనేది వేచి చూడాలి. తటస్థతపై రిఫరెండం ఫలితం ఒకరకంగా రష్యాకు ఎదురుదెబ్బగానే భావించాలి. స్విస్‌ ప్రజలు రష్యాపై ఆంక్షలకు ఆమోదం తెలపటం రష్యాకు నిరాశను మిగిల్చింది. ఆంక్షలకు మద్దతివ్వటంతో స్విట్జర్లాండ్‌ను రష్యా ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధంలో భాగస్వామిగా పరిగణిస్తున్నది. సైనిక ఘర్షణ, యుద్ధంలో పాలుపంచుకుంటున్న మిత్ర దేశాలకు స్విట్జర్లాండ్‌ ఆయుధాలను సరఫరా చేయవచ్చా లేదా అనే విషయంపై నవంబర్‌లో మళ్లీ రిఫరెండం జరగనున్నది. దీని ఫలితం స్విట్జర్లాండ్‌ తటస్థతకు లిట్మస్‌ టెస్ట్‌ కాబోతున్నది. ఆస్ట్రియా, ఐర్లాండ్, సైపస్, మాల్టాలు కూడా స్విట్జర్లాండ్‌ లాగానే తటస్థ విధానాన్ని అనుసరిస్తున్నాయి. ఆస్ట్రియా, మాల్టాల రాజ్యాంగాలలోనే తటస్థత నిర్దేశించారు. ఐర్లాండ్‌ ఇటీవల ఫిబ్రవరి 2026లో మారిటైమ్‌ సెక్యూరిటీ స్ట్రాటజీలో భాగంగా నాటోతో సన్నిహిత సంబంధాలకు, కొత్త నావెల్‌ బేస్‌లకు పచ్చజెండా ఊపింది. ఆస్ట్రియా కూడా ప్రత్యక్షంగా నాటో కూటమితో సైనిక సంబంధాలను ఏర్పరుచుకోకపోయినప్పటికీ, యూరోపియన్‌ యూనియన్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలను ఏర్పరుచుకొన్నది. స్వీడన్, ఫిన్లాండ్‌లు ఇప్పటికే తటస్థ విధానాన్ని వదిలేసి నాటోలో సభ్యత్వాన్ని తీసుకున్నాయి. రష్యా పవర్‌ ప్లే నేపథ్యంలో స్విట్జర్లాండ్, ఆస్ట్రియా, మాల్టా వంటి దేశాల తటస్థ విధానానికి అగ్ని పరీక్ష ఎదురయిందనే చెప్పాలి. భారత్‌కూడా మొదటినుండీ ఏ సైనిక కూటములలో చేరకుండా, అలీన విధానాన్ని పాటిస్తున్నది. 2015 నుండి భారత్, విదేశాంగ విధానంలో స్ట్రాటజిక్‌ ఆటానమీని పాటిస్తున్నది. ఇది తటస్థ విధానం కాదు. దేశప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా వివిధ దేశాలతో నిర్మాణాత్మక సంబంధాలను నెరపుతున్నది. రష్యాపై ఆంక్షలను భారత్‌ ఆమోదించలేదు. వ్యాపార లావాదేవీలలో భాగంగా రష్యా నుండి చమురును కొనుగోలు చేస్తున్నది. ఆదే సమయంలో యూరోపియన్‌ యూనియన్‌తో సమగ్ర వాణిజ్య ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నది. ఒకవైపు అమెరికాతో సుంకాల యుద్ధము చేస్తూనే, మరొకవైపు అమెరికాతో కలిసి క్వాడ్‌ కూటమి ద్వారా చైనాపై వత్తిడికి ప్రయత్నిస్తున్నది. భారత్‌కు ఆర్థిక, వాణిజ్య రంగాలపరంగా అమెరికాతో సత్సంబంధాలు కీలకం. అదే సమయంలో రష్యాతో సైనిక, వ్యూహాత్మక సంబంధాలు కీలకం. చైనాతో ఘర్షణ నేపథ్యంలో అమెరికాతో స్నేహాన్ని వదులుకోలేము. అందువలన భారత్‌ తటస్థ విధానాన్ని అవలంబించటము కుదరదు. వేగంగా మారుతున్న ప్రపంచ జియో పొలిటికల్‌ సమీకరణాల నేపథ్యంలో స్విట్జర్లాండ్‌ వంటి యూరోపియన్‌ దేశ తటస్థ విధానము క్రమంగా పలచబడుతున్నది. క్రమంగా తటస్థ దేశాలన్నీ ఇతర యూరోపియన్‌ దేశాలతో రష్యాకు వ్యతిరేకంగా కూటమి ఏర్పడే సూచనలు కనబడుతున్నాయి. గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

ఈ ఏడాది సెప్టెంబర్‌ మొదట్లో 27 ఏళ్ళ రిసెర్చ్‌ కుర్రాడొకరు కృత్రిమ మేధ (ఏఐ)ని అభివృద్ధి చేస్తున్న ‘ఆంత్రోపిక్‌’ నుంచి వైదొలగాడు. దానిపై అతను ఎక్స్‌ వేదికగా ఏడు భాగాల హెచ్చరికను పోస్ట్‌ చేశాడు. బడా ఏఐ ల్యాబులు ‘‘తనను తాను మెరుగుపరచుకునే సూపర్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ను సృష్టించే దిశగా పరుగులు పెడుతున్నాయి. మన జీవితాలతో గారడీ చేస్తున్నాయి’’ అని పేర్కొన్నాడు. ఆ త్రెడ్‌ 24 గంటల వ్యవధిలోనే 10 కోట్ల వ్యూస్‌ను నమోదు చేసుకుంది. అంతే. ఏఐ విషయంలో మందగమనంతో సాగవలసిందని ఆంత్రోపిక్‌ ఛీఫ్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ వారం లోపలే ఆదేశించవలసి వచ్చింది. ఓపెన్‌ ఏఐ, ఎక్స్‌ ఏఐ సంస్థల అధిపతులు కూడా అదే దారిపడుతున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇటువంటి చిప్‌ కంపెనీల షేర్ల ధరవరలకు చెందిన ప్రధాన సూచి సెప్టెంబర్‌ 14న ఒకే సెషన్‌లో 5.9% పతనాన్ని చవిచూసింది. ఆ పరిశోధకుడు పోస్ట్‌ చేసిన దాంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. కానీ, ఆ వారంలో, వాస్తవికంగా ప్రభావం చూపించినదాన్ని గమనించారా? టెక్నాలజీ మారలేదు. మూడ్‌ మారింది. మూడ్‌ను కొనవచ్చు, అమ్మవచ్చు. భయం డబ్బును కక్కిస్తుంది, శాంతం ఆ పని చేయలేదు.ప్రతికూలతకు ఆకర్షణెక్కువఅప్‌వర్తీ అనే న్యూస్‌ సైట్‌లో 12,000లకు పైగా పతాక శీర్షికల ప్రయోగాలపై కొందరు పరిశోధకులు అధ్యయనం చేశారు. హెడ్‌ లైన్‌లోని ప్రతి ప్రతికూల పదం అదనంగా సుమారు 2.3% క్లిక్‌లను పెంచినట్లు వారి పరిశీలనలో తేలింది. విచిత్రంగా, ప్రతి అనుకూల పదం క్లిక్‌లను తగ్గించింది. ఆ ఒక్క సంఖ్యా విశేషం చాలా విషయాన్ని వెల్లడిస్తోంది. ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ మానవ జాతిని అంతమొందించవచ్చని చెప్పినవారు ఆకర్షించారు. దానివల్ల రేడియాలజీ చౌక అవుతుందనీ, కొన్ని ఉద్యోగాల నిర్వహణ కష్టమవుతుందనీ చెప్పిన వ్యక్తిని ఎవరూ పట్టించుకోలేదు. వాస్తవాలు పేర్కొంటున్న దానికన్నా మనం ఎక్కువ భయపడిపోతామని దీన్ని బట్టి తెలుస్తోంది. ‘ఇఫ్‌ ఎనీ వన్‌ బిల్డ్స్‌ ఇట్, ఎవ్రీ వన్‌ డైస్‌’ అనే పుస్తకం ఏడాది క్రితం, న్యూయార్క్‌ టైమ్స్‌ బెస్ట్‌ సెల్లర్‌గా నిలిచింది. ఫలానా దానివల్ల ప్రమాదం ముంచుకొస్తుందని జోస్యం చెప్పేవారి ప్రసంగాల ఫీజులు, పాడ్‌ కాస్ట్‌ టూర్లు పెరగుతాయి. ఫాలోయర్ల సంఖ్య చెప్పనే అక్కరలేదు. ఇందులో ఇమిడివున్న చాలామంది వ్యక్తులు నిష్కపటమైనవాళ్ళే. వ్యవస్థను లొంగదీసుకునేందుకు వారు వేరే అడ్డదారులు తొక్కాల్సిన అవసరం లేదు. ఆందోళనకర విషయాలు కాసులు కురిపిస్తూ, జాగ్రత్తలు సూచించే మాటలు పెడచెవిన బారినపడుతున్నప్పుడు, సహజంగా ఆందోళనకర విషయాలే వెల్లువెత్తుతాయి. సొమ్ము చేసుకుంటున్న సంస్థలుసందర్భం లేకుండా చెప్పిన కథనాల నుంచి కూడా కొంత భయం పుట్టుకొస్తూంటుంది. చెడు ప్రవర్తనను రేకెత్తించేందుకు కల్పించిన పరీక్ష లోపల తన మోడల్‌ ఒకటి, ఒక కల్పిత ఇంజినీర్‌ను బ్లాక్‌ మెయిల్‌ చేయడానికి ప్రయత్నించిందని ఒక ల్యాబ్‌ గతేడాది వెల్లడించింది. ఒక యంత్రం దాన్ని తయారు చేసినవారిపైనే ఎదురు తిరిగిందన్నట్లుగా దాన్ని గురించిన వార్తలు వచ్చాయి. బ్లాక్‌ మెయిల్‌ చేసేందుకు అవకాశం ఉందా అన్న సంగతిని నిగ్గు తేల్చుకునేందుకే ఆ పరీక్షను నిర్వహించారు. కనుక, అది చక్కదిద్దదగిన సమస్యే. విమర్శకుల సంఖ్యను పక్కనపెట్టండి. ఒక కంపెనీ తన ఉత్పత్తి ఏకంగా ఒక నాగరికతనే అంతమొందించవచ్చని చెబుతోందంటే, చరిత్రలోనే తాను అత్యంత ముఖ్యమైన దానిని తయారు చేస్తున్నానని ఇన్వెస్టర్లకు కూడా చాటుతోందన్నమాట. ఇతర సంస్థలు తాము అందుకున్న విజయాన్ని అందుకోకూడదనీ, వాటిని తమ సమస్థాయిని చేరుకోకుండా నిరోధించడానికి కొన్ని పెద్ద సంస్థలు అంతరించిపోవడం గురించిన మాటలను తెరపైకి తెస్తున్నాయనీ గూగుల్‌ బ్రైన్‌ సహ స్థాపకుడు ఆండ్రూ ఎన్జీ 2023 నుంచి వాదిస్తూ వస్తున్నారు. తాజా హెచ్చరికల్లో ‘సైన్స్‌ కన్నా సైన్స్‌ ఫిక్షన్‌ ఎక్కువగా ఉంది’ అని ఆండ్రూ ఇటీవల వ్యాఖ్యానించారు. సందేశానికి తగ్గట్లుగా నిధులు ప్రవహిస్తాయి. ఆంత్రోపిక్‌ సంస్థ, ఓపెన్‌ ఏఐ సంస్థకన్నా ఎక్కువగా 2026 మొదటి త్రైమాసికంలో అమెరికాలో ఫెడెరల్‌ లాబీయింగ్‌పై 1.6 మిలియన్ల డాలర్లను వెచ్చించింది. అమెరికాలో రెండు పెద్ద పొలిటికల్‌ యాక్షన్‌ కమిటీ (పీఏసీ) నెట్‌వర్క్‌లున్నాయి. వాటిలో ఒకదానికి ఓపెన్‌ ఏఐ అధ్యక్షుడు, ఆండర్సన్‌ హోరోవిట్జ్‌ స్థాపకులు నిధులు అందిస్తున్నారు. రెండవ దానికి ఆంత్రోపిక్‌ అండగా ఉంది. మధ్యంతర ఎన్నికలకు ఆ రెండు నెట్‌వర్క్‌లు కలసి సుమారు 175 మిలియన్ల డాలర్లను సమీకరించగలిగాయి. రెగ్యులేషన్‌ నామమాత్రంగానే ఉండేటట్లు చేస్తామనీ లేదా మరీ ఎక్కువగా ఉండేటట్లు చేస్తామనీ భయపెట్టి ఆ రెండు నెట్‌ వర్క్‌లు పబ్బం గడుపుకున్నాయి. నిజమైన సమస్యల సంగతి?ఏఐ వల్ల హాని లేదని చెప్పడం దీనంతటి అర్థం కాదు. ఏఐ కారణంగా ఆగస్టు నెలలో 1,16,175 లేఆఫ్‌ లు ప్రకటించారని చాలెంజర్‌; గ్రే–క్రిస్మస్‌ సంస్థలు వెల్లడించాయి. ఈ ఏడాది ప్రకటించిన మొత్తం లేఆఫ్‌లలో సుమారు 22% ఆగస్టులోనే సంభవించాయి. అయినా, ప్రపంచ నిరుద్యోగితా రేటు 4.9% గానే ఉంది. అంటే ఏమిటి? కొంత అలజడి ఉందికానీ, ఉద్యోగాలు అసలు లేకపోలేదు. పైకి కనిపించకుండా, కొన్ని సమస్యలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. మెషీన్లే కోడ్‌ రాసేస్తూండటం వల్ల యువ ఇంజినీర్ల నైపుణ్యం వెలతెలబోతోంది. డీప్‌ ఫేక్‌లు వచ్చిపడ్డాయి. పవర్‌ గ్రిడ్‌పై ఒత్తిడి పెరిగింది. ఇవన్నీ సంచలనం కాని, పరిష్కరించదగిన సమస్యలు కావడం వల్ల అంతగా వార్తలకెక్కడం లేదు. లేనిపోని భయోత్పాతం వల్ల పసలేని చట్టాలు కూడా రూపొందుతాయి. పదహారేళ్ళ లోపు బాలలకు ఆస్ట్రేలియా సోషల్‌ మీడియాను నిషేధించింది. నిషేధం తెచ్చిన మూడు నెలల తర్వాత కూడా, 10 నుంచి 15 ఏళ్ళ వయసు బాలల్లో 80% మందికి పైగా సోషల్‌ మీడియాను అంటిపెట్టుకునే ఉన్నారు. అమెరికన్లలో 52% మంది ఏఐ పట్ల కుతూహలంతోకన్నా ఆందోళనతో ఉన్నారనీ, 9% మంది మాత్రమే ఎక్కువ ఉత్సుకతతో ఉన్నారనీ ప్యూ సంస్థ ఇటీవల ఒక సర్వేలో కనుగొంది. అందులో కొంత ఆందోళన తెచ్చిపెట్టుకున్నది కాగా, కొంత వారికి అంటగట్టినది. అందరినీ మౌనంగా ఉండమని చెప్పడం దీని ఉద్దేశం కాదు. ఏఐపై గగ్గోలు పెడుతున్నవారినీ, దాని అవసరాన్ని కొనియాడుతున్నవారినీ ఒక చిన్న ప్రశ్న అడగవలసి ఉంది: మీరు చెబుతున్న మాటలను మేము నమ్మడం వల్ల మీకు కలుగుతున్న లాభం ఏమిటి? వాళ్లు చెబుతున్నదాన్ని ప్రచారంతోకాక, ఆధారాలను సరిచూసుకుని ఒక నిర్ణయానికి రండి. డా‘‘ మేడా పరమేశ్వర రెడ్డివ్యాసకర్త రిటైర్డ్‌ ఇండియన్‌ అమెరికన్‌ శాస్త్రవేత్త; రెడ్డి సెంటర్‌ ఫర్‌ క్రిటికల్‌ అండ్‌ ఇంటిగ్రేటెడ్‌ థింకింగ్‌ డైరెక్టర్‌

పరిమిత వనరులతో విశాల సమాజానికి ఉన్నత విద్యను దరిచేర్చే లక్ష్యంతో 1982 ఆగస్టు 26న ఏర్పడిన డాక్ట‌ర్ బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం దేశంలో ఉన్నత విద్యారంగాన్ని మలుపు తిప్పింది. సంపన్నులు, సుదూర ప్రాంతాలకు వెళ్లి చదువుకోగలిగిన వర్గాలకు మాత్రమే ఉన్నత విద్య అవకాశాలు ఉన్న రోజుల్లో ‘మీ ముంగిట విద్య’ నినాదంతో హైదరాబాద్‌ కేంద్రంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పడింది. 1980లో ఉన్నత విద్య గ్రాస్‌ ఎన్‌రోల్‌మెంట్‌ ఐదుశాతం ఉండగా 2023–24 నాటికి 30 శాతానికి పెరగడంలో సార్వత్రిక విద్యాసంస్థల పాత్ర ఎన్నదగింది. దేశంలో మొదటిదైన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం పేరును 1991లో ‘భారతరత్న బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం’గా ప్రభుత్వం మార్చింది. ఈ యూనివర్సిటీ ఈ నెల 7వ తేదీన తన 27వ స్నాతకోత్సవాన్ని నిర్వహించుకుంటోంది. ఆ రోజు మొత్తం 36,145 మందికి పట్టాలు ప్రదానం చేస్తోంది.ప్రారంభంలో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ వ్యాప్తంగా మొత్తం 23 జిల్లాల్లో కేవలం 26 కేంద్రాలతో 6,231 మంది విద్యార్థులతో మొదలైన ఈ ఓపెన్‌ యూనివర్సిటీ వటవృక్షంలా విస్తరించింది. ప్రస్తుతం ఏటా లక్ష ముప్పై వేల మంది అడ్మిషన్‌ తీసుకుంటున్నారు. మొత్తం ఆరు నుంచి ఆరున్నర లక్షల మంది రోల్స్‌లో ఉంటున్నారు. 2024 నుంచి యూనివర్సిటీ రాష్ట్ర విభజన చట్టానికి లోబడి సేవల్ని తెలంగాణకు పరిమితం చేసుకుంది. 10 ప్రాంతీయ సమన్వయ కేంద్రాలతో కలిపి 145 అధ్యయన కేంద్రాలు సేవలు అందిస్తున్నాయి. అదనంగా బి.ఇడి., బి.ఇడి.(స్పెషల్‌ ఎడ్యుకేషన్‌), ఎం. ఎ. (స్కూల్‌ ఎడ్మినిస్ట్రేషన్‌), ఎం.బి.ఎ. (హాస్పిటల్స్, హెల్త్‌కేర్‌ మేనేజ్‌ మెంట్‌) వంటి వృత్తి విద్యను అందించే 31 ప్రోగ్రాం సెంటర్లు ఉన్నాయి.ఎన్నో ప్రత్యేకతలువిద్యార్థులకు సులువుగా అర్థమయ్యే రీతిలో రూపొందించిన పాఠ్యపుస్తకాలు ఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటున్నాయి. యూనివర్సిటీ అందించే పాఠ్యపుస్తకాలు కాకుండా సామాజిక బాధ్యతతో పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యే వారి కోసం తక్కువ ధరలో ప్రత్యేకంగా పుస్తకాలు ముద్రించి అందిస్తోంది. యూనివర్సిటీ సర్టిఫికెట్, డిప్లొమా, డిగ్రీ, పీజీ నుంచి పిహెచ్‌.డి దాకా ప్రోగ్రామ్స్‌ అందిస్తోంది. సాధారణ బి.ఎ., బి.కామ్‌ వంటి కోర్సులతో పాటు సైన్స్, వృత్తివిద్య కోర్సులు అందుబాటులోకి తెచ్చింది. ఆడియో, వీడియో పాఠ్యాంశాలు, టెలికాన్ఫరెన్స్‌లు, యూట్యూబ్‌ ద్వారా పాఠ్యాంశాలు అందిస్తోంది. విశ్వవిద్యాలయం పూర్తిగా డిజిటల్‌ యూనివర్సిటీగా రూపాంతరం చెందే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. అందులో భాగంగా సొంతంగా అభ్యాస నిర్వహణ వ్యవస్థను ‘బోధి’ పేరిట అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చింది. తద్వారా వీడియో పాఠాలు, ఆన్‌లైన్‌ బోధన తరగతులు, ఇంటరాక్టివ్‌ రీసోర్సెస్‌ విద్యార్థులకు అందుబాటులో ఉంటాయి. మైక్రో క్రెడెన్షియల్స్, డిజిటల్‌ లైబ్రరీ వంటి వసతుల ద్వారా విద్యార్థులకు మెరుగైన విద్యను అందించే ఏర్పాట్లను యూనివర్సిటీ చేపట్టింది. 2013 నుంచే ఆన్‌లైన్‌ సేవలకు శ్రీకారం చుట్టింది. దీంతో అడ్మిషన్‌ రిజిస్ట్రేషన్, ఫీజుల చెల్లింపు, సర్టిఫికెట్ల జారీ వంటివన్నీ ఆన్‌లైన్‌లోనే చేసే అవకాశం కలిగింది. ఫలితంగా సేవల్లో నాణ్యత, వేగం పెరిగాయి.ఈ విద్యాసంవత్సరం నుంచి ఆన్‌లైన్‌లో ప్రోగ్రామ్స్‌ అందించడానికి యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్‌ కమిషన్‌ అనుమతి ఇచ్చింది. తొలి దశలో బి.కామ్‌.(తెలుగు, ఇంగ్లీష్‌ మీడియం), ఎమ్‌.కామ్‌., ఎమ్‌.బి.ఎ., ఎమ్‌.ఎ. (తెలుగు) ప్రోగ్రామ్స్‌ను అందిస్తోంది. ముఖ్యంగా గల్ఫ్‌ దేశాలకు ఉపాధి కోసం వెళ్లిన తెలుగువారికి ఈ ప్రోగ్రామ్స్‌ ఎంతగానో ఉపయోగపడతాయి. విద్యార్థులు విభిన్న భాషలు నేర్చుకోవడం, ప్రావీణ్యం సంపాదించడానికి వీలుగా యూనివర్సిటీ ‘లాంగ్వేజ్‌ లెర్నింగ్‌ సెంటర్‌’ను ఏర్పాటు చేస్తోంది. ఫ్రెంచ్, కొరియన్, జపనీస్, జర్మన్, స్పానిష్‌లకు సంబంధించి ఓపెన్‌ మూక్స్‌ సర్టిఫికెట్‌ కోర్సులను ప్రారంభించనుంది.కాలానుగుణంగా వస్తున్న మార్పులకు ధీటుగా విద్యార్థుల్ని తయారు చేయడంతో పాటు అధ్యాపకుల్లో నైపుణ్యాలు పెంపొందించు కునేందుకు వీలుగా కృత్రిమ మేధస్సు కేంద్రాన్ని (ఏఐ ల్యాబ్‌) ఏర్పాటు చేసింది. యూనివర్సిటీ అధ్యాపకులకు శిక్షణ ఇవ్వడంతో పాటు తెలంగాణలోని 1,500 మంది ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులకు 15 రోజుల పాటు ‘ఏఐ ఫర్‌ టీచర్స్‌’ శిక్షణ అందించారు. విశ్వ విద్యాలయం లక్షలాది మంది జీవితాల్లో వెలుగులు నింపింది. అడవి బిడ్డలుగా నాగరిక సమాజానికి దూరంగా ఉంటున్న చెంచు, గోండు, కోయ వంటి అభివృద్ధికి నోచుకోని గిరిజన తెగలు, వికలాంగులు, ట్రాన్స్‌జెండర్‌ విద్యార్థులకు యూనివర్సిటీ ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది. మొత్తం విద్యార్థుల్లో యాభై శాతం మహిళలే. పేదలు, బడుగు, బలహీన వర్గాలకు చెందినవారు 80 శాతం పైమాటే.ఇదీ చ‌ద‌వండి: అస‌లు 'చూడ‌టం' అంటే ఏమిటి?గిరిజన వర్గాలకు చెందిన విద్యార్థులకు పెద్ద ఎత్తున ఆర్థిక సహాయం అందించడానికి ‘జ్యోతిరెడ్డి ఫౌండేషన్‌’తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. 18–27 మధ్య వయస్కులైన విద్యార్థులు రిజిస్టర్‌ చేసుకుంటే చదువుకుంటూనే వివిధ సంస్థల్లో పనిచేయడం ద్వారా నెలకు ఏడు నుంచి ఇరవైనాలుగు వేల స్టైపండ్‌ పొందే అవకాశం లభిస్తుంది. తమ విద్యార్థుల్లో నైపుణ్యాల్ని పెంపొందించి వారికి ఉపాధి అవకాశాల్ని దరిచేర్చేందుకు యూనివర్సిటీ అనేక సంస్థలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుని శిక్షణ కార్యక్రమాలకు శ్రీకారం చుట్టింది. బెజవాడ విల్సన్, ఎన్‌. బలరామ్, కట్టా హైమావతి, సూర్య ధనంజయ్, సాధు నరసింహారెడ్డి వంటి ఉన్నత స్థానాల్లో ఉన్నవారు ఇక్కడ చదివినవారే. ఈ ఏడాది స్నాతకోత్సవంలో ప్రముఖ దర్శకుడు బి. నరసింగరావు గౌరవ డాక్టరేట్‌ అందుకోనున్నారు.- డాక్ట‌ర్ ఎల్వీకే రిజిస్ట్రార్, అంబేద్కర్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం

(టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం 2026 పట్టభద్రుల సాత్నకోత్సవంలో విద్యార్థులను ఉద్దేశించి ఆ యూనివర్శిటీ ప్రెసిడెంట్‌, పరిశోధకుడు ఫుజియీ తెరూర్‌ చేసిన ప్రసంగ సంక్షిప్త పాఠం)ఈ రోజు బ్యాచిలర్స్, మాస్టర్స్, డాక్టోరల్, ప్రొఫెషనల్‌ డిగ్రీలు అందుకుంటున్న మీ అందరికీ నా హృదయపూర్వక అభినందనలు. 2016, ఏప్రిల్‌లో కుమమోటో భారీ భూకంపం వచ్చిన సరిగ్గా పదేళ్ల తర్వాత... గత జూలైలో, అదే కుమమోటో ప్రాంతంలో మరో పెద్ద భూకంపం సంభవించింది. మీ అందరికీ గుర్తుండేఉంటుంది. ఎన్నో ఇళ్లు ధ్వంసమయ్యాయి. విద్యుత్, మంచినీటి సరఫరా నిలిచిపోయింది. చాలామంది తమ ఇళ్లను వదిలి నిర్వాసితులుగా వెళ్లాల్సి వచ్చింది. జపాన్‌ దీవులు ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా భూకంపాలు వచ్చే ప్రాంతాల్లో ఒకటి. భూమి లోపల ఉండే రాళ్లలోని పొరలు (ఫాల్ట్స్‌) హఠాత్తుగా జారడం వల్ల భూకంపాలు వస్తాయి. అయితే భూకంపాల గురించి ఇప్పటికీ మనకు పూర్తి సమాచారం తెలియదు. అవి ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఏ స్థాయిలో సంభవిస్తాయో ముందే చెప్పలేం. భూమి ప్రకంపనాలను నిరంతరం నమోదు చేసే ‘సీస్మోగ్రాఫ్‌’ పరికరాలను సుమారు 150 ఏళ్ల క్రితం తయారు చేశారు. 1923 నాటి గ్రేట్‌కాంటో భూకంప సమయంలో... టోక్యో, యోకోహామా నగరాలను ఊపేసిన ప్రకంపనాలు ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నాయంటే, సీస్మోగ్రాఫ్‌ల ముల్లులు పరిమితి దాటి బయటకు వచ్చేశాయి. 21వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి జపాన్‌ అంతటాకొత్త, అత్యధిక సామర్థ్యం గల సీస్మోగ్రాఫ్‌లను అమర్చారు. భూమి ఉపరితలంలో వచ్చే మార్పులను మ్యాపింగ్‌ చేయడానికి శాటిలైట్‌ (ఉపగ్రహం) పరిశీలనలను కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. మన దగ్గర ఎన్ని రకాల పరిశీలనా డేటా, సమాచారం ఉన్నప్పటికీ... భూమి లోపల జరుగుతున్న వాస్తవ భూకంప దృశ్యా లను నేరుగా చూడలేకపోతున్నాం. మనం చేయగలిగిందల్లా ఆ లోపలి మార్పులను మసకగా ఉన్న ఒక అద్దంలోంచి చూసినట్లు ఊహించడం మాత్రమే. ఇక్కడే మనకు ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఎదురవుతుంది. మన కంటికి కనిపించని దాన్ని మనం ఎలా గ్రహించగలం? అసలు ఒక వస్తువు ‘కనిపించడం’ అంటే ఏమిటి? కనిపించని దాన్ని గ్రహించడం ఎలా?శరీరధర్మ శాస్త్రం (ఫిజియాలజీ) ప్రకారం... చూడటం అనేది కంటిలోకి కాంతి ప్రవేశించడంతో మొదలవుతుంది. కంటిలోని ‘రెటీనా’ ఆ కాంతిలోని సమాచారాన్ని విద్యుత్‌ సంకేతాలుగా మార్చి మెదడుకు పంపుతుంది. మెదడు ఆ సంకేతాలను అర్థవంతమైనదృశ్యంగా మారుస్తుంది. కాబట్టి చూడటం అంటే కేవలం కళ్లుకాంతిలోని సమాచారాన్ని స్వీకరించడం మాత్రమే కాదు, ఆ సమాచారాన్ని మన మెదడు ఎలా అర్థం చేసుకుంటుంది అనే దానిపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.జీవుల పరిణామ క్రమంలో, కన్ను ఏర్పడటం అనేది ఒక గొప్ప మలుపు. కేంబ్రియన్‌ కాలంలో జీవించిన ‘ట్రైలోబైట్స్‌’ అనే పురాతన సముద్ర జీవులను చూపున్న తొలి జీవులుగాభావిస్తారు. మొదట్లో వాటికి వెలుతురును మాత్రమే గుర్తించగలిగే సరళమైన అవయవాలు ఉండేవి. కాలక్రమేణా అవి ఆకారాన్ని గుర్తుపట్టే, కదలికలను కనిపెట్టే, దూరాన్ని అంచనా వేసే కళ్లుగా మారాయి.సుమారు 50 కోట్ల ఏళ్ల క్రితం జరిగిన ‘కంబ్రియన్‌ విస్ఫోటనం’తో జీవుల సంఖ్య ఆకస్మాత్తుగా పెరిగింది. శిలాజాలుగా మారిన జీవుల సంఖ్య ఎన్నో రెట్లయింది. జీవులు గట్టి పెంకులు, అస్థిపంజ రాలను పెంచుకున్నాయనడానికి ఇదొక నిదర్శనం. దీని వెనుక జీవుల మధ్య మనుగడ కోసం జరిగిన తీవ్రమైన పోటీ ఉంది. ఆ పోటీకి ‘చూపు’ రావడమే ప్రధాన కారణం. చూడగలిగే శక్తి రాగానే జీవులు గ్రహించే సమాచారం విపరీతంగా పెరిగింది. అవి తమ ఆహారాన్ని వేగంగా వెతికి పట్టుకోగలిగాయి. శత్రువులను త్వరగా గుర్తించి, వాటి నుండి తప్పించుకోవడం, దాక్కోవడం నేర్చు కున్నాయి. మానవ కంటి పరిమితులను దాటి...మైక్రోస్కోప్‌ (సూక్ష్మదర్శిని) మనకు సూక్ష్మజీవులు, కణాల ప్రపంచాన్ని చూపించింది; టెలిస్కోప్‌ (దూరదర్శిని) సుదూర నక్షత్రాలను పరిశీలించేలా చేసింది; ఎక్స్‌ రేలు ఘన పదార్థాల లోపల, మానవ శరీరం లోపల ఉన్న అవయవాలను చూపించాయి. సైన్స్ చరిత్ర అంటేనే మానవ కంటి పరిమితులను అధిగమించిన చరిత్ర. వందసార్లు వినడం కంటే ఒక్కసారి చూడటం మేలు. కెమెరాలు, శాటిలైట్లు, అంతరిక్ష నౌకల ద్వారా మానవుడు తన కంటి పరిమితులను దాటి సృష్టిని కొత్త కోణంలో చూడగలుగుతున్నాడు. నేను స్వయంగా మైక్రోఫ్లూయిడ్‌ పరికరాలు కలిగిన చిన్న అండర్‌ వాటర్‌ రోబోలను సముద్ర గర్భంలోకి పంపాను. సూర్యకాంతి కూడా చేరని ఆ చీకటి సముద్రంలో, నీటిలోని మైక్రో–ఆర్గానిజమ్స్‌ జన్యు సమాచారాన్ని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. అది మానవ దృష్టిని సముద్ర లోతుల్లోకి తీసుకెళ్లే ఒక ప్రయత్నం.ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్(ఏఐ) అభివృద్ధి చెందడం కూడా ఒక రకమైన కొత్త కన్ను పరిణామ క్రమమే! సెల్ఫ్‌ డ్రైవింగ్‌ కార్లు, పారిశ్రామిక రోబోలు, ఫేషియల్‌ రికగ్నిషన్, మెడికల్‌ ఇమేజింగ్‌ లలో యంత్రాలకు కొత్త రకం కళ్లు వచ్చాయి. ఇవి కేవలం ఫోటోలు తీయడమే కాదు, అక్కడ ఏముందో గుర్తించగలవు. పూర్వం కంబ్రి యన్‌ కాలంలో మాదిరిగానే, ఈ కొత్త ‘ఏఐ కళ్లు’ కూడా మనప్రపంచాన్ని మార్చడం ప్రారంభించాయి. అయితే, మనం చూసే శక్తిఎంత పెరిగినప్పటికీ, కేవలం చూడటం వల్లే ప్రపంచం మొత్తం అర్థమైపోదు. అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక సమాచారాన్ని మరో సమాచారంతో పోల్చాలి, దాని అర్థాన్ని వెతకాలి, దాన్ని విశ్లేషించాలి. నేటికీ మనం చూడలేనివెన్నో!మనకు కనిపించనంత మాత్రాన అక్కడ ఏమీ లేదని అర్థం కాదు. అలాంటి తెలియని ప్రాంతాల్లోనే మన ప్రస్తుత జ్ఞానాన్ని మార్చే, కొత్త భవిష్యత్తును ఇచ్చే తాళంచెవులు దాగి ఉంటాయి. ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కేవలం చూడటం ఒక్కటే సరిపోదు. మనం అందరం ఒకే వస్తువును చూస్తున్నప్పటికీ... ప్రతి ఒక్కరికీ అది ఒకేలా కనిపించకపోవచ్చు. కొంతకాలం క్రితం, నేను టోక్యో యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ ది ఆర్ట్స్‌ అధ్యక్షులైన ఆర్టిస్ట్‌ కట్సుహికో హిబినోతో మాట్లాడాను. ఆయన ఒక మాట చెప్పారు. వంద మందిని ఒక యాపిల్‌ పండు బొమ్మ గీయమంటే... ఏ ఇద్దరి బొమ్మలూ ఒకేలా ఉండవు. అందరూ ఒకే పండును ఊహించి నప్పటికీ... దాని ఆకారం, రంగు, ఆకృతిని వేర్వేరుగా చూస్తారు. వారి మెదడు పనిచేసే విధానం, వారు యాపిల్‌ను తాకినప్పుడు లేదా రుచి చూసినప్పుడు పొందిన అనుభూతులు వేర్వేరుగా ఉండ టమే దీనికి కారణం అని చెప్పారు. బొమ్మ గీయడం అనేది మన మధ్య ఉన్న తేడాలను చూపిస్తుంది, అలాగే ఆ తేడాలను గౌరవించడం నేర్పుతుంది.ఇతరుల ఆలోచనలను, వారి దృక్పథాలను తెలుసుకోవడంలో గొప్ప విలువ ఉంది. ఒక విషయం ఇతరులకు ఎలా కనిపిస్తుంది? వారు దాని నుంచి ఏమి గ్రహిస్తున్నారు? అని తెలుసుకున్నప్పుడు, మనకు తెలియని ప్రపంచాలు ఉన్నాయని అర్థమవుతుంది. ఇక్కడే ‘సంభాషణ’ అసలు అర్థం ఉంది. కన్ఫ్యూషియస్‌ బోధనలలో ఒక మాట ఉంది: ‘గొప్ప ఆలోచనలు ఉన్నవారు సామరస్యాన్ని కోరు కుంటారు. అందరూ ఒకేలా ఉండాలని అనుకోరు. అల్ప ఆలో చనలు ఉన్నవారు మాత్రం అందరూ ఒకేలా ఉండాలనుకుంటారు. కానీ ఐక్యతను కోరుకోరు’.అంటే మన చుట్టూ ఉన్నవారితో కలిసి మెలిసి ఉండాలి, కానీ అందరిలాగే మన ఆలోచనలను మార్చేసు కోకూడదు. సంభాషణ అంటే మన ఆలోచనలను ఇతరులపై రుద్దడం కాదు. లేదా ఎవరితోనో ఊరికే ఏకీభవించడం కాదు. వ్యత్యాసాలను అంగీకరిస్తూనే అవగాహనను పెంచుకోవడం. ఇతరు లను అర్థం చేసుకోవడానికి వేసే ప్రశ్న వేరు.. ఇతరులను ఓడించ డానికి వేసే ప్రశ్న వేరు. చూడటానికైనా, ప్రశ్నించడానికైనావినయం, ఊహాశక్తి చాలా అవసరం.హోసే విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్‌ షోజో ఫుజితా పరిశోధ కులను తరచుగా రెండు ప్రశ్నలు అడిగేవారు: ‘మీరు ఆ పుస్తకాన్ని ఎన్నిసార్లు చదివారు? మీరు తయారు చేసిన ముసాయిదాను ఎన్నిసార్లు తిరగరాశారు?’ వేగంగా సమాచారం కోసం ఏఐ సమ్మరీలపై ఆధారపడే ఈ రోజుల్లో, ఒకే పుస్తకాన్ని పదే పదే చదవడం సమయం వృథా అనిపించవచ్చు. కానీ, లోతుగా పరిశీలించడమే విశ్లేషణకు, అవగాహనకు పునాది. పరిశీలన అనేది ఒకే చూపుతో పూర్తయిపోదు. సమాచారాన్ని సరిగ్గా విశ్లేషించాలన్నా, ఒక పుస్తకాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవాలన్నా దాన్ని పదే పదే చదవాలి. సంభాషణ కూడా అంతే!

జీవితంలో ఏది లేకున్నా, పరుగైతే ఉండాలి. పరుగు అంటే ఆశయం. ఆశయం లేకపోతే ఊపిరి లేనట్లే. నువ్వు 400 మీటర్ల ‘ఫినిష్‌ లైన్‌’ను టచ్‌ చేశావంటే అది రికార్డ్‌ను సెట్‌ చేయటమైనా అయుండాలి, లేదంటే, రికార్డ్‌ను బ్రేక్‌ చేయటమైనా అయుండాలి. ట్రాక్‌ మీద ఉన్నంతవరకు నీ అడుగులు నీ గుండెలో కొట్టుకుంటూనే ఉండాలి. హర్డిల్స్‌ ఉంటాయి. ఎగిరి దూక వలసిందే; బర్డెన్స్‌ ఉంటాయి. పరుగులు సాగవలసిందే. నువ్వొక చిన్న గ్రామంలో పుట్టొచ్చు. పేద కుటుంబంలోని ఆరుగురు పిల్లల్లో నువ్వొకరు కావచ్చు. నీ ఆశను మీ నాన్న తన భుజాల మోస్తున్నప్పుడు; నిన్ను కన్నట్లే నీ కలను కూడా మీ అమ్మ తన ఒడిలో కంటున్నప్పుడు నీ పరుగును ఇక ఆపేదెవరు?!స్పైక్‌ షూస్‌ లేవు. నీ ఉత్త కాళ్లు నీకు లేవా?! రబ్బర్‌ ట్రాక్‌లు లేవు. మీ ఊళ్లో పొలాల గట్లు లేవా, రైలు పట్టాల రోడ్డు లేదా, సముద్ర తీరం లేదా?! గట్ల ఎగుడు దిగుళ్లు, పట్టాల కంకర గుట్టలు, తీరంలో ఇసుక దిబ్బలు... ఎంత బలం నీ కాళ్లకు! ఎంత వేగం నీ పాదాలకు! ఎన్ని స్ప్రింగులు నీ దూకుడుకు! సౌకర్యాలు లేవు. సదుపాయాలు లేవు. పోటీలకు వెళ్లాలి. రిజర్వేషన్‌ టిక్కెట్లు లేవు. కిక్కిరిసిన రైలు బోగీలో కూలబడటానికైనా చోటు లేదు. బస్సులో సీటు లేదు. మైళ్లకు మైళ్లు నిలబడుకుంటూనే నీ ప్రయాణం మొత్తం! నిద్రకు లోబడ్డావా నీ స్టేషన్‌ దాటిపోతుంది. నీ స్క్రాచ్‌ లైన్‌లో నువ్వు లేకుండానే స్టేడియంలో పిస్టల్‌ బ్యాంగ్‌ మోగుతుంది. పడుతూలేస్తూ కాదు, పరుగులు పెడుతూ నువ్వు నీ ట్రావెల్‌ బ్యాగ్‌ను విసిరికొట్టి నీ ట్రాక్‌ను రీచ్‌ అవ్వాలి. రెఫరీ ‘అన్‌ యువర్‌ మార్క్స్‌’ అనగానే, నిలబడి నిలబడి ఉన్న నీ కాళ్లను బ్లాక్స్‌పై బలంగా మోపాలి. తూలుతున్న నీ శరీరాన్ని ముందుకు వంచి, గాలి వేగంతో దూసుకెళ్ల డానికి సిద్ధం కావాలి. విజయం నీదే అవ్వాలి. జీవితం నిన్ను పెట్టించే పరుగుల ముందు, నువ్వు తీసే 400 మీటర్ల పరుగెంత? నువ్వు లాస్‌ ఏంజెల్స్‌ వెళ్తున్నావ్‌!! నీకు డైటీషియన్‌లు లేరు. నీకంటూ చెఫ్‌లు లేరు. వెళ్లిన చోట నువ్వు బ్రెడ్‌ తినాలి. బటర్‌ తినాలి. వేయించినవి ఇంకేవో తినాలి. తినలేవు. తింటే కడుపు అప్‌సెట్‌ అవుతుంది. కళ్లు తిరగొచ్చు. కాళ్లు తడబడొచ్చు. ఇంటి నుంచి బియ్యం తీసుకెళ్లు. బియ్యంతో నీ హోటల్‌ గదిలోనే గంజి చేసుకో. నిమ్మ ఊరగాయ చప్పరిస్తూ ఆ అమృతంతో ఆకలి తీర్చుకో. ప్రపంచ ఛాంపియన్లకు గట్టి పోటీ ఇవ్వటానికి ఆ మాత్రం సత్తువ సరిపోదా? నీ మనోబలం ఎలాగూ ఉంటుంది. అసలు మీ ఊళ్లోనే నీ ఆశకు ఎన్నిఅడ్డంకులు! అందమైన నీ కలల్లోకి గుంపులు గుంపులుగా ఎన్నెన్ని దయ్యాలు! ‘‘అమ్మాయి పరుగెత్తటం ఏంటి?!’’ అంటారు. నువ్వు మౌంటెనీర్‌ అవాలనుకుంటే, ‘‘అమ్మాయి కొండలెక్కటం ఏంటి?!’’ అంటారు. నువ్వు స్పోర్ట్స్‌ వేర్‌ తొడుక్కుంటే, ‘‘అమ్మాయి పొట్టి దుస్తులు వేసుకోవడం ఏంటి?!’’ అంటారు. అని ఊరుకోరు!మీ ఇంటికి వస్తారు. ‘‘పిల్లని అలా వదిలేశారేంటి?’’ అని మీ అమ్మానాన్నను నిలదీస్తారు. మీ చెల్లెళ్ల వైపు చూసి, ‘‘మీరూ మీ అక్కలా తయారవకండి’’ అంటారు. ఏదెలా ఉన్నా నీ పరుగు ఆగకూడదు. ఎం.డి. వలసమ్మ 58.47 నిమిషాల రికార్డును పి.టి. ఉష బ్రేక్‌ చేయాలి. పి.టి. ఉష 55.42 నిమిషాల రికార్డును, విద్యా రామ్‌రాజ్‌ బ్రేక్‌ చేయాలి. విద్యా రామ్‌రాజ్‌ 54.75 నిమిషాల రికార్డును మరొక అమ్మాయి వచ్చి బ్రేక్‌ చేయాలి. ‘రిలే రేస్‌’ బ్యాటన్‌ని ఒకరి చేతికి ఒకరు అందించుకున్నట్లు, తరం నుంచి తరానికి అమ్మాయిలు ఒకరి ‘ఊపిరి’ని ఒకరు గుప్పెట పట్టాలి. ఒక్క అంగలో వెళ్లి కలల కాంతి రేఖపై తమ పాదముద్ర వేయాలి.

ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీలో ప్రసంగించిన ట్రంప్‌కు, శ్వేతసౌధంలో జిన్‌పింగ్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చిన ట్రంప్‌కు మధ్య వ్యత్యాసాన్ని అంతర్జాతీయ సమాజం గుర్తిస్తున్నది. ఇరాన్‌ను నాశనం చేస్తానని హూంకరించిన ట్రంప్‌ ఎక్కడ? విమానాశ్రయంలో సతీ సమేతంగా జిన్‌పింగ్‌కు స్వాగతం పలికిన ట్రంప్‌ ఎక్కడ? ట్రంప్‌ విలక్షణ మనస్తత్వాన్ని, దౌత్యనీతిని రాజకీయ పరిశీలకులు జాగ్రత్తగా విశ్లేషిస్తున్నారు.ట్రంప్, జిన్‌పింగ్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో కీలకమైన ఒప్పందాలు కానీ, నిర్ణయాలు కానీ లేవు. సమావేశంలో జిన్‌పింగ్‌దే పైచేయిగా కన్పడుతున్నది. అమెరికా చైనాను తనతో సమవుజ్జీగా, సమ అగ్రరాజ్యంగా పరిగణిస్తున్నట్లు స్పష్టమైన సంకేతాలు వెలువడ్డాయి. ఇది జిన్‌పింగ్‌కు చెప్పుకోదగిన రాజకీయ విజయం. జిన్‌పింగ్‌ ఈరోజు కోసం ఎన్నో ఏళ్ళుగా వేచి చూస్తు న్నాడు. ఫ్రాన్స్, యూకే, జర్మనీ, ఇటలీ వంటి యూరోపియన్‌ దేశాధినేతలు, ఉక్రెయిన్‌ అధ్యక్షుడు జెలెన్‌స్కీ వంటి నేతలతో ట్రంప్‌ వ్యవహార శైలికి; పుతిన్, జిన్‌పింగ్‌లతో వ్యవహార శైలి హస్తి మశకాంతరము.దూకుడు–పరిణతిట్రంప్‌ మనస్తత్వం విలక్షణమైనది. దూకుడు శైలితో బెదిరింపు ప్రధానంగా అన్ని దేశాలతో వ్యవహరిస్తున్నాడు. అధ్యక్షుని హోదాలో అమెరికా దేశపు పూర్తి బలాన్ని చూపడానికి ఉత్సాహం చూపిస్తాడు. వ్యక్తిగత పొగడ్తలకు ప్రాధాన్యతనిస్తాడు. వ్యాపార, ఆర్థిక లాభా లకు, లావాదేవీలకు పెద్దపీట వేస్తాడు. కొంత చిన్నపిల్లల మనస్తత్వం కూడా ప్రస్ఫుటంగా కన్పడుతుంది. తను చెప్పిన మాట అందరూ వినాలి. తన మాటే వేదమనే మంకుపట్టు. అందరికంటే ముందు తనే అన్ని విషయాలను ప్రపంచానికి తెలియపర్చాలని ఉవ్విళ్లూరుతుంటాడు. ఈ బలహీనతలను వినియోగించుకొని పాకిస్తాన్‌ సైన్యాధ్యక్షుడు ఆసిఫ్‌ మునీర్‌ ట్రంప్‌కు దగ్గరయ్యాడు. తనకు నచ్చకపోతే కనీస దౌత్య మర్యాదలను కూడా ట్రంప్‌ పాటించడు. ఉదాహరణకు ఇటలీ ప్రధాని మెలోని తనతో ఫొటో కోసం వెంపర్లాడిందని పదిమందిలో పదే పదే చెప్పాడు. వైట్‌ హౌస్‌లో సమావేశమైనప్పుడు మీడియా సాక్షిగా జెలెన్‌స్కీని తూల నాడాడు. ఈ అహంకార, దుడుకు వైఖరి ఆధారంగానే ట్రంప్‌నుఅంచనా వేయకూడదు. ట్రంప్‌ తాను అమెరికా అధ్యక్షుడిగా మాట్లాడుతున్నాననే స్పృహ చూపించడు. కానీ రష్యా, చైనా, భారత్‌ లతో చాలావరకు సంయమనాన్ని పాటిస్తున్నాడు. బలవంతులలో వ్యవహరించేటప్పుడు, తన మాదిరి అహంకార స్వభావ వ్యక్తులతో వ్యవహరించేటప్పుడు ట్రంప్‌ పరిణితిని ప్రదర్శిస్తున్నాడు. ఉదాహర ణకు జిన్‌పింగ్, పుతిన్‌లను తన స్నేహితులుగా అభివర్ణిస్తాడు. విచిత్రంగా ఉత్తర కొరియా అధ్యక్షుడు కిమ్‌ను కూడా తన మిత్రుడిగా పరిగణిస్తాడు. ఇటీవల, ఉత్తర కొరియాను లక్ష్యంగా చేసుకొని ప్రతి సంవత్సరం అమెరికా–దక్షిణ కొరియాలు సంయుక్తంగా నిర్వహించే సైనిక విన్యాసాలను పూర్తిగా కుదించి దాదాపుగా అపేశాడు. అణ్వస్త్ర సామర్థ్యం కల్గిన ఉత్తర కొరియా అధ్యక్షుడు కిమ్, ట్రంప్‌లాగా దూకుడు నిర్ణయాలు తీసుకోవటంలో సిద్ధహస్తుడు. బెదిరింపు–ప్రశంసట్రంప్‌ రెండవసారి గెలుపుతో వైట్‌హౌస్‌లోకి భారతదేశపు మిత్రుడు వచ్చాడనుకున్న ఆనందం భారత్‌కు ఎక్కువకాలం నిలవ లేదు. ట్యారిఫ్‌ వార్‌తో మొదలుపెట్టి, రష్యా నుండి చమురు కొను గోలు విషయంలో బెదిరింపులు, హెచ్‌1బీ వీసాలపై కఠిన ఆంక్షలు, ప్రస్తుతం మళ్లీ వంద శాతం సుంకాల వరకు భారత్‌ ఎడల ట్రంప్‌ వైఖరి ఒక మిత్రదేశపు వైఖరి ఎంతమాత్రమూ కాదు. రాజకీయంగా కూడా వ్యక్తిగతంగా ప్రధాని మోదీని ఇరుకున పెట్టే దిశలో పదేపదే తానే ఇండియా–పాకిస్తాన్‌ మధ్య యుద్ధాన్ని (ఆపరేషన్‌సిందూర్‌ను) ఆపానని ప్రకటించాడు.జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే– ఒకవైపు బెదిరించి, భారత్‌ సహనాన్ని పరీక్షిస్తూనే, మరొకవైపు తాను అమెరికన్‌ ప్రయోజనాలను పరిరక్షి స్తున్నట్లు మోదీ నిబద్ధతతో భారత్‌ ప్రయోజనాలను పరిరక్షిస్తు న్నాడంటాడు. మోదీ తనకు మంచి మిత్రుడనీ, కఠినంగా బేర సారాలు ఆడే వ్యక్తి (టఫ్‌ నెగోషియేటర్‌) అనీ ప్రశంసిస్తాడు. ఓవైపు బెదిరిస్తూనే మరోవైపు ప్రశంసించటం ప్రత్యేక శైలి దౌత్యనీతి. వ్యక్తిగతంగా ట్రంప్‌ వ్యవహార శైలి విషయంలో సమస్యలు, భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తిమంత మైన దేశానికి ట్రంప్‌ అధ్యక్షుడనే విషయాన్ని అందరూ గుర్తించాలి. మనకిష్టమున్నా లేకున్నా ట్రంప్‌తో వ్యవహారం, దౌత్యం నెరపాల్సిందే. ప్రపంచంలో అతి పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ అయిన అమెరికా వాణిజ్యం మనకు లాభదాయకం. అమెరికాలో మనకు వాణిజ్య మిగులు ఉన్నది. 1.6 మిలియన్ల భారతీయులు యూఎస్‌ఏలో పని చేస్తున్నారు. సుమారు 3.7 లక్షల మంది అమెరికాలో చదువుకుంటు న్నారు. సమారు 1.5 మిలియన్ల భారత సంతతి ప్రజలు అమెరికన్‌ పౌరసత్వాన్ని పొంది అక్కడ నివసిస్తున్నారు. పొరుగున పాకిస్తాన్, చైనాలతో సరిహద్దు సమస్యలు, సీమాంతర ఉగ్రవాదం నేపథ్యంలో ప్రపంచ అగ్రరాజ్యమైన అమెరికాతో సత్సంబంధాలు కలిగిఉండటం అభిలషణీయం. మౌనం–ప్రయోజనంఅమెరికాపై ఆధారపడుతూ ట్రంప్‌ను నేరుగా ఎదుర్కోవటం కొరివితో తల గోక్కోవటమే. ఈ విషయంలో మార్క్‌ కార్నీ (కెనడా), నరేంద్ర మోదీ (భారత్‌) మంచి ఉదాహరణలుగా ఉన్నారు. భారత్, కెనడా రెండు దేశాలకు అమెరికాతో సత్సంబంధాలు కీలకం. కానీ రెండు దేశాలు ట్రంప్‌కు సాగిలపడి మోక రిల్లటానికి సిద్ధంగా లేవు. ఇతర దేశాధినేతలతో పోల్చితే కార్నీ, మోదీల పరిస్థితి అడకత్తెరలో పోకచెక్క. ఇరుదేశాధినేతలు చాలా సమయస్ఫూర్తితో, పరిణతితో ట్రంప్‌తో నెగ్గుకొస్తున్నారని చెప్పు కోవాలి. ట్రంప్‌ దుర్భాషలకు వీరు నేరుగా ఎప్పుడూ సమాధానం చెప్పరు. కానీ తమదైన శైలిలో తమ దేశాల ప్రయోజనాలను కాపాడే చర్యలు నిష్కర్షగా తీసుకొంటున్నారు. ట్రంప్, కెనడాను 51వ రాష్ట్రంగా అభివర్ణించాడు. ‘లేక్‌ ఒంటా రియో’ పేరును ‘లేక్‌ అమెరికా’గా మార్చుతూ ఉత్తర్వులు జారీ చేశాడు. ఈ విషయంలో కార్నీ నేరుగా ట్రంప్‌ను నిందించలేదు. ఎప్పటికీ ‘లేక్‌ ఒంటారియో’గానే ఉంటుందని ప్రకటించి ఆగి పోయాడు. కానీ ట్రంప్‌ వేసిన ట్యారిఫ్‌లకు ప్రతిగా కెనడా తన ప్రయోజనాలను రక్షించుకోవటానికి అన్ని చర్యలు తీసుకున్నది. ట్రంప్‌ భారత్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థను ‘మృత ఆర్థిక వ్యవస్థ’గా అభి వర్ణించినా, ఆపరేషన్‌ సిందూర్‌ను ఆపేశానని పదే పదే ప్రకటించినా, ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధాన్ని భారత్‌ పోషిస్తున్నదని నిందించినా, మోదీ ఏనాడూ వాదనలోనికి దిగలేదు. కానీ భారత్‌ ప్రయోజనాల రక్షణకు, ఆ దేశంతో వాణిజ్య ఒప్పందపు చర్చలలో కఠినంగా వ్యవహరిస్తున్నాము. అయితే, మొన్న విదేశాంగ మంత్రి జైశంకర్‌ ‘నా ప్రధాన ఆందోళనల్లో ఒకదాన్ని నా భాగస్వామి పూర్తిగా అర్థం చేసుకోకపోతే, దాని ప్రభావం సంబం«ధాలపై స్పష్టంగా ఉంటుంది’ అని గట్టిగానే మాట్లాడారు. కానీ దాన్ని ఇంకా మన విధానంగా భావించలేము. స్థూలంగా పరిశీలిస్తే భారత్, కెనడా, రష్యా, చైనాలు ట్రంప్‌ వ్యక్తిగత ప్రకటనలు, దూషణలకు, తిరస్కారాలకు ప్రతిస్పందించకుండా, చేతల విషయంలో తమ తమ దేశాల ప్రయోజనాలను కాపాడుకొంటూ ట్రంప్‌కు నిజమైన దౌత్య నీతిని బోధిస్తున్నాయి.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు-గురజాల శ్రీనివాసరావు

పాడ్‌కాస్ట్‌: వరల్డ్‌ విత్‌ ఇయాన్‌ బ్రెమర్‌జి–జీరో మీడియాఅతిథి:ఆంటోనియో గుటెర్రెస్,ఐరాస సెక్రెటరీ జనరల్‌హోస్ట్‌:ఇయాన్‌ బ్రెమర్‌పొలిటికల్‌ సైంటిస్ట్,జి–జీరో మీడియా ఫౌండర్‌ ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ జనరల్‌ ఆంటోనియో గుటెర్రెస్‌ ఐదేళ్ల రెండో పదవీకాలం ఈ ఏడాది డిసెంబర్‌ 31తో ముగుస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో ‘జి–జీరో వరల్డ్‌’ పాడ్‌కాస్ట్‌లో ప్రసారమైన ఆయన తాజా ఇంటర్వ్యూ ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకుంది. ప్రపంచం నేడు ఎదుర్కొంటున్న తీవ్ర సంక్షోభాలను పరిష్కరించటంలో ఐక్యరాజ్యసమితికి ఉన్న పరిమితులపై ఆయన తన స్పష్టమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశారు. పెరుగుతున్న ‘చట్టవిరుద్ధత’, ఆర్థిక వనరుల కొరత నడుమ ప్రపంచ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడం ఎంత క్లిష్టంగా మారిందో వెల్లడించారు. ముఖ్యాంశాలు:నాకున్నది సాయుధ అధికారం కాదు!‘‘ప్రజలు తరచూ ఐక్యరాజ్య సమితి సెక్రటరీ జనరల్‌ను అతడేదో ప్రపంచానికే అధ్యక్షుడైనట్లు చూస్తుంటారు! (నవ్వుతూ). ఆజ్ఞలు జారీ చేయడం, అంతర్జాతీయ చట్టా లను అమలు చేయడం లేదా యుద్ధాన్ని నిలిపివేయ డానికి సైన్యాన్ని పంపడం నా చేతుల్లోనే ఉందనుకుంటారు. కానీ ఐక్యరాజ్యసమితి అనేది ఒక ప్రపంచ ప్రభుత్వం కాదు. నా దగ్గర ఎలాంటి కార్యనిర్వాహక అధికారాలూ ఉండవు. సైన్యం, పోలీసు బలగాలు ఉండవు. అలాగే సార్వభౌమా ధికారం ఉన్న దేశాలను కట్టుబడి చేసేలా బలవంతం చేసే అధికారం కూడా లేదు. నా పాత్రల్లా ఒక ఆహ్వానకర్తగా (కన్వీనర్‌), మధ్యవర్తిగా, మానవతా మనస్సాక్షికి ప్రతి నిధిగా వ్యవహరించడమే. నా దగ్గర ఉన్న ఏకైక ఆయుధం ‘ఐక్యరాజ్య సమితి చార్టర్‌’ (రాజ్యాంగం వంటిది)కి ఉండే నైతిక బలం, నా అనునయించే శక్తి మాత్రమే. పోరుబాట లోని సభ్య దేశాలు ఆ నైతిక అధికారాన్ని తృణీకరించాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, వారిని అడ్డుకునే ఎలాంటి భౌతిక శక్తి లేదా వ్యవస్థ ఐక్యరాజ్యసమితికి లేవు. చేష్టలుడిగిన స్థితిలో భద్రతా మండలి‘‘ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతి భద్రతల వ్యవస్థ అంతా కూడా భద్రతా మండలిలోని శాశ్వత సభ్య దేశాలు కనీస స్థాయిలోనైనా పరస్పరం సహకరించుకుంటాయనే నమ్మకం పైనే ఆధారపడి ఉంది. కానీ నేడు ఆ వ్యవస్థ దెబ్బతింది. ప్రధాన ప్రపంచ శక్తులు నేరుగా యుద్ధాలలో పాల్గొంటు న్నప్పుడు, లేదా తమను, తమ మిత్రదేశాలను కాపాడుకోవ డానికి వీటో అధికారాన్ని ఉపయోగించి నప్పుడు, భద్రతా మండలి పూర్తిగా నిస్సహాయమై, స్తంభించిపోతోంది. నేను ఎంతో ఆవేశపూరితమైన ప్రసంగాలు చేయగలను, ప్రమాద ఘంటికలను మోగించ గలను, క్రూరత్వానికి సంబంధించిన ఆధారాలను ప్రపంచం ముందు ఉంచగలను. కానీ శాశ్వత సభ్య దేశాల వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు పరస్పరం విభేదించి నప్పుడు, నేను వీటోను దాటి వెళ్లలేను. లేదా ఆ ఐదు శాశ్వత సభ్య దేశాలను ఒక ఒప్పందానికి వచ్చేలా బల వంతం చేయలేను.నాటి ప్రపంచానికి నేటి నాయకత్వం!‘‘మనం ఆధారపడే ప్రాథమిక ప్రపంచ వ్యవస్థలు ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి, ప్రపంచ బ్యాంక్‌ సహా రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన వెంటనే, 1945లో ఏర్పాటు అయినవి. అవి దాదాపు 80 సంవత్సరాల క్రితం ఉన్న అధికార సమతు ల్యతను ప్రతిబింబించేవి. నేటి వాస్తవికత పూర్తిగా వేరుగా ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలు, ఎదుగు తున్న దేశాలు, గ్లోబల్‌ సౌత్‌ తగిన ప్రాతినిధ్యాన్ని కోరు తున్నాయి. అందుకు అవి అర్హమైనవి కూడా. అయినప్పటికీ వాటికి ప్రాతినిధ్యం లేదు. ఆనాటి, 20వ శతాబ్దపు భౌగోళిక రాజకీయ వ్యవస్థను ఉపయోగించి ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలి జెన్స్‌ నియంత్రణ, వాతావరణ మార్పు వంటి 21వ శతా బ్దపు మనుగడ ముప్పులను పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నించడం తీవ్ర ఘర్షణకు దారి తీస్తుంది. మనం సాధించగలిగే పురోగతిని పరిమితం చేస్తుంది.బలానిదే రాజ్యమనే భావన ‘‘నా పదవీ కాలంలో నేను చూసిన అత్యంత ఆందోళ నకరమైన మార్పు బహుశా ప్రపంచవ్యాప్తంగా– ‘శిక్ష పడు తుందనే భయం లేకపోవటం’ అన్నది వేగంగా విస్తరించ డమే. పెద్ద దేశాలు ఎలాంటి తీవ్రమైన పరిణామాలను ఎదుర్కొనకుండానే అంతర్జాతీయ చట్టాలను, మానవ హక్కుల నిబంధనలను లేదా ఇతర దేశాల సార్వభౌమాధి కారాన్ని బహిరంగంగా ఉల్లంఘించినప్పుడు, అది ప్రపంచ రంగస్థలంలోని ప్రతి ఒక్కరికి ఒక ప్రమాదకరమైన సంకే తాన్ని పంపుతుంది. దేశాలు, సాయుధ దళాలు ‘ఏం చేసినా చెల్లుతుంది’ అని భావించటం ప్రారంభిస్తాయి. ఒప్పందా లను తోసిపుచ్చవచ్చనీ, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థాన తీర్పు లను పూర్తిగా విస్మరించవచ్చనీ అనుకుంటాయి. చట్టపాలన స్థానంలో బలానిదే రాజ్యం అనే భావన వచ్చి చేరుతున్న ఈ ప్రపంచ సముదాయాన్ని నడిపించడం తీవ్రమైన అసంతృప్తిని, నైరాశ్యాన్ని కలిగిస్తుంది. బాధ్యతల భారం... నిధుల నిరోధం‘‘ఐక్యరాజ్యసమితికి అప్పగించే బాధ్యతలు ప్రతి సంవ త్సరం పెరుగుతూనే ఉన్నాయి. అపూర్వమైన మానవీయ విపత్తులకు స్పందించడం, సంక్లిష్టమైన సాయుధ పోరాటా లలో మధ్యవర్తిత్వం వహించడం, వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా మారే చర్యలను సులభతరం చేయడం, స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ఆయుధాల (కిల్లర్‌ రోబోలు) వంటి నూతన సాంకేతిక బెదిరింపుల కోసం విధానపరమైన చట్రాలను ఏర్పాటు చేయడం వంటివి మేము చేయాలని ఆశిస్తున్నారు. అదే సమయంలో మేము తీవ్రమైన బడ్జెట్‌ లోటు, సభ్య దేశాలు విరాళాల చెల్లింపులో చేసే ఆలస్యం, ప్రధాన దాతృత్వ దేశాలు నిధులను నిరోధించటం వంటి పరిస్థితుల మధ్య నిర్బంధంగా పని చేస్తున్నాం. ఈ బాధ్య తను సమర్థంగా నిర్వహించడానికి అవసరమైన రాజకీయ మద్దతు, ఆర్థిక వనరులు క్షీణిస్తున్నప్పటికీ, మరింత ఎక్కువ మంది ప్రాణాలను కాపాడాలనీ, మరింత పెద్ద సమస్యలను పరిష్కరించాలనీ మమ్మల్ని నిరంతరం కోరుతూనే ఉన్నారు.-ఎడిటోరియల్‌ టీమ్‌

పునర్వినియోగానికి వీలైన అంతరిక్ష వాహక నౌకను (ఆర్‌ఎల్వీ) లేదా రాకెట్‌ను తయారు చేయడం అత్యంత క్లిష్టమైన, అదే సమయంలో అత్యంత వాంఛనీయమైన విషయం. అటువంటి పనికి అగ్ని కుల్‌ కాస్మోస్‌ అనే ప్రైవేటు అంతరిక్ష సంస్థ శ్రీకారం చుట్టింది. దానికయ్యే వ్యయంలో రూ. 200 కోట్లను పంచుకునేందుకు శాస్త్ర, సాంకేతిక విజ్ఞాన శాఖ (డీఎస్టీ) ఇటీవల ఆ సంస్థతో ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. పరిశోధన–అభివృద్ధికి చెందిన నవీకరణ (ఆర్డీఐ) నిధి నుంచి డీఎస్టీ ఆ ద్రవ్యాన్ని అందించనుంది. ఈ టెక్నాలజీని అందిపుచ్చుకుంటే తయారీ, ప్రయోగ వ్యయాన్ని చాలావరకు తగ్గించుకోవచ్చు. అంతరిక్షంలో శకలాల బెడదను కూడా పనిలో పనిగా తగ్గించుకున్నట్లవుతుంది. పుష్పక్‌–అగ్నిబాణ్‌ఈ విషయంలో చైనా, జపాన్‌ ముందడుగు వేసినట్లుగా ఇటీవల వార్తలు వచ్చిన నేపథ్యంలో, భారత్‌ కూడా ఆ దిశగా నడుం బిగించింది. పునర్వినియోగ రాకెట్‌ టెక్నాలజీని చైనా ఈ ఏడాది జూలైలో ప్రదర్శించింది. లాంగ్‌ మార్చ్‌ 10బి రాకెట్‌ ఒక ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత, ఆ రాకెట్‌కు చెందిన మొదటి దశను చైనా రికవర్‌ చేయగలిగింది. నియమిత వేగంతో సముద్రంలోని ఒక వేదికపై దిగేటట్లుగా ఆ రాకెట్‌కు రూపకల్పన చేశారు. దాంతో ఆర్బి టల్‌–క్లాస్‌ రాకెట్‌ను నిలువుగా దిగేటట్లు చేసిన ఘనతను, అమెరికా తర్వాత సాధించిన రెండవ దేశంగా చైనా అవతరించింది. ఎలాన్‌ మస్క్‌ నెలకొల్పిన స్పేస్‌ ఎక్స్‌ అటువంటి ల్యాండింగ్‌లను డజన్లకొద్దీ ప్రదర్శించి, అంతరిక్ష రవాణా ఖర్చును తగ్గించుకుంది. చైనా జెండా ఎగరేసిన కొద్ది రోజుల తర్వాత, తన ఆర్‌ఎల్వీ నమూనాను జపాన్‌ పరీక్షించింది. ఫ్రాన్స్‌, జర్మనీ అంతరిక్ష సంస్థ లతో కలసి జపాన్‌ అంతరిక్ష సంస్థ మిత్సుబిషి సంయుక్తగా ఆ ప్రోటోటైప్‌ను తయారు చేసి ప్రయోగించి చూసింది. భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో) చేపట్టిన ఆర్‌ఎల్వీ ప్రాజెక్టునకు 2012లో ఆమోదం లభించింది. అప్పటి నుంచి అటాన మస్‌ ల్యాండింగ్, సూపర్‌ సోనిక్‌ ఫ్లైట్, పవర్డ్‌ క్రూజ్‌ ఫ్లైట్‌ వంటి వివిధ టెక్నాలజీలను ఇస్రో అభివృద్ధి చేసి, ప్రయోగాల ద్వారా వాటిని మదింపు చేసింది. ఈ ఆర్‌ఎల్వీకి 2024లో పుష్పక్‌ అని పేరు పెట్టారు. అగ్నికుల్‌ సంస్థ రాకెట్‌ను అగ్నిబాణ్‌గా పిలుస్తున్నారు. ప్రైవేటుకు మద్దతు ఇస్తారు సరే...ఇపుడు అగ్నికుల్‌కు రూ. 200 కోట్ల ఆర్థిక మద్దతు అందించేందుకు ముందుకు రావడం వల్ల, ప్రభుత్వానికి చెందిన ఒక పరిశోధన–అభివృద్ధి సంస్థతో ప్రత్యక్షంగా పోటీపడుతున్న ఒక ప్రైవేటు కంపెనీకి, బహుశా మొదటిసారిగా, ప్రభుత్వం చేదోడుగా నిలుస్తోందనే అభిప్రాయం కలుగవచ్చు. కానీ, ఇక్కడో సంగతి గుర్తుంచు కోవాలి. ఒక ప్రైవేటు సంస్థకు నిధులిస్తున్నంత మాత్రాన ఇస్రో ఆర్‌ఎల్వీ ప్రాజెక్టును ఆకలితో అలమటింటేటట్లు చేయడం కాదు. ఒక్కొక్క మైలురాయిని చేరుకుంటున్న కొద్దీ దానికి నిధులు అందు తూనే ఉంటాయి. పైగా, ఈ రెండు ఆర్‌ఎల్వీ ప్రాజెక్టులను సరి పోల్చడం సమంజసం కాదు. అవి రెండూ భిన్నమైన టెక్నాలజీ రూపాలను అనుసరిస్తున్నాయి. తుది వినియోగంలో కూడా తేడాలుండవచ్చు. అయినా, ఇస్రోకు చెందిన ఆర్‌ఎల్వీ ప్రాజెక్టు ప్రాధాన్యాన్ని తగ్గించే అభిమతం లేదని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేయడం మంచిది. ప్రైవేటుకు ద్వారాలు తెరవడంపై సైంటిస్టుల యూనియన్ల నుంచి ఆందోళనలు వ్యక్తమైన నేపథ్యంలో ఇది మరింత అవసరం. జాతీయ ప్రాధాన్యం కలిగిన డీప్‌ టెక్నాలజీ విభాగంలో రెండు సమాంతర ప్రాజెక్టులకు నిధులు ఇవ్వడం ద్వారా ప్రభుత్వం సమతూకంతోనే వ్యవహరిస్తూ ఉండవచ్చు. పెట్టుబడులను అమలు పరచే తీరు కూడా చాలా ముఖ్యం. ప్రభుత్వ నిధులను అంత పెద్ద యెత్తున అందుకుంటున్న ప్రైవేటు ప్రాజెక్టు అగ్నికుల్‌ ఒక్కటే కాదు. గణనీయంగా నిధులు అందించే మరో రెండు ఒప్పందాలపై కూడా ఇటీవల సంతకాలు జరిగాయి. బెంగళూరుకు చెందిన గెలాక్స్‌ ఐ స్పేస్‌ సొల్యూషన్స్‌కు రూ. 63.84 కోట్లు అందనున్నాయి. అది హై–రిజొల్యూషన్‌ ఇమేజింగ్‌ సామర్థ్యం కలిగిన మల్టీ–సెన్సర్‌ ఉపగ్రహాన్ని అభివృద్ధి చేయనుంది. ఎయిర్‌ ట్యాక్సీగా ఉపయోగించదగిన చిన్న ఎలక్ట్రిక్‌ విమానాన్ని తయారు చేసేందుకు (అయ్యే మొత్తం రూ. 570 కోట్ల వ్యయంలో) యుబిఫ్లై టెక్నాలజీస్‌కు రూ. 285 కోట్లు ఇవ్వనున్నారు. ఇలాంటి ప్రాజెక్టులు చాలావాటికి ప్రభుత్వమిచ్చే నిధుల వాటా, వాటి మొత్తం వ్యయంలో దాదాపు 50 శాతం మేరకు లేదా అంతకుమించి ఉంటోంది. ఈక్విటీ రూపంలో ఈ నిధులు అందిస్తే కనుక, ఆ అంకుర సంస్థలలో ప్రభుత్వం మెజారిటీ వాటాదారు అవుతుంది. వాటి పాలనలోనూ దాని మాటకు విలువ ఉంటుంది. కానీ, ప్రభుత్వం వాటికిస్తున్న నిధులు ఐచ్ఛిక పరివర్తనీయ రుణ పత్రాల రూపంలో ఉంటున్నాయి. అంటే, ప్రభుత్వం ఆ ద్రవ్యాన్ని అప్పుగా ఇస్తోందన్నమాట. మున్ముందు దాన్ని ఈక్విటీగా మార్చు కుంటే మార్చుకోవచ్చు. వ్యాక్సీన్‌ కంపెనీల గుణపాఠంరుణ రూపంలో ఆది మూలధనాన్ని ప్రభుత్వం సమకూర్చి నప్పటికీ, ప్రైవేటు కంపెనీలు సాదారణంగా వాటి ఇన్వెస్టర్లకు, వాటాదారులకు జవాబుదారీగా ఉంటాయి. ప్రభుత్వం మాట విని తీరాలన్న రూలేమీ లేదు. లాభాలు గడించేందుకు విలీనాలు, టెక్నా లజీ బదలాయింపులు వంటివాటికెళ్ళడం ప్రైవేటురంగంలో సాధారణం. ఇక్కడే చిక్కుంది. డీఎస్టీ సమకూర్చే ప్రజా నిధులతో ఒక వ్యూహాత్మక టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసిన కంపెనీని రేపు ఏ బహుళజాతి కంపెనీయో లేదా అంతకన్నా పెద్ద ప్రత్యర్థి సంస్థో స్వాధీనం చేసుకుంటే, ప్రభుత్వ నిధులతో వ్యూహా త్మక సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవడంలోని ప్రయోజనమే దెబ్బ తినవచ్చు. వ్యాక్సీన్ల తయారీలో 1990ల చివరలో ఇలాంటి పరిస్థితే ఉత్పన్నమైంది. ఇపుడు అగ్నికుల్, యుబిఫ్లైలకు డీఎస్టీకి చెందిన ఏ టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్‌ బోర్డు అయితే నిధులు ఇస్తోందో అదే బోర్డు, బహుళజాతి టీకా సరఫరాదారుల గుత్తాధిపత్యాన్ని బ్రేక్‌ చేసేందుకు, బయోటెక్‌ అంకుర సంస్థలకు నిధులు ఇచ్చింది. పరిశోధన–అభివృద్ధికి డీఎస్టీ ఉదారంగా ఇచ్చిన గ్రాంట్లతో రెండు భారతీయ కంపెనీలు హెపటైటిస్‌ వ్యాక్సీన్‌ ధరలను అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా తగ్గించగలిగాయి. అయితే, ఆ తర్వాత, ఆ రెండు కంపెనీల్లో ఒకదానిని ఒక పోటీదాయక బహుళజాతి సంస్థ స్వాధీనం చేసుకుంది. డీఎస్టీకానీ, ప్రభుత్వంకానీ దాన్ని ఆపలేకపోయాయి. ఒక ముఖ్యమైన అవసరాన్ని తీర్చే సామర్థ్యాన్ని నిర్మించడంలో ప్రభుత్వ తోడ్పాటును అందుకున్న సంస్థ చివరకు ఒక బహుళజాతి వ్యాక్సీన్‌ కంపెనీ పరమైంది. డీప్‌ టెక్‌ రంగంలో మనం తిరిగి అలాంటి స్థితిలో చిక్కుకోకూడదు. ఏ ప్రైవేటు ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూరుస్తున్నా ప్రభుత్వం తప్పనిసరిగా కొన్ని నియంత్రణలు చేతిలో పెట్టుకుని సమతుల్యతలను పాటించాలి. ఎందుకంటే, నిధుల స్థాయులు, ఇమిడివున్న టెక్నాలజీల వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం రెండింటిలోనూ పెడుతున్న పణం ఎక్కువగా ఉంది. దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

ఎన్నికల సంఘం సాధారణ ప్రభుత్వ విభాగం కాదు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 324 కింద ఎన్నికల నిర్వహణకు సర్వా ధికారం కలిగిన రాజ్యాంగ సంస్థ. అందువల్ల దాని నిర్ణయాలపై ప్రజలకు విశ్వాసం ఉండటం ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యవసరం. ఇటీవల ఎన్నికల సంఘంలోని ఇద్దరు కమిషనర్లు కొన్ని నిర్ణయాలు, విధానాలపై అంతర్గతంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసి నట్లు వచ్చిన వార్తలను ఈ నేపథ్యంలోనే పరిశీలించాలి. ‘ది ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌’ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్‌ సింగ్‌ సంధు, వివేక్‌ జోషి దాదాపు పది నెలల వ్యవధిలో అనేక సందర్భాల్లో ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణ (సర్‌), ఫారం–6, ఓటర్ల డేటాబేస్‌ కేంద్రీకరణ, సాంకేతిక వ్యవస్థ, అప్పీళ్ల వంటి అంశాలపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేసినట్లు తెలుస్తోంది. ముఖ్యంగా కొత్త ఓటర్ల నమోదుకు ఉపయోగించే ఫారం–6లో సర్‌కు సంబంధించిన ప్రశ్నలను చేర్చడంపై చట్టపరమైన అభ్యంతరాలు వ్యక్తమైనట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న భిన్నాభిప్రాయం ఉన్నదా లేదా అన్నది కాదు. ఆ చర్యకు చట్టబద్ధమైన అధికారం ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? అనేదే.సమస్య ‘మెజారిటీ’ కాదు!ఎన్నికల సంఘం తన చర్యలన్నీ చట్టం, నిబంధనలకు అను గుణంగానే జరిగాయనీ, పది నెలల కాలంలోని కొన్ని అంతర్గత నోట్లను మాత్రమే చూపడం ద్వారా మొత్తం వ్యవహారంలో ఒక భాగాన్ని మాత్రమే చూపుతున్నారనీ చెబుతోంది. అంతర్గత చర్చలో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉండటం అసాధారణం కాదు. ఒక కమిషనర్‌ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారనే కారణంతో ఆ నిర్ణయం వెంటనే చట్టవిరుద్ధం కాదు. అయితే దీనికి మరో వైపు కూడా ఉంది. ‘తుది నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగానే జరిగాయి’ అనే ప్రకటన ఒక్కటే, ప్రతి చర్యకు చట్టబద్ధమైన అధికారం ఉందని నిరూపించదు. అందుకే మాజీ ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్లు ఎస్‌.వై. ఖురేషీ, ఓ.పి. రావత్‌ సూచించినట్లు, ముఖ్యమైన నిర్ణయాలకు సంబంధించిన రికార్డు లను– ఎవరు ఏమి ప్రతిపాదించారు, ఎవరు అభ్యంతరం తెలి పారు, తుది నిర్ణయం ఏమిటి, అది ఏకగ్రీవమా లేక మెజారిటీ తోనా– ప్రజలకు అందు బాటులో ఉంచడం మంచిది. ఇక్కడ ఒక చట్టపరమైన స్పష్టత అవసరం. ప్రతి నిర్ణయం ఏకగ్రీవంగా ఉండాల్సిందేనని చెప్పడం సరైంది కాదు. వర్తించే చట్టపరమైన విధానాన్ని అనుసరించి అవసరమైనప్పుడు మెజా రిటీతో నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. కాబట్టి ప్రశ్న ‘అందరూ అంగీకరించారా?’ అనేది మాత్రమే కాదు; ‘చట్టబద్ధమైన విధానాన్ని అనుస రించి నిర్ణయం తీసుకున్నారా?’ అనేదే.ఇంకా తీవ్రమైన ప్రశ్న ఓటర్ల డేటాబేస్‌ కేంద్రీకరణకు సంబంధించినది. ఎన్నికల నమోదు అధికారులకు చట్టం ఇచ్చిన అధికా రాలను ఏదైనా కేంద్ర సాంకేతిక వ్యవస్థ అధిగమిస్తే, అది కేవలం సాంకేతిక సమస్య కాదు; అది చట్టపరమైన సమస్య. సాఫ్ట్‌వేర్‌కు స్వయంగా చట్టబద్ధమైన అధికారం ఉండదు. అది చట్టబద్ధమైన అధికారికి సహాయపడాలి కానీ అతని స్థానాన్ని ఆక్రమించకూడదు. అందువల్ల ఓటర్ల డేటాబేస్‌పై స్వతంత్ర సాంకేతిక ఆడిట్‌ అవసరం. ఎవరు డేటాను మార్చగలరు? ఏ అధికారి ఆదేశంతో మార్పు జరుగుతుంది? స్థానిక ఎన్నికల నమోదు అధికారి నిర్ణయాన్ని కేంద్ర వ్యవస్థ మార్చగలదా? ప్రతి మార్పుకు డిజిటల్‌ రికార్డు ఉందా? వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రావాలి.నిష్పాక్షికంగా ఉండటమే కాదు, కనిపించాలి!పశ్చిమ బెంగాల్‌లో తొలగించిన ఓటర్లకు సంబంధించిన భారీ సంఖ్యలో అప్పీళ్ల విషయంలో కూడా ఇదే పారదర్శకత అవసరం. ఎన్నికల సంఘం తరఫున అప్పీళ్లు దాఖలు చేయడానికి ఎవరు అనుమతి ఇచ్చారు? ఏ చట్టం కింద ఇచ్చారు? ఆ నిర్ణయాన్ని ఎవరు అమలు చేశారు? అన్నది రికార్డులతో స్పష్టమవ్వాలి. ఈ వివాదానికి మరో రాజ్యాంగపరమైన నేపథ్యం ఉంది. ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకానికి సంబంధించిన 2023 చట్టం– ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక కమిటీలో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి స్థానంలో ప్రధానమంత్రి నియమించే కేంద్ర కేబినెట్‌ మంత్రిని ఉంచింది. ఇటీవల జస్టిస్‌ దీపాంకర్‌ దత్తా ఈ మార్పు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ప్రభావవంతమైన వీటో లభించే పరిస్థితిని సృష్టిస్తుందనీ, ఇది ‘పర్సెప్షన్‌ టెస్ట్‌’ పరంగా ప్రశ్నలు లేవ నెత్తుతుందనీ వ్యాఖ్యానించారు. ప్రజల దృష్టిలో ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రంగా కనిపించాల్సిన అవసరాన్ని ఈ వ్యాఖ్య స్పష్టం చేస్తుంది. ఇక్కడే నవీన్‌ చావ్లా వ్యవహారం గుర్తుకు వస్తుంది.కాంగ్రెస్‌ నేతృత్వంలోని యూపీఏ అధికారంలో ఉన్నప్పుడు, 2006లో ఎన్‌డీఏ 205 మంది ఎంపీల సంతకాలతో రాష్ట్రపతి అబ్దుల్‌ కలామ్‌కు వినతిపత్రం సమర్పించి, ఎన్నికల కమిషనర్‌ నవీన్‌ చావ్లాను తొలగించాలని కోరింది. ఆయనకు కాంగ్రెస్‌ నాయకులతో రాజకీయ, వ్యక్తిగత సంబంధాలు ఉన్నాయనీ, అవి ఎన్నికల కమిష నర్‌ నిష్పాక్షికతపై సందేహాలు కలిగిస్తున్నాయనీ ఎన్‌ డీఏ ఆరోపించింది. ఆ వ్యవహారం సుప్రీంకోర్టు వరకు వెళ్లింది. ఆ సమయంలో బీజేపీ ముందుకు తెచ్చిన ప్రధాన సూత్రం– ఎన్నికల కమిషనర్‌ నిష్పాక్షికంగా ఉండటమే కాకుండా, ఉన్నట్టు కనిపించాలి కూడా.అధికారంలోనూ, ప్రతిపక్షంలోనూ2006 పరిస్థితిని 2026 పరిస్థితితో పూర్తిగా సమానం చేయడం సరైంది కాదు. అప్పటి ఆరోపణలు ఒక కమిషనర్‌ రాజకీయ సంబంధాలపై ఉండగా, ఇప్పుడు ఎన్నికల నిర్వహణ విధానాలు, ఫారాలు, డేటాబేస్, అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియపై కమిషనర్ల అభ్యంతరాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. అయినప్పటికీ రాజ్యాంగ సూత్రం మాత్రం ఒకటే– ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజలకు విశ్వాసం ఉండాలి. 2006లో బీజేపీ ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు రాష్ట్రపతి, పార్లమెంటు, న్యాయస్థానం వంటి సంస్థాగత మార్గాలను ఉపయోగించింది. నేడు ప్రతిపక్ష పార్టీలూ అదేస్థాయి ఆధారాలతో ముందుకు రావాలనుకుంటే, కేవలం రాజకీయ విమర్శలకే పరిమితం కాకుండా అధికారిక రికార్డులు కోరాలి, నిర్దిష్ట చర్యలను న్యాయపరంగా సవాలు చేయాలి, అవసరమైతే స్వతంత్ర ఆడిట్‌ కోరాలి.మరి బీజేపీ ఏం చేయాలి? 2006లో ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు కోరిన అదే ప్రమాణాన్ని ఇప్పుడు అధికారంలో ఉన్నప్పుడు కూడా పాటించాలి. ఎన్నికల సంఘంపై వచ్చిన ఆరోపణలను రాజకీయ దాడిగా కొట్టిపారేయకుండా రికార్డులను బహిర్గతం చేయాలి. చట్టబద్ధమైన అధికారం లేకుండా ఏదైనా చర్య జరిగినట్లు నిర్ధారణ అయితే దానిని సరిచేయాలి. ఓటర్ల హక్కులకు నష్టం జరిగితే పరిహార మార్గం కల్పించాలి. తప్పు చేసిన వ్యక్తి ఎవరు అనేకంటే, తప్పు ఎలా జరిగింది, దాన్ని ఎలా నిరోధించాలి అన్నది చూడాలి. ఇది బీజేపీకే కాదు, కాంగ్రెస్‌తో సహా అన్ని పార్టీలకూ వర్తించే ప్రమాణం కావాలి. ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు ఒక ప్రమాణం, అధికా రంలో ఉన్నప్పుడు మరో ప్రమాణం ప్రజాస్వామ్య సంస్థలకు ప్రమాదకరం. ఎన్నికల సంఘం బీజేపీ వైపుందా, కాంగ్రెస్‌ వైపుందా అనేది ప్రశ్న కాదు. ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగం వైపు ఉందని ప్రజ లకు స్పష్టంగా కనిపించేలా పనిచేస్తున్నదా? అదే అసలు పరీక్ష. గెలిచినవారికీ, ఓడిపోయినవారికీ ఎన్నికల ఫలితాన్ని అంగీకరించేంత విశ్వాసం కలిగించగలిగితేనే ఎన్నికల సంఘం తన రాజ్యాంగ బాధ్యతను సంపూర్ణంగా నిర్వర్తించినట్లవుతుంది.ఆచార్య మాడభూషి శ్రీధర్‌వ్యాసకర్త కేంద్ర సమాచార సంఘం మాజీ కమిషనర్‌

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చంద్రబాబు ప్రభుత్వం ఇప్పుడు కొత్తగా ‘సోషల్‌ మీడియా వార్‌’కు తెర లేపింది. నిజానికి మీడియాను వాడుకోవడంలో ఆయనను మించిన రాజకీయ నాయకుడు భారత దేశంలోనే లేరంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఈ నేపథ్యంలో... సోషల్‌ మీడియాను ప్రభుత్వ పథకాల ప్రచారానికి వాడుకోవాలని బాబు ప్రభుత్వం ఇటీవల తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది! ప్రభుత్వాలు తమ సంక్షేమ పథకాలను, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ప్రచార సాధనాలను ఉపయోగించు కోవడం కొత్తేమీ కాదు. అయితే సోషల్‌ మీడియా యుగంలో ఆ ప్రచారానికి కొత్త రూపం వచ్చింది. యూట్యూబ్, ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ఎక్స్‌ వంటి వేదికల ద్వారా ప్రజలను చేరుకోగలిగేఇన్‌ ఫ్లుయెన్సర్లను అధికారికంగా ఎంప్యానెల్‌ చేసి, వారికి పారితో షికం చెల్లించే విధానాన్ని ప్రభుత్వం తాజాగా కేబినెట్‌ ఆమోదంతో ముందుకు తీసుకువచ్చింది.ప్రభుత్వ వివరణ ప్రకారం సంక్షేమ పథకాలు, మౌలిక వస తులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాల సమాచారాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడమే దీని ఉద్దేశం. యువత ఎక్కువగా ఉపయోగించే డిజిటల్‌ వేదికల ద్వారా ప్రభుత్వ సేవలు, పథకాల సమాచారం ప్రజలకు చేరడం ప్రయోజనకరమే కావచ్చు. కానీ ప్రజాధనంతో ఏర్పడే ఏ ప్రచార వ్యవస్థకైనా పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం తప్పనిసరి. ఎందుకంటే ఇక్కడే ఒక సున్నితమైన రేఖ ఉంది. అది ప్రభుత్వ సమాచార ప్రచారానికి– అధికార పార్టీ రాజకీయ ప్రచారానికీ మధ్య రేఖ. ఆ రేఖ చెరిగిపోకుండా చూడటం ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వాల బాధ్యత. ప్రచార మాధ్యమం రాజకీయ పరిణామాలను ప్రభావితం చేయగల మహత్తర శక్తి.పారదర్శకత ముఖ్యంఒక యూట్యూబ్‌ వీడియో, ఒక రీల్, ఒక వైరల్‌ పోస్టు కొన్ని గంటల్లోనే లక్షల మందిని చేరగలదు. అందుకే నేటి రాజకీయ ప్రచా రంలో సోషల్‌ మీడియా అత్యంత ప్రభావశీలమైన సాధనాల్లో ఒకటిగా మారింది. అందుకే పారదర్శకంగా ప్రభుత్వం ఇన్‌ఫ్లుయెన్స ర్లను అధికారికంగా ఎంప్యానెల్‌ చేయాలి. ఎవరెవరిని ఎంపిక చేశారు? ఎంతమంది ఉన్నారు? వారి ఛానళ్లు, ఫాలోవర్ల సంఖ్య ఎంత? ఏ కేటగిరీలో ఎంపిక చేశారు? ఎంత పారితోషికం నిర్ణయించారు? ఏ ప్రభుత్వ కార్యక్రమం కోసం ఎంత చెల్లించారు?– ఈ వివరాలన్నీ ప్రజల ముందుంచాలి. ప్రభుత్వం ఒక పబ్లిక్‌ సోషల్‌ మీడియా ఇన్‌ ఫ్లుయెన్సర్‌ రిజిస్ట్రీ ఏర్పాటు చేయాలి. ఎందుకంటే అది ముఖ్యమంత్రి వ్యక్తిగత డబ్బు కాదు, ఆయన డబ్బా కొట్టడానికి... అది ప్రజల డబ్బు. ప్రజల కోసమే వెచ్చించాలి. ప్రస్తుతం ప్రకటించిన విధానంలో ఫాలోవర్ల స్థాయిని బట్టి వేర్వేరు కేటగిరీలకు చెల్లింపులు నిర్ణయించినట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది.ప్రచారంలో పారదర్శకత ముఖ్యం. ప్రజలు, జర్నలిస్టులు, ప్రతి పక్షాలు, పౌరసమాజం ఆ వ్యవస్థను పరిశీలించాలి. ప్రభుత్వ పథ కాల ప్రచారం ఎక్కడితో ముగుస్తోంది? రాజకీయ ప్రచారం ఎక్కడ మొదలవుతోంది? అన్నది ప్రశ్నించగలగాలి. ఏపీ ప్రభుత్వం ఇప్పుడు దీనిని ఒక అధికారిక విధానంగా, ఎంప్యానెల్‌మెంట్, చెల్లింపుల వ్యవస్థతో ముందుకు తీసుకురావడం వల్ల పారదర్శకతపై చర్చ మరింత అవసరమైంది. ప్రభుత్వానికి ప్రచారం అవసరం. ప్రజలకు సమాచారం అవసరం. కానీ ప్రజాస్వామ్యానికి అంతకంటే ఎక్కువగా పారదర్శ కత అవసరం. సోషల్‌ మీడియా నేటి రాజకీయ బ్రహ్మాస్త్రమైతే, దాన్ని ప్రయోగించే వ్యవస్థకు ప్రజాస్వామ్య నియంత్రణ కూడా ఉండాలి. అందుకే ప్రశ్న ఒక్కటే... ఇన్‌ ఫ్లుయెన్సర్లను ఎవరు ప్రభావితం చేస్తున్నారు? ఇన్‌ ఫ్లుయెన్సర్లకే ‘ఇన్‌ ఫ్లుయెన్సర్‌’ ఎవరు?– వీరేంద్ర కాపర్తి ‘ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

అమెరికా, చైనాల దీర్ఘకాలిక ప్రత్యర్థిత్వం ఎట్లున్నా, ప్రస్తుతానికి నదిని ప్రశాంతంగా ఉంచి అందులో పడవ ప్రయాణం ప్రశాంతంగా సాగించాలన్నది ఇరువురి వ్యూహం. రెండు దేశాల అధ్యక్షులు గత మే నెలలో బీజింగ్‌లో సమావేశమై నప్పుడు చూపిన ఈ వైఖరులే గత వారాంతంలో వాషింగ్టన్‌లో కూడా కనిపించాయి. సారాంశంలో అంతకుమించిన కొత్తదన మేమీ లేదు. దాని అర్థం ఈ రెండు శిఖరాగ్ర సమావేశాలు నిష్ఫలమైనవని కాదు. వాటికి అనేక ఫలితాలు వర్తమానంలో ఉండటమే కాదు. భవిష్యత్తులోనూ ఉంటాయి.పోరు నష్టం పొందు లాభంఇటువంటి దృక్పథానికి చొరవ తీసుకుని అమెరికా అధ్యక్షునికి ప్రతిపాదిస్తున్నది చైనా అధ్యక్షుడు కాగా, అందుకు ట్రంప్‌ బీజింగ్‌లో అర్ధాంగీకారం తెలిపి ఇపుడు వాషింగ్టన్‌ చర్చలలో పూర్తిగా సమ్మతించినట్లు కనిపిస్తున్నది. ఆ మేరకు పత్రాలు అయితే ఏమీ రాసుకోలేదు గానీ, ఇరువురి వ్యాఖ్యలను పరిశీలించినపుడు అందులో సందేహ మేమీ తోచటం లేదు. మనం సహకరించుకుంటే ఇద్దరమూ లాభ పడతామని జిన్‌పింగ్‌ గత మే నెలలో వలెనే ఈసారి కూడా సూచించారు. ఘర్షణ పడితే ఉభయులమూ నష్టపోగలమని హెచ్చరించారు. అందుకు ట్రంప్‌ స్పందన గమనించదగ్గది. చారిత్రకంగా అమెరికా, చైనాలు రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రత్యర్థులను ఓడించాయనీ, అదే విధమైన పరస్పర సహకారంతో ముందుకు సాగి అభివృద్ధి సాధించగలమనీ అన్నారాయన. రెండు దేశాలు కూడా ఆ విధంగా తమ ప్రజల మేలుకు, ప్రపంచం బాగుకు కృషి చేయ వచ్చునని ఇరువురూ అభిప్రాయపడ్డారు.ఇవి సంబంధాలను స్థూలంగా నిర్దేశించే మౌలిక వైఖరులు. తక్కిన పలు విధాలైన మాటలన్నీ ఈ పరిధిలోకి ఒదిగిపోయేవే. ఉదాహరణకు, మనం అభివృద్ధిలో పోటీదార్లమే గానీ శత్రువులం కాము, మన మధ్య నిర్మాణాత్మకమైన, వ్యూహాత్మకమైన సుస్థిరత అవసరం. లేనట్లయితే విస్ఫోటనాత్మకమైన ఘర్షణ తలెత్తుతుంది వంటివి. అయితే, ఇటువంటి సామరస్యతను చూపుతూనే చైనా అధ్యక్షుడు, ఆయన సీనియర్‌ అధికారులు అమెరికాకు కొన్ని హెచ్చరికలను సూటిగా చేశారు. గతం నుంచి చేస్తూ వచ్చినవే ఇపుడు మరొకసారి చేశారు. వాటిని వారు ‘రెడ్‌ లైన్స్‌’ అంటున్నారు. రెడ్‌ లైన్స్‌వాటిలో అన్నింటికన్న మొదటిది తైవాన్‌. ఆ విషయంలో తేడాలు వస్తే అమెరికాతో ‘ఏ యుద్ధానికైనా సిద్ధ’మని జిన్‌పింగ్‌ గత బీజింగ్‌ సమావేశంలోనే ట్రంప్‌కు స్పష్టం చేయటం తెలిసిందే. అందువల్లనే ట్రంప్‌ స్వదేశానికి తిరిగి వెళుతూ, తాము అమెరికా నుంచి 9,500 మైళ్లు ప్రయాణించి చైనాతో యుద్ధం చేయలేమ న్నారు. తైవాన్‌కు 14 బిలియన్‌ డాలర్ల ఆయుధాల విక్రయాన్ని రద్దు చేయలేదు గానీ నిరవధికంగా నిలిపి వేశారు. తైవాన్‌ స్వాతంత్య్రాన్ని బలపరచబోమని మరొకమారు సూచించారు. అయితే వాషింగ్టన్‌ శిఖరాగ్రంలో చైనా అధ్యక్షుడు కోరింది, స్వాతంత్య్రాన్ని కేవలం బలపరచకపోవటం కాదు వ్యతిరేకించాలని. ఆయుధ విక్రయాలను రద్దు చేయాలని. ఇందుకు ట్రంప్‌ స్పందన తెలియదుగానీ, చైనాతో బేరసారాలకు ఇదొక కార్డుగా ఉపయోగపడుతుందన్నారు.ఇరువురు నేతల మధ్య వాషింగ్టన్‌లో గత మే నెల కన్నాభిన్నంగా చర్చకు వచ్చిన అంశం ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ (ఏఐ) ఒక్కటే. ఈ విషయమై రెండు దేశాల వైఖరులు పూర్తి భిన్నంగా ఉన్నట్లు ముందునుంచే స్పష్టమైంది. ఇపుడు ఏకాభిప్రాయం రాగలదని ఎవరూ ఆశించలేదు. రాలేదు కూడా. రాగల కాలంలో ఏఐ వల్ల అనూహ్యమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుందని, కనుక అందులో పైచేయి సాధించాలి తప్ప ఎటువంటి నియంత్రణలకు అంగీకరించరాదన్నది ట్రంప్‌ ప్రభుత్వ విధానం. నియంత్రణలు లేని ఏఐ వల్ల పొంచి ఉన్న ప్రమాదాలు కూడా అనూహ్యమైనవేనని సాక్షాత్తూ అమెరికన్‌ నిపుణులు, ఏఐ సంస్థలు హెచ్చరిస్తున్నా, ఆధిపత్య అన్వేషణలో మంచి చెడులను ఆలోచించని ఆయన దేనినీ లెక్క చేయటం లేదు. ఏఐ అభివృద్ధిలో చైనాతో ఏర్పడిన గట్టి పోటీ అందుకు తోడవుతున్నది. ఏఐతో అందరం లాభపడాలని, అదే సమ యంలో నష్టాల నివారణకు ఉమ్మడి నియంత్రణలు అవసరమన్న చైనా అధ్యక్షుని ప్రతిపాదనను ట్రంప్‌ ప్రస్తుత చర్చలలో అంగీకరించక పోవటానికి కారణం కూడా అదే. వైట్‌ హౌస్‌ విందుకు హాజరైన టెక్‌ దిగ్గజాలు రాగల రోజులలో తీసుకోగల వైఖరి ఏమిటన్నది ప్రపంచం తగినంత ఆందోళనతోనే ఎదురుచూస్తుందనాలి.జీ–2ఇతర విషయాలకు వస్తే, రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్య యుద్ధ మంటున్న దానికి బీజింగ్‌లో కుదిరిన యుద్ధ విరామం ఈ నవంబర్‌లో ముగియనుండగా దానిని మరో నెలలు జనవరి వరకు పొడి గించుకున్నారు. ఇందులో పెద్ద విశేషం లేదు. అమెరికా తీవ్రమైన వాణిజ్య లోటులో ఉన్నందున దానిని భర్తీ చేసుకునేందుకని చెప్తూ, చైనా సహా అన్ని దేశాలపై యథేచ్ఛగా సుంకాల పెంపు, అందుకు ఎదురు వ్యూహంగా చైనా ప్రభుత్వం తన సుంకాలు పెంచటం, అమెరికా నుంచి కొనుగోళ్లు తగ్గించటం, ముఖ్యంగా అతి కీలకమైన ఖనిజాల ఎగుమతిని నియంత్రించటం వంటి చర్యలు తెలిసినవే. చర్చల ద్వారా ఇందులో చేసుకుంటూ వస్తున్న సర్దుబాట్లను ఇపుడు రెండు నెలలు పొడిగించుకున్నారు. అంతకన్న గత్యంతరం లేదు కూడా. తమ ప్రయోజనాల కోసం ఇతర దేశాలను చతురోపాయాల ద్వారా లొంగదీసుకునే కాలం అమెరికా సహా పాశ్చాత్య కూటమికంతా మెల్లగా గతించిపోతున్నది. చైనా వంటి ‘సమ ఉజ్జీ’ (ఇది పాశ్చాత్యుల పద ప్రయోగమే)తోనైతే వీలు పడేదే కాదు. చివరిగా రెండు ముఖ్య విషయాలు చెప్పుకోవాలి. ఒకటి, ఈ విధమైన ప్రశాంత ప్రయాణం అమెరికా కన్న చైనాకు ఎక్కువ అవ సరం. పాశ్చాత్య దేశాలకు ఆధిపత్య సాధనలు, యుద్ధాలు, నష్టాలు, తిరిగి కోలుకోవటాలు చరిత్ర పొడవునా ఉన్నవే. అదే క్రమంలో వారు వర్తమానంలోనూ యుద్ధాలు సాగిస్తున్నారు. మునుముందు కూడా చేస్తారు. అందుకు చైనా, రష్యాలు మినహాయింపు కాగలవని ఎవరూ శిలాక్షరాలు రాయలేరు. చైనా పరిస్థితి అది కాదు. నల్ల మందు యుద్ధాల (1839) కాలం నుంచి విప్లవం (1949) వరకు వందేళ్లపాటు విదేశీ ఆక్రమణలకు, తీవ్ర నష్టాలకు గురైనందున ఇక మీదట అటువంటి పరిస్థితులు ఎదురు కాకుండా కేవలం అభివృద్ధి పైన దృష్టిని కేంద్రీకరించాలన్నది వారి ఆలోచన. అందుకోసం అమె రికా అనే గాక సాధారణ రూపంలోనే ప్రశాంతమైన నది, ప్రశాంత మైన పడవ ప్రయాణం వారి ప్రణాళిక. ఇది ఒక విషయం కాగా రెండవది, అమెరికా చైనాల శాంతియుత సహజీవన ప్రభావాలు వారిద్దరిపైనే గాక ప్రపంచ వ్యాప్తంగా, ఆసియా, పసిఫిక్‌ సహా అనేక ప్రాంతాలపై గణనీయంగా ఉండనున్నాయి. ఆ విధంగా వారి సంబంధం అధికారికంగా జీ–2గా మారకపోయినా, అనధికారికంగా అదే పాత్ర నిర్వహిస్తుంది.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

ముందుగా, ఈ రోజు పట్టభద్రులవుతున్న మీకు నా హృదయపూర్వక అభినందనలు. 1900లో క్యోటో యూనివర్సిటీ మొదటి స్నాతకోత్సవం జరిగినప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకు 2,31,573 మంది విద్యార్థులు ఇక్కడి నుంచి డిగ్రీ పట్టాలు పొందారు. మీరు ఈ స్థాయికి చేరుకోవడం వెనుక మీ కృషి మాత్రమే కాదు– మీ తల్లిదండ్రులు, కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు, స్నేహి తులు, మీకు తోడుగా నిలిచిన ప్రతి ఒక్కరి ప్రేమ, ప్రోత్సాహం ఉన్నాయి. మీ విజయాన్ని చూసి వారంతా ఎంత గర్వపడుతున్నారో నేను ఊహించగలను. వారందరికీ కూడా నా కృతజ్ఞతలు, అభినందనలు. ముఖాముఖి సంభాషణ విలువమనమంతా ఇప్పుడు ఒక సమాచార సమాజంలో జీవిస్తున్నాం. మీరు విశ్వవిద్యాలయంలో చేరడానికి ముందు కోవిడ్‌ మహమ్మారి వచ్చింది. ఆ సమయంలో తరగతులు ఆన్‌లైన్‌లో జరిగాయి. స్నేహితులతో ముచ్చట్లు కూడా ఆన్‌లైన్‌లోనే. ఆ అనుభవం తర్వాత ప్రత్యక్షంగా మాట్లాడటంలోని విలువ మీకు మరింత అర్థమై ఉండవచ్చు. ముఖాముఖి మాట్లాడుతున్నప్పుడు మాటలను మాత్రమే వినం. మన చుట్టూ ఉన్న వాతావరణాన్ని పరిశీలిస్తాం. ఎదుటివారి ముఖాన్ని చూస్తాం. వారి గొంతులోని మార్పును గమనిస్తాం. వారి కళ్లను, హావభావాలను చూస్తాం. పంచేంద్రియాల ద్వారా ఎన్నో విషయాలను తెలియకుండానే గ్రహిస్తాం. ఆ అనుభూతులన్నీ కలిస్తేనే నిజమైన మానవ సంభా షణ అవుతుంది. చెప్పని భావాలను సైతం గుర్తించడం, ఎదుటి వారిని గౌరవించడం ప్రత్యక్ష సంభాషణ ద్వారానే సాధ్యం. డచ్‌ చరిత్రకారుడు రట్గర్‌ బ్రెగ్‌మన్‌ తన హ్యూమన్‌ కైండ్‌: ఎ హోప్‌ఫుల్‌ హిస్టరీ పుస్తకంలో ‘మనిషిని మనిషిగా మార్చేది ఏమిటి?’ అనే ప్రశ్నకు సంబంధించి ఆసక్తికరమైన పరిశోధనలను ప్రస్తావించారు. జర్మనీకి చెందిన పరిశోధకులు చిన్న పిల్లలు, ఒరాంగుటాన్లు, చింపాంజీలపై కొన్ని ప్రయోగాలు చేశారు. స్థలాన్ని గుర్తించే సామర్థ్యం, సంఖ్యలను అర్థం చేసుకోవడం వంటి విషయాలను పరీక్షించారు. మూడు గుంపులూ దాదాపు సమానమైన సామర్థ్యాన్ని చూపించాయి. జ్ఞాపకశక్తి, సమాచారాన్ని అర్థం చేసుకోవడం వంటి విషయాల్లో మనుషులకు, కోతులకు పెద్దగా తేడా కనిపించలేదు. కానీ ఇతరుల నుంచి నేర్చుకోవడం అనే అంశంపై నిర్వహించిన పరీక్షలో పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. కోతులు సున్నా స్థాయి ఫలితాలు సాధించాయి. చిన్న పిల్లల్లో చాలామంది పూర్తి మార్కులు సాధించారు. ఇక్కడ ఇతరుల నుంచి నేర్చుకోవడం అంటే... ఇతరులను గమనించడం, వారి ప్రవర్తనను అర్థం చేసుకోవడం, వారితో సంబంధం ఏర్పరచుకోవడం, వారి అనుభవం నుంచి నేర్చుకోవడం. ఇదే మనిషి ప్రత్యేకతని ఈ పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. మనిషి గొప్పతనం కేవలం అతని మెదడులోనే లేదు, ఇతర మనుషు లతో కలిసి జీవించే సామర్థ్యంలో కూడా ఉంది.ముఖం ఎందుకు ఎర్రబడుతుంది?మనిషి సిగ్గుపడినప్పుడు ముఖం ఎర్రబడుతుంది. ఇలా జరిగే జీవి మనిషి మాత్రమే. జీవ పరిణామ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించిన చార్లెస్‌ డార్విన్‌... ముఖం ఎర్రబడటాన్ని చాలా ప్రత్యేకమైన మానవ లక్షణంగా పేర్కొన్నారు. మనం ఎందుకు సిగ్గుపడతాం? ఇతరులు మన గురించి ఏమనుకుంటున్నారో అనే విషయాన్ని మనం ఎక్కువగా పట్టించుకుంటాం. ఎదుటివారి అభిప్రాయం మనకు చాలా ముఖ్యం. ముఖం ఎర్రబడటం ఒక రకమైన సామాజిక భావ వ్యక్తీకరణ. మనిషి ఒంటరి జీవి కాదు. మనకు ఇతరులు కావాలి. వారి నమ్మకం, సహకారం అవసరం. వారితో సంబంధాలు ముఖ్యం. మనిషి శరీరంలో మరో ఆసక్తికరమైన లక్షణం కళ్లలోని తెల్లటి భాగం. మన కంటి మధ్యలో కనుపాప ఉంటుంది. ఈ తెల్లటి భాగం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మనం కళ్లను కొద్దిగా కదిపినా, మనం ఎటువైపు చూస్తున్నామో ఎదుటివారికి అర్థమవుతుంది. మీరు ఎవరితో నైనా మాట్లాడుతున్నప్పుడు... వారు మీ వైపు చూస్తున్నారా లేదా అనేది వెంటనే గుర్తించ గలరు. అందుకే ‘కళ్లు నోటి కంటే ఎక్కువగా మాట్లాడతాయి’ అంటారు. మాటలతో చెప్పలేని భావా లను కూడా కళ్ల ద్వారా పలికించవచ్చు. దాదాపు 200లకు పైగా క్షీరద జాతులుండగా, మనిషికి మాత్రమే ఈ స్పష్టమైన ‘కంటి తెలుపు’ ప్రత్యేకత ఉంది. టొరంటో విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్న చరిత్ర కారుడు టిమోతీ స్నైడర్‌ నేటి ఇంటర్నెట్‌ యువతకు ఒక సలహా ఇస్తున్నారు. ‘కళ్లలోకి చూడండి, తక్కువగా మాట్లాడండి’ అంటు న్నారు. ‘కంప్యూటర్‌ మన కళ్లలోకి చూసి మన భావాలను అర్థం చేసుకోలేదు. కానీ మనిషి మాత్రం చూపును పట్టించుకోకుండా ఉండలేడు. మీరు ఇప్పుడు విశ్వవిద్యాలయం అనే చిన్న ప్రపంచం నుంచి బయటకు వచ్చి పెద్ద సమాజంలోకి అడుగుపెట్టబోతున్నారు. అక్కడ మీ అభిప్రాయాలకు పూర్తిగా భిన్నమైన అభిప్రా యాలు ఉన్నవారిని కలుస్తారు. మీతో ఏకీభవించని వ్యక్తులతో మాట్లాడాల్సి వస్తుంది. అలాంటి సమయంలో వారి కళ్లలోకి చూస్తూ, ప్రశాంతంగా మాట్లాడగలగడం ఎంతో ముఖ్యం. కొత్త ఆలోచనలకు తలుపులు తెరవండి!నాలుగు సంవత్సరాల క్రితం, మీరు క్యోటో విశ్వవిద్యాలయంలో అడుగుపెట్టినప్పుడు, ‘మిమ్మల్ని మీరు తెలుసుకునే’ ఒక పెద్ద ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించబోతున్నారని చెప్పాను. ఈ నాలు గేళ్లలో మీరు ఎంతోమంది కొత్త వ్యక్తులను కలుసుకున్నారు. కొత్త స్నేహితులను సంపాదించారు. మీ మనసును మార్చిన పుస్తకాలను చదివారు. మీ జీవితంలో ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోయే సంఘటనలను అనుభవించారు. ఇప్పుడు ఒక్కసారి వెనక్కి తిరిగి చూసుకోండి. ఈ పరిచయాలన్నీ మీ గురించి మీకు ఏదైనా కొత్త విషయం నేర్పించాయా? అమెరికాలో విశ్వవిద్యాలయాల గ్రాడ్యుయేషన్‌ కార్యక్రమా లను ‘కమెన్స్‌మెంట్‌’ అంటారు. ఆ పదానికి అసలు అర్థం ‘ప్రారంభం’. గ్రాడ్యుయేషన్‌ డే అంటే చదువు ముగిసిన రోజు మాత్రమే కాదు, అది జీవితంలోని కొత్త ప్రయాణానికి తొలి రోజు కూడా. ఈ రోజు మీరు ఒక దశను పూర్తి చేసుకున్నారు, అదే సమయంలో మరో దశను ప్రారంభించనున్నారు. మీ గురించి మీరు తెలుసుకునే ప్రయాణం కూడా ఇక్కడితో ముగియదు. అది జీవితాంతం కొనసాగుతుంది. కాబట్టి కొత్త పరిచయాలకు మీ మనసును ఎల్లప్పుడూ తెరిచి ఉంచండి. కొత్త అనుభవాలను స్వీకరించడానికి వెనుకాడకండి. మనలో దాగి ఉన్న ప్రతిభను మనం గుర్తించలేకపోవచ్చు. కానీ ఒక కొత్త వ్యక్తి, ఒక కొత్త పుస్తకం, ఒక కొత్త ప్రయాణం లేదా ఒక అనుకోని సంఘటన మనలోని ఆ సామర్థ్యాన్ని బయటకు తీసుకురావచ్చు. అలా మళ్లీ మళ్లీ మనల్ని మనం తెలుసుకుంటాం. మన జీవితానికి మనమే కొత్త అర్థాన్ని ఇస్తాం. అలా అనుకోకుండా వరించిన అదృష్టాన్ని ‘సెరెండిపిటీ’ అంటారు. అయితే అలాంటి అవకాశాలను గుర్తించడానికి మన మనసు సిద్ధంగా ఉండాలి. మనసు తలుపులు మూసేసి ఉంటే, మన ముందున్న మంచి అవకాశాన్ని కూడా మనం గుర్తించలేము. కాబట్టి మీ హృదయాన్ని, మీ మనసును కొత్త అనుభవాలకు ఎప్పుడూ తెరిచి ఉంచండి. మీ జీవిత రహదారిలో వచ్చే ప్రతి మలుపును భయపడకుండా స్వీకరించండి.

టీ కప్పులోని తుఫాన్‌ను తీరం దాటించేందుకు ‘కశ్మీర్‌ కావా’ టీ అమోఘంగా పని చేస్తుంది. ఆ సువాసన మనసుకు ఎంతో ప్రశాంతతను ఇస్తుంది. అది తుఫాను ముందరి ప్రశాంతత కాదు, తుఫాను తర్వాతి ప్రశాంతతా కాదు. సరిగ్గా తుఫాను మధ్యలోని ప్రశాంతత. ‘కశ్మీర్‌ కావా’ మహత్తును నేను 2019లో ఆర్టికల్‌ 370 రద్దుకు నార్త్‌ బ్లాక్‌లో నా టీమ్‌తో కలిసి సుదీర్ఘమైన లీగల్‌ డ్రాఫ్టింగ్‌ చేస్తున్న సమయంలో కనిపెట్టాను! ‘‘ప్రతి పదాన్నీ చెక్‌ చేయండి. ఇది చట్టం మాత్రమే కాదు, కాబోయే చరిత్ర కూడా...’’ అని నేను హెచ్చరించిన ప్రతిసారీ డ్రాఫ్టింగ్‌ పనిలో ఉన్న అధికారులలో తీవ్రస్థాయిలో ఒత్తిడి పెరిగి, ‘కశ్మీర్‌ కావా’ అవసరం అయ్యేది. ఒక కప్పు కశ్మీర్‌ కావా టీ తాగి, మళ్లీ తుఫాను మధ్యలో ప్రశాంతంగా కూర్చొనేవారు!అయోధ్యపై సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తర్వాత, రామాలయ నిర్మాణాన్ని పర్యవేక్షించడానికి 2020 జనవరిలో నార్త్‌ బ్లాక్‌లోనే ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటైన ‘అయోధ్య డెస్క్‌’కు నేను చీఫ్‌గా ఉన్నప్పుడు కూడా నా టీమ్‌కు అనేక కప్పుల ‘కశ్మీర్‌ కావా’ అక్కరకొచ్చింది. అంతగా ఏముంటుంది ‘కావా’ టీ లో?! రెండు కప్పుల నీళ్లుండేవి. ఇప్పుడైతే ‘నిర్వాచన్‌ సదన్‌’లో నాతో పాటు, మరో ఇద్దరు ఎలక్షన్‌ కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్‌ సింగ్‌ సంధు, వివేక్‌ జోషి ఉంటారు కనుక మా ముగ్గురికీ మూడు కప్పుల నీళ్లు పడతాయి.మూడు కప్పుల నీళ్లకు 1.5 టీస్పూన్‌ల కశ్మీరీ గ్రీన్‌ టీ ఆకులు, 10–12 రేకుల కుంకుమ పువ్వు, 1 పెద్ద ముక్క, లేదా 2 చిన్న ముక్కల దాల్చిన చెక్క, తేలిగ్గా దంచిన 3 యాలకులు, 6–7 సన్నగా తరిగిన బాదం పప్పులు, కప్పుకు ఒక స్పూన్‌ చొప్పున తేనె లేదా చక్కెర. నీటిని మరిగించటం, కుంకుమ పువ్వు కలపటం, గ్రీన్‌ టీ ఆకులు వేసి 2 నుండి 3 నిముషాల పాటు అలాగే వదిలేయటం, వడకట్టటం, చివరిగా కలపటం, వెచ్చగా ఒక సిప్‌ వేయటం. అంతే! ఒత్తిడి, అలసట టీ కప్పు పొగలతో కలిసిపోయి, పైలోకాలకు చేరేవి.గత 10 నెలల్లో 14 సార్లు నేనే స్వయంగా ‘కశ్మీరీ కావా గ్రీన్‌ టీ’ని కాచి, సుఖ్‌బీర్‌ సింగ్‌ సంధుకూ, వివేక్‌ జోషీకీ నా స్వహస్తాలతో అందించాను. ‘టీ’ని ట్రేతో అందించటంలో పద్ధతి ఉంటుంది. కానీ టీ కప్పుని నేరుగా టీమ్‌మేట్స్‌ చేతికి ఇవ్వటంలో... పద్ధతితో పనిలేని టీమ్‌ స్పిరిట్‌ ఉంటుంది. ‘‘... కానీ సంధూ, జోషీ ఆ స్పిరిట్‌ని కోరుకోలేదు. పైగా ఆ 14 సార్లూ ఆ 14 కప్పుల టీమ్‌ స్పిరిట్‌ని తిరస్కరిస్తూనే వచ్చారు’ అని హఠాత్తుగా సెప్టెంబర్‌ 23 తెల్లారే, మీడియాలో పెను తుఫాను!! ‘సర్‌’ జాబితాలో మార్పులు, చేర్పులు, తొలగింపులలో సంధూ–జోషీలకు; నాకు మధ్య 10 నెలల్లో 14 సార్లు భేదాభిప్రాయాలు వచ్చాయన్నది ఆ తుఫాను కథనం!ఉన్న ముగ్గురు ఎలక్షన్‌ కమిషనర్‌లలో ఇద్దరు కమిషనర్‌ల అంగీకారం లేకుండానే ఏకపక్షంగా నిర్ణయాలు తీసుకున్న చీఫ్‌ ఎలక్షన్‌ కమిషనర్‌ జ్ఞానేశ్‌ రాజీనామా చేయాలి... జ్ఞానేశ్‌ను ఇంపీచ్‌ చేయాలి... జ్ఞానేశ్‌ను అరెస్ట్‌ చేయాలి... జ్ఞానేశ్‌కు శిక్ష విధించాలి... అని రెండు రోజులుగా దట్టంగా సైక్లోన్‌ మబ్బులు! ‘‘ఎలక్షన్‌ కమిషన్‌ డూప్లికేట్లను తొలగించ టానికే పని చేస్తుంది కానీ ఓట్లను తొలగించ టానికి కాదు’’ అని నేనిప్పుడు వాదించి, వివరణ ఇచ్చి చేయగలిగిందీ లేదు, చేయవలసిందీ లేదు. నాపై ఆరోపణలకు, విమర్శలకు కారణమైన నా నిర్ణయాలే... ఆ ఆరోపణలకు, విమర్శలకు సమాధానాలు కూడా. మాట్లాడేందుకేం లేదు. వెళ్లేందుకు మాత్రం మైళ్లకు మైళ్లు ఉన్నాయి. హిమాచల్‌ ప్రదేశ్, జమ్మూ కశ్మీర్, లద్ధాఖ్‌లలో కూడా ‘సర్‌’ పూర్తయ్యే వరకూ... మైల్స్‌ టు గో అండ్‌ స్టార్మ్‌స్‌ టు కమ్‌. ఎన్ని తుఫాన్లు వస్తే ఏంటి? గుప్పెడు టీ ఆకులు, కుంకుమ రేకులు, దాల్చిన చెక్క, దంచిన యాలకులు... తెరిపిన పడేయవా?!

ఐక్యరాజ్య సమితి (ఐరాస) సర్వ ప్రతి నిధి సభలో అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ సెప్టెంబర్‌ 22న ఒక సంచలన ప్రకటన చేశారు. ఆ వేదికపై సాగే ప్రసంగాల ప్రమాణాల ప్రకారం చూసినా కూడా అది అసాధారణమైనదే. ఇరాన్‌తో ఫిబ్రవరిలో మొదలైన యుద్ధం గురించి అందరూ అనుకున్నట్లు గానే ఆయన ప్రస్తావించారు. ఒప్పందం కుదుర్చుకుంటే పునర్నిర్మాణానికి తెహ్రాన్‌కు అవకాశం చిక్కుతుంది; లేకపోతే ‘నన్ను ఇరాన్‌ను సర్వనాశనం చేయమంటారా? ప్రజల ప్రాణాలు హరించే, దేశాలను ధ్వంసం చేసే అవకాశం దానికి ఎన్న టికీ ఇవ్వకుండా వేగంగా ఆ పనిని పూర్తి చేసేయమంటారా?’ అని ట్రంప్‌ ప్రశ్నించారు. ‘బతికి బట్ట కట్టనివ్వకుండా దాన్ని నరకంలోని నెట్టేయమంటారా?’ అని కూడా హూంకరించారు. ‘అణ్వస్త్రం’ అనే మాటను ట్రంప్‌ నేరుగా చెప్పకపోయి ఉండవచ్చుకానీ, ఇరాన్‌ను రూపుమాపుతామని ఆయన చేసిన హెచ్చరిక అసాధారణమైంది. ఇరాన్‌ తప్పించి, మరి ఏ ఇతర దేశమూ ఇవెక్కడి అనాగరికపు మాటలని ప్రశ్నించకపోవడం మరింత నిర్ఘాంతపరచేదిగా ఉంది. ఆఫ్రికాకు ఇప్పటికీ స్థానం లేదా?ట్రంప్‌ హెచ్చరిక శూన్యంలోంచి పుట్టుకొచ్చింది కాదు. ఐరాస ప్రధాన కార్యదర్శి ఆంటోనియా గుటెరెస్‌ తన ప్రసంగంలో ఈ చర్చకు తెర లేపారు. దీన్ని ఆయన కడపటి ఉన్నత స్థాయి ప్రసంగంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఆయన రెండవ విడత పదవీ కాలం ఈ డిసెంబర్‌ 31తో ముగుస్తోంది. ఆయన వాషింగ్టన్‌ పేరును నేరుగా ప్రస్తా వించలేదుకానీ, ‘మన ప్రపంచంలో అభిప్రాయభేదాలు తీవ్రతర మవుతున్నాయి. బీటలు అగాథంగా పరిణమిస్తున్నాయి’ అని అన్నారు. ప్రపంచం పాలనా వ్యవస్థలు ఇప్పటికీ ‘బలాధిక్య వాస్తవి తకతలను, చాలావరకు గతించిన శకానికి చెందిన ప్రయోజనాలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి’ అని వ్యాఖ్యానించారు. భద్రతా మండలిలో సంస్కరణలు తప్పనిసరిగా తేవాలనీ, అది ఏ ప్రపంచాన్ని శాసించాలనుకుంటోందో, దానికి తగ్గ రూపంలో ఎంతమాత్రం లేదనీ కూడా కుండ బద్దలుకొట్టారు. ఆయన సునిశితమైన రీతిలో లేవ నెత్తిని సంస్థాగత అంశానికి కరతాళ ధ్వనులతో ప్రతిస్పందన లభించింది. ‘ఆఫ్రికాయే ఇందుకు తిరుగులేని ఉదాహరణ. ఐరాస ఏర్పడి నపుడు, ఆఫ్రికాలో చాలాభాగం వలస పాలనలో ఉంది. ఆఫ్రికాకు నేటికీ మండలిలో శాశ్వత ప్రాతినిధ్యం లేదు. ఆఫ్రికాకు శాశ్వత స్థానాలు లేకుండా 21వ శతాబ్దపు భద్రతా మండలి కొనసాగడం అసమంజసం, నిర్హేతుకం’ అని ఆయన అన్నారు. ఐరాసను ‘గొప్ప, గొప్ప సామర్థ్యం’ ఉన్న సంస్థగా ట్రంప్‌ అభివర్ణించారు. ‘గ్లోబలిస్టు బ్యురోక్రాట్ల తీవ్ర వామపక్ష అజెండాను రుద్దే పనిని’ అది మానుకోవాలని అన్నారు. గాజా ప్రణాళిక–శాంతి బోర్డునకు ఆమోదం తెలిపినందుకు భద్రతా మండలికి కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. అంతవరకు ఆయన ఐరాస స్థానంలో ఈ బోర్డు ‘పనిచేస్తే చేయవచ్చనే’ ధోరణిని ప్రధర్శించారు.ఫ్రాన్స్‌ సముచిత వైఖరిఫ్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు ఇమాన్యుయేల్‌ మాక్రాన్‌ పదవీకాలం 2027తో ముగుస్తుంది కనుక, ఈ తడవ మాక్రాన్‌ చేసిన ప్రసంగాన్ని ఆయన చివరి ఐరాస సర్వ ప్రతినిధి సభ ప్రసంగంగా భావించాలి. ఆయన హార్మూజ్‌ పైకన్నా గాజాపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టారు. ‘ఏదో శాంతి కుదిర్చినట్లుగా కొందరు డప్పు కొట్టుకుంటున్నారు. కానీ, ఆ శాంతి ఒక్క క్షణం కూడా మానవతావాద సాయం అందేందుకు తలుపులు తెరిచింది లేదు’ అని ట్రంప్‌ పేరును నేరుగా ప్రస్తావించ కుండానే చురకలంటించారు. దేశాలు ‘ఆటవిక న్యాయానికి తిరిగి వెళ్ళాలని కోరుకుంటున్నాయా లేక నాగరిక అంతర్జాతీయ సమాజం దిశగానా?’ అని అడిగారు. ఇజ్రాయెల్‌ భద్రతను ఒక సాకుగా చేసు కుని, పొరుగు దేశాల సార్వభౌమాధికారాన్ని ఉల్లంఘించేందుకు దాన్ని ఒక ‘లైసెన్సు’గా మలచుకోవడం ‘వినాశకర’ తప్పిదమవు తుందని ఆయన అన్నారు. భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం ఉన్న దేశంగా ఫ్రాన్స్‌ బహుళపక్షీయతకు, మానవతా కారిడార్లకుఎంతో అవసరమైన మద్దతును అలా వ్యక్తపరచిందని చెప్పవచ్చు. శాశ్వత సభ్యత్వం ఉన్న మిగిలిన దేశాల నుంచి స్పందన ఒకే రీతిగాకన్నా అసంపూర్ణంగా ఉందనే భావించాలి. ఇజ్రాయెల్‌– పాలస్తీనా రెండు దేశాలుగా ఉండాలనే పరిష్కారానికి మద్దతును బ్రిటన్‌ ప్రధాని ఆండీ బర్న్‌హామ్‌ పునరుద్ఘాటించారు. చైనా అధ్య క్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌ సెప్టెంబర్‌ 24న శ్వేత సౌధంలో శిఖరాగ్ర సమా వేశం ఉన్న దృష్ట్యా సర్వ ప్రతినిధి సభకు హాజరు కాలేదు. జిన్‌పింగ్‌ బదులు చైనా ఉపాధ్యక్షుడు హ్యాన్‌ జెంగ్‌ హాజరయ్యారు. ఇరాన్‌ లేదా గాజాల పేరును నేరుగా ప్రస్తావించకుండా, నిర్నిరోధ బల ప్రయోగాన్ని చైనా వ్యతిరేకించింది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్‌ పుతిన్‌ కూడా ఈ సమావేశాలకు హాజరు కాలేదు. రష్యా విదేశాంగ మంత్రి సెర్గీ లవరోవ్‌ ఆ దేశ ప్రతినిధి బృందానికి నేతృత్వం వహిస్తూ, ఉక్రెయిన్‌పై యుద్ధంలో రష్యా విరామం ఇవ్వదలచు కోలేదని స్పష్టం చేశారు. చర్చలకు సిద్ధమేనంటూ, ఇతర మార్గాల ద్వారా యుద్ధం కొనసాగుతుందని తేల్చేశారు.ఇండియా ఆచితూచి...భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం ఉన్న ఐదు దేశాలు(పీ5) ఒకే వైఖరితో లేవని తేటతెల్లమైంది. భారతదేశానికి భద్రతా మండ లిలో శాశ్వత సభ్యత్వం లేదు. వీటో చేయగలిగిన అధికారం చలా యించగలిగినదిగా మండలిలో సభ్యత్వం చేజిక్కించుకోవాలని భారత్‌ ఉబలాటపడుతోంది. జిన్‌పింగ్, పుతిన్‌ మాదిరిగానే ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ కూడా ఈ సమావేశాలకు హాజరు కాలేదు. విదేశాంగ మంత్రి ఎస్‌. జైశంకర్‌ భారత ప్రతినిధి బృందానికి నేతృత్వం వహించారు. ‘సంస్కరణాయుత బహుళ పక్ష వాదానికి’ జై శంకర్‌ పిలుపునిచ్చారు. బడుగు దేశాలు వాటి ప్రమేయం లేని, అవి ఏ పాపం ఎరుగని సంక్షోభాలను ఎదుర్కొంటున్నాయని ఆయన వాదించారు. పశ్చిమాసియాలో సాగర మార్గాలకు భద్రత కల్పించా లనీ, అంతర్జాతీయ చట్టాలను పాటించాలనీ కోరారు. ఇరాన్‌ను ‘రూపుమాపుతా’మని వచ్చిన హెచ్చరికపై భారత్‌ ఎలాంటి వ్యాఖ్యా చేయలేదు. అమెరికా, రష్యా, ఇరాన్‌లతో సంబంధాలను కాపాడుకుంటోంది. అమెరికావి అనాగరికపు మాటలని అన లేదు. ఐరాస భద్రతా మండలిని సంస్కరించాలని కోరింది. సభ్యత్వం పొందేందుకు భారత్‌కు ఉన్న హక్కును చాటుకుంది. పాలస్తీనా ఓట్లు, ఇంధన భద్రత, శక్తిమంతమైన దేశాల నుంచి దెబ్బ తినకుండా కంచె ఏర్పరుచుకోవడం అనే అంశాలను భారత్‌ ఏనాటి నుంచో మిళితం చేసుకుంటూ వస్తోంది. ఇపుడు అమెరికా నుంచిరెండవ విడత సుంకాల విధింపు బెడద నేపథ్యంలో, ఐరాస 81వ సర్వ ప్రతినిధి సభ సమావేశాల్లోనూ అదే వైఖరిని కొనసాగించింది. విభేదాల బదులు పరస్పరం ఆధారపడటం నేర్చుకోండని గుటెరస్‌ కోరారు. లొంగదీసుకునేందుకు ఒక మార్గంగా విధ్వంసాన్ని ట్రంప్‌ ఎంచుకున్నారు. తుది గడువును ఆయనే విధిస్తు న్నారు. ఓ మోస్తరు శక్తి కలిగిన దేశాలు భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం కోరుకుంటున్నాయికానీ, నియమ నిబంధనలను పాటించి తీరాలనీ, అంతర్జాతీయ సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉండాలనీ ధైర్యంగా చెప్పలేకపోతున్నాయి. హాజరు పట్టీలకు పరిమితమైతే ప్రయోజనం ఏముంది? ఈ సమస్య భారతదేశానిది మాత్రమే కాదు. ఐరాస ఎదుర్కొంటున్న, ఇంకా జవాబు దొరకని ప్రశ్న.-వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీ- సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

క్యూబాకు వెళ్లడం నాకు కేవలం ఒక విదేశీ పర్యటన కాదు– అది ఒక రాజకీయ అధ్యయన యాత్ర. ఫిడెల్‌ కాస్ట్రో శత జయంతి సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ చర్చల్లో పాల్గొనడానికి, క్యూబా ప్రజల జీవనాన్ని ప్రత్యక్షంగా అర్థం చేసుకోవడానికి లభించిన అరుదైన అవకాశం. దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న సామ్రాజ్యవాద దిగ్బంధనం మధ్య కూడా ఒక చిన్న దేశం తన సార్వభౌమత్వాన్నీ, సోషలిస్టు వ్యవస్థనూ ఎలా కాపాడుకుంటుందో తెలుసుకోవడమే ఈ ప్రయాణ ముఖ్యోద్దేశం. 2026 ఆగస్టు 10 నుండి 13 వరకు హవానాలో జరిగిన ‘ఫిడెల్‌ లెగసీ అండ్‌ ఫ్యూచర్‌’ అంతర్జాతీయ కొలోక్వియంలో, ఏడుగురు సభ్యుల భారత ప్రతినిధి బృందంలో భాగస్వామిగా నేనూ పాల్గొ న్నాను. ఈ కొలోక్వియంలో జరిగిన విస్తృత చర్చలతో పాటు, ఫిడెల్‌ కాస్ట్రో రుజ్‌ సెంటర్, విప్లవ చరిత్రతో ముడిపడిన చారిత్రక ప్రదేశాలు, చే గువేరా జ్ఞాపకాలు, మ్యూజియాలు, ఆసుపత్రులు, హవానా పాత నగరం తదితర ప్రాంతాలను సందర్శించాం. వీటి ద్వారా క్యూబాను దాని చరిత్ర, విప్లవం, సోషలిజం, ప్రజల జీవన విధానం వంటి వివిధ కోణాల్లో కొంతన్నా అర్థం చేసుకునే అవకాశం మాకు దక్కింది.ఆ నేలపై అడుగిడిన వేళ...ఫిడెల్, చే, గ్రాన్మా, మోంకాడా, సియెర్రా మాస్ట్రా... ఇంతకాలం పుస్తకాల్లో చదివిన ఈ చారిత్రక పేర్లన్నీ మేము నిలబడిన ఆ నేలపై సజీవంగా కనిపించాయి. హవానాలో అడుగుపెట్టగానే మాకు కనిపించింది కేవలం పుస్తకాల్లోని విప్లవం గానీ, పర్యాటక క్యూబా అందాలు గానీ కాదు. అక్కడ మాకు స్వాగతం పలికిన వాస్తవాలు: తీవ్రమైన విద్యుత్‌ కోతలు, తాగునీటి కొరత, ఇంధన సంక్షోభం, చీకట్లో మునిగిన నగర వీధులు. ఒకప్పుడు ఉచిత విద్య, సార్వత్రిక వైద్యం, శాస్త్ర–సాంకేతిక రంగాల్లో ప్రపంచానికే ఆదర్శంగా నిలిచిన క్యూబా నేడు ఇంతటి ఇంధన, ఔషధాల కొరతను ఎందుకు ఎదుర్కొంటోంది?కొలోక్వియం ప్రారంభ ఉపన్యాసంలో క్యూబా అధ్యక్షుడు మిగెల్‌ డియాజ్‌–కానెల్‌ కూడా దేశం ఎదుర్కొంటున్న ఈ సంక్షోభ తీవ్రతను దాచకుండా వివరించారు. థర్మల్‌ విద్యుత్‌ సామర్థ్యంలో సుమారు 1,400 మెగావాట్లను పునరుద్ధరించినప్పటికీ, తీవ్రమైన ఇంధన కొరత కారణంగా విద్యుత్‌ కోతలు తప్పడం లేదని తెలిపారు. వైద్య రంగంలో ఉన్న పరిస్థితి మరింత ఆందోళనకరంగా ఉందన్నారు. ప్రాథమిక మందులలో కేవలం 30 శాతం మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయని వివరించారు. దేశ అధ్యక్షుడు స్వయంగా ఈ ఇంధన, ఆరోగ్య సంక్షోభాలను ప్రజల ముందు ఉంచి, లోపాలను అంగీకరించారు. సంక్షోభాలను ధైర్యంగా అంగీకరించి, దానిపై పోరాడటం క్యూబా నైజం. విజయాలను అభినందిస్తూ, లోపాలను సమీక్షించుకుంటూ, సంక్షోభ కారణాలను శాస్త్రీయంగా విశ్లేషిస్తూ... క్యూబాను క్యూబాగానే అర్థం చేసుకోవాలి అని దేశాధ్యక్షుడే స్వయంగా చెప్పారు.విప్లవం–అమెరికాతో వైరందాదాపు 380 ఏళ్లు స్పానిష్‌ వలస పాలనలో క్యూబా ప్రజల శ్రమను, సహజ వనరులను నిలువునా పిండి పిప్పి చేశారు. వలస పాలన అంతమైనా స్వేచ్ఛ మాత్రం లభించలేదు. 1953 జూలై 26న మోంకాడా బ్యారక్స్‌పై విప్లవ సింహాలు విరుచుకుపడ్డాయి. 1956లో ‘గ్రాన్మా’ పడవలో 82 మంది విప్లవకారులు మృత్యువుతో చెలగాట మాడుతూ బయలుదేరారు. సియెర్రా మాస్ట్రా పర్వతాలను అడ్డాగా చేసుకుని ప్రజలకు చేరువయ్యారు. గెరిల్లా పోరాటంతో అమెరికా అనుకూల బాటిస్టా మూలాలను కదిలించారు. 1959 జనవరి 1న బాటిస్టా పారిపోవడంతో, క్యూబా నేలపై విప్లవ విజయ పతాక ఎగిరింది! 1961 ‘బే ఆఫ్‌ పిగ్స్‌’ దాడిలో అమెరికా పంపిన అద్దె సైనికులను క్యూబా ప్రజలు మట్టికరిపించారు. అమెరికా రాక్షస ఆర్థిక దిగ్బంధనం, దుర్మార్గమైన ఆంక్షలను ధీటుగా ఎదుర్కొంటూ, 1959 విప్లవం తర్వాత క్యూబా ప్రపంచా నికే ఆదర్శవంతమైన విజయాలను సాధించింది. 100% అక్షరాస్యత సాధించి, విద్యను ఉచితంగా ప్రతి ఇంటా నింపింది. ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ ఉచిత వైద్య వ్యవస్థను నిర్మించింది. 1963 అల్జీరియా మిషన్‌ మొదలుకొని 2005లో స్థాపించిన ‘హెన్రీ రీవ్‌’ అత్యవసర వైద్య బృందం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాది మందికి ఉచిత వైద్య సేవలు అందించింది. నేడు ఆర్థిక కష్టాలు ఎదుర్కొంటున్నా, విదేశీ విద్యార్థులకు తమ మెడికల్‌ కాలేజీల్లో ఉచిత వైద్య విద్యనందిస్తూ అంతర్జా తీయ మానవత్వానికి మహోన్నత ప్రతీకగా నిలిచింది.ఆర్థిక సంక్షోభంలోకి...అయితే 1991లో సోవియట్‌ యూనియన్‌ పతనం క్యూబాను తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలోకి నెట్టింది. క్యూబాను పస్తులు ఉంచిచంపాలని అమెరికా రాక్షస ఆర్థిక దిగ్బంధనాన్ని బిగించింది. ఉన్నదానితోనే బతకడం, ఉన్న కొద్దిపాటి వనరులను అందరూ సమానంగా పంచుకోవడం క్యూబా సంస్కృతి అయింది. నాయ కులు సైతం ప్రజలతో పాటు క్యూలలో నిలబడ్డారు. స్వయంగా పొలంపనుల్లో పాల్గొని కష్టాలను పంచుకున్నారు. ఎంతటి కరువు వచ్చినా విద్య, వైద్యం, సామాజిక రక్షణ అనే విప్లవ సాధనాలను విడిచిపెట్టలేదు. హవానాలోని గ్రాన్మా విప్లవ మ్యూజియంలో అడుగు పెట్టి నప్పుడు చరిత్ర కళ్లముందు సాక్షాత్కరించినట్లనిపించింది. ఫిడెల్‌ కాస్ట్రో రుజ్‌ సెంటర్‌లో ప్రతి ఘట్టం ఫిడెల్‌ జీవితాన్ని మాత్రమే కాదు, ఒక విప్లవకారుడి బాధ్యతను గుర్తుచేస్తుంది. చిన్న వయస్సు నుంచే తమ దేశ చరిత్రను, విప్లవ వీరుల త్యాగాలను తెలుసుకునేలా చేయడం అక్కడి సామాజిక జీవితంలో భాగంగా కనిపిస్తుంది. చే గువేరా జ్ఞాపకాలను చూడటం మరొక ప్రత్యేక అనుభవం. గొప్ప నాయకుల గొప్పతనం వారి మాటల్లో మాత్రమే కాదు... వారి నిరాడంబర జీవితం, ప్రజల కోసం చేసిన త్యాగాల్లో ఉంటుంది. శాంటా క్లారాలో చే గువేరా భారీ విగ్రహం, ఆయన పోరాటం, త్యాగం వంటివాటిని గుర్తుచేసే ప్రతి చిహ్నం నేటి తరానికి ఒక ప్రశ్న వేస్తున్నట్టుగా ఉంటుంది: ‘వారు తమ కాలంలో ఇంతటి త్యాగాలు చేశారు. మరి మన కాలంలో మన కర్తవ్యం ఏమిటి?’ క్యూబా పర్యటనలో మేము క్యాన్సర్, కార్డియాలజీ విభాగా లను సందర్శించాము. అనేక ఇబ్బందులు ఉన్నప్పటికీ వైద్య సిబ్బంది చిరునవ్వుతో చిన్నారులకు చికిత్స అందించడం చూశాం. హవానాలోని ‘ఓపెన్‌ ఫ్యునరల్‌ మ్యూజియం’లో మత విశ్వాసాలు కలిగినవారి అంతిమ జ్ఞాపకాలను కూడా ఎంతో గౌరవంగా కాపాడుతున్న తీరు మమ్మల్ని ఆలోచింపజేసింది. మతం ఉన్నా లేకపోయినా మనిషిని మనిషిగా గౌరవించడం, సమానత్వం, మానవత్వం, సామాజిక న్యాయాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడమే క్యూబా నేర్పిన పాఠం. విప్లవం అంటే కేవలం అధికార మార్పు కాదు– మనిషి గౌరవాన్ని కాపాడటం, సమానత్వాన్ని నిర్మించడం, ప్రజల కష్టాలను మన కష్టాలుగా భావించడం, అలాగే సామ్రాజ్యవాదానికి తలవంచకుండా నిలబడటం. క్యూబా ప్రజలకు విప్లవ జేజేలు!బి. వెంకట్‌వ్యాసకర్త అఖిల భారత వ్యవసాయ కార్మిక సంఘంప్రధాన కార్యదర్శి

రోమ్‌ నగరం తగలబడుతుంటే చక్రవర్తి నీరో ఫిడేలు వాయించాడని చరిత్ర చెబుతుంది. వాతావరణ సంక్షోభం ప్రాణా లను, ఆస్తులను హరిస్తూ, జీవి మనుగడనే ప్రశ్నార్థకం చేస్తున్న ఈ కాలంలో, మనకూ చాలామంది ఆధునిక నీరోలు కనిపిస్తున్నారు. 2021 నవంబర్‌లో గ్లాస్గో (స్కాట్‌ లాండ్‌)లో జరిగిన కాప్‌26 సదస్సు చాలా ఆశలు రేకెత్తించింది. ఆ సదస్సు నుంచి బయటకు వచ్చిన ప్రముఖ మాట ‘నెట్‌ జీరో’. చాలామంది నెట్‌ జీరో అంటే సున్నా అనుకుంటారు. కానీ కాదు. నెట్‌ జీరో అనేది చాలా విషయాలను దాచిపెట్టే, గందరగోళపరిచే లక్ష్యం.లక్ష్యం కాదు, ఒక సమీకరణంనెట్‌ జీరో అనేది యథాతథ స్థితిని కొనసాగించే లక్ష్యం. పైకి మాత్రం పెద్ద ముందడుగులా కనిపిస్తుంది. దీని నిర్వచనం ప్రకారం, వాతావరణంలోకి వెళ్ళే గ్రీన్‌ హౌస్‌ వాయువులకు, వాటిని ‘తొలగించే’ ప్రక్రియకు మధ్య సమతుల్యత సాధించడమే నెట్‌ జీరో. అంటే ఉద్గారాలు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి, దృష్టి మాత్రం తొలగింపుపై పెడతారు. పది రెట్లు వెలువడితే, అంతే తొలగించాలన్నది వాగ్దానం. కానీ ఆ తొలగింపు సాంకేతికత ఇంకా పెద్ద స్థాయిలో రుజువు కాలేదు. ఇది వర్తమానంలో ఉద్గారాలు విడుదల చేసేవారి మీద ఒత్తిడిని తగ్గించి, ప్రపంచాన్ని ఒక తప్పుడు నిశ్చింతలో పడే స్తుంది. ఉద్గారాలకు అత్యధిక బాధ్యులైన ప్రభుత్వాలు, కార్పొరేట్లే దీన్ని ప్రచారం చేయడం సమస్య తీవ్రతను గుర్తించడంలో వైఫ ల్యాన్ని సూచిస్తుంది. పైగా అన్ని ఉద్గారాలు కార్బన్‌ మాత్రమే కాదు. చాలా విష వాయువులు మరింత ప్రమాదకరమైనవి. కానీ నెట్‌ జీరో చట్రం కార్బన్‌ కే పరిమితం; గాలి, నీరు, నేలలను దెబ్బతీసే వేలాది ఇతర ఉద్గారాలు దీని లెక్కల్లోకి రావు. కార్బన్‌ క్యాప్చర్, కార్బన్‌ ట్రేడింగ్‌లనే ప్రధాన సాధనాలుగా ఆధారపడటం వల్ల, ‘కాలుష్యం కలిగించినవాడే మూల్యం చెల్లించాలి’ అనే సూత్రాన్ని నెట్‌ జీరో కప్పిపెడుతుంది. పర్యావరణ కాలుష్య నేరస్థులు మూల్యం చెల్లిస్తారు గానీ, స్థానిక బాధితులకు కాదు, కాగితాలపై మరెక్కడో. అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన కట్టడి లేకపోవడం వల్ల, కార్బన్‌ ట్రేడింగ్, కార్బన్‌ క్యాప్చర్‌ మోసాలుగా మారుతున్నాయని విమర్శలు పెరుగుతున్నాయి.గ్లాస్గో నుంచి గుంటూరు దాకా...అంతర్జాతీయ వాతావరణ దౌత్యంలోనే నెట్‌ జీరో ఇంత అస్పష్టంగా ఉంటే, భారత రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల స్థాయికి వచ్చేసరికి ఇది ఒక లెక్కల చట్రంగా కాక, ఫ్యాషన్‌ ప్రకటనగా మారింది. కార్బన్‌ ట్రేడింగ్‌ లేకుండా సూత్రప్రాయంగా నెట్‌ జీరో నిలబడలేదు. ‘తొల గింపు’ అనేది క్రెడిట్లు, రిజిస్ట్రీలు, ధ్రువీకరణ వ్యవస్థల ద్వారానే రుజువవుతుంది. కానీ ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ స్థాయిలో ఈ సంబంధమే పూర్తిగా కనిపించదు. గ్రామాలు, కాలేజీలు, వ్యర్థాల ప్రాజెక్టులు, ఒక పూర్తి కొత్త నగరం కూడా ఎలాంటి క్రెడిట్, రిజిస్ట్రీ, ధ్రువీకరణ ప్రస్తావన లేకుండానే ‘నెట్‌ జీరో’గా ప్రకటించబడుతున్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు అనేక సందర్భాల్లో ‘నెట్‌ జీరో’ను ప్రస్తావించారు. కుప్పం నియోజకవర్గంలోని నలగాంపల్లె గ్రామాన్ని రాష్ట్రానికే ‘నెట్‌ జీరో మోడల్‌’గా విస్తరించాలని అధికారులను ఆదేశించారు. సౌర విద్యుత్, వర్షపు నీటి సంరక్షణ, ఎలక్ట్రిక్‌ వాహనాలను ఇందులో చేర్చారు. ఆంధ్రా యూనివర్సిటీని ‘నమూనా నెట్‌ జీరో క్యాంపస్‌’గా మార్చాలని పిలుపునిచ్చారు– ప్రతి సందర్భంలోనూ బేస్‌లైన్, హద్దు, పర్యవేక్షణ విధానం ఏదీ ప్రకటించకుండానే.తెలంగాణలో ఇదే పోకడ ఒక అధికారిక ఉత్తర్వులో నమోదైంది. మెట్రోపాలిటన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ శాఖ జారీ చేసిన జి.ఓ.ఆర్టీ నెంబర్‌ 641 (02–07–2026), రంగారెడ్డి జిల్లా కొత్తూరు మండలం సిద్దాపూర్‌ గ్రామంలో 86 ఎకరాల భూమిని ఘన వ్యర్థ పదార్థాల నిర్వహణ కేంద్రం కోసం జీహెచ్‌ఎంసీకి బదిలీ చేస్తూ ఇచ్చిన ఉత్తర్వు. జపాన్‌ లోని కితక్యుషు నగరంతో తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి ఉన్న స్నేహ ఒప్పందం కింద, ‘వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థను, నెట్‌ జీరో లక్ష్యాలను సాధించే ఉద్దేశంతో’ ఎకో–టౌన్‌ ఏర్పాటుకు ఈ భూమి కేటాయించినట్టు ఉత్తర్వులో పేర్కొన్నారు. ఈ ఒక్క వాక్యాన్ని పక్కనపెడితే, మిగతా ఉత్తర్వు కేవలం ఒక వ్యర్థాల కేంద్రా నికి భూమి బదిలీ, లైసెన్సు ఆమోదం మాత్రమే. ఇక్కడ ‘నెట్‌ జీరో’ అంటే ఏమిటో, హద్దు ఏమిటో, బేస్‌లైన్‌ ఏమిటో, ఎవరు ధ్రువీక రిస్తారో ఎక్కడా నిర్వచించలేదు. జపాన్‌ లో ‘ఎకో–టౌన్‌’ అంటే పరిశ్రమల వ్యర్థాలను రీసైకిల్‌ చేసే మూసిన లూప్‌ వ్యవస్థలు; కానీ ఇక్కడ ఆమోదమైంది మామూలు మున్సిపల్‌ వ్యర్థాల కేంద్రమే. దానికి ఎకో–టౌన్, నెట్‌ జీరో పేర్లు మాత్రమే అదనం.నగర స్థాయిలో ఇదే ధోరణి తెలంగాణ ‘ఫ్యూచర్‌ సిటీ’ (భారత్‌ ఫ్యూచర్‌ సిటీ, ‘నాలుగో నగరం’)లో కనిపిస్తుంది. శ్రీశైలం, నాగా ర్జునసాగర్‌ రహదారుల మధ్య 30,000 ఎకరాల్లో నిర్మించే ఈ నగరాన్ని 2025 మార్చిలో ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌ రెడ్డి నేతృత్వంలో కేబినెట్‌ ఆమోదించింది; దీని కోసం కొత్తగా ఫ్యూచర్‌ సిటీ డెవలప్‌ మెంట్‌ అథారిటీని ఏర్పాటు చేశారు. హెచ్‌ఎండీఏ పరిధిలోని 36 గ్రామాలను దీనికి బదిలీ చేశారు. మొత్తం 30,000 ఎకరాల్లో 13,973 ఎకరాలు గతంలో హైదరాబాద్‌ ఫార్మా సిటీ కోసం కేటా యించినవే. అంటే ‘భారతదేశపు తొలి నెట్‌ జీరో గ్రీన్‌ ఫీల్డ్‌ స్మార్ట్‌ సిటీ’ అని పిలుస్తున్న దీనిలో సగానికి పైగా భూమి, అంతకన్నా ఎక్కువ ఉద్గారాలు వెలువడే పరిశ్రమల కోసం కేటాయించినదే. ఇప్పటికే స్థలాల అమ్మకపు ప్రకటనల్లో హెచ్‌ఎండీఏ, రెరా అనుమ తులతో పాటు ‘నెట్‌ జీరో’ హోదాను ఒక ఆకర్షణగా వాడుతున్నారు.కార్బన్‌ మార్కెటే లేదు!ఇరు రాష్ట్రాల ప్రకటనలన్నింటిలోనూ కార్బన్‌ ట్రేడింగ్‌ ప్రస్తావనే లేకపోవడం గమనార్హం. సూత్రప్రాయంగా కార్బన్‌ ట్రేడింగ్‌ లేకుండా నెట్‌ జీరో నిలబడదు. ‘తొలగింపు’ క్రెడిట్లు, రిజిస్ట్రీలు, ఆడిట్‌ చేసిన ఆఫ్‌సెట్ల ద్వారానే అది రుజువవుతుంది. ఏ సంవ త్సరపు ఉద్గారాలతో పోల్చి నెట్‌ జీరో అంటున్నారో చెప్పకపోతే, ఈ దావాను నిర్ధారించలేం. కానీ భారత్‌ సొంతంగా నిర్మించదల్చుకున్న ఆ వ్యవస్థ – ఒక కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ రూపొందించిన కార్బన్‌ క్రెడిట్‌ ట్రేడింగ్‌ స్కీమ్‌ (సీసీటీఎస్‌) ముసాయిదా ఇంకా అస్పష్టంగానే ఉంది. ‘కార్బన్‌ క్రెడిట్‌’ అంటే ఏమిటో నిర్వచించకుండానే డానికి మార్కెట్‌ నిర్మాణాన్ని ప్రతిపాదించింది. ఒక మంత్రిత్వ శాఖ తన ప్రధాన ఉత్పత్తినే నిర్వచించకుండా కార్బన్‌ మార్కెట్‌ రూపొందిస్తే, రాష్ట్రాలు ఆ మార్కెట్‌నైనా, మరే యంత్రాంగాన్నైనా ప్రస్తావించకుండానే నెట్‌ జీరో ప్రకటనలు చేస్తున్నాయి. ఇదే వీటిని లెక్కల వ్యవస్థలుగా కాక, కేవలం ప్రచార కార్యక్రమాలుగా చూపిస్తుంది. రోమ్‌ తగలబడుతున్నప్పుడు నీరో ఫిడేలు వాయించాడు. ఎందుకంటే మంటల తీవ్రతను అతను చూడలేకపోయాడు, లేదా చూడదలచుకోలేదు. భారత వాతావరణ పాలన కూడా అంతే. పద జాలంతో ఫిడేలు వాయిస్తున్నారే తప్ప, పారదర్శకత, జవాబుదారీ తనం వంటివి లేనేలేవు.డా‘‘ దొంతి నరసింహారెడ్డివ్యాసకర్త విధాన–వ్యవసాయ రంగ నిపుణులు

ఈ సెప్టెంబరు నెలలో ఇరాన్‌ యుద్ధ క్షేత్రం హార్మూజ్‌ జలసంధి నుంచి సౌదీ అరేబియా, యెమెన్‌లకు మారింది. గాజా –ఇజ్రాయెల్‌ యుద్ధం తరువాత మళ్లీ ఒక్కసారిగా హౌతీ తిరుగుబాటుదారులు యెమెన్‌ మధ్య, దక్షిణ ప్రాంతాలలోనికి చొచ్చుకుపోయారు. ఎర్రసముద్రాన్ని, బాబెల్‌ మాండెబ్‌ జలసంధిని దాదాపుగా తమ నియంత్రణలోనికి తీసుకొని నేరుగా సౌదీ అరేబియాపై భీకర దాడులు ప్రారంభించటం ద్వారా సౌదీ– అమెరికా–ఇజ్రాయెల్‌లకు హౌతీలు సవాలు విసిరినట్లయింది. ఎవరీ హౌతీలు?ఉత్తర యెమెన్‌లోని సాదా పర్వత ప్రాంతాలలో నివసించే షియా ఇస్లాంకు చెందిన ‘జ్యాదీ’ తెగ ప్రజలనే ‘హౌతీ’లుగా పిలుస్తారు. గత వెయ్యేళ్లుగా ఉత్తర యెమెన్‌ ప్రాంతాన్ని జ్యాదీ తెగకు చెందిన ఇమామ్‌లు పాలించారు. 1962లో ఇమామ్‌ల పాలనను కూలదోసి ఉత్తర యెమెన్‌ రిపబ్లిక్‌ ఏర్పడింది. 1990వ దశకంలో ఉత్తర–దక్షిణ యెమెన్‌ల విలీనంతో సానా రాజధానిగా యెమెన్‌ ఏర్పడింది. జ్యాదీ తెగకే చెందిన అలీ అబ్దుల్లా సాలే యెమెన్‌ను పరిపాలిస్తూ సౌదీ అనుకూల సలాఫి మదరసాలను ప్రోత్సహించాడు. దీన్ని తమ సంస్కృతిని నిర్మూలించే ప్రక్రియగా భావించిన జ్యాదీలు తిరుగుబాటు ప్రారంభించారు. హుస్సేన్‌ అల్‌ హౌతీ నాయకత్వంలో ఈ తిరుగుబాటు మొదలైంది. 2004–10 కాలంలో అబ్దుల్లా ప్రభుత్వానికీ, హౌతీలకూ మధ్య ఆరు యుద్ధాలు జరి గాయి. సానాలోని యెమెన్‌ ప్రభుత్వానికి సౌదీ అరేబియా మద్దతు నివ్వటంతో అది హౌతీలకు శత్రువయింది.2011లో ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ప్రారంభమైన అరబ్‌ స్ప్రింగ్‌ నిరసనలు యెమెన్‌కూ వ్యాపించాయి. 2012లో అబ్దుల్లా సాలే రాజీ నామాతో సౌదీ సహాయంతో మన్సూర్‌ హాదీ అధ్యక్షుడిగా మరో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. అందులో హౌతీలకూ స్థానం కల్పించారు. కానీ చమురు నిల్వలున్న దక్షిణ–మధ్య యెమెన్‌లతో పోలిస్తే జ్యాదీల (హౌతీల) ఉత్తర యెమెన్‌లో పేదరికం అధికం. 2014లో చమురు సబ్సిడీలను ఎత్తివేయటంతో హౌతీలు తిరుగుబాటు ప్రారంభించారు. దీనితో హాదీ ప్రభుత్వం కూలిపోయింది. సౌదీ అరేబియా జోక్యంతో 2015–22 మధ్య హౌతీలకూ, సౌదీ మద్దతున్న యెమెనీ ప్రభుత్వానికి మధ్య తీవ్ర యుద్ధం జరిగింది. 2022లో యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ చొరవతో కొంతమేరకు శాంతిస్థాపన జరిగింది. ఇదే సమయంలో యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్‌ మద్దతుతో కొన్ని స్థానిక తెగలు దక్షిణ యెమెన్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలను తమ అధీనంలోనికి తీసుకున్నాయి. ఇప్పుడు యెమెన్‌లో సుమారు 30 శాతం ప్రాంతం హౌతీల అధీనంలో ఉండగా, మిగిలిన ప్రాంతం సౌదీ మద్దతున్న ఇంటర్నే షనల్లీ రికగ్నయిజ్డ్‌ గవర్నమెంట్, యూఏఈ మద్దతున్న సదరన్‌ ట్రాన్సిషన్‌ కౌన్సిల్‌ అధీనంలో ఉన్నాయి. 80 శాతం ప్రజలు హౌతీల అధీనంలోని ఉత్తర యెమెన్‌లో నివసిస్తున్నారు.సంకటంలో సౌదీ అరేబియాఇరాన్‌ మతగురువు అయతుల్లా ఖమేని అంత్యక్రియలకు హాజరై తిరిగి వస్తున్న హౌతీ నాయకుల ఇరానియన్‌ విమానం యెమెన్‌ రాజధాని సానాలో ల్యాండ్‌ అవకుండా సౌదీ అరేబియా విమానాశ్రయ రన్‌వేను ధ్వంసం చేయటంతో జూలై 2026లో అప్ప టివరకు ఉన్న కాల్పుల విరమణ, శాంతి ఒప్పందం రద్దయ్యాయి. హార్మూజ్‌ జలసంధిపై అమెరికా తన పట్టు బిగించటంతో హౌతీలు ఎర్ర సముద్రంలో పెరిమ్, అల్‌ హయిదా దీవులను వశం చేసుకున్నారు. కీలకమైన మోకా రేవు పట్టణాన్ని అదుపులోనికి తీసు కోవటంతో బాబెల్‌ మాండెబ్‌ జలసంధిని నియంత్రిస్తున్నారు. ఎర్ర సముద్రం నుండి సౌదీ నౌకలపై నిషేధం విధించారు. హార్మూజ్‌ జలసంధికి ప్రత్యామ్నాయంగా సౌదీ అరేబియా అబాకిక్‌ చమురు క్షేత్రాన్ని ఎర్ర సముద్ర తీరంలోని యాన్‌బూ రేవు పట్టణంతో కలిపే 1,200 కిలోమీటర్ల తూర్పు–పశ్చిమ పైప్‌లైన్‌ గుండా ప్రతిరోజూ 7 మిలియన్‌ బ్యారెల్స్‌ చమురును ఎగుమతి చేస్తున్నది. సౌదీ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైన ఈ పైప్‌లైన్‌పై హౌతీలు దాడి చేశారు. అంతటితో ఆగకుండా అరామ్‌కో కంపెనీకి చెందిన చమురుశుద్ధి కర్మాగారాలు, చమురు టర్మినల్స్‌పై కూడా డ్రోన్లు, మిస్సైల్స్‌తో దాడి జరిగింది. తాయిఫ్, ఆభా, రియాద్, జీజన్, నజ్రాన్‌లపై దాడితో సౌదీ సంకట స్థితిలో పడింది.సాలీనా 83 బిలియన్‌ డాలర్ల రక్షణ వ్యయంతో సౌదీ అరేబియా ప్రపంచంలో ఎనిమిదవ స్థానంలో ఉన్నది. అమెరికన్‌ ఎఫ్‌–15 యుద్ధ విమానాలు, పేట్రియాట్, థాడ్‌ మిస్సైల్‌ డిఫెన్స్‌ వ్యవస్థలు కలిగి ఉన్న సౌదీ అరేబియాలో విధ్వంసం సృష్టించటంతో హౌతీల సైనిక శక్తి అందరి దృష్టిని ఆకర్షించింది. హిజ్బుల్లా మాదిరిగా హౌతీలను ఇరానియన్‌ ప్రాక్సీలుగా పరిగణిస్తారు. హౌతీలకు క్రూయిజ్, బాలాస్టిక్‌ మిస్సైల్స్, డ్రోన్‌ టెక్నాలజీని, ఆర్థిక సహా యాన్ని ఇరాన్‌ అందించటంలో సందేహం లేదు. అయినా హౌతీల గెరిల్లా పోరాట పటిమను తక్కువ అంచనా వేయకూడదు. వారు ఇరాన్‌తో మైత్రీ బంధాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, పూర్తిగా ఇరాన్‌పై ఆధారపడటం లేదు. ఇరాన్‌ ప్రయోజనాలను కాపాడినప్పటికీ, తమ ప్రాంతీయ లక్ష్యాల విషయంలో రాజీపడరు. ఇరాన్‌కు ప్రధాన శత్రు వులు యూఎస్‌ఏ, ఇజ్రాయెల్‌. కానీ హౌతీల శత్రువు సౌదీ. రాజీ కుదిరేనా?వైమానిక దాడులలో హౌతీలను లొంగదీసుకోవడం సాధ్యం కాదని సౌదీకి తేటతెల్లమైంది. దిక్కుతోచని పరిస్థితులలో మళ్లీ ట్రంప్‌ సహాయాన్ని అర్థించింది. కానీ ట్రంప్‌ తెలివిగా హౌతీలపై ప్రత్యక్ష దాడులకు నిరాకరించాడు. ఇజ్రాయెల్‌ సహాయాన్ని కూడా సౌదీ అర్థించినట్లుగా వార్తలొస్తున్నాయి. సైనికపరంగా హౌతీలను ఎదుర్కొనలేమని దౌత్యమార్గంలో సంప్రదింపులకు తలుపులు తెరి చింది. ఒమన్, ఈజిప్టు మధ్యవర్తులుగా ఇరాన్‌తో సంప్రదింపులు జరుపుతున్నది. ఇరాన్‌ ద్వారా హౌతీలతో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని ప్రస్తుత యుద్ధాన్ని తన నుండి ప్రక్కకు మరల్చటానికి తెర వెనుక ప్రయత్నాలు చేస్తున్నది. ప్రపంచ మార్కెట్లలో క్రూడ్‌ ధరలు బ్యారెల్‌కు 100 డాలర్లకు పైకి చేరటం భారత్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అశనిపాతం. భారత్‌ చమురును రష్యా నుండి బాబెల్‌ మాండెబ్‌ ద్వారానే దిగుమతి చేసుకుంటున్నది. ఈ ప్రాంతంలో అనిశ్చిత పరిస్థితి సహజంగానే ఆందోళన కలిగించే అంశం. ఇరాన్, ఒమన్‌లతో మనకున్న సత్సంబంధాలను ఉపయోగించి బాబెల్‌ మాండెబ్‌ ద్వారా మన చమురు దిగుమతు లకు ఆటంకం లేకుండా చేయటానికి దౌత్య ప్రయత్నాలు ముమ్మరం చేయాలి. ఇదే సమయంలో సౌదీతో సంబంధాలు చెడిపోకుండా చూసుకోవాలి. ఇది కత్తిమీద సామే.గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

ప్రజల సంక్షేమం కోసం తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అనేక సంక్షేమ పథకాలను అమలు చేస్తుంది. దురదృష్టవశాత్తు రాష్ట్ర ఆర్థిక పరిస్థితి ఆశాజనకంగా లేని కారణంగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల పదవీ విరమణ డబ్బులు, వారికి బాకీ ఉన్న డీఏలు చెల్లించడంలో సమస్యలు ఎదుర్కొంటోంది. ప్రతి నెల ఒకటో తారీఖున ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు జీతాలు చెల్లించడానికి కష్టపడాల్సి వస్తోంది. ఫీజ్‌ రియింబర్స్‌మెంట్‌ చెల్లింపుల సమస్యపై విద్యార్థులు ఆందోళన చెందుతున్నారు. ప్రభుత్వం ఆదాయానికి సంబంధించి అనేక ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటోంది. ఇటువంటి తరుణంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ముఖ్యమంత్రి, మంత్రుల, మంత్రుల హోదా కలిగిన వారి ఆదాయ పన్నును చెల్లించడం ఏ రకంగానూ సమర్థనీయం కాదు.తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించక ముందు నుండి ఈ విధానం అమలులో ఉంది. వేతనాల చెల్లింపు చట్టం 1953లోని సెక్షన్‌ 3 (4) ప్రకారం క్యాబినెట్‌ హోదా కలిగిన మంత్రుల ఆదాయం పన్నును ప్రభుత్వం చెల్లిస్తుంది. వీరితోపాటు క్యాబినెట్‌ హోదా కలిగిన ప్రభుత్వ సలహాదారుల, కార్పొరేషన్‌ చైర్మన్‌ల ఆదాయం పన్నును కూడా ప్రభుత్వమే చెల్లిస్తుంది. మంత్రులు వారి సేవలకు గాను ఆదాయం పొందుతున్నారు. ఇది వ్యక్తిగత ఆదాయం కిందకు వస్తున్నందునమంత్రులు వారి ఆదాయం పన్నును వారే చెల్లించాలి.వీరి ఆదాయ పన్నును ప్రభుత్వం చెల్లించడం చట్టం ముందు అందరూ సమానమే అన్న రాజ్యాంగ మూల సూత్రం ఆర్టికల్‌ 14కు వ్యతిరేకం. కేంద్ర ప్రభుత్వ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు వారి ఆదాయ పన్నును వారే చెల్లి స్తారు. ఈ కారణంగా ప్రభుత్వం వారి ఆదాయం పన్నును చెల్లించడం ఏ రకంగానూ సమర్థనీయం కాదు. ఇప్పటికే ఈ విధానాన్ని ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఉత్తరాఖండ్, హరియాణా వంటి రాష్ట్రాలు రద్దు చేశాయి. తెలంగాణ కూడా వారి బాటలో పయనించడం మంచిది.ఇదీ చ‌ద‌వండి: వరదలకు జనాభా కారణమా?ప్రభుత్వం చెల్లిస్తున్న మంత్రుల ఆదాయం పన్ను చెల్లింపుదారులది. అంటే ప్రజలది. ప్రజాధనాన్ని ప్రభుత్వం ఏ రకంగా ఖర్చు చేస్తున్నదో తెలుసుకునే అధి కారం 2005 సమాచార హక్కు చట్టం ప్రకారం ప్రజలకు ఉంది. ఈ అంశాన్ని రాష్ట్ర గవర్నర్‌ దృష్టికి కూడా తేవడం జరిగింది. మంత్రులకు సంబంధించి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చెల్లిస్తున్న ఆదాయం పన్ను వివరాలను ప్రభుత్వం తన వెబ్‌సైట్‌లో ఉంచాలి. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వం పారదర్శకంగా పనిచేయాలి. ఈ అంశం దేశభద్రతకు లేదా విచారణలో ఉన్న నేరాలకు, విదేశీ సంబంధాలకు సంబంధించినది కాదు.– డాక్ట‌ర్‌ పి. మోహన్‌ రావు మెంబర్, ఫోరం ఫర్‌ గుడ్‌ గవర్నెన్స్‌

హైదరాబాద్‌ శరవేగంగా విస్తరిస్తోంది. జనాభా కూడా వేగంగా పెరుగుతోంది. ఉపాధి, విద్య, వైద్యం, రవాణా వంటి అవకాశాల కోసం ప్రజలు హైదరాబాద్‌ ప్రాంతానికి చేరుతున్నారు. ఈ మార్పులు నగర రూపంపై మాత్రమే కాకుండా సహజ జల మార్గాలు, చెరువులు, నాలాలు, బహిరంగ ప్రదేశాలు, వరద మైదా నాలపై కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో వేగంగా విస్తరిస్తున్న హైదరాబాదుకు ఎదురవుతున్న ముఖ్యమైన సవాళ్లలో పట్టణ వరద ముప్పు ప్రధానమైనది.గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా హైదరాబాదులో ఐటీ రంగం, ఉపాధి అవకాశాలు, రియల్‌ ఎస్టేట్, రవాణా సదుపాయాలు, ఇతర ఆర్థిక కార్యకలాపాలు నగర విస్తరణకు ఊతమిచ్చాయి. ఈ విస్తరణ సహజ జల వ్యవస్థల సామర్థ్యాన్ని తగ్గించే విధంగా సాగితే... అదే అభివృద్ధి భవిష్యత్తులో కొత్త ప్రమాదాలకు కారణమవుతుంది. మూసీని కేవలం ఒక నదిగా చూడటం సరికాదు; అది హైదరాబాదు నగరంలోని విస్తృత జల పారుదల వ్యవస్థలో కీలక భాగం. మూసీకి అనుసంధానమైన నాలాలు, చెరువులు, కాలువలు, వరద మైదానాలు కలిసి ఒక పెద్ద సహజ జల వ్యవస్థగా పనిచేస్తాయి. అందువల్ల మూసీ వరద ముప్పును అర్థం చేసుకోవాలంటే కేవలం నది ఒడ్డున ఉన్న ప్రాంతాలను మాత్రమే కాకుండా మొత్తం నగరంలోని నీటి ప్రవాహ వ్యవస్థను పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.వేసుకోవాల్సిన అసలు ప్రశ్నలుహైదరాబాదు వరద చరిత్రలో 1908 సెప్టెంబర్‌ 28 ఒక విషాదకరమైన రోజు. మూసీ నదికి వచ్చిన భారీ వరద నగరాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీసింది. అయితే వరద ముప్పు అక్కడితో ముగియ లేదు; 2020 అక్టోబర్‌లో హైదరాబాద్‌ మరో తీవ్రమైన వరద పరిస్థితిని ఎదుర్కొన్నది. 1908తో పోలిస్తే నేటి నగరంలో జనాభా, నివాస ప్రాంతాలు, మౌలిక సదుపాయాలు విస్తృతంగా పెరిగాయి. అందుకే నేటి పట్టణ వరద ముప్పును కేవలం ‘ఎంత వర్షం పడింది?’ అనే ప్రశ్నతో మాత్రమే అర్థం చేసుకోలేం.జనాభా పెరుగుదల నేరుగా వరదలకు కారణం కాదు. ఈ క్రమంలో సహజ నీటి మార్గాలు, వరద మైదానాలు, చెరువుల పరిసరాలు నిర్మాణాల పరిధిలోకి వస్తే సమస్య తీవ్రమవుతుంది. కాంక్రీట్, తారు వంటి నీరు చొరబడని ఉపరితలాలు పెరగడంతో వర్షపు నీరు నేలలోకి ఇంకే సామర్థ్యం తగ్గి, ఫలితంగా నీరు వేగంగా ఉపరితలంపై ప్రవహిస్తుంది. జనాభా ఎక్కడ నివసిస్తుంది, సహజ నీటి మార్గాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి, వర్షపు నీరు ఎక్కడికి వెళ్తుంది అనేవి ఈ సందర్భంగా గమనించాల్సిన ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు. నిజానికి సమస్య జనాభా పెరుగుదలలో లేదు. జనాభా పెరుగుదలను నగర భౌగోళిక వ్యవస్థతో ఎలా సమన్వయం చేస్తున్నా మన్నదే ఇక్కడ కీలకమైన అంశం.ఇదీ చ‌ద‌వండి: 'నాజూకు ఫోన్ల‌తో పెరుగుతున్న ఆరోగ్య స‌మ‌స్య‌లు'1908 మూసీ వరద మనకు చరిత్రను గుర్తుచేస్తే... 2020 వరద వర్తమాన ప్రమాదాన్ని గుర్తుచేసింది. భవిష్యత్తులో ఎంత భారీ వర్షం పడుతుందో మన చేతుల్లో ఉండకపోవచ్చు. కానీ జనాభా ఎక్కడ పెరగాలి, సహజ నీటి మార్గాలను ఎలా రక్షించాలి, భూ వినియోగాన్ని ఎలా ప్రణాళికాబద్ధం చేయాలి అనే నిర్ణయాలు మాత్రం మన చేతుల్లోనే ఉన్నాయి. నగరం పెరగడం అనివార్యం, కానీ అది పెరిగే విధానం మాత్రం మన ఎంపిక. ఆ ఎంపికే రేపటి హైదరాబాదును వరదలను ఎదుర్కొనే సురక్షిత నగరంగా నిలబెడుతుందా లేక వరదలకు మరింతగా గురయ్యే నగరంగా మారుస్తుందా అని నిర్ణయిస్తుంది.– డాక్ట‌ర్‌ రామకృష్ణ మనిమద్దెఎర్త్‌ సైంటిస్ట్‌ – నదీ వ్యవస్థల పరిశోధకులు

బ్రిక్స్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశాలు ఒక బృహత్తరమైన విషయం అయినందున అందు గురించి చర్చించుకోవలసినవి అనేకంఉంటూనే ఉంటాయి. అందులోనూ ఆ సంస్థ కజాన్‌తో ఆరంభించి రియో డి జనేరో మీదుగా ఢిల్లీ వరకు ఒక కొత్త దశలోకి ప్రయాణిస్తూ వచ్చినపుడు. ఇటు వంటి దశలో మార్గ నిర్దేశనాలను స్థూలమైన రీతిలో ఎన్ని చేసుకున్నా, ప్రశ్నలూ సందేహాలూ కూడా అంతగా మిగిలే ఉండటం సహజం. ఐక్యత సాధ్యమేనా?వాటిలో అన్నింటికన్న ప్రధానమైనది బ్రిక్స్‌ సభ్య దేశాల మధ్య ఐక్యత ప్రశ్న. ఇందుకు రెండు కోణాలున్నాయి. ఒకటి, ఆ దేశాల మధ్య ఏకాభిప్రాయాలు. రెండు, వారికి బ్రిక్స్‌ బయటి దేశాలతో గల సంబంధాలు. ఈ విషయాన్ని కొంత సూటిగా చెప్పుకుందాము. ఢిల్లీ సమావేశాలకు ముందూ, ఆ తర్వాతా పాశ్చాత్య మీడియా, పరిశీల కులతో పాటు ఇక్కడ కూడా పలువురు బ్రిక్స్‌లోని భిన్నత్వాలను చాలా ఎత్తి చూపారు. ఆ కారణంగా ఐక్యత సందేహాస్పదమన్నారు. వారు ఉదాహరించిన వాటిలో ముఖ్యమైనవి భారత–చైనా, ఇరాన్‌ –అరబ్‌ రాజ్యాల వివాదాలు.ఇవి ముఖ్యమైనవనటంలో సందేహం లేదు. అయితే, అవి ఉన్నప్పటికీ అందరూ ఒక చోట చేరటం, ఏకగ్రీవ ప్రకటనను విడుదల చేయటాన్ని కూడా విమర్శకులు అదే సమయంలో గుర్తించారు. అట్లా జరగటంలో భారతదేశపు దౌత్యనీతి కొంత పనిచేసిన మాట నిజమే అయినా, అంతకుమించిన మౌలిక కారణాలు ఉన్నాయనేది గమనించాలి. మొదటిది, పరస్పర సమస్యలు ఉన్న బ్రిక్స్‌ దేశాలకు కూడా బయటి శక్తుల నుంచి అంతకన్న పెద్ద సమస్యలు ఎదురవుతున్నాయి. పరస్పర సమస్యల పరిష్కారం కన్నా బయటి సమస్యల పరిష్కారం పెద్ద సవాలు అవుతున్నది. మొదట 2006లో ‘బ్రిక్‌’ ఏర్పడినా, 2010లో ‘బ్రిక్స్‌’గా మారినా, ఇపుడు 2026లో మరింత విస్తరించినా సభ్య దేశాల మధ్య కొన్ని సమస్యలు ఎప్పుడూ ఉన్నవే. ఉదాహరణకు ఇండియా–చైనా వివాదం. అది 2006 నాటికి కొన్ని దశాబ్దాలుగా ఉంది. ఒక యుద్ధం, కొన్ని ఘర్షణలు జరిగాయి. అయినప్పటికీ బ్రిక్స్‌లోనే గాక షాంఘై సహకార సంస్థ తదితరాలలోనూ చైనాతో పాటు సభ్య దేశంగా ఉండేందుకు భారత్‌ ఎందుకు అంగీకరించినట్లు?మూడు ముఖ్య దేశాలుపైన వేసుకున్న ప్రశ్నకు సమాధానం ఇందులోనే లభిస్తుంది. సభ్య దేశాలకు పరస్పర సమస్యలకన్న బయటి శక్తుల నుంచి ఎదు రవుతున్న సమస్యలు పెద్ద సవాళ్లవుతున్నాయి. ఇంకా చెప్పాలంటే, బయటి శక్తుల నుంచి సమస్యలన్నవి వందల సంవత్సరాల వలస పాలనలతో మొదలై, సామ్రాజ్యవాదపు వివిధ చర్యల రూపంలో నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. అందుకే వీరు ఒకటి అవుతుండటమే గాక, బ్రిక్స్‌ పట్ల అన్ని ఖండాల దేశాలలో ఆకర్షణలు పెరుగు తున్నాయి. కనుక, ఈ విస్తృత చిత్రాన్ని గమనించినప్పుడు, పరస్పర సమస్యలన్నవి భూతద్దంలో చూడవలసినవిగా తోచదు. అయితే, ప్రధాని మోదీ, చైనా అధ్యక్షుడు షి జిన్‌పింగ్‌ మధ్య సమావేశంలో ‘భిన్నాభిప్రాయాలు విభేదాలుగా మారకూడ’దన్న మాట ఒకటి వచ్చింది. అందులోని రెండు పదాలకు చాలా అర్థం ఉంది. అది ఇక్కడ చర్చించలేము. కానీ, వారు అదే అవగాహనతో ముందుకు సాగుతుండటం మాత్రం గమనించదగ్గది. అందులో పరస్పర ప్రయోజనాలతో పాటు బ్రిక్స్‌ స్ఫూర్తి ఉంది. బ్రిక్స్‌ను చైనా హైజాక్‌ చేస్తుందా అనే ప్రశ్న ఒకటి ఉన్నది గానీ అది వేరే వివరమైన చర్చ.ఇందుకు పొడిగింపుగా చెప్పుకోవలసింది ఒకటున్నది. బ్రిక్స్‌లో వేర్వేరు ఖండాల నుంచి ప్రధానమైన దేశాలు ఉన్నప్పటికీ, సంస్థకు వెన్నుదన్ను అనదగ్గవి ఇండియా, చైనా, రష్యాలే. ఈ మూడూ ఆర్థికంగా, శాస్త్ర సాంకేతికపరంగా, సైనికంగా, భౌగోళిక వైశాల్య పరంగా, జనాభా రీత్యా శక్తిమంతమైనవి. రాజకీయంగా చూసి నపుడు భారత్‌ ప్రజాస్వామికమైనది కాగా, తక్కిన రెండు స్థిరమైన వ్యవస్థలు. ఈ ముగ్గురికి కూడా వలస పాలనల కాలం నుంచి, ఆ తర్వాత వర్తమానంలోనూ వర్ధమాన దేశాలతో వెన్నంటి నిలిచిన పేరున్నది. బ్రిక్స్‌ పునాదులు కూడా 2006 నుంచి ఈ 2026 వరకు అవే. వర్ధమాన దేశాలకు బయటి శక్తులతో రాగల కాలంలో ఘర్షణాత్మక స్థితి ఏర్పడే కొద్దీ ఈ సంస్థకు నాయకత్వం వహించి నిలబెట్ట గలది, ఒక ప్రత్యామ్నాయ వ్యవస్థను రూపొందించగలది, ఇపుడున్న అంతర్జాతీయ సంస్థలను సంస్కరించి వర్ధమాన దేశాలకు అవకా శాలు కల్పించేట్లు చేయగలది ఈ ముగ్గురి నాయకత్వమే. ఇదే సంద ర్భంలో మరొకటి కూడా చెప్పాలి. వర్ధమాన దేశాలకు బయటి శక్తు లతో రక్షణపరమైన సమస్యలు తలెత్తితే, ఈ ముగ్గురిలో ఇండియా, చైనాలు కాదు గానీ తమ సైన్యాలను పంపి ఆదుకునేందుకు సైతం రష్యా సిద్ధమే. ఇటీవల పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో అదే జరుగుతున్నది.భారత ప్రభుత్వం గురించి దాపరికం లేకుండా మాట్లాడుకోవ లసిన విషయం ఒకటున్నది. ఇండియా బ్రిక్స్‌లో చేరింది కాంగ్రెస్‌ అధికారంలో ఉండిన 2006లో కాగా, బీజేపీ గెలిచిన 2014 నుంచి మోదీ ప్రభుత్వ వైఖరి బయటి ప్రపంచపు దృష్టిలో అనుమానా స్పదంగా మారింది. వైఖరిలో మార్పునకు కారణం దేశ ప్రయోజ నాలు అని చెప్పేవి అయితే కావచ్చు గాక, కానీ అనుమానాస్పదంగా మారింది నిజం. వర్ధమాన దేశాలకు హాని కలిగే విధంగా బయటి శక్తులకు సన్నిహితంగా మెలిగేందుకు ప్రయత్నిస్తూ పోయారన్న మాటలు ఇంటాబయటా వినిపించాయి. గాజాలో ఇజ్రాయెల్‌ మారణహోమం, వెస్ట్‌ బ్యాంక్‌ ఆక్రమణలు, వెనిజులా అధ్యక్షుని అపహరణ, ఇరాన్‌పై దాడుల సందర్భాలలో ప్రభుత్వ వైఖరులతో అనుమానాలు మరింత పెరిగాయి. ఇపుడు ఢిల్లీలో వైఖరి కొంత మారుతున్న సూచనలు కన్పించినందున, ఇది ఇక స్థిరపడుతూ పోగలదేమో చూడాలి. బయటి శక్తులతో ఇండియాకు సమస్యలు క్రమంగా పెరుగుతున్నందున అందుకు అవకాశాలైతే ఉన్నాయి. అసలు ఆయుధీకరణచివరగా చర్చించవలసినవి రెండున్నాయి. స్వేచ్ఛా నౌకా యాన ప్రశ్న, వనరుల ఆయుధీకరణ ప్రశ్న. ఈ రెండూ ఢిల్లీ సమావేశాల సందర్భంగా మరొకమారు ప్రస్తావనకు వచ్చాయి. స్వేచ్ఛాయానం హార్మూజ్‌ దిగ్బంధం నుంచీ, ఆయుధీకరణ అమెరికా అధ్యక్షుని ట్యారిఫ్‌ వార్‌తోనూ మొదలయ్యాయి. హార్మూజ్‌ను ఇరాన్‌ మూసి వేసింది శత్రు దాడుల నుంచి ఆత్మరక్షణకే తప్ప అంతకు ముందు ఎటువంటి మూసివేతలూ లేవు. దాడులు ఆగకుండా హార్మూజ్‌ను తెరవాలని ఒత్తిడి చేయడమంటే తమ ఆత్మరక్షణ సాధనాన్ని వదలుకుని లొంగిపోవలసిందిగా కోరటమే. స్వేచ్ఛాయానమన్న మాట దక్షిణ చైనా సముద్రం విషయంలోనూ ఉన్నా, బ్రిక్స్‌ చర్చల సంద ర్భం అది కాదు. పోతే, స్వేచ్ఛా యానాన్ని అమెరికా అట్లాంటిక్, పసిఫిక్‌లలో తమ ప్రత్యర్థులకు అనుమతించక పోవటాన్ని ఏమంటాం?అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్యారిఫ్‌లను, సాంకేతిక పరికరాల ఎగుమతిని ఆయుధాలుగా మార్చటం మొదలు పెట్టినందునే చైనా, కెనడా, యూరప్‌ వంటివి ఎదురు ట్యారిఫ్‌లతో, కీలకమైన వనరుల ఎగుమతిపై ఆంక్షలతో ఆత్మరక్షణ వ్యూహాన్ని అనుసరిస్తున్నాయి. దీనంతటిలో ఏది ఆయుధీకరణ అవుతుంది, ఏది కాదు? అందు వల్ల, సమస్యకు గల కారణాలను వదలి సమస్యల గురించి మాత్రమే మాట్లాడటంతో పరిష్కారం లభించదు.టంకశాల అశోక్‌ వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

ఈ రోజు ఇక్కడికి రావడం నాకు ఎంతో గౌరవంగా ఉంది. యాభై ఏళ్ల క్రితం 1975లో ఇక్కడే పీజీపీ చదివిన నేను, మీలానే నేను కూడా ఆ రోజు ఇక్కడ గర్వంగా నిలబడ్డాను. అప్పుడు నా మనసులో ఎన్నో ప్రశ్నలు. మా కాలంలో మేము వరదలను తట్టుకోవాల్సి వచ్చింది. మీరు మాత్రం సునామీలను ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది. ఇది కృత్రిమ మేధ యుగం. ఈ కొత్త ప్రపంచంలో మన ప్రయాణం ఎలా ఉండాలి? నేను నాలుగు ముఖ్యమైన విషయాలను మీతో పంచుకోవాలను కుంటున్నాను: అవి: ఇన్‌సైట్, ఇంటెన్షన్, ఇన్నర్‌ స్టిల్‌నెస్, ఇంపాక్ట్‌. ఈ నాలుగింటిని కలిపి ఇంటిగ్రేటివ్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ (సమగ్ర ప్రజ్ఞ) అంటాను. దీన్ని అనుసరించడం నా జీవితాన్ని మార్చింది. ఇన్‌సైట్‌ (లోతైన అవగాహన)ఒక్క దారిలోనే నడవడం కాకుండా, సుదూర ప్రపంచంలోని వివిధ విషయాలను తెలుసుకోండి! మీకు తెలిసిన పరిమితమైన ప్రపంచం నుంచి బయటకు రావాలి. మీ ఆలోచనల చిన్న పరిధి లోనే చిక్కుకుపోకండి. నా ఐఐఎం అహ్మదాబాద్‌ డిగ్రీ ఆధారంగా నేను న్యూయార్క్‌లోని మెక్‌న్సీ సంస్థలో చేరాను. నా చుట్టూ ఉన్న వాళ్లు తెలివైనవారు. వారిలో చాలామంది హార్వర్డ్‌ బిజినెస్‌ స్కూల్‌లో చదివినవారు. అప్పటివరకు నేను కారు కూడా నడప లేదు. నా అసలైన గుర్తింపు– నా పనిలో నేను అత్యుత్తమంగా ఉండాలి. అందుకోసం ఎంతో కష్టపడ్డాను.ఇటీవల నేను ఒక నోబెల్‌ బహుమతి విజేతను కలిశాను. ఆయనకు ఇమ్యూనోథెరపీ రంగంలో నోబెల్‌ వచ్చింది. ఏ రంగంలో పరిశోధన ఎక్కువగా ఉపయోగపడిందని అడిగాను. ఆయన వెంటనే కంప్యుటేషనల్‌ బయాలజీ అన్నారు. కొన్నేళ్ల క్రితం వరకు ఆ రంగం గురించి తక్కువ మందికే తెలుసు. సంప్రదాయ పరిశ్రమలు కూడా మనం ఊహించలేనంత వేగంగా మారిపోతున్నాయి. ఉదాహ రణకు సంగీత పరిశ్రమను చూడండి. సీడీల నుంచి సునో వంటి ఏఐ సాధనాల వరకు వచ్చింది. అందువల్ల సృజనాత్మక రంగంలో ఉన్న వారు కూడా సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పెంచుకోవాలి. మనలో చాలా మంది ఒక ప్రత్యేక రంగంలో నైపుణ్యం సంపాదించడానికి బిజినెస్‌ స్కూల్‌కు వస్తాం. కానీ మీకున్న ఆ రంగ జ్ఞానాన్ని ఏఐ మించిపోతుంది. అందుకే మీ ప్రత్యేకత ‘ఇన్‌సైట్‌’ కావాలి. మీ దృష్టి... కాలం, ప్రదేశం రెండింటినీ దాటిపోవాలి. మీ ఆలోచన ఎన్ని విభిన్న కోణాల్లో ఉంటే, కొత్త అవకాశాలను గుర్తించే అవకాశం అంత ఎక్కువగా లభిస్తుంది. వివిధ ఆలోచనల సంగమంతోనే గొప్ప ఆవిష్కరణలు సాధ్యమవుతాయి.ఇంటెన్షన్‌ (సంకల్పం)ఇన్‌సైట్‌ ప్రపంచాన్ని చూడటానికి మీకు సహాయపడుతుంది. కానీ మీరు ఏ దారిని ఎంచుకోవాలో, ఎంత కష్టమైనా దానిపై ఎలా నిలబడాలో నిర్ణయించడానికి ఇంటెన్షన్‌ అవసరం. సుమారు 25 సంవత్సరాల క్రితం విమానంలో నేను ‘ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్‌ ఏ యోగి’ పుస్తకం చదవడం ప్రారంభించాను. నా మనసులో ఎన్నో ప్రశ్నలు... విజయం అంటే ఏమిటి? ఎంత డబ్బుంటే సరిపోతుంది? నా జీవితంలో నాకు అత్యంత సంతోషాన్ని ఇచ్చిన క్షణాలు ఏవి? అప్పుడు నాకు ఒక విషయం అర్థమైంది. నేను జీవితంలో ఏ పని చేసినా, సంగీతానికి నా జీవితంలో మరింత ముఖ్యమైన స్థానం ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నాను. మార్పులు చాలా క్లిష్టమైనవి. కానీ మన కాళ్ల కింద నేలే మారి పోతే! 18 నెలల క్రితం మేము ఒక పెద్ద విజువల్‌ యానిమేషన్‌ ప్రాజెక్టుపై పనిచేస్తున్నాం. రెండేళ్ల పని. వేల డాలర్ల ఖర్చు. ప్రాజెక్ట్‌ సగం పూర్తయ్యే సమయానికి ఏఐ అన్నింటినీ మార్చేసింది. ఏఐ ద్వారా తయారైన చిత్రాలు మరింత బాగున్నాయి, వేగంగా తయా రవుతున్నాయి, ఖర్చు కూడా తక్కువ. ఇది అమెరికా పశ్చిమ తీరానికి చెందిన ఇద్దరు పీహెచ్‌డీ విద్యార్థుల పని. ఇది కేవలం సాంకేతికత సమస్యే కాదు. మనుషుల సమస్య కూడా. ఏళ్లుగా పని చేసిన కొంత మంది ఉద్యోగుల నైపుణ్యాలు ఒక్కసారిగా అవసరం లేనివిగా మారిపోయాయి. కొత్త ప్రపంచంలో విశ్లేషణ చేయగలిగితే సరిపోదు, ఊహాశక్తి అవసరం. ఒకే సమయంలో విభిన్న రంగాల గురించి ఆలోచించగల వ్యక్తులకే భవిష్యత్‌లో అవకాశాలు ఎక్కువ. ఇన్నర్‌ స్టిల్‌నెస్‌ (అంతర్గత ప్రశాంతత)ఇంతకుముందు బిజినెస్‌ స్కూల్స్‌లో మనస్సును ఎలా నిర్వ హించుకోవాలనే విషయం గురించి మాట్లాడేవారు కాదు. అది వ్యక్తి గత విషయం అని భావించేవారు. కానీ ఇప్పుడు ప్రతి రంగంలోనూ మానసిక ఆరోగ్యం, ప్రశాంతత, మనిషి సంపూర్ణ వికాసం... ముఖ్యమైన విషయాలుగా మారాయి. సంగీతంపై ఇష్టం నాకు ధ్యానం వైపు దారి చూపించింది. నా జీవితంలో సమస్యలు లేవని కాదు. కానీ వాటికి నేను స్పందించే విధానం మారిపోయింది. ప్రశాంతతతో నా ఆలోచనల్లో స్పష్టత వచ్చింది. ముఖ్యంగా, నాకు ఇతరుల పట్ల కరుణ, నా మీద నాకు నమ్మకం, ప్రపంచంలోని ప్రతి జీవితో అనుబంధం అనే భావన బలపడింది. ‘వసుధైవ కుటుంబకం’ అంటే ఏమిటో ప్రత్యక్షంగా అనుభవించినట్టు అనిపించింది. ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ ప్రపంచంలో ఇంటిగ్రేటివ్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ అంటే మనిషిగా మన సంపూర్ణ తను కాపాడుకోవడం.ఇంపాక్ట్‌ (ప్రపంచంపై ప్రభావం)మీరు నివసిస్తున్న ప్రపంచంలోని చిన్న భాగాన్ని అయినా మీరు ఇంతకంటే మెరుగైన ప్రదేశంగా మార్చాలి. సంగీతం నన్ను లోతుగా స్వస్థపరిచింది. అందుకే ఆ అనుభవాన్ని ఇతరులతో పంచుకోవా లనుకున్నాను. దీంతో నేను సంస్కృత గ్రంథాలపై పరిశోధన ప్రారంభించాను. ముఖ్యమైన గ్రంథాల అసలు భావాలను తీసుకుని, ప్రపంచంలోని ఆధునిక కళాకారులతో కలిసి అందరూ పాడగలిగే సంగీతాన్ని రూపొందిస్తున్నాను. నాకు గ్రామీ అవార్డు కూడా ఈ రంగంలోనే వచ్చింది. విద్యార్థుల్లారా... సేవ చేయడానికి సిద్ధమవండి. పెద్ద స్థాయి లోనే ప్రారంభించాల్సిన అవసరం లేదు. మీ పాఠశాల నుంచి మొదలుపెట్టండి. మీ భవిష్యత్తు ఎలా ఉంటుందో తెలియదు. మీరు చేయగలిగేది ఒక్కటే... మీ జీవితమనే పడవను సిద్ధం చేసుకోండి. స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం మీకు ప్రతిరోజూ మార్గదర్శనం చేయాలి.

నిజాన్ని ఎంత లోతుకు పాతి పెట్టినా ఏదో ఒకనాటికైనా అది మొలకెత్తకుండా ఉండ లేదు. చేవ లేని అబద్ధపు చెట్టును మోసుకొచ్చి ఎంత సారవంతమైన భూమిలో నాటినా, ఏనాటికీ అది చిన్న చిగురైనా వేయలేదు. నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా క్షీణించిందని, ఇండియాలో బ్రిక్స్‌ సదస్సులో ప్రసంగిస్తున్న ప్పుడు నాకు తీవ్రాతి తీవ్రంగా ఇస్కీమిక్‌ స్ట్రోక్‌ వచ్చిందని, అందుకే నేను ఇండియా ఏర్పాటు చేసిన అధికారిక విందులో కనిపించలేదని, ఇండియా నుంచి అర్ధంతరంగా చైనాకు తిరిగి వచ్చాక, అత్యవసర చికిత్స కోసం హుటాహుటిన నన్ను బీజింగ్‌లోని చైనీస్‌ పీపుల్స్‌ ఆర్మీ జనరల్‌ హాస్పిటల్‌కు తరలించా రని... వాంజున్‌ జియ్‌ అనే మనిషి గత వారంరోజులుగా ప్రపంచం అంతటా ప్రధాన కూడళ్లలో అబద్ధపు చెట్లను నాటే పనిలో ఉన్నాడు. ‘చైనా డెమోక్రసీ పార్టీ’ నాయకుడినని చెప్పుకుంటూ అమెరికాలో ఉంటున్న వాంజున్‌ జియ్‌ తనకై తనే ఒక పెద్ద అబద్ధం. చైనాలో అతడి ‘చైనా డెమోక్రసీ పార్టీ’ చట్ట విరుద్ధం. తియానన్మెన్‌ స్క్వేర్‌ నిరసనకారుడు అతడు. 25 ఏళ్ల క్రితమే చైనా నుంచి పారిపోయిన వాడు. పారిపోయి, ‘జోంగ్నాన్హాయ్‌’పై రోజుకో అసత్యాన్ని రాయిలా విసురుతున్నవాడు.‘జోంగ్నాన్హాయ్‌’... చైనా కమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ కేంద్ర కార్యాలయం. వాంజున్‌ జియ్‌ చైనా కమ్యూనిస్ట్‌ ప్రభుత్వ వ్యతిరేకి. ‘‘ఈ డెమోక్రాటిక్‌ గుడ్లగూబను ఏం చేద్దాం కామ్రేడ్‌?’’ అని అడిగాను వాంగ్‌ని. ‘‘కొన్ని సందర్భాలలో ఏమీ చెయ్యకుండా ఉండటమే ఏదైనా చెయ్యటం అవుతుంది మిస్టర్‌ ప్రెసిడెంట్‌’’ అన్నారు వాంగ్‌! వాంగ్‌ విదేశాంగ మంత్రి. ‘పీపుల్స్‌ రిపబ్లిక్‌ ఆఫ్‌ చైనా’ సీనియర్‌ దౌత్యవేత్త. అంతకన్నా కూడా నాకు నమ్మకస్థుడు. బ్రిక్స్‌ డిన్నర్‌లో నేను లేకపోవటానికి కారణం... హోటల్‌ గదిలో ప్రశాంతంగా విశ్రాంతి తీసుకోవాలని నా మనసు కోరుకోవటం తప్ప మరింకేమీ కాదు. గ్లాసులు పైకెత్తి ‘టోస్ట్‌’ చెప్పుకునే సందడి కంటే కూడా, కొన్నిసార్లు నాకు నిశ్శబ్దమే తృప్తికరమైన డిన్నర్‌లా ఉంటుంది. సెప్టెంబర్‌ 24న వైట్‌ హౌస్‌లో ట్రంప్‌తో సమావేశం. ఆ వివరాలు చెబుతున్నారు వాంగ్‌.‘‘వైట్‌ హౌస్‌లో ఆరోజు అధికారిక ‘స్టేట్‌ డిన్నర్‌’ ఉంటుంది మిస్టర్‌ ప్రెసిడెంట్‌. డిన్నర్‌లో మీతో పాటు టెక్‌ టైకూన్‌ లు... టిమ్‌ కుక్, సామ్‌ ఆల్ట్‌మాన్, జెన్సన్‌ హువాంగ్‌ ఉంటారు. ఇక, ట్రంప్‌ మీకు గ్రాండ్‌ వెల్కమ్‌ చెప్పటానికి వైట్‌ హౌస్‌ లాన్‌ లో మీ కోసమే ప్రత్యేకంగా కొత్త హెలిప్యాడ్‌ను కట్టించారు... ’’ అని చెప్పారు వాంగ్‌ యీ! వాంగ్‌ సాధారణంగా ముఖ్యమైన వివరాలను మాత్రమే నాకు చెబుతారు. మిగతావన్నీ తనే చూసుకుంటారు. నిజానికి డిన్నర్‌ కంటే ముఖ్యంగా... వాషింగ్టన్‌లో నేను మాట్లాడవలసినవి చాలానే ఉన్నాయి. వాణిజ్య సుంకాల ఇష్యూ ఉంది. ఏఐ నియంత్రణల ఒప్పందాలు ఉన్నాయి. రక్షణ, వ్యాపార రంగాలలో ఇచ్చిపుచుకోవడం ఉంది. రేర్‌ ఎర్త్‌ ఖనిజాలపై కీలక చర్చలు ఉన్నాయి. తైవాన్‌ కు అమెరికా ఆయుధాల సరఫరా జరగకుండా ఆపటమూ ఉంది. ఇన్ని ముఖ్యమైన వాటిని వాంగ్‌ తను చూసుకోగలనని అనుకుంటున్నారంటే... వైట్‌ హౌస్‌ స్టేట్‌ డిన్నర్‌ ఇంకెంత ముఖ్యమైనదో ఆయనకు క్లారిటీ ఉన్నట్లుంది. ‘‘మిస్టర్‌ ప్రెసిడెంట్, సెప్టెంబర్‌ 12న ఇండియాలో మీరు డిన్నర్‌ చేయకుండా, సెప్టెంబర్‌ 24న వైట్‌ హౌస్‌లో డిన్నర్‌ చేశారంటే... ఇండియాలోని చైనీయులు, చైనాలోని ఇండియన్‌లు ఏమీ అనుకోరు. కానీ ఇండియాలో డిన్నర్‌ చేయలేదు కనుక, వైట్‌ హౌస్‌లోనూ డిన్నర్‌ చేయకుండా ఉన్నారంటే... అమెరికాలోని చైనీస్‌ డెమొక్రాట్‌లు, చైనాలోని అమెరికన్‌ డెమొక్రాట్‌లు మళ్లీ మీ ఆరోగ్యం గురించి ఎవరికి తోచిన హెల్త్‌ బులెటిన్‌లు వాళ్లు విడుదల చేసే అవకాశం ఉంది’’అన్నారు వాంగ్‌. ఆయనేమీ నవ్వుతూ ఆ మాట అనలేదు.

ఈ నెల సెప్టెంబర్‌లో జర్మనీ, స్వీడన్‌లలో జరిగిన ఎన్నికల ఫలితాలు యూరప్‌లో జాతీయవాద రైట్‌వింగ్‌ పార్టీలు యూరప్‌ రాజకీయాలను శాసించబోతున్నాయనే విషయాన్ని ధ్రువీకరిస్తున్నాయి. తూర్పు జర్మనీలోని సాక్సోని– ఆన్‌హాల్త్‌ రాష్ట్రంలో ‘ఆల్టర్నేటివ్‌ ఫ్యూఆర్‌ డోయిచ్‌లాంట్‌’ (ఏఎఫ్‌డీ) పార్టీ ఘన విజయం పరిశీలకులను దిగ్భ్రమకు గురి చేసింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత జర్మనీలో మొట్టమొదటి సారి ఒక రాష్ట్రంలో రైట్‌వింగ్‌ పార్టీ అధికారంలోకి రాబోతున్నది. సెప్టెంబర్‌ 13న స్వీడన్‌లో జరిగిన జాతీయ పార్లమెంటరీ ఎన్నిక లలో ప్రాథమిక ఫలితాల ప్రకారం రైట్‌వింగ్‌ కూటమికీ, వామపక్ష సెంట్రిస్ట్‌ కూటమికీ మధ్య హోరాహోరీ పోరాటం జరిగింది. కేపిటలిస్ట్‌ పంథా వైపు...ఒకప్పుడు రైట్‌వింగ్‌ పక్షాలను దూరంగా ఉంచిన సెంట్రిస్ట్, వామపక్ష పాలక వర్గాలు వాటితో చేతులు కలిపి ఎన్నికలలో పాల్గొ నటానికి, ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేయటానికి సిద్ధమవుతున్నాయి. కొన్ని దేశాలలో రైట్‌వింగ్‌ పొలిటికల్‌ పార్టీలు ఇప్పటికే అధికారంలోనికి వచ్చాయి. ఇటలీలో మెలోని నాయకత్వంలో రైట్‌వింగ్‌ ‘బ్రదర్స్‌ ఆఫ్‌ ఇటలీ’ పార్టీ ఇప్పటికే అధికారంలోకి వచ్చింది. ఫిన్లాండ్, క్రొయేషియా, స్లొవేకియా, చెక్‌ రిపబ్లిక్‌లలో ప్రభుత్వాలు రైట్‌వింగ్‌ పార్టీల మద్దతుపై ఆధారపడుతున్నాయి. యూరోపియన్‌ పార్లమెంటులో రైట్‌వింగ్‌ పార్టీల కూటమి రెండవ అతిపెద్ద కూట మిగా ఏర్పడింది. ఫ్రాన్స్‌లో రీఅసెంబెల్‌మెంట్‌ నేషనల్‌ పార్టీ, నెదర్లాండ్స్‌లో పార్టీ ఫర్‌ ఫ్రీడమ్, యూకేలో రీఫార్మ్‌ యూకే పార్టీ, ఆస్ట్రియాలో ఫ్రీడమ్‌ పార్టీ, అర్జెంటీనాలో లాలిర్టడ్‌ అవంజా వంటివి ఐరోపా, లాటిన్‌ అమెరికాలలో రైట్‌వింగ్‌ భావజాలానికి ప్రతీకలు. 1990వ దశకపు గ్లోబలైజేషన్‌ నేపథ్యంలో ఐరోపా, లాటిన్‌ అమెరికాలలోని వామపక్ష పార్టీలు కూడా క్రమంగా పెట్టుబడిదారీ (కేపిటలిస్ట్‌) పంథా వైపు మరలాయి. 2010 సంవత్సరంకల్లా లాటిన్‌ అమెరికాలో తీవ్ర ద్రవ్యోల్బణం ఏర్పడి ఆహారం వంటి కనీస వస్తు వులకు కొరత ఏర్పడి ఉచిత సంక్షేమ పథకాల ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన ప్రభుత్వాలు సంక్షోభంలోనికి నెట్టబడ్డాయి. రైట్‌వింగ్‌ ఎదుగుతున్న తీరుఅగ్నికి ఆజ్యం తోడయినట్లు ఐరోపాలో ఆర్థిక సమస్యలకు వలసలు, వలసదారుల ప్రేరేపిత ఉగ్రవాద చర్యలు, ఉనికి (ఐడెంటిటీ) భయాలు రైట్‌వింగ్‌ పార్టీలు, జాతీయ భావజాలానికి దోహద పడ్డాయి. మితవాద, వామపక్ష ప్రభుత్వాలు ఐరోపాలోకి విచక్షణా రహితంగా ఆసియా–ఆఫ్రికాల నుండి వలసలను అనుమతించాయి. రాడికల్‌ ఇస్లామిక్‌ భావజాలం వేళ్లూనుకున్న సిరియా, జోర్డాన్, లెబనాన్, పాలస్తీనా, అఫ్గానిస్తాన్, అల్జీరియా, మొరాకో, నైజీరియా వంటి దేశాల నుండి వచ్చిన వలసదారుల పాత్రలో గ్యాంగ్‌ వార్‌లు, మెట్రోస్టేషన్‌లో పబ్లిక్‌ ప్రదేశాలలో బాంబు బ్లాస్టులు భద్రతా భయా లను లేవనెత్తాయి. వలస ప్రజలు యూరప్‌ నగరాలలో కొన్ని ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై సమాంతర సంస్కృతులను, సమాజా లను ఏర్పరచుకోవటం; కొన్ని సందర్భాలలో షరియాను పాటించటం, ప్రభుత్వాలకు సవాలుగా తయారయ్యాయి. వలస వచ్చిన వారు ఐరోపా సంస్కృతిలో సమ్మిళితమవకుండా తమ సంస్కృతి చిహ్నాలను బాహాటంగా ప్రదర్శించటం స్థానికులలో తమ సంస్కృతి ఉనికిపై సందేహాలు, అనుమానాలను లేవనెత్తాయి. ఈ నేపథ్యంలో వలసలను తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తూ, స్థానిక సంస్కృతుల పరిరక్షణ, జాతీయ ప్రయోజనాలు ప్రథమ కర్తవ్యమనే అజెండాతో వచ్చిన రైట్‌ వింగ్‌ రాజకీయ పక్షాలు ప్రజలను ఆకర్షించాయి. మితవాద, లిబ రల్, వామపక్ష పార్టీలలో వలస సంతతి పౌరులు కీలక స్థానాలను ఆక్రమించారు. స్థానిక సంస్కృతి అంతరించి పోతుందనే రైట్‌వింగ్‌ నినాదం స్థానిక సంతతి ప్రజలను చైతన్యపరిచింది. ఐరోపాలోని అనేక దేశాల వామపక్ష, లిబరల్‌ ప్రభుత్వాలు ఈ ప్రమాద ఘంటిక లను పసిగట్టి కొంత వరకు దిద్దుబాటు చర్యలకు ఉపక్రమించాయి.2021లో సామ్సల్‌ పాటీ అనే ఉపాధ్యాయుడి తలను ఇస్లామిక్‌ ఉగ్రవాది నరికి వేసిన సంఘటన తరువాత ఫ్రాన్స్‌ వేర్పాటువాద వ్యతిరేక చట్టాన్ని తెచ్చింది. ఈ చట్టం ద్వారా ప్రార్థనా స్థలాలు, మత సంబంధిత పాఠశాలలు, మతప్రవచనాలు, మత సంస్థలకు విదేశీ నిధులపై నియంత్రణ, ఆంక్షలను విధించింది. బహిరంగ ప్రదేశా లలో ముఖాలపై ముసుగును నిషేధించింది. 2018లో డెన్మార్క్‌లో కూడా ముఖాలపై బహిరంగ ప్రదేశాలలో ముసుగును నిషేధించారు. జర్మనీ, ఆస్ట్రియా, స్వీడన్, నెదర్లాండ్స్, బెల్జియం వంటి దేశా లలో కూడా మత సంస్థలు, మత ప్రవచనాలు, మత సంప్రదాయా లను నియంత్రిస్తూ అనేక చర్యలను తీసుకున్నాయి. రైట్‌వింగ్‌ జాతీయవాద భావజాల వృద్ధి ఐరోపా విధానాలపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపిస్తున్నది. వలస, ఆర్థిక, విదేశాంగ, పర్యావ రణ, సాంస్కృతిక విధానాలలో పెను మార్పులు చోటు చేసుకుంటు న్నాయి. ఇటలీ వలస శరణార్థులను ఆల్బేనియాకు పంపించే ప్రయ త్నాలు చేస్తున్నది. టిడో ఒప్పందం కింద స్వీడన్, పౌరసత్వం, డీపోర్టేషన్‌ నిబంధనలను కఠినతరం చేసింది. అర్జెంటీనాలో మీలి ప్రభుత్వం సబ్సిడీలను తగ్గించి పలు ఆర్థిక మదుపు చర్యలను చేపట్టింది. ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీలు యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ను సంస్కరించాలని పట్టుబడుతున్నాయి. రష్యాపై యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ ఆంక్షలను ఆస్ట్రియా వ్యతిరేకిస్తున్నది. రైట్‌వింగ్‌ పార్టీలు ‘గ్రీన్‌ ఎనర్జీ’ సిద్ధాంతాన్ని ఆమో దించటం లేదు. కర్బన ఉద్గారాలను నియంత్రించే చర్యలను సమ ర్థించటం లేదు. జర్మనీ, నెదర్లాండ్స్, ఇటలీ, పోలండ్‌లు ఇప్పటికే రెన్యువబుల్‌ ఎనర్జీ లక్ష్యాల నుండి పక్కకు వచ్చి బొగ్గు, సహజ వాయువు, చమురు వంటి శిలాజ ఇంధనాలు, అణు ఇంధ నాలవైపు మొగ్గు చూపుతున్నాయి. ఎల్‌జీబీటీ, సరోగసీ, అబార్షన్‌ వంటి సున్నిత సామాజిక అంశాలలో రైట్‌వింగ్‌ భావజాల ఒత్తిడితో హంగరీ, ఇటలీ, పోలండ్‌ వంటి దేశాలు కఠిన చట్టాలు, నిబంధన లను తీసుకుని వచ్చాయి. భారత్‌పై ప్రభావం ఏమిటి?ఐరోపాలో రైట్‌వింగ్‌ భావజాలం వల్ల భారతదేశంపై పడే ప్రభావాన్ని నిశితంగా పరిశీలించాలి. దౌత్యపరంగా ఇది భారత్‌కు ఒక రకంగా స్వాగతించదగిన అంశం. దశాబ్దాలుగా ఐరోపా దేశాలు, యూఎస్‌ఏ... భారత్‌ అంతర్గత విషయాలైన మైనారిటీ హక్కులు, మత అంశాలు, మానవ హక్కులపై మనకు ఉపన్యా సాలు, ప్రవచనాలు వినిపించేవారు. తమదాకా వచ్చేదాకా తెలియ దన్నట్లు ఐరోపాకు ఇప్పుడు తత్వం బోధపడుతున్నది. ఈ అంశా లలో భారత్‌పై ప్రపంచ స్థాయిలో ఒత్తిడి తగ్గే అవకాశం ఉన్నది. రైట్‌వింగ్‌ పార్టీలు ఐరోపా పర్యావరణ సుంకాలను వ్యతిరేకించటం కూడా మనకు కలిసివచ్చే అంశం. ఉదాహరణకు ఐరోపా అవలంబిస్తున్న ‘కార్బన్‌ బోర్డర్‌ అడ్జస్ట్‌మెంట్‌ మెకానిజం (సీబీఏఎమ్‌) తొలగిస్తే ఉక్కు, అల్యూమినియం వంటి భారత ఎగుమతులకు మరింత ప్రోత్సాహం లభించే అవకాశం ఉన్నది. అయితే ఐరోపా– భారత్‌ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంపై నీలినీడలు కమ్ముకోవచ్చు. కఠిన వలస విధానం వల్ల భారత విద్యార్థులు, ఐటీ నిపుణులు ఐరోపాలోకి ప్రవేశించటం కష్టమయ్యే అవకాశం ఉన్నది.గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

మన దేశంలో రోగాలు ఎక్కువ. ప్రపంచ జనాభాలో 17 శాతం గల మనం 20 శాతం ప్రపంచ రోగాల భారాన్ని మోస్తున్నాం. 60 శాతం రోగాలు జీవనశైలితో కొనుక్కున్నవే. మన శారీరక రోగాలకు, మానసిక రోగాలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, సామాజిక రుగ్మతలు, పాలకవర్గ విధాన లోపాలు, ప్రజల ఆలోచనా దారిద్య్రం ఎప్పుడో తోడయ్యాయి. సాంకేతిక పరికరాల, ఉపకరణాల అతిక్రియాశీలతలు మన ఆరోగ్య వ్యవస్థలో మనకు తెలియకుండానే చొర బడ్డాయి. మొన్నటి టెలివిజన్లకు, సంగణిక యంత్రాల (కంప్యూటర్ల)కు నేటి నాజూకు (స్మార్టు) ఫోన్లు అదనపు రాచపుండ్లు (క్యాన్సర్లు).నిద్రపోయేటప్పుడు తప్ప మిగతా సమయాల్లో, శిశువుల నుండి వృద్ధుల దాకా, సెల్‌ ఫోన్లలో దూరే ఉంటారు. సెల్‌ఫోన్ల అతివినియోగం అనేక ప్రధాన శారీరక, మానసిక, సామాజిక నష్టాలు కలిగిస్తుంది. సాంఘిక నైపుణ్యతలు, ఆలోచనశక్తి, సృజనాత్మకత మాయమవుతాయి. సెల్‌ఫోన్ల అతివాడకం వల్ల ఒంటరి తనంతో ఏ విషయం మీద దృష్టి కేంద్రీకరించలేము. చిరాకు, అసహనం, అసంతృప్తి, కోపం పెరుగుతాయి. మొత్తంగా మనుష్య సంబంధాలు దెబ్బతింటాయి. మన దేశంలో మానసిక రుగ్మతలు ఎక్కువ. 92 శాతం మంది మానసిక రోగులు సమయానికి చికిత్స తీసుకోరు. గ్రామాల కంటే పట్టణాలలో మానసిక రోగాలు ఎక్కువ. సిగ్గు, అజ్ఞానం, స్వీయ విశ్వాసాలతో, దీన్ని రోగంగా పరిగణించక ఈ మానసిక రోగానికి చికిత్స చేయించుకోరు.ప్రత్యేక వైద్యశాస్త్రంనేటి నాజూకు ఫోన్ల నేపథ్యంలో మానసిక విభాగ సూపర్‌ స్పెషాలిటీ ఆస్పత్రుల అవసరం పెరుగుతోంది. ఇందులో సెల్‌ఫోన్‌ వినియోగ బాధితులకు ప్రత్యేక చికిత్సా విభాగం ఉండాల్సివచ్చేలా ఉంది. అందులో సెల్‌ఫోన్‌ ఉపయోగ దుష్పరిణామాల వైద్యం అతిప్రత్యేక అధ్యయన వైద్యశాస్త్రం కాగలదు. అలాగే ఇవాళ ప్రపంచంలో మితవాద పాలన పెరుగుతోంది. ప్రత్యేకించి మన దేశంలో నేటి పాలకులు కార్పొరేట్‌ మతవాదపు కొత్త సామాజిక రోగాన్ని రాజకీయంగా ప్రారంభించారు.ఇదీ చదవండి: సోషల్‌ మీడియా ఉచ్చులో పిల్లలు చిక్కుకోకుండా ఉండాలంటే..?ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కూటమి పాలనలో ఈ మత కుల వివక్షలతో సమాజ విభజన, ప్రజల చీలిక కొత్త పుంతలు తొక్కుతోంది. ఈ కుల, మతపిచ్చి చికిత్సకు కూడా అతిప్రత్యేకతల రాజకీయ సామాజిక ఆస్పత్రుల అవసరం పెరిగింది. పాలకుల రాజ్యాంగ, ప్రజాస్వామ్య, ప్రజావ్యతిరేక విధానాలకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను రాజకీయంగా, సామాజికంగా చైతన్యపరచడం, నిరసనలు, పోరాటాలు నిర్వహించడం, అదునుచూసి ప్రభుత్వాలను దింపడం మాత్రమే పరిష్కారం.- సంగిరెడ్డి హనుమంతరెడ్డి ఆల్‌ ఇండియా ప్రోగ్రెసివ్‌ ఫోరం జాతీయ కార్యదర్శి, ప్రొద్దుటూరు

మోదీ శకంలో చిరకాలం నిలిచిపోయే గొప్ప విజయం ఏదైనా ఒక రహదారి, పథకం, సంస్కరణ లేదా మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులో కనిపించకపోవచ్చు. అంతకంటే లోతైన అంశంలో అది ఉంది. భారత ప్రధాన స్రవంతి విస్తరించటమే ఆ విజయం. నేను భారత రాష్ట్రపతిగా ఉన్న కాలంలో 2017 నుంచి 2022 వరకు ఐదేళ్ల పాటు ఆయనను ప్రధానమంత్రిగా దగ్గరగా గమనించాను. ఆ అనుభవంతో పాటు ప్రజా జీవితంలో ఆయనతో నాకున్న అనుబంధం ఆధారంగా, ఆయన జన్మదినం సందర్భంగా కొన్ని ఆలోచనలు పంచుకోవాలనుకుంటున్నాను. 2001 అక్టోబర్‌లో గుజరాత్‌ ముఖ్యమంత్రిగా మొదలై, 2014 నుంచి ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం వరకు ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి 25 ఏళ్లపాటు నాయకత్వం వహించిన ప్రధాని మోదీ... ‘సబ్‌ కా సాథ్, సబ్‌ కా వికాస్‌’ అనే సరళమైన, పరివర్తనాత్మక ఆలోచనను నిరంతరం ముందుకు తీసుకెళ్లారు. ఆయన సమ్మిళిత రాజకీయాలకు నిర్వచనంగా మారిన మరో భావన దీనికి కేంద్రం: ‘జిస్కో కిసీ నే నహీ పూఛా, ఉస్కో మోదీ నే పూజా’. అంటే ఎవరూ పట్టించుకోని వారికి మోదీ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. చివరి అంచె వరకు అభివృద్ధిని తీసుకెళ్లటమే కాకుండా, ఆ అంచుల్లో ఉన్నవారిని ప్రధాన స్రవంతిలోకి తీసుకు రావటం మోదీ శకంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన మార్పు కావచ్చు.మారిన ఈశాన్య కథస్వాతంత్య్రం తర్వాత దశాబ్దాలపాటు భారత అభివృద్ధి ఆలోచనలో ఒక కేంద్రం, దానికి వెలుపల పరిధి ఉన్నట్లు భావించేవారు. కొన్ని ఆకాంక్షలకు జాతీయ చర్చలో అసలు చోటే దక్కలేదు. ప్రభుత్వం ఒక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించిందా అన్నది ఇప్పుడు ప్రశ్న కాదు. దాని ప్రయోజనం పొందే అవకాశం చివరి వ్యక్తికి నిజంగా చేరిందా లేదా అన్నదే అసలు ప్రశ్న. ఈ మార్పును ఈశాన్య ప్రాంతం కంటే మెరుగ్గా వివరించే ఉదాహరణలు చాలా తక్కువ. దశాబ్దాలపాటు ఈశాన్య ప్రాంతాన్ని భారతదేశానికి దూరంగా ఉన్న సరిహద్దు ప్రాంతంగానే ఎక్కువగా భావించారు. మోదీ నాయకత్వంలో అది భారత్‌ ముఖంగా, ఆగ్నేయాసియాకు ప్రవేశ ద్వారంగా క్రమంగా గుర్తింపు పొందింది. 2014 నవంబర్‌ నుంచి ప్రధాని మోదీ 83 సార్లకు పైగా ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించారు. ఈ ప్రాంతంలో 12 ప్రధాన శాంతి ఒప్పందాలు కుదిరాయి. అంతకుముందు దశాబ్దంలో దాదాపు రూ.1.4 లక్షల కోట్లు కేటాయించగా, 2014–15 నుంచి 2025–26 మధ్య అభివృద్ధికి రూ. 7 లక్షల కోట్లకు పైగా కేటాయించారు. బోగీబీల్‌ వంతెన, సెలా సొరంగం... కఠినమైన భౌగోళిక అడ్డంకులను అధిగమించాయి. బైరాబీ–సైరాంగ్‌ రైలు మార్గం ప్రారంభంతో మిజోరాంకు దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో తొలిసారి నేరుగా రైలు అనుసంధానం లభించింది. స్వాతంత్య్రం తర్వాత నాగాలాండ్‌కు తొలి రైల్వే స్టేషన్‌ వచ్చింది. గువాహటి ఎయిమ్స్‌ ఈశాన్య ప్రాంతంలో తొలి ఎయిమ్స్‌గా నిలిచింది. అసోంలోని సెమీకండక్టర్‌ కేంద్రం పూర్తిగా భిన్నమైన ఆకాంక్షకు ప్రతీక. ఒకప్పుడు ప్రధానంగా భౌగోళికంగా మారుమూల ప్రాంతంగా భావించిన చోట భారత్‌లోని అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిశ్రమల్లో ఒకటి ఆవిర్భవించగలదన్న ఆలోచనకు ఇది రూపమిస్తోంది.‘చివరి గ్రామాల’ నుంచి ‘తొలి గ్రామాల’ వరకుఇదే మార్పు భారత సరిహద్దుల వెంబడి కూడా కనిపిస్తోంది. ఏళ్ల తరబడి మారుమూల జనావాసాలను సాధారణంగా దేశంలోని ‘చివరి గ్రామాలు’గా పేర్కొన్నారు. కానీ వైబ్రెంట్‌ విలేజెస్‌ కార్య క్రమం మారుమూల సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో రహదారులు, అనుసంధానం, పర్యాటకం, జీవనోపాధి, అత్యవసర సేవల ద్వారా ఈ ఆలోచనకు సంస్థాగత రూపం ఇస్తోంది. ఆకాంక్షిత జిల్లాల కార్య క్రమం ద్వారా ఇదే సూత్రం దేశ అంతర్భాగానికీ విస్తరించింది. చరిత్రాత్మకంగా వెనుకబడిన 112 జిల్లాలు శాశ్వతంగా వెనుకంజ లోనే ఉంటాయని అంగీకరించకుండా... ఆరోగ్యం, విద్య, మౌలిక సదుపాయాలు, జీవనోపాధిలో పురోగతిని వేగవంతం చేసేందుకు స్పష్టమైన ఫలితాలు, పథకాల సమన్వయం, పోటీతత్వ అభివృద్ధిని ఈ కార్యక్రమం ప్రవేశపెట్టింది. 2023లో 329 జిల్లాల్లోని 500 బ్లాకు లను ‘ఆకాంక్షిత బ్లాకుల కార్యక్రమం’ పరిధిలోకి తీసుకు రావడం ద్వారా ఈ విధానాన్ని మరింత లోతుగా తీసుకెళ్లారు. గత దశాబ్దంలో కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ బడ్జెట్‌ 243 శాతం పెరిగింది. మొత్తం 75 ప్రత్యేకంగా బలహీన గిరిజన సమూహాలను పీఎం–జన్‌ మన్‌ పరిధిలోకి తీసుకొచ్చారు. గిరిజనులు అధికంగా నివసించే గ్రామాలు, పీవీటీజీ ఆవాసాల్లో దీర్ఘకాలంగా ఉన్న లోపాలను సమన్వయ ప్రభుత్వ చర్యల ద్వారా పరిష్కరిస్తూ ధర్తీ ఆబా జనజాతీయ గ్రామ ఉత్కర్ష్‌ అభియాన్‌ ఈ విధానాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. 59 కోట్లకు పైగా జన్‌ ధన్‌ ఖాతాలు గతంలో అధికారిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెలుపల ఉన్న కుటుంబాలను అందులో భాగం చేశాయి. ప్రత్యక్ష ప్రయోజన బదిలీ ద్వారా ప్రభుత్వ సాయం లబ్ధిదారులకు నేరుగా చేరుతోంది. లీకేజీలను అరికట్టడం ద్వారా రూ. 5.14 లక్షల కోట్లకు పైగా మొత్తం ఆదాకు ఇది దోహదం చేసింది. సౌభాగ్య పథకం గ్రామీణ విద్యుదీకరణలో 100 శాతం లక్ష్యాన్ని సాధించింది. ఉజ్వల పథకం 10 కోట్లకు పైగా కుటుంబా లకు స్వచ్ఛ వంట ఇంధనాన్ని అందించింది. జల్‌ జీవన్‌ మిషన్‌ 13 కోట్ల గ్రామీణ కుటుంబాలకు కుళాయి నీటి కనెక్షన్లను విస్తరించింది.‘సబ్‌ కా సాథ్, సబ్‌ కా వికాస్‌’ అంటే...మహిళల గౌరవం, భద్రత, ఆరోగ్యంతో అత్యంత సన్నిహిత సంబంధం ఉన్న అంశాన్ని స్వచ్ఛ భారత్‌ మిషన్‌ పరిష్కరించింది. గతంలో ఎన్నడూ లేనంత భారీ స్థాయిలో మహిళలు ఔత్సాహిక పారిశ్రామిక రంగంలో పాల్గొనేందుకు ‘ముద్ర’ పథకం వీలు కల్పించింది. మొత్తం ముద్ర రుణాల్లో మహిళల వాటా 68 శాతం. పీఎం స్వనిధి లబ్ధిదారుల్లోనూ మహిళలు 46 శాతం ఉన్నారు. గ్రామీణ పరివర్తనలో మహిళల ఆర్థిక సాధికారతకు లఖ్‌పతి దీదీ కార్యక్రమం కేంద్ర స్థానం కల్పిస్తోంది. విడివిడిగా చూస్తే ఈశాన్య ప్రాంతం, గిరిజన సమాజాలు, సరిహద్దు గ్రామాలు, మహిళలు, గ్రామీణ కుటుంబాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెలుపల ఉన్న పౌరులు వేర్వేరు సవాళ్లుగా కనిపిస్తారు. అన్నింటినీ కలిపి చూస్తే మోదీ ప్రభుత్వ పాలనా తత్వంలోని విస్తృత నిర్మాణం స్పష్టమవుతుంది. 2047 నాటికి వికసిత్‌ భారత్‌ లక్ష్యం దిశగా దేశం అడుగులు వేస్తున్న వేళ కేవలం పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ, బలమైన మౌలిక సదుపాయాల నెట్‌వర్క్‌ లేదా మరింత సమర్థమైన ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నిర్మించటమే ఆకాంక్ష కాదు. భారత అభివృద్ధి గాథలో ఒకప్పుడు అతి తక్కువగా కనిపించిన వారికి కూడా సమాన భాగస్వామ్యం ఉండేలా చూడటం లక్ష్యం.రామ్‌నాథ్‌ కోవింద్‌వ్యాసకర్త భారత మాజీ రాష్ట్రపతి

ఢిల్లీలో జరిగిన ‘బ్రిక్స్‌’ శిఖరాగ్ర సమావేశాలు ఏ విధంగా చూసినా ఘన విజయమే. ఈ మాట అనేందుకు గల కారణాన్ని ఒకే ఒక మాటలో చెప్పాలంటే, 20 ఏళ్ల క్రితం స్థాపితమై ఈసారితో కలిపి 18 శిఖరాగ్ర సమావేశాలు జరుపుకొన్న ఈ సంస్థ, తన ప్రకటిత లక్ష్యాల దిశగా ఇంతవరకెన్నడూ లేనంత పట్టుదలగా, ధైర్యంగా ముందడుగులు వేసింది. అందుకు కారణాలు రెండు: ఒకటి, వర్ధమాన దేశాలలో చైతన్యాలు, ఆత్మవిశ్వాసాలు, ఐక్యతలు పెరుగుతుండటం. రెండు, ప్రపంచంపై దశాబ్దాల పాటు ఆధిపత్యం సాగించిన అమెరికా నాయకత్వపు పాశ్చాత్య కూటమి క్రమంగా బలహీనపడుతుండటం.ముఖ్యమైన ముందడుగులు‘బ్రిక్స్‌’ వ్యవహరణలో ఈ మార్పు కనిపించటం రష్యాలోని కజాన్‌ నగరంలో జరిగిన 16వ సమావేశాల (2024)లోనే మొదలై, బ్రెజిల్‌లోని రియో డి జనేరో (2025)లో కొనసాగింది. ఈ రెండింటికి మధ్య అమెరికా అధ్యక్షుడిగా డోనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ తిరిగి బాధ్యతలు చేపట్టారు. తన కన్న ముందు జో బైడెన్‌ హయాంలోనే ఎదురవుతుండిన సమస్యల దృష్ట్యా ‘బ్రిక్స్‌’ నాయకులు కజాన్‌లో కొన్ని సాహసోపేతమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. వాటిలో ప్రధానమైనవి బహుళ ధ్రువ ప్రపంచాన్ని బలోపేతం చేయబూనటం, ఐక్యరాజ్య సమితిని, ప్రపంచ బ్యాంకును, ఐఎంఎఫ్‌ను ప్రజాస్వామీకరించా లనే డిమాండ్, ‘బ్రిక్స్‌’ దేశాల మధ్య వాణిజ్యం డాలర్లకు బదులు స్థానిక కరెన్సీలలో జరగాలనే ప్రతిపాదన. వీటిలో ముఖ్యంగా చివరి అంశం అపుడు పాశ్చాత్య లోకంలో ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా కూడా పెద్ద కలకలాన్ని సృష్టించింది. అమెరికా ఆధిపత్యానికి ఆయువుపట్లలో ఒకటైన డాలర్‌ రాజ్యం దెబ్బ తింటే మొదటికే మోసం రాగలదనుకున్న ట్రంప్, ‘బ్రిక్స్‌’ దేశాలు అటువంటి పని చేసినా, ప్రత్యామ్నాయ కరెన్సీని సృష్టించినా అందరిపై 100 శాతం సుంకాలంటూ హెచ్చరించారు. నిజానికి డీ– డాలరైజేషన్, ప్రత్యామ్నాయ కరెన్సీ ఆలోచనలు అపుడెంత మాత్రం లేవు. అది తేలికైన పని కాదు కూడా. అదే సమయంలో ఒక స్పష్టత అవసరం. డాలర్‌కు బదులు స్థానిక కరెన్సీలు అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల కోసం అమెరికా నియంత్రణంలో గల ‘స్విఫ్ట్‌’ వ్యవస్థకు బదులు మరొకటి ఏర్పాటు చేసే యోచన, రిజర్వ్‌ కరెన్సీగా డాలర్‌కు బదులు చైనీస్‌ యువాన్‌ను ముందుకు తెచ్చే ప్రయత్నాలు మొద లైనవి క్రమంగా ముందుకు సాగిన కొద్దీ డాలర్‌ బలహీన పడుతుంది. వీటిలో స్థానిక కరెన్సీల ఉపయోగం ఇప్పటికే విస్తరిస్తూ డాలర్‌పై ప్రభావాన్ని చూపుతున్నది కూడా. అనగా, క్రమంగా డాలర్‌ బలహీనపడటమే పరోక్ష రీతిలో డీడాలరైజేషన్‌ జరగడ మన్నమాట. తక్కిన వాటిలో అదీ ఒక కరెన్సీగా మిగులుతుంది.ఆకాశంలో సగంఢిల్లీ ‘బ్రిక్స్‌’ సందర్భంగా ఈ నేపథ్యాన్నంతా రాయటం ఎందు కంటే, కజాన్‌ నుంచే ఆరంభించి అమెరికా వైపు నుంచి ఎన్నెన్ని ఒత్తిడులు వచ్చినా, సంస్థ నాయకత్వం ఎంత మాత్రం జంకలేదు. సరికదా, స్థానిక కరెన్సీల చెల్లింపులను మరింత విస్తరించాలని ఢిల్లీ డిక్లరేషన్‌లో స్పష్టంగా తీర్మానించింది. బహుళ ధ్రువ ప్రపంచానికి తప్పనిసరి అవసరాలు మరికొన్ని కూడా ఉన్నాయిగాని, ధనం మూలం మిదం జగత్‌ అన్నట్లు బండికి ఆర్థికమే ఇరుసు గనుక, ‘బ్రిక్స్‌’ వైఖరిలోని ఈ కీలకాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. వార్తలకు అంతగా ఎక్కలేదు గానీ, ఢిల్లీ సమావేశాలకు ముందు రోజున ‘బ్రిక్స్‌’ దేశాల ఆర్థిక మంత్రులు, రిజర్వ్‌ బ్యాంకుల గవర్నర్లు ముంబైలో సమావేశమై, స్థానిక కరెన్సీలతో పాటు పలు ఇతర నిర్ణయాలు కూడా తీసుకున్నారు. వాటిలో దేశాల మధ్య చెల్లింపులకు ప్రత్యేక వ్యవస్థ (స్విఫ్ట్‌కు ప్రత్యామ్నాయమనాలి) ఒకటి. అదిగాక, విచ్చలవిడి ట్యారిఫ్‌లను, డబ్ల్యూటీవోకు విరుద్ధమైన వాణిజ్య ఒప్పంద ధోరణులను, ధనిక దేశాల ప్రొటెక్షనిజాన్ని, ప్రపంచ బ్యాంకుపైన, ఐఎంఎఫ్‌పైన ఏకపక్ష నియంత్రణను తీవ్రంగా వ్యతిరే కించారు. తాము ఇప్పటికే ఏర్పాటు చేసుకున్న న్యూ డెవలప్‌మెంట్‌ బ్యాంకును మరింత బలోపేతం చేసుకోవాలనుకున్నారు.చివరగా ఢిల్లీ డిక్లరేషన్‌ సరేసరి. సమావేశాలలో ప్రధాని మోదీ, రష్యా అధ్యక్షుడు పుతిన్‌ కొన్ని గణాంకాలను పేర్కొనటాన్ని కూడా ఈ ఆర్థిక సందర్భంలో గమనించాలి. బ్రిక్స్‌ దేశాల జనాభా ఇపుడు ప్రపంచ జనాభాలో సగమనీ, ప్రపంచ జీడీపీలో పాశ్చాత్య కూటమి జీ–7 వాటా 29 శాతం కాగా, ‘బ్రిక్స్‌’ది 40 శాతం అనీ, ‘బ్రిక్స్‌’ ఏర్పడిన గత రెండు దశాబ్దాలలో ఆ సంస్థ సభ్యుల జీడీపీ 4.5 రెట్లు పెరగగా, ప్రపంచానిది 2 రెట్లు మాత్రమేననీ చెప్పారు. అట్లా గుర్తు చేయటం పాశ్చాత్య దేశాలకేనని వేరే చెప్పనక్కర లేదు. గుర్తు చేయటం ఎందుకో కూడా అర్థం చేసుకోగలదే. సినిమా పరిభాషలో చెప్పాలంటే, ‘వస్తున్నాం కాస్కో, ఇకనైనా దారికి రా’ అనడమన్న మాట!అందరితో కలిసి నడుస్తూ...యథాతథంగానే ఒక స్థాయికి అభివృద్ధి చెందిన బ్రిక్స్‌ దేశాలకు, పాశ్చాత్య కూటమికి ప్రత్యామ్నాయంగా నిలిచేందుకు ఈ పరిణామాలు ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఇస్తున్నాయి. దీనికి తగినట్లు, కజాన్, రియో, ఢిల్లీ డిక్లరేషన్లలో దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా, ఆసియా ఖండా లతో పాటు విశాల సముద్రాలలో గల చిన్న దేశాలు, పేద దేశాల సమస్యలు, అవసరాలు, ప్రాతినిధ్యాల గురించిన ప్రస్తావనలు అనేకం ఉన్నాయి. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, అత్యధిక దేశాలు, అత్యధిక జనాభాతో కూడిన లోకానికి ‘బ్రిక్స్‌’ ప్రజాస్వామికమైన రీతిలో ప్రాతినిధ్యం వహించనున్నదని చెప్పడమన్నమాట. ఈ రహస్యం ఆ యా దేశాలకు ఇప్పటికే చేరిపోయింది. కనుకనే ‘బ్రిక్స్‌’ పట్ల ఆసక్తి, అందులో చేరాలనే కోరిక, కజాన్‌ నుంచి పెరగగా, ఇపుడు ఢిల్లీ తర్వాత ఊపందుకోగలవని భావించవచ్చు.ఇతర అంశాలలో వివిధ అంతర్జాతీయ సంస్థల సంస్కరణలు, బహుళ ధ్రువ ప్రపంచ లక్ష్యాల కోసం ‘బ్రిక్స్‌’ డిమాండ్లు కజాన్‌ కన్న ఢిల్లీలో పదునెక్కాయి. ఆర్థిక, వాణిజ్య, రాజకీయ, సైనిక రంగాలలో అంతర్జాతీయ నియమ నిబంధనల ఉల్లంఘనను మరింత తీవ్రంగా ఆక్షేపించారు. ఇరాన్, పాలస్తీనా, సిరియా, క్యూబా, జెరూసలేం స్వయంప్రతిపత్తి, శాంతియుత అణుపరిశోధనలకు మరింతగా మద్దతు ప్రకటించారు. మొదట అనుకున్నట్లు, బ్రిక్స్‌ శక్తిమంతమవుతుండటానికి గల రెండు కారణాలలో, ట్రంప్, ఆయనతోపాటు పాశ్చాత్య ప్రపంచం బలహీనపడుతుండటం ఒకటి. ఇంతకాలం లోకాన్ని ఏలినవారు, తిరుగు లేదన్నట్లు వీస్తున్న కొత్త గాలులను ఇప్పటికైనా గుర్తించి తమ ధోరణిని మార్చుకుంటూ తక్కిన ప్రపంచంతో సమానులుగా, సఖ్యతతో జీవించటం అందరికీ మేలు చేస్తుంది. లేని పక్షంలో, బ్రిక్స్‌ సమావేశాలు జరుగుతూ పోయినకొద్దీ అనివార్యపు మార్పులు తప్పవనాలి.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, కరకగూడెం, నీలాద్రిపేటకు చెందిన 29 ఏళ్ల ఆదివాసీ మహిళ మడివి ఉంగమ్మ ప్రస్తుతం నాలుగు నెలల గర్భిణి. పుట్టబోయే బిడ్డ ఆరోగ్యంగా ఉండాలంటే ఈ సమయంలో పౌష్టికాహారం, ఆరోగ్య సంరక్షణ ఎంతో అవసరం. కానీ ఉంగమ్మకు బర్త్‌ సర్టిఫికేట్‌ లేదు. ఆధార్‌ కార్డు లేదు. చిన్నతనంలో జనన నమోదు జరగకపోవడంతో ఏర్పడిన ఈ పత్రాల సమస్య ఇప్పుడు ఆమె గర్భధారణ సమయంలో అంగన్‌వాడీ సేవలకూ అడ్డంకిగా మారింది. ఫలితంగా పౌష్టికాహారం అందడం లేదు. ఈ ఒక్క ఘటన వెనుక మారుమూల ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లోని పౌర పత్రాల సమస్య ఎంత లోతుగా ఉందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా కరకగూడెం, పినపాక మండలాల్లోని 16 గిరిజన అవాసాల్లో సుమారు 450 కుటుంబాలు, 2,500 మంది ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. అంగేరిగూడెం, నీలాద్రిపేట, తీర్లాపురం, టేకులగూడెం, అశ్వాపురం పాడు వంటి గ్రామాల్లో నివసిస్తున్న వీరి సమస్యలు కొత్తవి కావు.గర్భిణీ స్త్రీల నుండి పుట్టిన బిడ్డల వరకు ఆధార్‌ లేకపోవడం అనేక సమస్యలకు మూలంగా మారుతోంది. ఆధార్‌ లేకపోవడంతో అంగన్వాడీ కేంద్రాల్లో నమోదు సమస్యతోపాటు ప్రాథమిక పాఠశా లల్లో ఆన్‌లైన్‌ నమోదు సమస్య కూడా ఏర్పడుతోంది. ఇది విద్యార్థి గుర్తింపునకు, పోషకాహారానికి, వైద్య సేవలకు, సంక్షేమ పథకాలకు అడ్డంకిగా మారుతోంది. ఒక గుర్తింపు పత్రం లేకపోవడంతో ఒక కుటుంబాన్ని ప్రభుత్వ వ్యవస్థ సంక్షేమ చట్రం నుంచి నెట్టేస్తోంది. ఆధార్‌ కార్డులు లేని కారణంగా కుటుంబాలు రేషన్‌ కార్డులు పొందలేకపోతున్నాయి. ఫలితంగా ఆహార భద్రతకు వారు దూరమవుతున్నారు.‘అడవిలో నివసించే ఒక కుటుంబానికి మార్కెట్‌ ధరలకు ఆహారం కొనడం ఎంత కష్టం?’ అంటున్నారు సామాజిక కార్యకర్త తోలెం రమేష్‌. ఇది భద్రాచలం మన్యం కథ మాత్రమే కాదు, ఆంధ్రా ఒడిశా సరిహద్దుల్లో నివసిస్తున్న ఆదివాసీల సమస్య కూడా. అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా పాడేరు, అరకు ప్రాంతాల్లో ఆధార్‌ కార్డులు లేక వందలాది గిరిజనులు భూమిపత్రాలు, ఇతర సంక్షేమ పథకాలు అందుకోలేక పోతున్నారు.‘ఆధార్‌ లేక వృద్ధులకు పెన్షన్లు కూడా రావడం లేదు’ అంటారు పనసపుట్టు ఆవాసానికి చెందిన పాడి రాధ. మరింత విషాదకరమైన విషయం ఏమిటంటే, కమ్యూనిటీ గుర్తింపు పత్రాలు లేక కొందరు పిల్లలు పై చదువులకు వెళ్ల లేక, చదువు మధ్యలోనే ఆపి కూలీ పనులకు వెళ్తున్నారు.పరిష్కార మార్గాలు ప్రతి గిరిజన గ్రామంలో గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, రెవెన్యూ శాఖ, పంచాయతీ, వైద్య ఆరోగ్య శాఖ, జనన–మరణాల నమోదు అధికారులు కలిసి ప్రత్యేక శిబిరాలు నిర్వహించాలి. అక్కడే పాత జనన రికార్డులు పరిశీలించి, రికార్డులు లేని వారిని గుర్తించి, ఆలస్యంగా జనన నమోదు చేసుకునేందుకు దరఖాస్తులు స్వీకరించాలి. ఆధార్‌ నమోదు, రేషన్‌ కార్డు, ఓటరు గుర్తింపు కార్డు, పింఛను తదితర సమస్య లను గుర్తించి పరిష్కరించాలి. ప్రజలను కార్యాలయాల చుట్టూ తిప్పడం కాదు, ప్రభుత్వమే ప్రజల దగ్గరకు వెళ్లాలి.ఇదీ చదవండి: వందేమాతరం.. అస‌లు అర్థం ఇదే!‘పత్రాలు లేవు కాబట్టి వెళ్లండి’ అని చెప్పడం కాకుండా, ‘మీ దగ్గర ఏ పత్రం లేదు? దాన్ని ఎలా పొందాలో మేము మీకు సహాయం చేస్తాం’ అనే విధానం ఉండాలి. ఒక గ్రామానికి లేదా కొన్ని గ్రామాల సమూహానికి ఒక బాధ్యతగల అధికారిని నియమించి, ప్రజలకు అవసరమైన పత్రాలన్నీ పొందేలా సహాయం చేయాలి. మారుమూల గిరిజన ప్రాంతంలో నివసించే వ్యక్తిని ఒక సర్టిఫికేట్‌ కోసం 30 నుండి 50 కిలోమీటర్లు ప్రయాణించమని చెప్పడం సులభం. కానీ అతని దగ్గర ప్రయాణ ఖర్చు ఉందా? రోజు వారీ కూలిపోతే కుటుంబం ఎలా నడుస్తుంది? ఒక వృద్ధ మహిళ నాలుగు కార్యాలయాలు తిరగగలదా? అందుకే పత్రాలు లేని ప్రజలకు ప్రభుత్వమే పత్రాలు అందించే వ్యవస్థ కావాలి. దశాబ్దాలుగా పత్రాలు లేకుండా జీవించిన ఆదివాసీ కుటుంబాల కోసం ప్రభుత్వం ప్రత్యేక పరిష్కారం రూపొందించాలి. ప్రభుత్వ పథకాల జాబితాలో వారి పేర్లు ఉండటం మాత్రమే కాదు... ఆ పథకాల వెలుగు వారి జీవితాల్లోకి చేరాలి; అదే నిజమైన అభివృద్ధి.– శ్యామ్‌ మోహన్‌ ఆదివాసీ జీవితాలపై పరిశోధన చేస్తున్న జర్నలిస్ట్‌

అమెరికాలోని హార్వర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో 2026 బ్యాచ్‌ పట్టభద్రులను ఉద్దేశించి కామెడీ లెజెండ్‌ కోనన్‌ ఓబ్రెయిన్‌ చేసిన స్నాతకోత్సవ ప్రసంగ సంక్షిప్త పాఠం: అందరికీ స్వాగతం. రేపటి గొప్ప మేధావులైన మిమ్మల్ని చూస్తుంటే గర్వంగా ఉంది. హార్వర్డ్‌ అమెరికాలో అత్యంత పురాతనమైన, ప్రతిష్ఠాత్మక ఉన్నత విద్యానిలయం. నేను 40 సంవత్సరాల క్రితం ఇక్కడే డిగ్రీ పూర్తి చేశాను. ఈ రోజు మీరు 375వ గ్రాడ్యుయేటింగ్‌ బ్యాచ్‌. 1642లో మొదటి గ్రాడ్యుయేటింగ్‌ బ్యాచ్‌లో విద్యార్థుల సంఖ్య కేవలం తొమ్మిది మంది. అమెరికాలోని ఏ యూనివర్సిటీ కూడా హార్వర్డ్‌ కంటే ఎక్కువ మంది నోబెల్‌ విజేతలను గానీ, లేదా వైట్‌–కాలర్‌ నేరస్థులను గానీ తయారు చేయలేదు. కాబట్టి మీరు మంచి మార్గాన్ని ఎంచుకున్నా లేదా చెడు మార్గాన్ని అనుసరించినా... మీరు అత్యుత్తమ వ్యక్తుల మధ్య ఉన్నారని గుర్తుంచుకోండి. అనేకమంది కలిస్తేనే పనినేను ఈ హార్వర్డ్‌ యూనివర్సిటీని ఎందుకు ప్రేమిస్తున్నాను? నిజంగా నాకు ఈ కాలేజీ అంటే చాలా ఇష్టం. ఇది నా జీవితాన్ని మార్చేసింది. నాకు హార్వర్డ్‌లో సీటు వచ్చిందని మంచానికే పరిమితమైన నా నానమ్మకు చెప్పిన రోజు... అసలు కాలేజీ ముఖమే చూడని ఆమె కళ్ల వెంబడి నీళ్లు తిరిగాయి. నా జీవితంలో అత్యంత సంతోషకరమైన రోజుల్లో అదొకటి. 1985లో నా గ్రాడ్యుయేషన్‌ రోజున ఇక్కడ కూర్చున్నప్పుడు నేను కూడా ఎంతో సంతోషపడ్డాను. మీరందరూ ఈ స్థాయికి రావడానికి ఎంత కష్టపడ్డారో నేను నిజంగా అర్థం చేసుకోగలను. నేను లేట్‌ నైట్‌ టాక్‌ షో హోస్ట్‌గా నా కెరీర్‌ ప్రారంభించి నప్పుడు ఇంటర్నెట్‌ లేదు. మీడియాకు కోనన్‌ ఓబ్రెయిన్‌ గురించి తెలిసిన ఏకైక విషయం అతడు హార్వర్డ్‌లో చదువుకున్నాడని మాత్రమే. ఒకవేళ నేను ఒక తత్వవేత్తనో లేదా భౌతిక శాస్త్రవేత్తనో అయి ఉంటే హార్వర్డ్‌ నాకు బాగా ఉపయోగపడేదేమో. కానీ ఒక కమెడియన్‌కి అది మరణశాసనం లాంటిది. ఇన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, నా పేరు వినగానే ప్రజలకు గుర్తుకొచ్చే మొదటి విషయం హార్వర్డ్‌ ఎంతమాత్రం కాదు. నేను పదివేల గంటల కంటెంట్‌ తయారు చేశాను. అందులో ఏ ఒక్కదానికీ హార్వర్డ్‌ చదువుతో సంబంధం లేదు. కానీ ఏ ఒక్క పనినీ నేను ఒంటరిగా పూర్తి చేయలేదని ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకుంటాను. ప్రముఖ అమెరికన్‌ కవి, రచయిత, జర్నలిస్టు వాల్ట్‌ విట్‌మాన్‌ ‘నాలో అనేకమంది ఉన్నారు’ అని రాశారు. అలాగే నేనూ ఏది సాధించినా, నా వెనుక ఉన్న అనంతమైన వ్యక్తుల సహాయంతోనే సాధించాను. ఈ రోజు మీ ముందు ప్రసంగించడానికి నా విజయానికి కారణమైన ప్రతి ఒక్కరినీ(బతికున్నవారైనా, చనిపోయినవారైనా) నేను ఆహ్వానించగలిగితే... హార్వర్డ్‌ మొత్తం, అలాగే నా స్నేహి తులు, కుటుంబ సభ్యులు, శ్రేయోభిలాషులు, రచయితలు, నిర్మాతలు, నన్ను ద్వేషించేవారు, అభిమానులు, అనుకోకుండా కలిసిన వేలాది మందితో కిక్కిరిసిపోతుంది. నా విజయాలు కేవలం నావి మాత్రమే కావని గుర్తించడం వల్ల, నా జీవితంలో అవసరమైన సమతుల్యత వచ్చింది. మార్గాన్ని మార్చుకున్నాను!నన్ను పదే పదే కాపాడిన మరొక విషయం... మార్గాన్ని మార్చుకోవడం. నా కెరీర్‌లో నేను ఎన్నోసార్లు నా దారిని మార్చు కోవాల్సి వచ్చింది. దానివల్ల నా మార్గం ఒక వంకర టింకర గీతలా మారిపోయింది. ప్రాణంగా భావించిన ఉద్యోగాన్ని కోల్పోయాను. ఆ తర్వాత కొన్నేళ్లకు నా కెరీర్‌ను అంకితం చేసిన లేట్‌ నైట్‌ టెలివిజన్‌ ఫార్మాట్‌ కనుమరుగవ్వడం చూశాను. దాంతో ఒక తెలివైన స్నేహితుడి సలహాతో ఒక పాడ్‌కాస్ట్‌ ప్రారంభించాను. మొదట్లో నాకా ప్రాజెక్ట్‌ అంటే నచ్చేది కాదు. కానీ జనం నా లేట్‌ నైట్‌ షో కంటే ఎక్కువగా ప్రేమించేలా నేను దాన్ని సృష్టించగలిగాను. నేను ఈ విధంగా అనేకసార్లు దారి మార్చుకున్నాను. ఇప్పుడు నాకు ఆ మార్పులంటే చాలా ఇష్టం. నా సంభాషణల్లో, మలుపు అనే పదాన్ని అవసరానికి మించి వాడుతుంటాను. ఎందుకంటే జీవితంలో అనేక మలుపులు ఉంటాయి. నా జీవితంలో అదృష్టం గొప్ప పాత్రను నేను ఎల్లప్పుడూ గుర్తిస్తాను. ఒకరి విజయంలో అదృష్టం పాత్రను చూడకపోవడం అజ్ఞానమే అవుతుంది. చాలామంది తమకు దక్కిన అదృష్టాన్ని తమ సొంత తెలివితేటలుగా పొరబడతారు. ఆ మానవ సహజమైన ఆలోచనను నిరోధించడం వల్లే నేను స్థిరంగా ఉండగలిగాను. సమాజం, సహజత్వం, వినయం, పని పట్ల నిజమైన అంకితభావం... అర్థవంతమైన గొప్ప జీవితాన్ని నిర్మించుకోవడానికి నాకు సహాయపడ్డాయని నమ్ముతున్నా. ఇక్కడ నా ఉద్దేశం విజయాలను వదులుకోవాలని కాదు, వాటిని ఒంటబట్టించుకోకపోవడమే మంచిది. మీరు మీ విజయాలను తేలికగా తీసుకున్నప్పుడు... దయ, సృజనాత్మకత, ధైర్యం, హాస్యం, మానవత్వం వంటి ఇతర గుణాలు బయటకు రావడానికి అవకాశం ఏర్పడుతుంది. ప్రయాణాల ద్వారా నేర్చుకున్న పాఠాలుబహుశా నేను జీవితంలో నేర్చుకున్న అతిపెద్ద పాఠాలు నా ట్రావెల్‌ షోల ద్వారానే అయ్యుండవచ్చు. క్యూబా, ఘనా, కొరియా, అర్మేనియా, ఐరోపాలో సగం భాగాలు, అర్జెంటీనా, థాయిలాండ్, మెక్సికో, గ్రీన్‌ ల్యాండ్‌లలో నన్ను నేను తగ్గించుకున్నాను. నన్ను నేను తగ్గించుకోవడం వల్ల హెచ్చింపబడ్డాను. నేను వేరే దేశానికి వెళ్లినప్పుడు, నేను మాట్లాడిన ప్రతి మాట... అక్కడి సమాజం, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మారడం... ఇవన్నీ చాలా అవసరం. మీకు అక్కడి భాష రానప్పుడు, మీరు ఏ కాలేజీలో చదివారనేది అనవసరం. అప్పుడు స్నేహం చేయడం తప్ప మీకు వేరే మార్గం లేదు. ఆ ప్రయాణాల్లోనే నేను ఒక గొప్ప పాఠం నేర్చు కున్నాను. కొన్ని విషయాల్లో తగ్గి ఉండటమే మంచిది. మా తాతయ్య పేరు ‘హుఫర్‌’. ఆయన తన తల్లిదండ్రులను పోషించడానికి ఏడో తరగతిలోనే చదువు ఆపేసి... వర్సెస్టర్, మాసాచుసెట్స్‌లో ట్రాఫిక్‌ కానిస్టేబుల్‌గా పనిచేశారు. ఆయనో మాట చెప్పేవారు: ‘ఏది దొరికితే అది తీసుకో.. ఆపై ఇంకా కావా లని అడుగు’. చాలా తెలివైన వ్యక్తి! నా జీవితంలో హుఫర్‌ చాలా ముఖ్యమైన వ్యక్తి. ఆయన గౌరవార్థం, నేను ఈ యూనివర్సిటీ ఇవ్వజూపిన డాక్టరేట్‌ను తీసుకుంటాను, ఆ తర్వాత నగదు బహు మతి ఏమైనా ఇస్తారా అని కూడా అడుగుతా! నా కోరిక ఏమిటంటే... హార్వర్డ్‌ అనేది మీ గురించి ప్రజలకు తెలిసే విషయాల్లో అత్యంత తక్కువ ప్రాధాన్యత ఉన్నదిగా మారాలి. ఎందుకంటే, మీ అసలైన చదువు ఇప్పటి నుంచే మొదలవుతుంది. మీ కష్టం, పట్టుదల, మానవత్వం, మీరు నిర్మించబోయే సరిహద్దులు లేని సమాజం కోసం... నా హృదయపూర్వక అభినందనలు!

రాత్రి 2.34. ఎంతకూ మెలకువ రావటం లేదు! మెలకువ రావటం లేదంటే నిద్రలో ఉన్నట్లనేనా?! నేను కోరుకుంటున్న మెలకువ... నిద్రాణంగా ఉన్న నా జీవితపు మలుపుల్లోంచి నిస్త్రాణగా పడి ఉన్న నా నిరాలోచనల ఏకాంతంలోకి. పాతవన్నీ ప్రవాహంలా మనసులోకి వచ్చి చేరుతున్నాయంటే... బిందెడు తులసి నీళ్లను మంచం పక్కన సిద్ధంగా ఉంచుకోవటమేనా? గొంతెండి ఉన్న దారులను తీర్థపు గుక్కిళ్లతో ఆరారగా తడుపుకుంటూ జీవనావస్థలోకి మళ్లీ మళ్లీ ప్రయాణించి వస్తుండటమేనా? ప్రయాసగా పక్కకు ఒత్తిగిలాను. నీలం రంగు మసక వెలుతురు... తీరని అలసటలా మనసును పూర్తిగా కమ్మేసి ఉంది. వలదనుకోలేని జ్ఞాపకాలు. అంతమూ పొంతనా లేని తలపులు. ఏ జాము అయిందో తెలియదు, మనిషి జీవితకాల జాముల గురించి ఆలోచిస్తున్నాను! అరవై ఏళ్లు రాగానే మనిషిని మనుషులు ఎందుకు ఆనవాలు పట్టటం మానేస్తారు! డెబ్బై దాటగానే ఎందుకు చూపులు చిట్లిస్తారు! ఎనభైల్లో ఎదురుపడితే ఎదురైంది మనిషే కానట్లు ఎందుకు దాటుకుని పోతారు! మనుషులిలా తప్పుకుని పోతున్నప్పుడే తొంభై ఏళ్లు, నూట తొంభై ఏళ్లు బతికి, మనుషులతో మాట కలపాలనిపిస్తుంది నాకు. కోవిడ్‌తో నేను ముంబై నానావతి ఆసుపత్రి ఐసోలేషన్‌ వార్డులో ఉన్నప్పుడు ఒక అజ్ఞాత వ్యక్తి నా మరణాన్ని తీవ్రంగా కాంక్షిస్తూ, ‘‘కనీసం ఈ కోవిడ్‌తోనైనా నువ్వు చనిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను’’ అని సోషల్‌ మీడియాలో ఒక సంక్షిప్త సందేశం పోస్ట్‌ చేశాడు! పట్టలేనంత కోపం వచ్చింది నాకు.ఆ వెంటనే ఆలోచిస్తే... కోపం వచ్చినందుకు నవ్వొచ్చింది. నేను చనిపోవాలని కోరుకుంటు న్నాడంటే... నేను బతికున్నానని అతడు అనుకుంటున్నట్లే! అది కదా దీర్ఘాయుష్షు... మనిషి మనసులో మనిషి ఉండటం! ‘కౌన్‌ బనేగా కరోడ్‌పతి’ సెట్స్‌లో ఒకసారి ప్రీతి జింతాను అడిగేశాను... ‘‘నేను ప్రతి సంవత్సరం జనవరి 31న మీకు బర్త్‌డే విషెస్‌ చెప్తాను, కానీ మీరు ఒక్కసారి కూడా నాకు రిప్లయ్‌ ఇవ్వలేదు’’ అని. ‘‘సారీ బచ్చన్‌ జీ. నంబర్‌ మారిపోయింది’’ అన్నారు ప్రీతి జింతా! ఒక ఏడాది మే 1న అనుష్క శర్మను ట్విట్టర్‌లో బహిరంగంగానే అడిగాను, ‘‘మీకు ఎస్‌ఎంఎస్‌లో శుభాకాంక్షలు పంపాను. కానీ ఎలాంటి స్పందనా లేదు’’ అని. ‘‘సారీ సర్‌... చూసుకోలేదు’’ అన్నారు అనుష్క! ‘‘ పర్వాలేదు. నిన్న రాత్రి ఐపీఎల్‌ గేమ్‌లో మీరు చాలా కాంతిమంతంగా కనిపించారు’’ అని మళ్లీ శుభాకాంక్షలు పంపాను. సోనమ్‌ కపూర్‌ కూడా నన్ను పట్టించు కోలేదు! ‘‘సారూ... నేను అమితాబ్‌ బచ్చన్‌ ని. జూన్‌ 9న నీ పుట్టినరోజుకు విష్‌ చేశాను. రిప్లయ్‌ లేదు, కాల్‌ కూడా చేయలేదు... వెరీ బ్యాడ్‌!’’ అని మెసేజ్‌ పెట్టాను. ‘‘సారీ అంకుల్, మీ ఎస్‌ఎంఎస్‌ నాకు రీచ్‌ అయినట్లు లేదు’’ అన్నారు సోనమ్‌!రణ్‌వీర్‌ సింగ్‌ని, ‘‘హేయ్‌... అందరికీ థ్యాంక్స్‌ చెబుతున్నావ్‌. మరి నేను పంపిన విషెస్‌ సంగతి ఏంటి? రిప్లయ్‌ ఎందుకు ఇవ్వలేదు?’’ అని అడిగాను. ‘‘సారీ అమితాబ్‌ జీ, మీక్కూడా థ్యాంక్యూ చెప్పానే!! మీకు ఆ థ్యాంక్యూ చేరలేదంటే... ఏదో టెక్నికల్‌ గ్లిచ్‌ అయుంటుంది’’ అన్నారు రణ్‌వీర్‌! సమాధానం సంతృప్తికరంగా ఉండక పోవచ్చు. అసలు ప్రశ్నే సరైనది కాకపోవచ్చు. కానీ, ప్రశ్నలు సమాధానాలు ఉండటమే జీవితం. అడగాల్సిన ప్రశ్నలు, చెప్పాల్సిన సమాధానాలు లేకుండా... నిండు నూరేళ్ల జీవితం కూడా సంపూర్ణం కాలేదు. ప్రశ్న, సమాధానం నిశ్శేషం కానంత వరకు జీవితకాలం అసలు పూరై్తనట్లే కాదు. ‘‘మేల్కొన్నారా?’’ – తెల్లవారు జామునెప్పుడో జయ అడుగుతోంది. ‘‘ఇది కోటి రూపాయల ప్రశ్న దేవీజీ... ఆలోచించాల్సిందే’’ అన్నాను, నిట్టూర్పుగా.

నీరు, గాలి, వాతావరణ నాణ్యత క్షీణించడానికి నిస్సారమైన మట్టి దారితీస్తుంది. నేల ఆరోగ్యం క్షీణించడం వల్ల మొక్కలు, జంతు వులు, మానవుల ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుంది. నేల స్వయంగా ఒక జీవ వ్యవస్థ. అలాగే ఇతర జీవరాశులకు ఆధారభూతమైనది కూడా. నేల, మొక్కలు, జంతువులు, మానవులు, పర్యావరణ వ్యవస్థ, భూగ్రహం ఆరోగ్యం ఒకదానితో ఒకటి ముడివడి విడదీయలేని ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ (వన్‌ హెల్త్‌)గా ఉంటాయి.‘ఆరోగ్యమైన నేల– ఆరోగ్యమైన మొక్క– ఆరోగ్యమైనజంతువు– ఆరోగ్యమైన మనిషి’ అనే భావనే వన్‌ హెల్త్‌. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం మనుషులు, జంతువులు, మొక్కలు, పర్యా వరణం పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి. ఈ నాలుగు ఆరో గ్యంగా ఉంటేనే సమాజం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. ఈ ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ భావనను, భారతదేశంలో జరిగిన జీ–20 సమావేశాలలో ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ఒక టీ స్పూన్‌ ఆరోగ్యకరమైన నేలలో కోట్ల నుండి వందల కోట్ల వరకు సూక్ష్మజీవులు ఉంటాయి. వీటిలో బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు (ఫంగి), యాక్టినోమైసెట్స్, ప్రోటో జోవా, నులిపురుగులు (నీమటోడ్లు), వానపాములు వంటి జీవులు ప్రధానమైనవి. ఈ సూక్ష్మజీవులు, నేల జీవులు కలిసి సేంద్రియ పదార్థాలను కుళ్లించి మొక్కలకు అవసరమైన పోషకాలను అందుబాటులోకి తెస్తాయి. నేలలో ఉండే ఖనిజాలు (జింక్, ఐరన్, కాల్షియం, మెగ్నీషియం, పొటాషియం, సల్ఫర్‌ వంటివి) మొక్కల వేర్ల ద్వారా గ్రహించబడి ధాన్యాలు, కూర గాయలు, పండ్లు ఇతర ఆహార పంటలలో నిల్వ అవుతాయి. ఈ పంటలను మనం ఆహారంగా తీసుకోవడం ద్వారా ఆ ఖనిజాలు, పోషకాలు మన శరీరానికి అందుతాయి. ‘నేలలో పోష కాలు సమృద్ధిగా ఉంటేనే ఆహారం పోషకవంతంగా ఉంటుంది; ఆహారం పోషకవంతంగా ఉంటేనే మనిషి ఆరోగ్యంగా ఉంటాడు.’నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే పద్ధతులుసేంద్రియ పదార్థాల వినియోగం నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుతుంది. పశువుల ఎరువు, కంపోస్ట్, వర్మీకంపోస్ట్, గ్రీన్‌ మెన్యూర్, బయోచార్‌ వంటి సేంద్రియ పదార్థాలు నేలలో సేంద్రియ కార్బన్‌ను పెంచి, నేల సారాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. ఇవి నేలలో ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవుల వృద్ధిని ప్రోత్సహించి, మొక్కలకు అవసరమైన పోషకాలను క్రమంగా అందుబాటులోకి తీసుకు వస్తాయి. పంటల మార్పిడి మరో పద్ధతి. ఒకే భూమిలో ఒకేపంటను వరుసగా సాగు చేయకుండా, వివిధ రకాల పంటలను క్రమపద్ధతిలో సాగు చేయాలి. పప్పు ధాన్యాలైన శనగ, పెసర, మినుము, కంది, అలసంద వంటివాటి వేర్లపై ఉండే రైజోబియం అనే ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవులు గాలిలోని నత్రజనిని గ్రహించి, మొక్కలు ఉపయోగించుకునే రూపంలో నేలలో స్థిరీకరిస్తాయి.మరీ ముఖ్యంగా పంట అవశే షాలను కాల్చకూడదు. కాల్చడం వల్ల నేలలోని సేంద్రియ కార్బన్, ఉపయోగకరమైన సూక్ష్మజీవులు పోష కాలు నష్టపోతాయి. పంట అవశేషాలను మల్చింగ్‌ చేయడం ద్వారా నేలలో తేమ ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండి, కలుపు మొక్కల పెరుగు దల తగ్గుతుంది. అవసరానికి మించి తరచుగా దుక్కి దున్నడం వల్ల నేల సహజ నిర్మాణం దెబ్బతింటుంది. నేలలో నిల్వ ఉన్న సేంద్రియ కార్బన్‌ వేగంగా విచ్ఛిన్నమైపోతుంది. అతి దుక్కిని నివారించాలి. ‘ఏకైక ఆరోగ్యం’ భావన విజయవంతం కావడంలో రైతు పాత్ర కీలకం. రైతు అనుసరించే వ్యవసాయ పద్ధతులే నేల, మొక్కలు, పశువులు, పర్యావరణం, చివరకు మానవ ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం అనేది రైతు పొలం దిగుబడికే కాదు, సమాజ ఆరోగ్యానికి, ఆహార భద్రతకు భవిష్యత్‌ తరాలకు చేసే గొప్ప పెట్టుబడి.– డా‘‘ కె. తేజస్వరరావు, డా‘‘ ఎం.ఎం.వి. శ్రీనివాసరావు, డా‘‘ బి. సహదేవ రెడ్డి ‘ సీనియర్‌ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు

డ్రాగన్‌ గాలిలోకి ఎగిరే భీకర జంతువే కాని వాస్తవంగా లేని మిథ్యామృగం. భూగోళంపై అతిపెద్ద బలమైన జంతువైన ఏనుగు మృదుస్వభావి. పీపుల్స్‌ రిపబ్లిక్‌ ఆఫ్‌ చైనాను డ్రాగన్‌గా, మన భారతీయ ప్రజాస్యామ్య దేశాన్ని ఏనుగుగా పోల్చడం సహజంగా మీడియా చేస్తుంటుంది. ‘టాంగో’ అనేది స్పానిష్‌ నృత్య సంబంధిత పదం. సెప్టెంబర్‌ 12, 13 తేదీల్లో, అధ్యక్ష స్థానంలో ఉన్న భారత్‌ ఆతిథ్యంలో న్యూఢిల్లీలో జరిగే రెండ్రోజుల బ్రిక్స్‌ శిఖరాగ్ర సదస్సుకు చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌ హాజరుకానుండటం ప్రాధాన్యతసంతరించుకుంది. చివరిదాకా ఆయన పర్యటనపై స్పష్టతనివ్వని చైనా ఎట్టకేలకు 67 మంది సభ్యుల ప్రాతినిధ్య బృందంతో రావడం ఇరుదేశాల సంబంధాల్లో సానుకూలతను సూచిస్తోంది.దగ్గరకు చేర్చిన అమెరికాకమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ కేంద్ర కమిటీ నిర్దేశించిన సూచనలపై ఇటీవల చైనా 15వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2026–2030)కు శ్రీకారం చుట్టింది. ప్రపంచంలోని 150 దేశాలు, ప్రాంతాలతో వాణిజ్య భాగస్వామ్యం కలిగిన చైనా, ప్రపంచ ద్వితీయ భారీ ఆర్థిక వ్యవస్థగా అమెరికాకు సవాలు విసురుతోంది. అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్‌ ట్రంప్, భారత్‌ దిగుమతులపై ఆగస్ట్‌ 2025 నుంచి అదనంగా 25 శాతం ట్యారిఫ్‌ విధింపు ప్రభావం, భారత్‌ – చైనాల మధ్య వాణిజ్య సయోధ్యకు దారి తీసింది. 2025 ఆగస్ట్‌లో చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యిఇండియా రాక సందర్భంలో అయిదు సంవత్సరాల క్రితం ఆగి పోయిన బోర్టర్‌ ట్రేడ్‌ ఇటీవలే మళ్ళీ ప్రారంభమైంది. భారత్, చైనా ఆర్థిక వాణిజ్య బాంధవ్యం రెండు దేశాల 280 కోట్ల జనావళి దృష్ట్యా పటిష్ట మవుతున్నాయి. భారత్‌–చైనా మధ్య సుదీర్ఘ కాలం నుంచి అత్యంత క్లిష్టమైన భౌగోళిక సరిహద్దు వివాదా లున్నప్పటికీ, వాటిని పక్కకు పెట్టి, వరస్పర ప్రయోజనాల దృష్ట్యా, ఆర్థిక వ్యవస్థను సుస్థిరం చేసుకొనే సత్కృషి ప్రారంభమైంది. 2017లో భారత్‌ అధికార యుతంగా షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ)లో చేరింది. 2024 నాటికి, కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన అర్థిక సర్వేలోనూ, నీతి ఆయోగ్‌ నివేదికలోనూ చైనా పెట్టుబడులను దేశంలోకి ఆహ్వానించాలనే సానుకూల ప్రతిపాదన లున్నాయి. చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యీ, మన విదేశాంగ మంత్రి సుబ్రహ్మణ్యం జైశంకర్‌తో 2025 అగస్టు 18న జరిపిన న్యూఢిల్లీ సమావేశం కొత్త వాకిళ్ళు తెరిచింది. దానికి తోడు రెండు దేశాల మధ్య 2021 నాటి 125.6 బిలియన్‌ యూఎస్‌ డాలర్ల వాణిజ్యం, 2024 నాటికి 138.5కు పెరిగింది.షాంఘై కోఆపరేషన్‌ ఆర్గనైజేషన్‌ (ఎస్‌సీఓ) బిష్కెక్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశం; యూఎస్, ఇజ్రాయిల్‌లు అంతర్జాతీయ చట్టం, యూఎన్‌ ఛార్టర్‌ ప్రాథమిక సూత్ర నియమావళిని ఉల్లంఘించే దుర్నీతిని దుయ్యపట్టడం భారత్, చైనాల సయోధ్యను మరింత బలపరిచాయి. ట్రంప్‌ శిక్షగా విధించే సుంకాలు, అస్థిర వైఖరి కారణంగా భారత్‌ యిప్పటికే చైనాతో చేతులు కలుపుతోంది.సంబంధాల్లో ముల్లుకానీ పాకిస్తాన్‌ పట్ల చైనా అనుకూల వైఖరి భారత్‌కు ఇబ్బంది కలిగించే అంశంగా మారుతోంది. ఉగ్ర, వేర్పాటు, తీవ్రవాదాలుసృష్టిస్తున్న యుద్ధ ప్రజ్వలనంలో భాగస్వామ్యమైన పాకిస్తాన్‌ను చైనా వెనకేసుకు రావటం, పైగా పాకిస్తాన్‌ ఛైర్‌గా రానున్న ఎస్‌సీఓ శిఖరాగ్ర సమావేశానికి వేదిక కావటం, భారత్‌కు మింగుడుపడని సమస్య అవుతోంది. దానికి తోడు కమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ ఆఫ్‌ చైనా స్టేట్‌ కౌన్సిల్‌కు చెందిన సెంట్రల్‌ కమిటీ, ‘యూనియన్‌ టెర్రిటరీ ఆఫ్‌ లదాఖ్‌’లో వున్న నిర్దిష్ట జిల్లాలను హియాన్, హికాంగ్‌ పేర్లతో రెండు కొత్త కౌంటీలుగా ప్రకటించడానికి అనుమతించింది. అదీగాక టిబెట్‌లో పుట్టిన బ్రహ్మపుత్ర నదిని అక్కడ యార్లుంగ్‌ సాంగ్‌పో అంటారు. అరుణాచలప్రదేశ్‌లోని మనదేశ సరిహద్దుల సమీపంలో మిడాన్‌ ప్రాంతంలో కొండవాగు కనుమలలో చైనా నిర్మించనున్న సూపర్‌ జలవిద్యుత్‌ కేంద్రం వల్ల ప్రవాహం దిగువలో ఉన్న ఇండియా, బంగ్లాదేశ్‌లకు బ్రహ్మపుత్ర నదీ జలాల వినియోగానికి అవరోధమని భారత్‌ హెచ్చరిస్తున్నా చైనా పట్టించు కోవడం లేదు. 70 గిగావాట్ల విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి సాధించే లక్ష్యంగా ఈ ‘ప్రాజెక్ట్‌ ఆఫ్‌ ద సెంచరీ’ని చైనా ప్రభుత్వం ప్రస్తుత 2026 నుంచి ప్రారంభించనున్న 15వ పంచవర్ష ప్రణాళికలో చేర్చింది. గతేడాది జూలైలో ఈ భారీ విద్యుత్‌ పునరుత్పాదన కేంద్రాన్ని ప్రాధాన్యతా పరంగా కమ్యూ నిస్ట్‌ చైనా రెండవ అగ్రశ్రేణి నేత, ప్రధాని లిక్వియంగ్‌ టిబెట్‌లోని నియింగ్చి వద్ద ప్రారంభించారు. 1.2 ట్రిలియన్‌ యువాన్‌లతో (సుమారు రూ. 14 లక్షల కోట్లు) అయిదు పవర్‌ స్టేషన్‌ల నిర్మాణం జరగనుంది. జంగ్ము వద్ద చైనా ఇప్పటికే భారీ జలాశయం నిర్మించింది. ఇండియా–చైనాల మధ్య ట్రాన్స్‌ బోర్టర్‌ నదీ జలాలపై నిపుణుల స్థాయి సమావేశం జరగవలసి ఉంది.పర్యావరణ విధ్వంసం కారణంగా హిమాలయాల మహోన్నత శిఖరాల నుంచి ప్రకృతి ప్రళయాలు అనుభవిస్తూనే ఉన్నాం. జల విద్యుత్‌ ఉత్పాదన కోసం నిర్మిస్తున్న జలాశయాలు ప్రవాహ అవరో ధాలకు కారణం అవుతున్నాయి. ప్రకృతి కన్నెర్ర చేస్తున్నా, నేపాల్‌ చైనా సరిహద్దులలో ఈ మానవ విధ్వంసం ఆగేటట్టు లేదు. ప్రపంచ అగ్రరాజ్యాలలో ప్రప్రథమ స్థానాన్ని పొందాలనే కమ్యూనిస్ట్‌ చైనా డ్రాగన్‌ విజృంభిస్తోంది. ప్రస్తుతం ట్రంప్, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను తలక్రిందులు చేస్తున్న ఈ తరుణంలో ‘డ్రాగన్‌ – ఎలిఫెంట్‌టాంగో’... వినోదం అవుతుందా? రణక్రీడ కానుందా?-వ్యాసకర్త సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌-జయసూర్య

పాకిస్తాన్‌ చొరవతో పాకిస్తాన్, టర్కీ, సౌదీ అరేబియా సభ్యులుగా గత నెలలో మక్కాలో ఒక కొత్త సైనిక కూటమికి అంకురార్పణ జరిగింది. ఈ కూటమిని ‘ఇస్లామిక్‌ నాటో’ అని కూడా అభివర్ణిస్తు న్నారు. నెల తిరగకుండానే, ఈ నెల మొదటి తారీఖున మళ్లీ ఈ మూడు దేశాల రక్షణ మంత్రులు, సైన్యాధ్యక్షులు సమావే శమై కూటమి సెక్రటేరియట్, విధివిధా నాల మీద చర్చించారు. ఉమ్మడి భద్రత లక్ష్యంగా ఏర్పడిన ఈ సైనిక కూటమిని నాటో తరహాలో రూపొందించటానికి ప్రయత్నం జరుగుతున్నది. నాటో కూటమి ఒప్పందం ఆర్టికల్‌ ‘5’ ప్రకారం, కూటమి ఏ ఒక్క సభ్య దేశంపైన దాడి జరిగినా దాన్ని మొత్తం కూటమిపై దాడిగా పరిగణించి సైనిక కూటమి తన పూర్తి శక్తితో ప్రతిస్పందిస్తుంది. మక్కా ఒప్పందంలో కూడా ఈ తరహా క్లాజును పొందుపరచటం విశేషం. కారణాలేమిటి?స్థూలంగా పరిశీలిస్తే ఈ కూటమి ఏర్పాటుకు ఇరాన్‌ యుద్ధంలో సౌదీ, కువైట్, బెహ్రయిన్, యూఏఈ వంటి గల్ఫ్‌ దేశాలపై ఇరాన్‌ క్షిపణి దాడుల వలన జరిగిన నష్టం ప్రథమ కారణంగా కన్పడు తున్నది. పర్షియా సింధు శాఖలోని రియాద్, ఫుజేరా, కువైట్, దుబాయ్‌ వంటి నగరాలు; చమురు శుద్ధి కేంద్రాలు, డీసాలినేషన్‌ ప్లాంట్లు ఇరాన్‌ మిస్సైల్స్, డ్రోనుల దాడి నుండి తప్పించుకోలేక పోయాయి. సౌదీ, యూఏఈ, బెహ్రయిన్‌ దేశాలలోని నాటో సైనిక స్థావరాలు కూడా దెబ్బతిన్నాయి. యూఎస్‌ఏ ఏర్పాటు చేసిన మిస్సైల్‌ డిఫెన్స్‌ వ్యవస్థలు ఈ దేశాలకు పూర్తి రక్షణను కల్పించ లేకపోయాయి. అమెరికన్‌ సైనిక స్థావరాలుండటమే, ఈ దేశాలపై ఇరాన్‌ దాడి చేయటానికి కారణం. యుద్ధం ఇరాన్‌–అమెరికా/ ఇజ్రా యెల్‌ మధ్య జరుగుతున్నప్పటికీ, గల్ఫ్‌ దేశాలు అడకత్తెరలో పోక చెక్కలా చిక్కుకుపోయాయి. ఇరాన్‌ను నేరుగా ఎదుర్కొనే సైనికశక్తి ఈ దేశాలకు లేదు. అమెరికన్‌ భద్రతా గొడుగు నుండి బయటకు వచ్చి స్వతంత్రంగా తమకొక ప్రత్యేక భద్రతా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకోవటానికి జరుగుతున్న ప్రయత్నంగా ఇది కనబడుతోంది. అయితే సౌదీపై హౌతీల దాడులు జరిగినప్పటికీ ఆర్టికల్‌ 5ని ఆచరణలోకి తేలేదు. అది అంత సులభం కాదు.ఈ కూటమి కేవలం అమెరికన్‌ నాయకత్వంలోని నాటోకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఏర్పడిన ప్రాంతీయ కూటమి కాకపోవచ్చు. పాకిస్తాన్, టర్కీ పర్షియా సింధు శాఖలోని దేశాలు కాదు. ఈ మూడు దేశాలు సున్నీ ముస్లిమ్‌ దేశాలు. ఇరాన్, ఇరాక్‌ షియా ముస్లిం దేశాలు. పర్షియా సింధుశాఖలోని యూఏఈ ఈ కూటమిలో ప్రస్తుతానికి లేదు. సౌదీ, యూఏఈలకు వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలలో వైరుధ్యం ఉన్నది. ఈ రెండు దేశాలు యెమెన్‌లో రెండు సైనిక గ్రూపులను సమర్థిస్తున్నాయి. పాలస్తీనా సమస్యలో ఈ రెండు దేశాల వైఖరిలో అంతరమున్నది. యూఏఈ అబ్రహాం ఒప్పందంపై సంతకం చేసి ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాలను మెరుగుపరచుకోవ టానికి మొగ్గు చూపుతున్నది. సౌదీ అరేబియా సంతకాలకు నిరాక రిస్తున్నది. ఈ మూడూ అమెరికాకు నమ్మకమయిన స్నేహితులు.ఉమ్మడి శత్రువు లేని కూటమిపాకిస్తాన్‌కు సుశిక్షితమైన విస్తృత సైనిక బలగం ఉన్నది. ఇప్ప టికే పాక్‌ సైనికులు సౌదీలో విధులు నిర్వహిస్తున్నారు. పాకిస్తాన్‌కు అణ్వస్త్ర సామర్థ్యం ఉన్నది. గల్ఫ్‌ దేశాలకు ఇజ్రాయెల్‌ అణ్వస్త్ర ముప్పును ఎదుర్కోవటానికి అణ్వస్త్రాల సహాయం అవసరం. ఇరాన్‌ కూడా ఇజ్రాయెల్‌ లక్ష్యంగానే అణు కార్యక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తున్నది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లు ఇరాన్‌పై దాడికి అణుబూచినే ముందు ఉంచుతున్నారు. టర్కీ వద్ద సైనిక విమానాలు, డ్రోన్లు, మందుగుండు సామగ్రి తయారీ సామర్థ్యం విస్తృతంగా ఉన్నది. నాటో సభ్యదేశం కావటంతో ఆధునిక యుద్ధ రీతులు, యుద్ధతంత్రాలు టర్కీకి సుపరిచితం. సౌదీ అరేబియా వద్ద పుష్కలంగా పెట్టుబడి సామర్థ్యం ఉన్నది. కీలకమైన చమురు, సహజ వాయువు నిల్వలున్నాయి. ఈ మూడు దేశాలు చేతులు కలపటంతో బలమైన సైనిక శక్తి ఆవిర్భవించే అవకాశమున్నది.అయితే, లక్ష్యాలపరంగా కూటమిలోని మూడు దేశాల మధ్య వైరుధ్యం స్పష్టంగా కనబడుతోంది. సైనిక కూటములకు సహజంగా ఉమ్మడి శత్రువులుంటారు. ఉదాహరణకు నాటో కూటమికి బద్ధ శత్రువు పూర్వపు సోవియట్‌ యూనియన్, తరువాత రష్యా. కానీ మక్కా కూటమిలోని సౌదీ అరేబియాకు ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్‌ ప్రథమ శత్రువులు. సౌదీ దృష్టంతా పర్షియా సింధుశాఖ, ఎర్ర సముద్రాల పైన ఉంటుంది. టర్కీకి ఇజ్రాయెల్‌ ప్రధాన శత్రువు. టర్కీ తన శక్తియుక్తులను తూర్పు మద్యధరా సముద్రం, సిరియా, జోర్డాన్, లెబనాన్‌లపైన కేంద్రీకరిస్తుంది. పాక్‌కు మధ్యప్రాచ్యంలో ప్రత్యేకంగా శత్రువులెవరూ లేరు. ఇరాన్‌తో కూడా మిత్రత్వ వైఖరినే అవలంబిస్తుంది. ఇజ్రాయెల్‌ను వ్యతిరేకించినప్పటికీ, శత్రువుగా చూడదు. పాకిస్తాన్‌కు భారతదేశమే లక్ష్యం, శత్రువు. కచ్చితమైన ఉమ్మడి శత్రువు లేకపోవటం కూటమికి పెద్ద బలహీనత.భారత్‌కు సవాలుఅమెరికన్‌ భద్రతా ఛత్రానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రాంతీయంగా గల్ఫ్‌ దేశాలు తమకంటూ ప్రత్యేకంగా ఒక సైనిక కూటమిని ఏర్పరచుకోవటం స్వాగతించదగినదే. కానీ పర్షియన్‌ సింధుశాఖ ప్రాంతానికి సంబంధం లేని ప్రాంతీయేతర శక్తులు ఇరాన్‌కు వ్యతి రేకంగా సైనిక కూటమిని ఏర్పాటు చేయటం, దానికి పాకిస్తాన్, టర్కీ పునాదిరాళ్లు కావటం భారత్‌ ప్రయోజనాలకు ప్రమాదకరం. ఇటీవలి ఆపరేషన్‌ సిందూర్‌లో పాకిస్తాన్‌–టర్కీ రెండూ జతకట్టి భారత్‌పై దాడి చేశాయి. టర్కీ ఐక్యరాజ్యసమితిలో పలుమార్లు కశ్మీర్‌ విషయంలో భారత వ్యతిరేక వైఖరిని ప్రదర్శించింది. ఆప రేషన్‌ సిందూర్‌లో పాక్‌కు పెద్ద మొత్తంలో డ్రోన్లను, మొబైల్‌ కమాండ్‌ సెంటర్లను, కౌంటర్‌ డ్రోన్‌ టెక్నాలజీని సమకూర్చింది.మక్కా కూటమి మత ప్రాతిపదికన ఏర్పడటం భారత్‌కు తీవ్ర ఆందోళన కలిగించే అంశం. ఈ కూటమిని ఇస్లామిక్‌ నాటో లేదా సున్నీ నాటోగా పరిశీలకులు అభివర్ణిస్తున్నారు. మతఛాందస ఇస్లా మిక్‌ టెర్రరిజం భారత్‌ ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద భద్రతా ప్రమాదం. కానీ ఈ సైనిక కూటమిని అమెరికా సమర్థించటం కొసమెరుపు. ఇటీవల జరిగిన కూటమి సమావేశంలో కూటమిని విస్తరించ టానికి సూత్రప్రాయంగా నిర్ణయించారు. ఈజిప్ట్, ఖతార్, బంగ్లాదేశ్‌ ఈ కూటమిలో చేరటానికి సుముఖత వ్యక్తం చేస్తున్నట్లుగా వార్త లొస్తున్నాయి. బంగ్లాదేశ్‌ ఈ కూటమిలో చేరటం సమస్యను మరింత జటిలం చేస్తుంది. ఇప్పటికే బంగ్లాదేశ్‌ నూతన ప్రభుత్వం పాక్, చైనాలకు స్వాగత తోరణాలు ఏర్పాటు చేసింది. చైనా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, సౌదీ, టర్కీలు భారత్‌కు వ్యతిరేకంగా చేతులు కలిపే దుశ్శకునాలు కన్పడుతున్నాయి. జియోపాలిటిక్స్‌లో ఏదైనా జరగ వచ్చు. ఈ నేపథ్యంలో భారత్‌ ఈ కూటమి అడుగులను నిశితంగా పరిశీలిస్తూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ఈ కూటమికి ప్రతిగా భారత్‌ చొరవ తీసుకొని యూఏఈ, ఇజ్రాయెల్, జపాన్‌లతో చేయికలిపి ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాటుకు ప్రయత్నించే అవకాశాలు లేకపోలేదు.గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

ఇటీవలి ఈక్విరస్‌ ‘వృద్ధి విధాన నివేదిక’ 2036 నాటికి 20 ట్రిలియన్‌ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా భారత్‌ రూపొందాలంటే నామినల్‌ రూపాయి వృద్ధి 14.2 శాతంగానూ, సాంవత్సరిక రూపాయి అప్రిషియేషన్‌ 3–3.6 శాతం అవసరమనీ పేర్కొనడం చర్చనీయాంశంగా నిలిచింది. రాబోవు పదేళ్ల కాలంలో జీడీపీలో 5 రెట్లు పెరుగు దల ఉండాలంటే, దానికి అవసరమైన సగటు వార్షిక డాలర్‌ – ఆధారిత నామినల్‌ జీడీపీ వృద్ధిని 15.9 శాతంగా నివేదిక అంచనా వేసింది. వివిధ రంగాలలో ఉత్పాదకత వృద్ధి తక్కువగా ఉండటం, స్థూల స్థిర మూలధన కల్పన జీడీపీలో 30 శాతానికి పరిమితం కావడం, సంఘటిత రంగంలో ఉపాధి తక్కువగా ఉండటం, ఇంధన ధరలలో పెరుగుదల కారణంగా అధిక ద్రవ్యోల్బణం, మానవాభివృద్ధిపై పెట్టుబడులు తక్కువగా ఉండటం, ద్రవ్యలోటు పెరుగుదల, సామర్థ్యానికి తగినట్లు ఎగుమతు లలో వృద్ధి లేకపోవడం లాంటి అంశాలు నామినల్‌ జీడీపీ వృద్ధిలో అనూహ్య పెరుగుదలకు అవరోధాలుగా నిలిచే అవకాశం ఉంది. భారత్‌ వాస్తవిక జీడీపీ వృద్ధిని 2026–27లో 6.3 శాతంగా, 2027–28లో 6.4 శాతంగా ఓఈసీడీ అంచనా వేస్తుండగా, ప్రపంచ బ్యాంకు 6.6 శాతంగా అంచనా వేసింది. నామినల్‌ వార్షిక జీడీపీ వృద్ధిని 15.9 శాతంగా రాబోవు పది సంవత్సరాల కాలంలో నిర్వ హించాలంటే సాంప్రదాయ కోశ విధానం, విత్త మద్దతుతో పాటు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో నిర్మాణాత్మక మార్పు అవసరం. అభివృద్ధి దేశాల వృద్ధి నమూనాప్రస్తుతం భారత్‌ జీడీపీ 3.96 ట్రిలియన్‌ డాలర్లు కాగా 2036 నాటికి 20 ట్రిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకొనే క్రమంలో ప్రపంచంలో అధిక ఆదాయ దేశాలు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలుగా రూపొంద డానికి ఎంత సమయం తీసుకున్నాయి, ఏ అభివృద్ధి వ్యూహాలను అవలంభించాయో పరిశీలించాలి. అధిక ఆదాయ దేశాలుగా రూపొందడానికి అమెరికాకు (వందకు మించిన సంవత్సరాలు), యూకే (100 సం‘‘లు), జర్మనీ (50–100 సం‘‘లు), జపాన్‌ (50–100 సం‘‘లు), కెనడా (75–100 సం‘‘లు), దక్షిణ కొరియా (30–40 సం‘‘లు) సమయం తీసుకోగా, ప్రపంచ బ్యాంకు నిర్వచనం ప్రకారం ఎగువ మధ్య ఆదాయ దేశమైన చైనాలో 1978 తర్వాతి కాలంలో వృద్ధి వేగవంతమై 2026 నాటికి ఐఎంఎఫ్‌ అంచనా ప్రకారం 20.85 ట్రిలియన్‌ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా రూపొందింది. చైనా, దక్షిణ కొరియాతో పోల్చినప్పుడు అధిక ఆదాయ దేశంగా రూపొందడానికి అమెరికా అధిక సమయం తీసుకొంది. అతిపెద్ద ఏకీకృత స్వదేశీ మార్కెట్, ప్రైవేటును ప్రోత్సహించడం, మౌలిక సౌకర్యాలపై అధిక పెట్టుబడులు, పటిష్టమైన మూలధన మార్కెట్, ప్రఖ్యాత విద్య, పరిశోధనా సంస్థలు, సాంకేతిక నవకల్ప నలు అమెరికాకు సానుకూలంగా పనిచేశాయి. మొదటి పారిశ్రామిక విప్లవం వలన బ్రిటన్‌; భారీ పరిశ్రమలు, రసాయనాలు, మెషినరీ, తయారీ రంగం అభివృద్ధి కారణంగా జర్మనీ; పారిశ్రామికీకరణ, ఎగుమతులు, సాంకేతికత కారణంగా జపాన్‌; ఎగుమతులపై దృష్టి కేంద్రీకరించి తయారీ రంగ అభివృద్ధి, విద్య, పారిశ్రామిక విధానం ద్వారా దక్షిణ కొరియా అధిక ఆదాయ దేశాలుగా రూపొందాయి.వివిధ రంగాలలో ఏం మారాలి?20 ట్రిలియన్‌ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా భారత్‌ రూపొందాలంటే వ్యవసాయం, తయారీ, సేవలు, శక్తి, మానవ మూలధనం, సాంకే తిక రంగాలలో అభివృద్ధిని వేగవంతం చేయడానికి చర్యలు అవ సరం. ఐఎంఎఫ్‌ అభిప్రాయంలో భారత్‌ ఉత్పాదకత పెంపు, నైపు ణ్యత, శ్రామిక మార్కెట్‌ సరళత, నియంత్రణల సడలింపు, వాణిజ్యం అనుసంధానంపై దృష్టి సారించాలి. పట్టణీకరణ వేగవంతమవుతున్న కారణంగా ప్రస్తుతం జీడీపీలో వ్యవసాయ రంగం వాటా 17 శాతం నుండి రాబోవు కాలంలో తగ్గే సూచనలున్నాయి. వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్పాదకత పెంపు, సప్లయ్‌ చెయిన్‌ను మెరుగుపరచడం, ఫుడ్‌ ప్రాసెసింగ్‌ రంగాన్ని విస్తరణ, నిల్వ సౌకర్యం, లాజిస్టిక్స్‌ అభివృద్ధికి చర్యలు అవసరం. నశ్వర ఉత్పత్తులైన పండ్లు, కూరగాయల మొత్తం ఉత్పత్తిలో 4 శాతంకు మాత్రమే రిఫ్రిజిరేటెడ్‌ రవాణా సౌకర్యం ఉంది. కోల్డ్‌ స్టోరేజీల ఏర్పాటుకు సంబంధించి పది సంవత్సరాల పన్ను విరామాన్ని ప్రకటించాలి. తయారీ రంగంలో అతిపెద్ద నిర్మాణాత్మక మార్పులు అవసరం. జీడీపీలో తయారీ రంగం వాటా ప్రస్తుతం 12.9 శాతం కాగా 2035 నాటికి 25 శాతానికి పెంచాలని జాతీయ తయారీ విధానం లక్ష్యంగా తీసుకుంది. తయారీ రంగంలో చిన్న సంస్థలు, పెద్ద సంస్థ లుగా మారే క్రమంలో చెప్పుకోదగిన ప్రగతి లేదు. ఆగస్ట్‌ 2026 నాటికి భారత ఎంఎస్‌ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖ ఉద్యమ్‌ పోర్టల్‌లో సూక్ష్మ సంస్థలు (9.24 కోట్లు), చిన్న సంస్థలు (5.42 లక్షలు), మధ్య తరహా సంస్థలు (41,775) నమోదయ్యాయి. సంస్థలు చిన్న స్థాయిలో ఉంటే నైపుణ్యత కల్గిన శ్రామికుల లభ్యత, సంస్థాపరమైన పరపతి, సప్లయ్‌ చెయిన్‌కు అనుసంధానపరచడం, సాంకేతికత లభ్యత క్లిష్టతరమవుతుంది. సక్రమంగా నడుస్తున్న చిన్న సంస్థలకు ఈక్విటీ మార్కెట్‌లో ప్రవేశం కల్పించి పెద్ద మొత్తంలో నిధులు సేకరించుకొనే అవకాశం కల్పించాలి. కార్పొరేట్‌ బాండ్లను జారీ చేసే స్వేచ్ఛను కంపెనీలకు ఇవ్వాలి. జీడీపీలో కార్పొరేట్‌ బాండ్‌ మార్కెట్‌ విలువ భారత్‌లో 15–16 శాతం కాగా, చైనాలో 38 శాతం, మలేషి యాలో 54 శాతం, దక్షిణ కొరియాలో 79 శాతం. అంతర్జాతీయ కంపెనీలు భారత్‌లో గ్లోబల్‌ కేపబిలిటీ సెంటర్స్‌ (జీసీసీ) ఏర్పాటు చేసే విధంగా ప్రోత్సహించాలి. జీసీసీలు అధిక విలువ కల్గిన కార్య కలాపాలను నిర్వహిస్తున్నందువలన, ఈ రంగాన్ని విస్తరిస్తే భారత్‌ జీడీపీలో పెరుగుదల ఏర్పడుతుంది. ఉత్పాదక శ్రామికులుగా మార్చాలి!భారత్‌లో తాత్కాలిక కార్మికులు 2029–30 నాటికి 2.35 కోట్లుగా ఉండగలరని అంచనా. ప్రత్యేకమైన శ్రామిక ట్రిబ్యునల్స్‌ ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా శ్రామిక వివాదాలను పరిష్కరించాలి. 2036 నాటికి శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్య రేటు 70 శాతం, మొత్తం శ్రామిక శక్తిలో మహిళల వాటా 50 శాతం, సంఘటిత రంగంలో ఉపాధి విస్తరణ, అప్రెంటిషిప్స్‌ ఏడాదికి కోటికి పైగా ఉండేలా తగిన విధానాలను రూపొందించుకోవాలి. పనిచేసే వయో వర్గ జనాభాను అధిక వేతనంతో కూడిన ఉత్పాదక శ్రామికులుగా మార్చడం శ్రామిక మార్కెట్‌ సంస్కరణలలో కేంద్ర బిందువుగా ఉండాలి. దేశంలో 37 కోట్లకు పైగా ఉన్న యువతకు వ్యవసాయేతర రంగాలలో ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించాలి. పరిశోధన, అభివృద్ధి వ్యయం జీడీపీలో 0.6–0.7 శాతంగా ఉండటం వలన ఉత్పాదకత పెంపు, సాంకేతిక ఆధారిత అభివృద్ధికి ఆటంకం ఏర్పడుతున్నందువలన ఈ వ్యయాన్ని పెంచాలి. భారత్‌ అంతర్జాతీయ కంపెనీలకు తక్కువ వ్యయంతో సేవలను అందించేకన్నా ‘ప్రపంచ నవకల్పన, అధిక విలువతో కూడిన సేవల హబ్‌’గా రూపొందాలి. డా‘‘ తమ్మా కోటిరెడ్డివ్యాసకర్త ఆర్థికరంగ నిపుణులు

హిందూ మహాసముద్రంలోని ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రమైన ద్వీపదేశం మాల్దీవుల్లో జూలై 30న ప్రారంభమైన ఒక కొత్త చెల్లింపు సదుపాయం, భారత రూపాయి అంతర్జాతీయీకరణ దిశగా జరిగిన మరో చిరు ప్రయత్నంగా చెప్పుకోవచ్చు. మాల్దీవుల మానిటరీ అథారిటీ నిర్వహించే తక్షణ చెల్లింపుల వ్యవస్థ ‘ఫవారా’ను భారతదేశపు యూపీఐతో అనుసంధానించారు. తొలిదశలో మాల్దీవుల్లోని బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ మాల్దీవ్స్, మాల్దీవ్స్‌ ఇస్లామిక్‌ బ్యాంక్‌ ఖాతాదారులకు భారత్‌లోని యూపీఐ అనుసంధాన ఖాతాలకు నేరుగా డబ్బు పంపే సదుపాయం అందుబాటులోకి వచ్చింది. మాల్దీవుల రుఫియాలో ప్రారంభించిన లావాదేవీ భారత్‌లోని ఖాతాలో రూపాయల్లో జమ అవ్వడంతో ముగుస్తుంది. ప్రస్తుతం ఈ సదుపాయం మాల్దీవుల నుంచి భారత్‌కు జరిగే వ్యక్తిగత బదిలీలకు మాత్రమే పరిమితమైంది. తదుపరి దశల్లో ద్విముఖ, క్యూఆర్‌ ఆధారిత వాణిజ్య లావాదేవీలు కూడా అందుబాటులోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.ఎందుకు ప్రాధాన్యత?భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రపంచంతో ముడిపడుతున్న కొద్దీ అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, రెమిటెన్సులు, ఇతర సరిహద్దు లావాదేవీల పరిమాణం పెరుగుతోంది. ఆర్బీఐ అంచనా ప్రకారం, 2023–24లో భారత వస్తు, సేవల వాణిజ్యం, పెట్టు బడులు, రెమిటెన్సులకు సంబంధించిన సరిహద్దు లావాదేవీల విలువ 1.9 ట్రిలియన్‌ డాలర్లకు చేరింది. ఇంత భారీ స్థాయి లావాదేవీల్లో రూపాయి వినియోగం పెరిగిన కొద్దీ, భారతీయ సంస్థలకు మారకపు రిస్క్, లావాదేవీ వ్యయాలను కొంతవరకు తగ్గించుకునే వెసులుబాటు కలుగుతుంది. విదేశీ భారతీయ బ్యాంకుల్లో ‘వోస్ట్రో’ ఖాతాను నిర్వహించుకునే సౌలభ్యం ఎప్పటినుంచో ఉంది. అయితే, అంతర్జాతీయ వాణి జ్యాన్ని రూపాయల్లో ఇన్వాయిస్‌ చేయడం, చెల్లించడం, సెటిల్‌ చేసుకోవడం కోసం ఆర్బీఐ 2022 జూలైలో స్పెషల్‌ రూపీ వోస్ట్రో అకౌంట్‌ (ఎస్‌ఆర్‌వీఏ) సదుపాయాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. రూపాయి అంతర్జాతీయీకరణ దిశలో దీనిని కీలకమైన అడుగుగా పేర్కొన వచ్చు. భారత దిగుమతిదారు రూపాయల్లో చెల్లించిన మొత్తం, ఎగుమతిదారు బ్యాంకు భారత్‌లో నిర్వహించే ఎస్‌ఆర్‌వీఏలో జమ అవుతుంది. ఆ నిల్వలను భారత ఎగుమతిదారులకు చెల్లింపులతో పాటు, ఆర్బీఐ అనుమతించిన ఇతర లావాదేవీలకు కూడా ఉపయో గించవచ్చు. నిబంధనల మేరకు దేశీయ ప్రాజెక్టులు, ప్రభుత్వ ఋణపత్రాల్లో పెట్టుబడులు పెట్టే అవకాశం కూడా ఉంది. ఇది ఇప్పటికే ఉన్న అంతర్జాతీయ సెటిల్‌మెంట్‌ మార్గాలకు అదనం.స్థానిక కరెన్సీల్లో సెటిల్‌మెంట్లురూపాయి అంతర్జాతీయీకరణ దిశలో మరో అడుగు ద్వైపాక్షిక లోకల్‌ కరెన్సీ సెటిల్మెంట్‌ (ఎల్‌సీఎస్‌) వ్యవస్థ. 2023లో భారత్, యూఏఈ రూపాయి–దిర్హామ్‌లో ద్వైపాక్షిక లావాదేవీలను ప్రోత్స హించేందుకు ఎల్‌సీఎస్‌ ఒప్పందం చేసుకున్నాయి. ఆ తర్వాత ఇండోనేషియా, మాల్దీవులు, మారిషస్‌లతోనూ భారత్‌ ఇలాంటి ఏర్పాట్లు చేసుకుంది. వీటి ద్వారా ఇరు దేశాలు డాలరు వంటి అంత ర్జాతీయ కరెన్సీపై అతిగా ఆధారపడకుండా, ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని తమతమ స్థానిక కరెన్సీల్లో ఇన్వాయిస్‌ చేసి, సెటిల్‌ చేసుకునే అవకాశం ఏర్పడుతుంది.అయితే ఈ విధానంలో ఒక ఆచరణాత్మక సవాలు ఉంది. ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం సమతుల్యంగా లేకపోతే ఒక దేశం వద్ద మరొక దేశ కరెన్సీ నిల్వలు పెరిగిపోవచ్చు. అమెరికా ఆంక్షల కారణంగా ఇరాన్‌ నుంచి ముడిచమురును రూపాయల్లో కొనుగోలు చేసిన సందర్భంలో ఇరాన్‌కు ఇదే సమస్య ఎదురైంది. అలా పేరుకున్న రూపాయి నిల్వలను భారత్‌ నుంచి వస్తువులు, సేవలు కొనుగోలు చేయడానికి లేదా అనుమతించిన పెట్టుబడుల్లో వినియోగించుకునే అవకాశాలు కూడా సమృద్ధిగా ఉండాలి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో రూపాయి వినియోగం పరిమితంగా ఉంటే, అలాంటి నిల్వలను వినియోగించుకునే అవకాశాలు కూడా తగ్గిపోతాయి. ఇప్పటివరకు రూపాయిలో జరిగే అంతర్జాతీయ వాణిజ్య పరిమాణం, భారతదేశం మొత్తం సరిహద్దు లావాదేవీలతో పోలిస్తే చాలా పరిమితంగానే ఉంది. విధానపరమైన ప్రయత్నాలు ముమ్మరమైనప్పటికీ, అంత ర్జాతీయ వాణిజ్యంలో రూపాయి వినియోగం ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉన్నట్లు ఈ ఒరవడి సూచిస్తోంది.దశాబ్దాలుగా, బెల్జియం కేంద్రంగా ఉన్న స్విఫ్ట్‌ నెట్‌వర్క్‌అంతర్జాతీయ బ్యాంకింగ్‌లో కీలకమైన ఆర్థిక సమాచార మౌలిక వసతిగా ఉంది. బ్యాంకుల మధ్య చెల్లింపు ఆదేశాలను ఈ నెట్‌వర్క్‌ సురక్షితంగా చేరవేస్తుంది. అసలు నిధుల బదిలీ మాత్రం కరెస్పాండెంట్‌ బ్యాంకులు, సంబంధిత చెల్లింపు వ్యవస్థల ద్వారా జరుగు తుంది. లావాదేవీలో పాల్గొనే మధ్యంతర బ్యాంకుల సంఖ్య, కరెన్సీ స్వభావం వంటి అంశాలపై బదిలీకి అయ్యే ఖర్చు, అంతిమ లబ్ధిదారుడికి డబ్బు చేరే సమయం ఆధారపడి ఉంటాయి. దీనికి భిన్నంగా, ఫవారా–యూపీఐ వంటి ఏర్పాట్లలో రెండు దేశాల దేశీయ తక్షణ చెల్లింపు వ్యవస్థలు పరస్పరం నేరుగా అనుసంధా నమవుతాయి. ఫలితంగా ద్వైపాక్షిక చెల్లింపులను వేగంగా, తక్కువ ఖర్చుతో నిర్వహించే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. ఈ పరిణామం రూపాయి అంతర్జాతీయీకరణకు కూడా తోడ్పడుతుంది. భారత్‌ ఇప్పటికే సింగపూర్‌ ‘పేనౌ’తో సహా పలు దేశాల తక్షణ చెల్లింపు వ్యవస్థలతో యూపీఐని అనుసంధానించింది.2024లో భారత్‌ ‘ప్రాజెక్ట్‌ నెక్సస్‌’లో చేరింది. భారత్, మలేషియా, ఫిలిప్పీన్స్, సింగపూర్, థాయ్‌లాండ్‌ దేశాల తక్షణ చెల్లింపు వ్యవస్థలను అనుసంధానించడం ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. ఈ నాలుగు దేశాలతో భారత్‌ జరిపే లావాదేవీల విలువ... ఆసియాన్‌ దేశాలు భారత్‌తో జరిపే మొత్తం ప్రవాహాల్లో మూడింట రెండొంతు లకు పైగా ఉంటాయని ఆర్బీఐ పేర్కొంది.ప్రధాన అవరోధంచెల్లింపుల సదుపాయాలు విస్తరించడం ఒక్కటే రూపాయి అంతర్జాతీయీకరణకు సరిపోదు. విదేశీ సంస్థలు రూపాయి ఆధారిత ఆర్థిక ఆస్తులను సులభంగా కొనుగోలు చేయడానికి, వాటిని నిర్వహించడానికి, అవసరమైనప్పుడు ఇతర కరెన్సీల్లోకి మార్చుకోవడానికి అనువైన లోతైన ఆర్థిక మార్కెట్లు కూడా అవసరం. ఈ ఆస్తులను స్వేచ్ఛగా ఇతర కరెన్సీల్లోకి మార్చుకునే అవకాశం లేకపోతే, రూపాయి ఆస్తులను పెద్ద మొత్తంలో నిల్వ చేసుకోవడానికి విదేశీ సంస్థలకు ప్రోత్సాహం తగ్గుతుంది. భారత్‌లో మూలధన ఖాతా ఇంకా పూర్తి పరివర్తనీయంగా లేకపోవడం రూపాయి అంతర్జాతీయీకరణకు ప్రధాన అవరోధాల్లో ఒకటి. అందువల్ల, విదేశీ సంస్థలకు అవసరమైనప్పుడు రూపాయి ఆస్తులను ఇతర కరెన్సీల్లోకి సులభంగా మార్చుకునే స్వేచ్ఛతో పాటు, పూర్తి పరివర్తనీయత కలిగిన రూపాయి, లోతైన ద్రవ్య మార్కెట్లు అవసరం. ఈ దిశగా భారత్‌ మరిన్ని చర్యలు చేపట్టాల్సిన అవసరం ఉంది. ఈ ప్రయత్నంలో బ్రిక్స్‌ వేదిక కూడా కీలకంగా మారే అవకాశం ఉంది. ఆర్బీఐ గవర్నర్‌ సంజయ్‌ మల్హోత్రా వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, బ్రిక్స్‌ దేశాలు తమ తక్షణ చెల్లింపు వ్యవస్థలు, కేంద్ర బ్యాంకుల డిజిటల్‌ కరెన్సీలను పరస్పరం అనుసంధానించే అవకా శాలపై చర్చిస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల వ్యయాన్ని తగ్గించడం ఈ ప్రయత్నం ప్రధాన లక్ష్యాల్లో ఒకటి. రూపాయి అంత ర్జాతీయీకరణ దిశగా ఇప్పటివరకు ఏర్పడిన ప్రతి కొత్త అనుసంధానం ఒక అవకాశాన్ని సృష్టిస్తోంది. మాల్దీవుల ఫవారా–యూపీఐ అనుసంధానం ఆ సుదీర్ఘ ప్రయాణంలో మరో ముందడుగు.కృష్ణ బాలాజి పల్లపోతువ్యాసకర్త విశ్రాంత ఉన్నతాధికారి, ఎస్‌.బి.ఐ.

ప్రముఖ అమెరికన్‌ రైతు–తాత్వికుడు, పర్యావరణ ఉద్యమకారుడు వెండెల్‌ బెర్రీ (92) మరణంతో ప్రపంచం ఒక గొప్ప శాంతి స్వరాన్ని కోల్పోయింది. కెంటకీ రాష్ట్రంలోని హెన్రీ కౌంటీకి చెందిన ఆయన గొప్ప సమగ్ర మానవుడిగా ప్రసిద్ధి గాంచారు. మరణం గురించి ఆయన ఒకసారి ఇలా రాశారు: ‘దీర్ఘాయువు అనే యంత్రాంగం విష యంలో జాగ్రత్త వహించండి. ఒక మనిషి జీవితం ముగిసినప్పుడు, అతను మరణించటమే సరైన పని. అడవి కూడా మరణం నుంచి తనను తాను కాపాడుకోదు’.హెన్రీ కౌంటీలో ఆయన కుటుంబం 200 ఏళ్లకు పైగా వ్యవ సాయం చేస్తోంది. 1934లో వర్జీనియా ఎర్డ్‌మన్, న్యాయవాది జాన్‌ మార్షల్‌ బెర్రీ దంపతులకు జన్మించిన వెండల్‌ బెర్రీ డజన్ల కొద్దీ పుస్తకాలు రాశారు. భూమిని పరిరక్షించటం, భూమిని నైతికంగా ఉపయోగించవలసిన ఆవశ్యకత గురించి తన కవిత్వంలో, కాల్పని కేతర సాహిత్యంలో నిండుగా రాశారు. ఇంగ్లిష్‌లో మాస్టర్‌ డిగ్రీ పొందిన బెర్రీ అనేక విశ్వవిద్యాలయాల్లో బోధించారు. అయినా, మట్టిని గాఢంగా ప్రేమించారు. ఆ గాఢతతోనే తన ఉద్యోగ జీవితా నికి స్వస్తి పలుకుతూ న్యూయార్క్‌ నగరాన్ని విడిచిపెట్టి శాశ్వతంగా తన సొంత ఊరు వెళ్లిపోయారు. చివరికి అక్కడే మొన్న ఆగస్ట్‌ 31న కన్నుమూశారు.యుద్ధం–పర్యావరణ విధ్వంసంతన సామానంతటినీ ఒక వోక్స్‌వ్యాగన్‌ బీటిల్‌ కారులో సర్దు కుని, ఇంటికి ప్రయాణం మొదలుపెట్టినప్పుడు ఆయన ఒక పత్రి కతో ఇలా చెప్పారు: ‘కొంత భయం, వణుకుతో పాటూ సరైన పని చేస్తున్నాననే భావనతోనే ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నాను. నాకు గొప్ప, గాఢమైన ఉపశమనం కలిగింది. చివరికి నేను నా నిజమైన మార్గాన్ని అనుసరిస్తున్నట్లుగా అనిపించింది’. భూమిని సంరక్షించటం మానవ ప్రాథమిక బాధ్యతల్లో ఒకటని ఆసాంతం ఆయన భావించారు.యుద్ధాలు, వాతావరణ సంక్షోభం చుట్టుముట్టిన నేటి తరుణంలో ఆయన ప్రబోధించిన ‘న్యాయంతో కూడిన శాంతి’ సిద్ధాంతం ఎప్పటికీ ప్రాసంగికమే. ప్రకృతిని గౌరవిస్తూ మమేకమై జీవించటం, స్థానిక సమాజాల తరఫున నిలబడటం ద్వారానే శాశ్వత శాంతి, సామాజిక న్యాయం సాధ్యమని ఆయన తన జీవితం ద్వారా చాటిచెప్పారు.మనిషి ప్రకృతిపై సాగిస్తున్న దాడికి, తోటి మనుషులపై చేస్తున్న యుద్ధాలకు మధ్య ఉన్న ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని బెర్రీ ఎత్తి చూపారు. ఆయుధాలతో రక్తపాతం సృష్టించటం ఎంతటి హింసో... కార్పొరేట్‌ అత్యాశతో నేలను, నీటిని, అడవులను కొల్ల గొట్టటం కూడా అంతే తీవ్రమైన హింస అని ఎలుగెత్తారు. ప్రకృతిని దోచుకునే సమాజం తోటి మానవుల పట్ల శాంతియుతంగా ఉండలేదని హెచ్చరించారు. భూమికి జరుగుతున్న అన్యాయం అంతిమంగా మానవాళి వినాశనానికే దారితీస్తుందన్నది ఆయన ఆలోచనల మూలసూత్రం.చ‌ద‌వండి: వందేమాత‌రం అస‌లు అర్థం ఇదే!చాలా సందర్భాల్లో శాంతి అంటే కేవలం తుపాకుల మోత ఆగ టమో లేదా రెండు దేశాల మధ్య తాత్కాలిక ఒప్పందమో అనుకుంటారు. కానీ బెర్రీ దృష్టిలో ‘న్యాయం లేని శాంతి’ నిలబడదు. వనరుల అసమాన పంపిణీ, అట్టడుగు వర్గాల ఆర్థిక దోపిడీ, బల హీనులను అణచివేసే వ్యవస్థలు కొనసాగినంత కాలం నిజమైన శాంతి సాధించలేం. యుద్ధ యంత్రాలు, ఆయుధ సంపత్తిని పోగెయ్యటం మాని... ఆకలి నిర్మూలన, నేల పునరుజ్జీవనం, పేదల హక్కుల పరిరక్షణవైపు మళ్లించినప్పుడే శాశ్వత శాంతి నెలకొంటుందనేది ఆయన నిశ్చితాభిప్రాయం.చిన్న రైతుల సేద్యమే...ప్రపంచీకరణ తెచ్చిన విచ్చలవిడి వినియోగ సంస్కృతికి ప్రత్యామ్నాయంగా ‘స్థానిక సమాజాలు, స్వయంసమృద్ధి’ భావనలను బెర్రీ సమర్థించారు. బహుళజాతి సంస్థల గుత్తాధిపత్య వ్యవసాయం కంటే, స్థానిక నేలను అర్థం చేసుకునే చిన్న రైతుల వ్యవసాయమే భూమిని కాపాడుతుందన్నారు. సమాజాలు స్వయంసమృద్ధిని కోల్పోయి, అపరిమిత లాభాల వెంట పరుగులెత్తినప్పుడే వనరుల కోసం అంతర్జాతీయ యుద్ధాలు పుడతాయి. స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థలను, పొరుగు వారితో ప్రేమానుబంధాలను బలోపేతం చేయటమే హింసను అడ్డుకునే మొదటి మార్గం అంటారాయన. అధికారం, యుద్ధోన్మాదంతో రగిలిపోతున్న నేటి ప్రపంచానికి ఆయన బోధించిన వినయం, ప్రకృతితో సహజీవనం, నైతిక బాధ్యతలే నిజమైన సంజీవని.– పంతంగి రాంబాబు, సీనియర్‌ జర్నలిస్టు

పశ్చిమాసియా, పసిఫిక్, యూరప్, కెనడాలలో తన వ్యూహాలు అనుకున్న విధంగా సాగకపోతుండటంతో యూఎస్‌ఏ అధ్యక్షుడు ట్రంప్‌ దృష్టి దక్షిణ అమెరికా వైపు ఎక్కువగా మళ్లుతున్నట్లు కనిపిస్తున్నది. అట్లాగని ఈ దృష్టి లోగడ లేదని కాదు. ఆ ప్రాంతాన్ని వారు శతాబ్దాల క్రితమే తమ జమీందారీగా ప్రకటించి బయటివారెవరూ అటు కన్నెత్తి చూడరాదన్నారు. అటువంటి మన్రో డాక్ట్రిన్‌ (1828)ను డోన్రో డాక్ట్రిన్‌ (2026)గా మార్చి ట్రంప్‌ మరింత తీవ్రతనైతే తెచ్చారుగానీ, పైన అనుకున్న ప్రతికూలతల దృష్ట్యా దక్షిణ అమెరికాపై పట్టును మరింత బిగించటం అవసరమనుకుంటున్నట్లున్నారు.అమెరికా జమీందారీ...పనామా కాలువ ఉదంతం తర్వాత వెనిజులా అధ్యక్షుని అపహరణ తెలిసిందే. అయితే, ఈ రెండు కూడా పైన పేర్కొన్న కొత్త వ్యూహాలకన్న ముందే చోటు చేసుకున్నాయి. కాలువ గురించి ఆయన తాను అధికారానికి వచ్చిన కొత్తలోనే మాట్లాడగా, మదురో అపహరణ తొమ్మిది నెలల క్రితం జనవరిలో జరిగింది. ఆ తర్వాతి కాలంలో ఇదే విధమైన పరిణామాలు మరికొన్ని కనిపిస్తున్నాయి. వాటిలో అన్నింటికన్న ముఖ్యంగా పేర్కొనవలసింది క్యూబా విషయం. అక్కడ ఫిడెల్‌ కాస్ట్రో నాయకత్వాన 1959లో జరిగింది సాధారణ నియంతృత్వాలపై జరిగే ప్రజాస్వామిక తిరుగుబాటు వంటిది కాదు. అది స్పష్టమైన కమ్యూనిస్టు తిరుగుబాటు. కమ్యూనిజానికి సైద్ధాంతిక బద్ధశత్రువైన అమెరికాకు అటువంటి పరిణామమే సరిపడనిది కాగా, తమ జమీందారీలో చోటు చేసు కోవటం ఎట్లుండేదీ చెప్పనక్కర లేదు.అటువంటి క్యూబన్‌ ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టేందుకు గత 66 సంవత్సరాలుగా విఫల ప్రయత్నాలు చేస్తున్న యూఎస్‌ఏ, ఇపుడు ట్రంప్‌ ఆధ్వర్యాన భిన్నమైన వ్యూహాన్ని అమలుకు తెస్తున్నది. అది కాస్ట్రో హత్యకు నమ్మశక్యం కాని రీతిలో 638 సార్లు ప్రయత్నించటం వంటిదో, వెనిజులా అధ్యక్షుడిని అపహరించటం వంటిదో కాదు. ఒక వ్యక్తిగా ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు మిగ్వేల్‌ దియాజ్‌ భద్రంగానే ఉన్నారు. కానీ, క్యూబాను ఆర్థికంగా ధ్వంసం చేసి, అక్కడి ప్రజలు పూర్తి పేదరికంలోకి జారుకుని, తమ ప్రభుత్వంపై తిరగబడేటట్లు చేయాలన్నది పథకం. ఇది ఎవరో ఊహిస్తున్నది కాదు. యూఎస్‌ఏ విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో బాహాటంగా ప్రకటిస్తున్న మాట. తన పూర్వీకులు క్యూబన్లు అయిన ఆయన, అక్కడి ప్రభు త్వాన్ని పడగొట్టి, అక్కడి నుంచి యూఎస్‌కు వలస వచ్చిన వారిలో ఒకరిని కొత్త అధ్యక్షుడు చేసేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నట్లు అక్కడి మీడియాయే రాస్తున్నది. ఇది సరిగా ట్రంప్, నెతన్యాహూ ఇరాన్‌లో అనుసరించబూనిన వ్యూహాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది.ద్విముఖ వ్యూహంఇరాన్‌లో విఫలమైన వ్యూహం క్యూబాలో విజయవంతమవు తుందా అన్నది వేరే ప్రశ్న. అయితే రెండింటి మధ్య మరొక పోలిక కనిపిస్తున్నది. ఇరాన్‌తో చర్చలు అనటం, అవి సంతృప్తికరంగా సాగుతూ ఒక కొలిక్కి వస్తుండగానే మధ్యలో ఆకస్మికంగా దాడులు జరపటం తెలిసిందే. ఇరాన్‌ వలెనే క్యూబాను లొంగదీసేందుకంటూ ఆంక్షలు ప్రకటించటం కమ్యూనిస్టు విప్లవం జరిగిన 1958లోనే మొదలై నేటికీ సాగుతున్నదే. ఆ స్థితిని ఇరాన్‌ వలెనే క్యూబా కూడా తట్టుకుంటూ వస్తున్నది. ఇరాన్‌ను ఆర్థికంగా మొత్తం ప్రపంచమే ‘వెలివేసేట్లు’ చేయగలనని ప్రకటించిన తరహాలో, క్యూబాను ఆర్థి కంగా అష్ట దిగ్బంధనం చేసే వ్యూహాన్ని ట్రంప్‌ ఎంచుకున్నారు. ఆ వ్యూహాన్ని ఇపుడు ద్విముఖంగా అమలుపరుస్తున్నారు. ముందుగా ఆర్థిక ఆంక్షలు ప్రకటించారు. వాటిని సడలించాలంటే ప్రైవేట్‌ రంగానికి, విదేశీ పెట్టుబడులకు, వాణిజ్యానికి పూర్తి స్వేచ్ఛ ఇవ్వాలన్నారు. పరిస్థితులు క్లిష్టంగా మారుతుండటంతో అందుకు ప్రభుత్వం ఒక మేర అంగీకరించగా, అది బాగున్నది గాని ఇంకా చేయాలన్నారు. ఇది కెనడా ప్రధాని మైక్‌ కార్నీ ఇటీవల ఎత్తి చూపినటువంటి ఎత్తుగడ. తాము అంగీకరించినకొద్దీ కొత్త షర తులు పెడుతున్నారని అన్నారాయన. అది చెల్లదని విమర్శించిన ఆయన అసలు చర్చలనుంచే వైదొలిగారు. ఇదే తరహా ఉపాయా లను అమెరికన్లు ఇండియాతో జరుగుతున్న వాణిజ్య చర్చలలోనూ ప్రయోగిస్తున్నారు. ఇంకా చెప్పాలంటే అనేక ఇతర దేశాలతో. లొంగినకొద్దీ మరింతగా లొంగదీసుకోవాలన్నది వారి వ్యూహం. ఆ విషయం అట్లుంచితే, ఈ నెల 3వ తేదీన క్యూబన్‌ చమురు కంపెనీలతో సహా మరికొన్ని సంస్థలపై మరిన్ని ఆంక్షలు ప్రకటించారు. గమనించదగినదేమంటే, సరిగా అవే రోజులలో క్యూబన్‌ ప్రభుత్వం ఆర్థిక విధానాల సరళీకరణ దిశగా 176 కొత్త సంస్కరణ లను ఆమోదించింది. ఇది గతంలో ఎన్నడూ జరగనిది. క్యూబాలో తీవ్రమైన ఇంధన కొరతలు, విద్యుత్‌ సమస్యలతో ఆర్థిక రంగం, ప్రజా జీవితం ఇప్పటికే సంక్షోభానికి గురవుతున్నాయి. ధరలు, నిరుద్యోగం పెరుగుతున్నాయి. ఇరాన్‌లో వలెనే అక్కడి ప్రజల లోనూ దేశభక్తి స్ఫూర్తి, యూఎస్‌ఏ పట్ల వ్యతిరేకత బలంగా ఉన్నందున పరిస్థితులను తట్టుకుని నిలబడుతున్నారుగానీ, లేనట్లయితే రెండు చోట్లా తిరుగుబాట్లు రావలసింది! పశ్చిమార్ధం మాదే!మిగిలిన దక్షిణ అమెరికా దేశాలలో మితవాద పార్టీలు, ప్రగతి శీల పార్టీలు అధికారానికి రావటం, పోవటం జరుగుతుండేదే గనుక చింతించనక్కర లేదు. చిలీలో ఏర్పడిన స్పష్టమైన కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వాన్ని 1973లో కూలదోశారు. ఇక మిగిలిన ఏకైక ప్రభుత్వం క్యూబాది. అది కూడా పోతే తప్ప పశ్చిమార్ధంపై తిరుగులేని భరోసా ఏర్పడదు. మదురో నిజానికి సోషలిస్టే తప్ప సైద్ధాంతి కమైన కమ్యూనిస్టు కాదు. అయినా అక్కడి చమురు నిల్వల ఆకర్షణ అన్నిటికి మించినది గనుక, తనకు ఆ ముద్ర వేసి అపహరించిన ట్రంప్, ‘ఇకపైన లాటిన్‌ అమెరికా వైపు ఎవరూ కన్నెత్తి కూడా చూడజాల’రని హెచ్చరించారు. ట్రంప్‌ వ్యూహంలో ఇది ఒక భాగం మాత్రమే. ఇదిగాక ఆయన అక్కడి దేశాల ఎన్నికలలో మితవాద పార్టీలు గెలిచేందుకు ఆర్థిక సహాయాలు చేస్తున్నారు. ఎన్నికలలో పరోక్ష జోక్యాన్ని సీఐఏ యథాప్రకారం కొనసాగిస్తున్నది. బ్రెజిల్, మెక్సికో వంటి బలమైన దేశాలలో గల నేరస్థ సంస్థలను ‘టెర్రరిస్టు’ సంస్థలుగా ప్రకటించి, వాటి చర్యల వల్ల అమెరికా భద్రతకు ముప్పు కలుగుతున్నదనే విచిత్రమైన వాదనలను తయారు చేస్తున్నాయి. ఈక్వెడార్‌ వంటి దేశాలకు ఇటీవలనే సైన్యాన్ని పంపి, మెక్సికోకు కూడా పంప జూస్తున్నారు. అదనపు ట్యారిఫ్‌లు, బలవంతపు వాణిజ్య ఒప్పందా లతో స్వపర భేదాలు లేకుండా అందరినీ నియంత్రించజూడటం ఇతరత్రానూ జరుగుతున్నదే.మొత్తంమీద ట్రంప్‌ లక్ష్యం, ఇతర ప్రాంతాలలో ఆశించిన ప్రకారం సాగ కున్నా, కనీసం తమ పశ్చిమార్ధ రాజ్యంలో ఎదురులేక పోవటం. ముఖ్యమైన విషయం ఒకటి చెప్పుకోవాలి. దక్షిణ అమెరికాలో 16వ శతాబ్దంలోనే మొదలైన బానిసల తిరుగుబాట్లు, ఆ తర్వాత కాలంలో రైతుల తిరుగుబాట్లు, వలస పాలనపై తిరుగుబాట్లు, క్యూబన్‌ విప్లవం స్ఫూర్తితో వామపక్ష భావజాలాలు చిరకాలంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. అక్కడి సంపదలు పాశ్చాత్య దేశాల పాలవు తుండటంతో పేదరికం తొలగకుండా ఉంది. అందువల్లనే ప్రగతిశీల పార్టీలు తరచూ గెలుస్తూనే ఉన్నాయి. ఈ రోజునే లెక్కగట్టినా మితవాద ప్రభుత్వాలు 8 దేశాలలో ఉండగా, ప్రగతివాదులు 7 చోట్ల పాలిస్తున్నారు. మిగిలినవి తటస్థం. అనగా, ఈ ప్రాంతమైనా ఇక శాశ్వతంగా తమ స్వాధీనమయేందుకు యూఎస్‌ఏ ఏ వ్యూహాలూ పనిచేయగల అవకాశం లేదన్నమాట. అయినా ట్రంప్‌ వంటి నాయకుని ప్రయత్నాలు ఆగవు గదా!టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

‘వందేమాతరం’ అనగానే మనలో గర్వం ఉప్పొంగుతుంది. భారత స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో, మన జాతీయ చైతన్యంలో ఈ గేయానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దాని 150వ వార్షికోత్సవాన్ని గర్వంగా జరుపుకోవడం సముచితమే. ఆ గేయం మనకు చూపించిన మాతృభూమి స్వరూపాన్ని నేటి పరిస్థితుల్లో మరోసారి అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా ఇది ఒక అవకాశం.బంకించంద్ర ఛటోపాధ్యాయ మాతృభూమిని కేవలం భౌగోళిక సరిహద్దులుగా ఊహించలేదు. సుజలాం– సమృద్ధిగా జలాలు కలది. సుఫలాం– ఫలసంపదతో నిండినది. సస్య శ్యామలాం– పచ్చని పంటలతో కళ కళలాడేది. అంటే ‘వందేమాతరం’లోని మాతృభూమి కేవలం భూభాగం కాదు. మనిషి, నేల, నీరు, వ్యవసాయం, ప్రకృతి పరస్పరం ఆధారపడిన ఒక సజీవ వ్యవస్థ. వందే మాతరం మన గర్వానికి ప్రతీక అయితే, ఆ మాతృభూమిని కాపాడటం మన బాధ్యత.స్వాతంత్య్ర ఉద్యమం నుంచి నేటి భారతదేశం వరకు మన జాతీయ ఆలోచనా రూపకల్పనలో ఎన్నో శక్తిమంతమైన భావనలు రూపుదిద్దుకున్నాయి– భారతమాత, గ్రామ స్వరాజ్యం, స్వదేశీ, సర్వోదయం నుంచి బేటీ బచావో బేటీ పఢావో, వికసిత భారత్‌ వరకు ఎన్నో. ఇవి కేవలం నినాదాలు కావు. మాతృభూమిని ‘సుజలాం’ అని కీర్తిస్తే మన నీటి నాణ్యత, జలవనరుల స్థిరత్వం ముఖ్యం. ‘సస్య శ్యామలాం’ అని పాడితే నేల ఆరోగ్యం, వ్యవసాయం, పర్యావరణం ముఖ్యం. ‘గ్రామ స్వరాజ్యం’ అంటుంటే గ్రామాలకు తమ వనరులను సంరక్షించుకునే సామర్థ్యం ఉండాలి. ‘సర్వోదయం’ అంటుంటే అభివృద్ధి అట్టడుగు వర్గాల వరకు చేరాలి. ‘బేటీ పఢావో’ అంటుంటే ప్రతి బాలిక పాఠశాలలో గౌరవంగా చదువుకోగలగాలి.కేవలం నినాదాలా?ఒక గ్రామ పాఠశాలను ఊహించుకుందాం. ఉదయం పిల్లలు కలిసి ‘వందేమాతరం’ ఆలపిస్తారు. కానీ పాఠశాల పైకప్పు సురక్షితంగా ఉందా? మరుగుదొడ్లు పనిచేస్తున్నాయా? బాలికలు వాటిని గోప్యతతో, గౌరవంగా ఉపయోగించగలుగుతున్నారా? ఉపాధ్యాయులు ఉన్నారా? పిల్లలు నిజంగా నేర్చుకుంటున్నారా? అని పరిశీలించాలి. ఇవి దేశభక్తికి వ్యతిరే కమైన ప్రశ్నలు కావు. పాఠశాలలో కుళాయి ఉండటం మాత్రమే కాదు– పిల్లలకు సురక్షితమైన తాగునీరు అందడం ముఖ్యం. మరుగుదొడ్డి ఉండటం మాత్రమే కాదు– అది పరిశుభ్రంగా, ఉపయోగించడానికి అనువుగా ఉండటం ముఖ్యం. బాలికను బడికి పంపించడంతోనే మన బాధ్యత తీరిపోదు. ఆమె ఎలాంటి ఇబ్బంది, భయం, అవమానం లేకుండా గౌరవంగా చదువు కొనసాగించగల వాతావరణం కూడా కల్పించాలి.ఇదీ చ‌ద‌వండి: ఉపాధ్యాయుడికి ఏఐ ప్ర‌త్యామ్నాయం కాదు!నీటి భద్రత, నేల క్షీణత, కాలుష్యం, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యం, సహజ పర్యావరణ వ్యవస్థలపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి వంటి సవాళ్ల సమయంలో ‘వందేమాతరం’లోని ప్రకృతి దృశ్యానికి కొత్త ప్రాసంగికత ఉంది. బంకించంద్రుడు మనం ఏమి కాపాడాలో చెప్పారు. గాంధీజీ ఆ బాధ్యత ఎక్కడ (గ్రామస్వరాజ్యం) మొదలవ్వాలో చూపించారు. ఇప్పుడు ఆ రెండింటినీ కలిపి సుస్థిరమైన వికసిత భారత్‌ను నిర్మించడం మన ముందున్న సవాలు.- డాక్ట‌ర్‌ రఘు చలిగంటి అగ్రికల్చరల్‌ ఎకానమిస్ట్, పాలసీ రిసెర్చర్, జర్మనీ

నేడు పట్టభద్రులవుతున్న మీ అందరికీ ప్రత్యేక అభినందనలు. ఈ రోజు మీ ముందుకు వచ్చి కొన్ని ఆలోచనలు పంచుకోవడం నాకు నిజంగా గొప్ప గౌరవం. పెద్దవాళ్లు జీవితంలో తాము నేర్చుకున్న విషయాలను పిల్లలకు చెప్పాలని కోరుకుంటారు. ముఖ్యంగా ప్రతి తల్లిదండ్రుల కోరిక ఒకటే. తమ పిల్లలు మంచి మనుషులుగా ఎదగాలి. సంతోషంగా జీవించాలి. స్వతంత్రంగా నిలబడాలి. సమాజానికి ఉపయోగపడే వ్యక్తులుగా మారాలి. ముఖ్యంగా పిల్లలకు ఎదురయ్యే బాధలు, నిరాశలు, కష్టాలు వీలైనంత వరకు రాకుండా కాపాడాలని తల్లిదండ్రులు ఆరాటపడతారు. సలహాలు ఇవ్వడం సులభం కాదు!జీవితంలో మంచి ఉద్యోగం వస్తుందని... మంచి ప్రేమ దొరుకుతుందని... మీరు కోరుకున్న ప్రతిదీ సాధిస్తారని నేను హామీ ఇవ్వలేను. అలా చెప్పగల శక్తి ఎవరికీ లేదు. ఈ రోజుల్లో ప్రపంచం చాలా సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ఇలాంటి సమయంలో ఇతరు లకు సలహాలు ఇవ్వడం అంత సులభం కాదు. నేను ఒక నటిని. ఒక తల్లిని. ఒక వ్యాపారవేత్తను. అన్నిటికంటే... నాకు ఎంతో ఇష్టమైన పనిని జీవితాంతం చేయగలిగిన అదృష్టవంతురాలిని. అందుకే నా అనుభవాల నుంచి నేర్చుకున్న కొన్ని విషయాలను మీకు చెప్పాలను కుంటున్నా. మీరు మీ గురించి ఏమనుకుంటున్నారో అదే ముఖ్యమని గుర్తించండి. మీ కుటుంబం, ఉపాధ్యాయులు, స్నేహితులు మీకు సహాయం చేసి ఉండొచ్చు. కానీ చివరికి పరీక్షలు మీరు రాశారు. భయాలను మీరు ఎదుర్కొన్నారు. సందేహాలను మీరు జయించారు. ఇకపై కూడా ఇతరుల మాటలు వినండి. వారి అనుభవాల నుంచి నేర్చుకోండి. కానీ, మీ జీవితాన్ని ఇతరులు రాయకూడదు. మీ కథను మీరు రాయాలి. మీరు ఎవరో, మీ విలువలు ఏమిటో, మీ కలలు ఏమిటో... వాటిని ఎప్పటికీ మర్చిపోవద్దు. ఎందుకంటే... ప్రపంచానికి మరో కాపీ అవసరం లేదు. ప్రపంచానికి అవసరమైంది... మీ కొత్త ఆలోచనలు. మీ సృజనాత్మకత. మీ భిన్నమైన దృష్టికోణం. ఇవే భవిష్యత్తును మార్చగలవు. ‘ఒకవేళ ఇలా జరిగితే?’నటనా ప్రపంచంలో ఒక గొప్ప ప్రశ్న ఉంటుంది: ‘వాట్‌ ఇఫ్‌’? ‘ఒకవేళ ఇలా జరిగితే?’, ‘ఒకవేళ ఇలా చేస్తే ఎలా ఉంటుంది?’... ఈ ప్రశ్నే కొత్త అవకాశాలకు ద్వారాలు తెరుస్తుంది. ఇప్పుడు నా మొదటి ‘వాట్‌ ఇఫ్‌’?... ఒకవేళ, మీరు మీ కుతూహలం(క్యూరియాసిటీ) ఎప్పటికీ కోల్పోకపోతే? ఆసక్తి మనల్ని ముందుకు నడిపిస్తుంది. కొత్త విషయాలు నేర్చుకునేలా చేస్తుంది. కొత్త మనుషులను కలిసేలా చేస్తుంది. కొత్త ప్రపంచాలను చూపిస్తుంది. నిజంగా జీవితం మారేది... మనకు తెలిసిన ప్రపంచంలో కాదు. మనకు తెలియని ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడే. అక్కడే కొత్త ఆలోచ నలు పుడతాయి. అక్కడే మనం నిజంగా ఎదుగుతాం. అందుకే, ఎప్పుడైనా జీవితంలో దారి కనిపించకపోతే... ప్రశ్నలు అడగండి. తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించండి. మీరు కొత్త విషయం నేర్చు కున్నప్పుడు, మీ జీవితంలో ఒక కొత్త తలుపు తెరుచుకుంటుంది. నేను మిమ్మల్ని అడగాలనుకునే మరో ‘వాట్‌ ఇఫ్‌ ప్రశ్న’... ఒకవేళ మీరు నేర్చుకోవడాన్ని జీవితాంతం కొనసాగిస్తే? అప్పుడు, మీ జీవితం ఎప్పటికీ ఒకే చోట నిలిచిపోదు. మీరు మారుతారు. ప్రపంచాన్ని చూసే మీ దృష్టి మారుతుంది. అదే నిజమైన విజయం. మా కుటుంబం ఆర్థికంగా చాలా సాధారణంగా ఉండేది. ఎనిమిది మంది పిల్లల్లో నేను ఒకరిని. మాకు అవసరమైనవి ఉండేవి. కానీ, కోరుకున్నది మాత్రం దొరికేది కాదు. ఇప్పుడు వెనక్కి తిరిగి చూస్తే... అదే నా జీవితంలో ఒక గొప్ప వరం అనిపిస్తోంది. ఎందుకంటే, అది నాలో ఆకలిని పెంచింది. కష్టపడే అలవాటును నేర్పింది. ఈ రోజు నేను సాధించిన ప్రతి విజయానికి ఆ రోజులే పునాది. ఎప్పుడూ కొత్త లక్ష్యాలు పెట్టుకోండి. కొత్త ఆశలు కలిగి ఉండండి. కొత్త కలల కోసం ప్రయాణం కొనసాగించండి. కలలు లేని జీవితం, ముందుకు సాగని నది లాంటిది. పెద్ద కలలు కనేవారే పెద్ద మార్పులు తీసు కొస్తారు. కల అంటే... కేవలం ఊహ కాదు. అది ఒక దిశ. ఒక లక్ష్యం. ఒక భవిష్యత్తు. విజయం అంటే ఏమిటి?ఈ రోజుల్లో చాలామంది... ఎక్కువ డబ్బు సంపాదించడం, పెద్ద పదవి పొందడం, పేరు సంపాదించడం... ఇవే విజయమని భావిస్తున్నారు. కానీ నా దృష్టిలో నిజమైన విజయం వేరు. విజయం అంటే... ఒక మంచి స్నేహితుడిగా ఉండడం. నమ్మకమైన భాగస్వా మిగా మెలగడం. ఇతరులకు తోడుగా నిలవడం. మంచి మనిషిగా జీవించడం. దయ, నిజాయితీ, మానవత్వం, సహానుభూతి... ఇవి ఎప్పటికీ పాతబడని విలువలు. ఒకప్పుడు... లింగం, కులం, జాతి, వర్గం, లేదా మన నేపథ్యం ఆధారంగా మనిషిని విలువను నిర్ణయించేవారు. అలాంటి నియమాలు తప్పు. వాటిని మార్చాల్సిందే. కానీ కొన్ని విలువలు మాత్రం ఎప్పటికీ మార కూడదు. వాటిలో నాకు అత్యంత ఇష్టమైనది... నువ్వు ఇతరులు నీతో ఎలా ప్రవర్తించాలని కోరుకుంటావో, నువ్వూ వారితో అలాగే ప్రవర్తించు. దీనినే ‘గోల్డెన్‌ రూల్‌’ అంటారు. ఇది చాలా సులభంగా అనిపిస్తుంది. కానీ దీన్ని ప్రతిరోజూ పాటించడం అంత సులభం కాదు. అయినా ఇదే జీవితానికి దారి చూపే దిక్సూచి.నా చివరి ‘వాట్‌ ఇఫ్‌’. ఒకవేళ, మీరు నిరాశకు లొంగిపోకుండా ముందుకు సాగితే? ఒకవేళ, మీరు ఒకరినొకరు ప్రోత్సహించుకుంటూ జీవిస్తే? ఒకవేళ, మీరు కలిసి మెలిసి పనిచేస్తే? అప్పుడు మీరు ఊహించలేని అద్భుతాలను సృష్టించగలరు. కొత్త ప్రపంచాన్ని నిర్మించగలరు. గాయాలను మాన్పగలరు. ప్రజల జీవితాల్లో ఆశలు నింపగలరు. ఈ రోజు మీ చేతిలో డిగ్రీ ఉంది. రేపు మీ చేతిలో సంస్థలు ఉంటాయి. పరిశోధనలు ఉంటాయి. పాఠశాలలు ఉంటాయి. వ్యాపారాలు ఉంటాయి. ప్రభుత్వ బాధ్యతలుండొచ్చు. కుటుంబాలు ఉంటాయి. అంటే... మీ నిర్ణయాలు వేలాదిమంది జీవితాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. అందుకే, ఎల్లప్పుడూ దయతో ఉండండి. నిజాయితీని ఎంచుకోండి. మానవత్వాన్ని పంచుకోండి.

కష్టాలను దాటుకుని ఎంత గొప్పగా లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నా, ఆ వచ్చిన దారిని ఎప్పుడైనా తలచుకున్నప్పుడు... లక్ష్యాన్ని చేరుకోవటంకంటే కూడా కష్టాలను గట్టెక్కుతూ రావటమే గొప్ప విజయంలా అనిపిస్తుంటుంది నాకు! స్త్రీ జీవితంలోని అతి పెద్ద కష్టం... పురుషుడు! నా జీవితంలో ఆ అతి పెద్ద కష్టం నా జీవన సహచరుడు ఆండ్రియా, నా తండ్రి ఫ్రాన్సిస్కో. ఇంకా, నా రాజకీయ జీవితంలోని అనేకానేక మంది ఆండ్రియాలు, ఫ్రాన్సిస్కోలు. ఇటలీలో మూడు రోజులుగా ఎడతెరిపి లేకుండా కురుస్తున్న అతి పెద్ద వార్త... ప్రధానిగా నేను రికార్డ్‌ బ్రేక్‌ చేయటం! వెల్, మీడియా చేసే ‘అతి’ తప్ప, ఏదీ కూడా ఎప్పుడూ అతి పెద్ద వార్త కాదు నా దృష్టిలో. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, గత 80 ఏళ్లలో 2001–2005 మధ్య మాజీ ప్రధాని సిల్వియో బెర్లుస్కోనీ సృష్టించిన 1,412 రోజుల పాలన రికార్డును నేను సెప్టెంబర్‌ 3న బ్రేక్‌ చేశానట! ఆ రోజుతో ప్రధానిగా నేను 1,413 రోజులు పూర్తి చేసుకున్నానట! బెర్లుస్కోనీ బ్రేకులు బ్రేకులుగా 9 ఏళ్లు పాలించినా...మెలోని ఒక్క బ్రేక్‌ కూడా లేకుండా తన 3 సంవత్సరాల 316 రోజుల పాలనతో ఆయన్ని వెనక్కి నెట్టేశారనీ పత్రికలు రాస్తున్నాయి. స్త్రీ ఎవర్నీ వెనక్కు నెట్టేయదు. తనుముందుకు వెళ్లటం మాత్రమే చేస్తుంది. ప్రధానిగా నా రికార్డుదేముంది కానీ... రాజకీయాల్లోంచి నాకై నేను పారిపోయేలా చేసేందుకు ఎవరెన్ని మాటలు అన్నారో అవన్నీ కదా అసలైన రికార్డులు! ముప్పై ఏళ్ల వయసులో తొలిసారి నేను మంత్రినైనప్పుడు... ‘‘అనుభవం లేని ఈ ‘పొట్టి పిల్ల’ మంత్రిగా ఏం చేస్తుంది?’’ అని సీనియర్‌ నాయకులు ఫక్కున నవ్వారు! 5 అడుగుల 3 అంగుళాల ఎత్తు అన్నది ‘పొట్టి’ కిందకే రావచ్చు. కానీ ఆ మాట అన్న పొడగరులు ఆ ఒక్క మాటతో ఎంత ఎత్తు నుండి పడిపోయారో గ్రహించన్నా గ్రహించి ఉంటారా! సాటి ప్రజా ప్రతినిధిని పట్టుకుని ‘పిల్ల’ అని అనటంలోనే వాళ్లెంత పెద్దమనుషులో తేలిపోలేదా? నన్ను ‘గార్బటెల్లా గర్ల్‌’ అని అన్నారు. వీధి బాలికననీ, రోడ్డు పక్కన పెరిగిన అమ్మాయిననీ వాళ్ల చిన్నచూపు.రోమ్‌లోని నిరుపేదలు, కార్మికులు ఉండే ప్రాంతం గార్బటెల్లా నుంచి వచ్చానని నా భాషను కూడా వాళ్లు... ‘జానపద నగర మాండలికం’ అని గేలి చేశారు. నా దుస్తుల్ని గార్బటెల్లా ఫ్యాషన్‌ అన్నారు! ప్యాంటు, టీ షర్ట్‌ తొడుక్కోవటం తప్ప ఇటాలియన్‌ ఫ్యాషన్‌ సెన్‌ ్స లేదు అన్నారు. నన్ను ‘లావు’ అన్నారు, ‘ఆవు’ అన్నారు. నేను దేనికీ తల దించకపోవటం చూసి, నన్ను కించపరచటానికి నా తండ్రి గతాన్ని తవ్వి తీశారు. ‘‘ఈమె ఎవరో కాదు, డ్రగ్స్‌ కేసులో జైలు శిక్ష అనుభవించిన ఫ్రాన్సిస్కో అనే ఒక నేరస్థుడి కూతురు’’ అన్నారు. నేను కొన్నాళ్లు కలిసి జీవించిన ఆండ్రియా మాట తెచ్చి... ‘‘సంప్రదాయాలు, కుటుంబ విలువల గురించి మాట్లాడే ఈమె... పెళ్లి చేసుకోకుండానే కూతుర్ని కనింది’’ అన్నారు. ఇంట్లోని మగవాళ్లు బయటి మగవాళ్లకు ఆయుధాలుగా మారినప్పుడు స్త్రీ మరింత గట్టిగా అరచి తన కోసం తను పోరాటం చేయవలసి వస్తుంది.మగ మాటలతో, మగ చూపులతో తలపడి నిలబడిన ప్రతి క్షణమూ నేను విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన ఐదేళ్ల పాలనా కాలంతో నాకు సమానం అయినప్పుడు... సిల్వియో బెర్లుస్కోనీ, మారియో డ్రాఘి, జ్యుసేప్‌ జానార్డెల్లి, మట్టెయో రెంజీ, జియోవన్నీ లాంజా... ఎంత మంది ఇటలీ ప్రధానుల పదవీ కాలాలు నా వల్ల బ్రేక్‌ అయితే మాత్రం నాకు గొప్పౌతుంది?! నిత్యం మగాళ్లతో ఇంట్లో, బయటా అవస్థలు, అవమానాలు పడుతున్న సాధారణ స్త్రీల అనుక్షణ జీవిత కాలం ముందు ప్రధానిగా నా ఎన్నేళ్ల నిరవధిక పదవీ కాలమైనా ఏం లెక్కౌతుంది?!

రంగారెడ్డి జిల్లాలో ఒక రైతు పదేళ్లుగా ఐదెకరాలు కౌలుకు తీసుకుని సాగు చేస్తు న్నాడు. విత్తనం కొనేది అతడే. ఎరువులు వేసేది అతడే. పంట ఎండిపోతే నష్టం భరించేదీ అతడే. కానీ ప్రభుత్వ రికార్డులో ఆ భూమి సాగు చేసే రైతు అతడు కాదు. అందుకే బ్యాంకు రుణం రాదు, పంటల బీమా రాదు, పెట్టుబడి సాయం రాదు, కరవు వచ్చినప్పుడు పరిహారమూ రాదు. దశాబ్దాలుగా మన కౌలు రైతుల కథ ఇదే. ఇప్పుడు అడగాల్సిన ప్రశ్న ఒక్కటే– దేశం మొత్తాన్ని డిజిటల్‌గా మారుస్తున్న కొత్త వ్యవస్థ ఈ కథను మారుస్తుందా?అగ్రిస్టాక్‌ అంటే ఏమిటి?కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 2,817 కోట్లతో అగ్రిస్టాక్‌ అనే డిజిటల్‌ వ్యవస్థను నిర్మిస్తోంది. దేశంలోని 14 కోట్ల వ్యవసాయ కమతాలకూ, ప్రతి రైతుకూ ఆధార్‌తో ముడిపడిన ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపు సంఖ్య ఇస్తారు. భూమి వివరాలు, ఏ పంట వేశారు, ఎంత దిగుబడివచ్చింది– అన్నీ ఉపగ్రహ చిత్రాలతో కలిపి ఒకచోట పెడతారు. దీని ఆధారంగా రాయితీలు, బీమా, రుణాలు, సలహాలు అన్నీ వేగంగా అందుతాయని చెబుతున్నారు. పంటల బీమా క్లెయిము రావడానికి ఇప్పుడు ఏళ్లు పడుతోంది. ఉపగ్రహ చిత్రాలతో పంట నష్టాన్నివెంటనే గుర్తిస్తే రైతుకు నిజంగానే మేలు జరుగుతుంది. కానీ ఒక్క ప్రశ్న. మన వ్యవసాయ సమస్య నిజంగా సమాచారం లేక పోవడమేనా? దేశంలో ఇప్పటికే 22 కోట్ల భూసార కార్డులు ఇచ్చారు. కేంద్ర భూగర్భ జల మండలి 25 వేల బావులను ఏటా కొలుస్తోంది. వ్యవసాయ ఖర్చులను 1970ల నుంచీ ప్రతి ఏటా లెక్కిస్తున్నారు. రైతు ఆత్మహత్యల సంఖ్యను 1995 నుంచీ నమోదు చేస్తున్నారు. వాతావరణ శాఖకు 730 కేంద్రాలున్నాయి. మరి ఫలితం? నేలలో సేంద్రియ కర్బనం తగ్గుతూనే ఉంది. భూగర్భ జలం అడుగంటుతూనే ఉంది. రైతుల అప్పులు పెరుగు తూనే ఉన్నాయి. సమాచారం లేకపోవడమే అసలు అడ్డంకి అయితే ఈ సమస్యలు ఎప్పుడో తీరిపోయేవి.ఎరువుల విషయమే చూడండి: నత్రజని తగ్గించమని భూసార కార్డు చెబుతుంది. కానీ యూరియా బస్తా ధర 85% రాయితీతోఅందుతుంది. నేల ఏం చెప్పినా, మార్కెట్లో అన్నింటికంటే చౌక అదే. అందుకే రైతు దాన్నే వాడతాడు. కంప్యూటర్‌ ఎంత తెలివైనదైనా ఈ లెక్క మార్చదు.అసలు లోపం ఎక్కడుంది?దేశంలో దాదాపు 40 శాతం వ్యవసాయ కుటుంబాలు తమవి కాని భూముల్ని సాగు చేస్తున్నాయి. వ్యవసాయ పనుల్లో 60 నుంచి 80 శాతం చేసేది మహిళలు; కానీ భూమి ఉన్నది కేవలం 13.9 శాతం మందికే. అటవీ హక్కుల పత్రాలు రాని ఆదివాసీలు, భూమిలేని కూలీలు, వలస వెళ్లి కౌలుకు చేసేవాళ్లు– వీళ్లెవరూ భూ రికార్డులో కనిపించరు.తెలంగాణ రైతు భరోసా అనుభవం మన కళ్ల ముందే ఉంది. అది భూ రికార్డులతో ముడిపెట్టిన పథకం. అందుకే లక్షలాది కౌలు రైతులు దాని పరిధిలోకి రాలేదు. ఇప్పుడు అదే లోపాన్ని దేశమంతటికీ, డిజిటల్‌ రూపంలో, శాశ్వతంగా అమర్చుతున్నాం. కాగితపు రికార్డును అప్పుడప్పుడూ సరిదిద్దుకోవచ్చు. కంప్యూటర్‌లో ఒకసారి నమోదైన తప్పును కదిలించడం చాలా కష్టం. తెలంగాణలో భూభారతి, ఆంధ్రాలో వెబ్‌ ల్యాండ్‌. దాని మీద అగ్రిస్టాక్‌. దాని మీద కృషి విస్తార్‌ అనే సలహాల వ్యవస్థ. కింది అంతస్తులో ఉన్న పగుళ్లు పైకి ఎక్కుతూ పెద్దవవుతాయి. రైతు అనుమతితోనే సమాచారం పంచుకుంటామని చెబు తున్నారు. కానీ పీఎం–కిసాన్‌ డబ్బు, పంటల బీమా, కిసాన్‌ క్రెడిట్‌ కార్డు– ఇవన్నీ ఆ నమోదుతోనే ముడిపడితే, రైతుకు వద్దనే స్వేచ్ఛ ఎక్కడ? విత్తనం కొనడానికి డబ్బు కావాల్సిన రైతు ‘అంగీకరిస్తున్నా’ అని నొక్కడం సమ్మతి కాదు, తప్పనిసరి.ఆ సమాచారం చిన్నదేమీ కాదు. ఏ పంట వేశాడు, ఏ ఎరువు కొన్నాడు, ఎంత అప్పు ఉంది, ఎప్పుడు కట్టాడు– ఇదంతా ఎరువుల కంపెనీలకూ, రుణ సంస్థలకూ బంగారం లాంటిది. ఉపగ్రహ చిత్రంలో పంట ఎండినట్టు కనిపించిన మరుక్షణం రుణం వసూలుకు ఒత్తిడి మొదలవ్వొచ్చు.ఇది ఊహాజనిత భయం కాదు. ప్రపంచంలో ఇలాగే జరిగింది. వాతావరణ సమాచారం ఇచ్చే ఒక చిన్న కంపెనీని మాన్ శాంటో వేల కోట్లు పెట్టి కొనుక్కుంది. ఆ తర్వాత అది రైతుల పొలాల సమాచా రాన్నంతా సేకరించే పెద్ద వేదికగా మారింది. ప్రజా ప్రయోజనం పేరుతో మొదలైన వ్యవస్థలు చివరికి వ్యాపార వేదికలుగా మారడం చాలాసార్లు చూశాం.కృత్రిమ మేధతో సలహాలు ఇస్తామంటున్నారు. మన దగ్గర ఒక వ్యవసాయ అధికారికి వెయ్యి మంది రైతులు. ఇది సాంకేతిక లోపం కాదు, పెట్టుబడి లోపం. యాప్‌ ఉంది కదా అని సిబ్బందిని నియమించడం మానేస్తే, రైతుకు మిగిలేది పొలానికి రాని సలహా. పైగా ఆ సలహా ఇచ్చే వేదికలు ఎరువులు, పురుగుమందులు అమ్మే కంపెనీలతో కలిసి పనిచేస్తే– రసాయనాలు తక్కువ వాడమని అది ఎందుకు చెబుతుంది?మరేం చేయాలి?అగ్రిస్టాక్‌ను ఆపమని ఎవరూ అనడం లేదు. రైతు ప్రయోజ నాల చుట్టూ దాన్ని నిర్మించాలి. మొదటిది– భూమి యజమానిని కాక సాగు చేసేవారిని రైతుగా గుర్తించాలి. గ్రామసభ ధ్రువీకరణతో కౌలుదారుల పేర్లు నమోదు చేయాలి. ఒడిశా, కేరళ ఇలాంటి ప్రయత్నాలు చేశాయి. రెండోది– మహిళల పేర్లు తప్పనిసరిగా నమోదు కావాలి. కుటుంబంలో సాగుచేసే అందరికీ గుర్తింపు ఇవ్వాలి. మూడోది– సమాచారంపై బేరసారాలు ఒక్కో రైతు ఒంట రిగా చేయలేడు. రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలకు, సహకార సంఘా లకు ఆ అధికారం ఇవ్వాలి. నాలుగోది– సలహాలు ఇచ్చే కంప్యూటర్‌ కార్యక్రమాలు బహిరంగంగా ఉండాలి. అవి ఎలా పనిచేస్తున్నాయో వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రజలు పరిశీలించగలగాలి. సలహాలు ఇచ్చే కంపెనీలు బాధ్యత వహించాలి. ఐదోది– ఎవరైనా అన్యాయంగా జాబితా నుంచి తప్పిపోతే, వారం రోజుల్లో సరిదిద్దే వ్యవస్థ ఉండాలి. కంప్యూటర్‌ క్షణంలో పేరు తీసేస్తే, దాన్ని తిరిగి చేర్చడానికి ఏళ్లు పడితే ఆ సీజన్‌ పంట పోతుంది.ఇవేమీ కొత్త ఆలోచనలు కావు. సేంద్రియ ధ్రువీకరణ కోసం మన దేశంలో ఇప్పటికే రైతులే పరస్పరం తనిఖీ చేసుకునే పద్ధతి నడుస్తోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో లక్షల మంది రైతులు ప్రకృతి వ్యవసా యానికి మారింది యాప్‌ల వల్ల కాదు, గ్రామంలోని ఒక రైతు మరో రైతుకు నేర్పడం వల్ల. సాంకేతికత ఈ మానవ వ్యవస్థలకు తోడుగా రావాలే తప్ప, వాటి స్థానంలో కూర్చోకూడదు. మన వ్యవసాయ సంక్షోభం సమాచార సమస్య కాదు, పాలన సమస్య. భూమి పత్రం ఏం చెబుతుందో కాదు, పొలంలో ఎవరు చమట చిందిస్తున్నారో చూసే వ్యవస్థ కావాలి.-వ్యాసకర్త వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త,‘సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం’ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టర్‌-డా‘‘ జి.వి.రామాంజనేయులు

ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే వేగంగా పెరుగుతున్న ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు, గ్రీన్‌ లాండ్‌ను వశం చేసుకుంటామనే ట్రంప్‌ బెదిరింపులు, అసాధారణ స్థాయిలో కరిగిపోతున్న మంచు; రష్యా, ఇరాన్‌లపైన అమెరికా ఆర్థిక యుద్ధం క్రమంగా ప్రపంచ దేశాలను ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర జలాల వైపు నడిపిస్తున్నాయి. అమెరికా నాయకత్వంలోని పాశ్చాత్య దేశాల అదుపాజ్ఞలలో ఉన్న హార్మూజ్, బాబెల్‌ మాండెబ్, సూయెజ్, మలక్కా జలసంధుల నుండి దూరంగా సురక్షిత ఆర్కి టిక్‌ సముద్ర మార్గం గుండా సరకుల రవాణాకు రష్యా, చైనా పక్కా ప్రణాళికతో ముందుకెళుతున్నాయి. ఆసియా, ఐరోపాలను కలిపే కేప్‌ ఆఫ్‌ గుడ్‌హోప్, సూయెజ్‌ కాలువ మార్గాలలో అశాంతి, అనిశ్చిత స్థితి వలన అందరి చూపు ఆర్కిటిక్‌ వైపు మళ్లింది. ప్రపంచ సగటుతో పోల్చితే ఆర్కిటిక్‌ సముద్రంలో ఉష్ణోగ్రతలు మూడు నుండి నాలుగు రెట్లు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. దీనినే పర్యావరణ శాస్త్రజ్ఞులు ‘ఆర్కిటిక్‌ ఆంప్లిఫికేషన్‌ ’గా అభివర్ణిస్తున్నారు. పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు ఉష్ణోగ్రతల కంటే ఐరోపాలో 2.4 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగితే ఆర్కిటిక్‌ సముద్రంలో 3.3. డిగ్రీల సెల్సియస్‌ పెరిగింది. గత సంవత్సరంలో అంతకుముందు సంవత్సరంతో పోలిస్తే ఆర్కిటిక్‌లో 5.8 శాతం మంచుపొర క్షీణించింది. వేగంగా క్షీణిస్తున్న మంచుపొర ఆర్కిటిక్‌ జలాలను నౌకాయానానికి మరింత అనుకూలంగా చేస్తున్నది. రష్యాకు సానుకూలంఆర్కిటిక్‌ జలాలలో మూడు ప్రధాన నౌకా మార్గాలున్నాయి. అవి. 1. నైరుతి మార్గం 2. వాయవ్య మార్గం 3. ధ్రువ ప్రాంతం మీదుగా వెళ్లే (ట్రాన్స్‌ పోలార్‌) మార్గం. కెనడా తీరంలోని వాయవ్య మార్గంలో అనువైన రేవు పట్టణాలు లేవు. అందువలదన ఈ ప్రాంతంలో కేవలం విహార యాత్రికుల క్రూయిజ్‌ షిప్పులు, పరిశోధనా నౌకలు మాత్రమే సంచరిస్తున్నాయి. ఉత్తర ధ్రువాన్ని ఆనుకుని ఉన్న ట్రాన్స్‌పోలార్‌ మార్గం పూర్తిగా మంచుతో కప్పబడి నౌకాయానానికి ఏ మాత్రం వీలుగా లేదు. ప్రస్తుత ప్రపంచ దృష్టి అంతా రష్యా తీరంలోని నైరుతి ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర మార్గంపైననే ఉన్నది. రష్యా తీరంలో ముర్‌మన్‌స్క్‌నుండి వ్లాదివోస్తోక్‌ మధ్యలో 70కి పైగా రేవు పట్టణాలు ఉన్నాయి. ముర్‌మన్‌స్క్‌ రేవు పట్టణం సంవత్సరం పొడవునా అందుబాటులో ఉంటుంది. రష్యన్‌ న్యూక్లియర్‌ ఐస్‌ బ్రేకర్‌ నౌకాదళ ప్రధాన కార్యాలయం ఇక్కడనే ఉన్నది. 2025లో ఈ ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర మార్గం గుండా 37 మిలియన్‌ టన్నులుగా ఉన్న రవాణా 2026లో ఇప్పటికే 40 మిలియన్‌ టన్నులకు చేరింది. ఈ రవాణా ప్రధానంగా రష్యన్‌ చమురు, గ్యాస్‌ ఎగుమతుల రూపంలో ఉన్నది. యామాల్‌ ద్వీపకల్పంలోని నోవాటెక్‌ చమురు క్షేత్రాలలో ఉత్పత్తి అవుతున్న చమురు, సహజవాయువులను ఈ మార్గం గుండా చైనాకు ఎగుమతి చేస్తున్నారు. రష్యా–చైనా మధ్య గత సంవత్సరం 103 నౌకలు ఈ మార్గంలో ప్రయాణించాయి. ఈ మార్గంలో చమురు ట్యాంకర్లే కాకుండా క్రమంగా సరకుల రవాణా చేసే భారీ కంటెయినర్‌ కార్గో షిప్పుల ప్రయాణం కూడా ప్రారంభమైంది. 2023లో 7 కంటెయినర్‌ షిప్పులు ప్రయాణిస్తే ఈ సంవత్సరం ఇప్పటికే 30 కంటెయినర్‌ షిప్పులు ప్రయాణించాయి.చైనా వడి వడి అడుగులుచైనా వ్యూహాత్మకంగా ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర మార్గంపై అమితా సక్తిని చూపిస్తున్నది. చైనాకు ఆర్కిటిక్‌ తీరం లేదు. 2013లో ఆర్కిటిక్‌ కౌన్సిల్‌లో అబ్జర్వర్‌గా చేరింది. 2017లో చైనా తన ప్రతిష్ఠాత్మక బెల్ట్‌ అండ్‌ రోడ్‌ ఇనిషియేటివ్‌ (బీఆర్‌ఐ) పథకాన్ని ఆర్కిటిక్‌కు విస్తరిస్తూ ‘పోలార్‌ సిల్క్‌ రోడ్‌’ను ప్రతిపాదించింది. 2018లో ఆర్కిటిక్‌ విధాన శ్వేతపత్రంలో చైనా తనను తాను ‘నియర్‌ ఆర్కిటిక్‌ స్టేట్‌’గా అభివర్ణించుకున్నది. ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర జల మార్గంలో 2024లో 15 చైనా నౌకలు ప్రయాణించగా, వాటి సంఖ్య 2026 నాటికి 30కి పైగా చేరింది. చైనాలో నింగ్‌బో నుండి కంటె యినర్‌ షిప్పులు సూయెజ్‌ కాలువ గుండా ప్రయాణిస్తే యూకేలోని అతిపెద్ద కంటెయినర్‌ టర్మినల్‌ ఫీలిక్స్‌స్టోవే చేరటానికి 40 రోజులు పడుతుంది. ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర మార్గంలో నింగ్‌బో నుండి ఫీలిక్స్‌ స్టోవేకు 20 రోజుల్లో చేరుతున్నారు. చైనాకు చెందిన సీవోఎస్‌సీవో (కాస్కో) ఈ మార్గంలో కంటెయినర్‌ రవాణాను చేపట్టింది. నౌకల రవాణాను సుగమం చేయటానికి చైనా ఆర్కిటెక్‌ జలాలలోకి గ్జ్యూ లాంగ్, గ్జ్యూ లాంగ్‌–2 ఐస్‌బ్రేకర్‌ షిప్పులను ప్రవేశపెట్టింది. 2025లో రష్యా, చైనా ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర రవాణాలో పరస్పరం సహకరించుకోవటానికి ఒప్పందం కుదుర్చుకొన్నాయి.అంతర్జాతీయంగా రష్యన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థను నిర్వీర్యం చేయటానికి రష్యాపై అమెరికా తీవ్ర ఆంక్షలను విధించింది. అంతర్జాతీయ నెఫ్ట్‌ చెల్లింపుల వ్యవస్థ నుండి రష్యాను బహిష్కరించింది. అయి నప్పటికీ చైనా, భారత్, ఇరాన్‌ వంటి దేశాలతో లావాదేవీల ద్వారా రష్యా తన వాణిజ్యాన్ని కొనసాగిస్తున్నది. ఆర్కిటిక్‌ జలాలలో రష్యా–చైనా వ్యూహాలను అమెరికా, ఐరోపాలు నిశితంగా గమనిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం రష్యన్‌ ఆర్కిటిక్‌ ఎకానమీ, రష్యన్‌ జీడీపీలో పది శాతం కంటే తక్కువగానే ఉన్నది. కానీ రానున్న 20 సంవత్సరాలలో ఇది 60 శాతానికి చేరినా ఆశ్చర్యపడనవసరం లేదు. ఈ నేపథ్యంలోనే ట్రంప్‌ గ్రీన్‌ లాండ్‌ వివాదాన్ని భుజాలకెత్తుకున్నాడు. ఆర్కిటిక్‌ జలాలలో రష్యా–చైనా లపై నిఘా వేయటానికి గ్రీన్‌ లాండ్‌ కీలకం. అందుకే గ్రీన్‌లాండ్‌ను అమెరికాలో అంతర్భాగం చేయాలని పట్టు బడుతున్నాడు. 2026 ఫిబ్రవరిలో నాటో ‘ఆపరేషన్‌ ఆర్కిటిక్‌ సెంట్రీ’ని ప్రారంభించింది. ఇందులో భాగంగానే ఆర్కిటిక్‌ జలా లపై నాటో బలగాలు గట్టి నిఘాను పెడుతున్నాయి. అయితే ఆర్కిటిక్‌ రష్యాను ఎదుర్కొనే నౌకాశక్తిగానీ, ఐస్‌ బ్రేకింగ్‌ షిప్పుల సామ ర్థ్యాలుగానీ, యూఎస్, నాటోలకు లేవు. అదే రకంగా రష్యాకూ పరిమితులున్నాయి. రష్యా మీద ఆంక్షల వలన పాశ్చాత్య షిప్పింగ్‌ కంపెనీలు, బీమా కంపెనీలు ముందుకు రాకపోవడంతో ఆర్కిటిక్‌ ప్రపంచ రవాణా మార్గంగా అభివృద్ధి చెందటం కష్టం.భారత్‌ కార్యకలాపాలు1920 స్వాల్‌బార్డ్‌ ఒప్పందంపై సంతకం చేయటం ద్వారా భారత్‌ ఆర్కిటిక్‌ వైపు అడుగులు వేసింది. 2007లో తన మొదటి పరిశోధనా/ అన్వేషణ నౌకను ఆర్కిటిక్‌కు పంపించింది. 2013లో ఆర్కిటిక్‌ కౌన్సిల్‌లో అబ్జర్వర్‌గా చేరింది. 2022లో ఆర్కిటిక్‌ పాలసీని ప్రకటించింది. శాస్త్ర–వైజ్ఞానిక అంశాల లక్ష్యంగా ఉన్న ఆర్కిటిక్‌ సముద్ర జలాలను భారత్‌ 2022 తర్వాత వనరులు, ఆర్థిక లక్ష్యాలు, వ్యూహాత్మక కోణంలో నుండి పరిశీలించటం ప్రారంభించింది. 2024లో చెన్నై–వ్లాదివోస్తోక్‌ మార్గాన్ని ‘ఈస్టర్న్‌ మారిటైమ్‌ కారిడార్‌’గా అభివృద్ధి చేయటానికి రష్యాతో ఒప్పందం కుదుర్చు కున్నది. రష్యన్‌ ఆర్కిటిక్‌ తీరంలో ప్రాజెక్టుల అభివృద్ధికి ఒక బిలియన్‌ డాలర్ల లైన్‌ ఆఫ్‌ క్రెడిట్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. వచ్చే సంవ త్సరం (2027)లో మొట్టమొదటి భారతీయ రవాణా నౌక ఆర్కిటిక్‌ జలాలలో ప్రయాణానికి సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి. గురజాల శ్రీనివాసరావు వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

హిమాలయాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా హెచ్చరికలు చేస్తూనే వస్తున్నాయి. ఆకస్మిక వరదలు, హిమ పాతాలు, హిమానీనద సరస్సులకు గండి పడటంతో ముంచెత్తుతున్న వరదలు, మేఘ విస్ఫోటనాలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం, తీవ్రంగా భూమి కుంగిపోవడం వంటివి వాటి కోవలోకి వస్తాయి. కేదార్‌నాథ్, ధౌళిగంగ, జోషీమఠ్, సిక్కిం, ఇపుడు నేపాల్‌లోకి సరిహద్దులు దాటి వచ్చిన వరదలు అలాంటివే. అటువంటి ప్రతి ఉత్పాతంలోనూ వందలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు. అపారమైన విధ్వంసం కనుల ఎదుట నిలుస్తోంది. హిమాలయాలలో సంభవిస్తున్న విపత్తులను ఎదుర్కొనేందుకు బహుముఖ వ్యూహం అవసరం. శాస్త్రీయ పరిశోధనలు సాగించడం, విధానపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, వాటిని అమలు చేసే యంత్రాంగాలను తయారు చేసుకోవడం, ప్రజా చైతన్యం తీసుకు రావడం, సమాజాలను కూడా ఈ కృషిలో భాగస్వాములుగా చేయడం వంటివి చేపట్టక తప్పదు. నివేదికలు వెల్లడిస్తున్న వాస్తవాలువాతావరణ మార్పుపై ఏర్పడిన వివిధ ప్రభుత్వాల ప్యానెల్‌ అంతర్జాతీయ స్థాయిలో వివిధ నివేదికలను ప్రచురించింది. గ్లేసియర్లు, పర్వత ప్రాంతాలలోని జీవావరణ వ్యవస్థల గురించి వివిధ దేశాలు వాటి పరిశోధనల్లో కనుగొన్న అంశాలకు ఒక సమగ్ర రూపం ఇచ్చింది. మన దేశంలోనూ రిమోట్‌ సెన్సింగ్‌ సెంటర్‌ రిమోట్‌ సెన్సింగ్‌ ఇమేజరీని ఉపయోగించి (మొత్తం 28,000లలో) 7,500లకు పైగా గ్లేసియల్‌ సరస్సుల మ్యాప్‌ను రూపొందించింది. హై–రిస్క్‌ గ్లేసియల్‌ సరస్సులకు సంబంధించి అది వరద ముప్పుల మ్యాప్‌ను కూడా తయారు చేసింది. ఐసు గడ్డలు, బండరాళ్ళు కట్టలుగా ఉన్న సరస్సులు ఒక్కసారి తెగిపడితే రాగల వరదలు, వాటివల్ల దిగువ పరీవాహక ప్రాంతాల్లోనున్న జనావాసాలకు వాటిల్లగల నష్టాల గురించి కూడా అది తెలియజేసింది. కాఠ్‌మాండూకు చెందిన ఇంటర్నేషనల్‌ సెంటర్‌ ఫర్‌ ఇంటెగ్రే టెడ్‌ మౌంటైన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌(ఐసీఐఎంఓడీ) మొన్నీమధ్య అంటే 2026 మార్చిలో కూడా రెండు గణనీయమైన నివేదికలను ప్రచురించింది. వాటిలో ఒకటి హిందూ కుష్‌ హిమాలయ ప్రాంతంలో 1990 నుంచి 2020ల వరకు మారుతున్న గ్లేసియర్ల గతిశీలతలను వివరించింది. మరోటి 2026 నాటికి ఉన్న హిందూ కుష్‌ హిమాలయ గ్లేసి యర్ల స్థూల స్వరూప స్వభావాలను వెల్లడించింది. ఈ నివేదికలు వెల్లడిస్తున్న అంశాలు ఆందోళన రేపేవిగా ఉన్నాయి. మొదటి నివేదిక 55 వేలకు పైగా చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో హిందూ కుష్‌ ప్రాంతమంతటానున్న 63,761 గ్లేసియర్ల డేటాను ఆధారం చేసుకుని రూపొందింది. వాటిలో 5,700 క్యూబిక్‌ కిలోమీటర్ల మేర ఐసు నిల్వలున్నాయి. నలుచెరగులా ఉన్న ఈ గ్లేసి యర్లు 1990ల ఆరంభం నుంచి స్థిరంగా కరిగిపోతూ వస్తున్నా యని ఆ విశ్లేషణ తెలిపింది. మొత్తం గ్లేసియర్‌ ప్రాంతంలో 12 శాతం తరిగిపోయింది. అంచనా వేసిన హిమ నిల్వలలో 9 శాతం క్షీణత కనిపించింది. గ్లేసియర్లు అలా కుంచించుకుపోవడం 2010 నుంచి 2020 మధ్య కాలంలో మరీ కొట్టొచ్చినట్లు కనిపించింది. సింధు నదీ పరీవాహక ప్రాంతం 6 శాతం గ్లేసియర్‌ ప్రాంతాన్ని కోల్పోయింది. గంగా నది 21 శాతం, బ్రహ్మపుత్ర 16 శాతం తరుగుదలను నమోదు చేశాయి. హిమం గడ్డకట్టిన ప్రాంతాలు కుంచించుకు పోవడం వల్ల వర్షాకాలం మినహా ఇతర కాలాల్లో నీటి లభ్యత తగ్గి పోతోంది. రెండవ నివేదిక 38 గ్లేసియర్ల సన్నిహిత పరిశీలనతో తయారైంది. హిమాలయాల్లో హిమం గడ్డకట్టిన భూభాగాల్లో కొన్ని పాతరూపును పూర్తిగా కోల్పోయే స్థితికి చేరుకున్నట్లుగా కనిపిస్తున్నా యని ఈ నివేదిక వెల్లడించింది. ‘‘ఇది ఎక్కడో సుదూరంలో ఉన్న సమస్య కాదు. నేటి కాలంలో ఆవిష్కృతమవుతున్న సంక్షోభం. ప్రతి వేసవిలోను, వర్షాకాలంలోను కొత్త ఉపద్రవాలను చూస్తున్నాం. హిమాన్ని కోల్పోతున్న రేట్లు ఈ శతాబ్దంలో రెండింతలైన వాస్తవ మైనా కనీసం మన కళ్లు తెరిపించాలి’’ అని ఐసీఐఎంఓడీ డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ పెమా గ్యాంషో అన్నారు. నేపాల్‌లో ఇటీవల చూసిన వరదలు గ్యాంషో హెచ్చరికలోని వాస్తవాన్ని ఎత్తి చూపాయి. ఇది గ్లేసియర్‌ గతిశీలతల సైన్స్, ఉపగ్రహాల విశ్లేషణ, 1974 నుంచి క్షేత్ర స్థాయిలో సేకరిస్తూ వస్తున్న డేటాను ఆధారం చేసుకుని చేసిన స్పష్టమైన హెచ్చరికగా భావించవచ్చు. రుణాలు ఎలా ఇస్తున్నారు?డేటాను విశ్లేషించడం ద్వారా, నిష్క్రియాపరత్వం వల్ల కలిగే ప్రమాదకర పర్యవసానాలను తెలుపడం ద్వారా సైంటిస్టులు తమ వంతు కృషి చేస్తున్నారు. కానీ, విధాన నిర్ణేతల స్పందనే మంద కొడిగా ఉంది. అంతర్జాతీయంగా కూడా, వివిధ దేశాల ప్యానెళ్ళ నివేదికలపై స్పందన లోపభూయిష్టంగా ఉంది. ముఖ్యంగా, పుడమి తాపాన్ని తగ్గించేందుకు ఉద్గారాలను తగ్గించు కోవాల్సిన అంశంపై వాటి కార్యాచరణ పేలవంగా ఉంది. దాని ప్రత్యక్ష ఫలితం హిమా లయాలపై పడుతోంది. ప్రాంతీయ స్థాయిలో హిమాలయ ప్రాంతంలోని దేశాల మధ్య సహకారం బొత్తిగా లేదనే చెప్పాలి. ప్రాంతాల మధ్య రాజకీయ సరిహద్దులను ప్రకృతి ఉత్పాతాలు, వాతావరణం గుర్తించవు కనుక ఈ ప్రాంతంలోని దేశాలు సహకారాన్ని ఇచ్చిపుచ్చుకుని తీరాలి. సింధు, గంగ, బ్రహ్మపుత్ర, మెకాంగ్‌ వంటి పెద్ద నదులన్నీ హిమాల యాలలోనే పుడుతున్నాయి. వివిధ దేశాలను దాటి ప్రవహిస్తు న్నాయి. కనుక, ఒక దేశంలో ఆ నదిలోకి కొండ చరియలు విరిగి పడితే, అది మరో దేశంలో వినాశకర వరదలకు కారణంగా పరిణ మించవచ్చు. లిహెండే ఖోలా నదిలో గత ఏడాది జూలైలో సంభవించిన విపత్తు అదే రసూవా, నువాకోట్‌ ప్రాంతంలోని కనీసం అర డజను జల విద్యుదుత్పాదన ప్రాజెక్టులకు నష్టం కలిగించింది. ఇపుడు వార్తలకెక్కిన ప్రాంతం అప్పుడూ ఇంచుమించుగా ఇవే కారణాలపై వార్తలకెక్కింది. త్రిశూలి పరీవాహక ప్రాంతంలో దాదాపు 36 జల విద్యుదుత్పాదన ప్రాజెక్టులు వివిధ దశల్లో నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. బహుళ జాతీయ రుణ సంస్థలు కూడా ఆయా అంశాలు వేటినీ లెక్కలోకి తీసుకోకుండా రుణాలు ఇస్తూనే ఉన్నాయి. ఆనకట్టలు, నదులు, ప్రజానీకంపై అధ్యయనం చేసిన సౌత్‌ ఏషియా నెట్‌వర్క్‌ విశ్లేషణలో ఆ అంశాలు వెలుగు చూశాయి. భారతదేశంలో కూడా ప్రకృతి ఉత్పాతాలు, హిమ పాతాలు సంభవించే, శిథిల ప్రవాహాలుసాగే ప్రాంతాల్లో జల విద్యుదుత్పాదన ప్రాజెక్టులు చురుకుగా సాగుతున్నాయి. రెండూ సాగవు!హిమాలయాల్లో జీవావరణ పరంగా సున్నితమైన ప్రాంతాలు రాజకీయంగా కూడా సున్నితమైనవి. అవి భారత్, చైనా, నేపాల్‌ సరిహద్దుల గుండా వ్యాపించి ఉన్నాయి. వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాల రీత్యా మౌలిక వసతులను పెద్దయెత్తున అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. పైగా, సామూహిక యాత్రలను, వాణిజ్యపరమైన పర్వత ప్రాంత టూరిజాన్ని అవి ఇతోధికంగా ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. కానీ, పర్యావరణపరంగా పెళుసైన ప్రాంతాల్లో నిర్నిరోధ అభి వృద్ధి, కమర్షియల్‌ టూరిజం చెట్టపట్టాలేసుకుని సాగలేవని గ్రహించాలి. శాస్త్రీయ ఆధారాలు, విధాన నిర్ణయాల మధ్య అగాథాన్ని భర్తీ చేయడం ద్వారా పర్వత ప్రాంతాల్లో సంభవించగల విపత్తుల ప్రభావాలను తగ్గించుకోవచ్చు. దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

ప్రజల జీవితాలను మార్చిన నాయకులు ప్రజల గుండెల్లో చిర స్థాయిగా నిలిచిపోతారు. అలాంటి అరుదైన ప్రజా నాయకుడు డాక్టర్‌ వైఎస్‌ రాజశేఖర రెడ్డి. ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న ఐదేళ్ల మూడు నెలల స్వల్ప కాలంలోనే సంక్షేమం, వ్యవసాయం, సాగు నీరు, విద్య, వైద్యం, మౌలిక వసతుల రంగాల్లో తీసుకున్న నిర్ణయాలు... ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజకీయ, సామాజిక చరిత్రను మార్చేశాయి. వైఎస్సార్‌ పాలనకు అసలు బలం ఆయన అధికారంలోకి రావడానికి ముందే పాదయాత్ర చేసి ప్రజలతో మమేకవడమే. 2003లో చేవెళ్ల నుంచి ఇచ్చాపురం వరకు 1,470 కిలోమీటర్లకు పైగా సాగిన ఆయన ప్రజా ప్రస్థానం కేవలం ఒక రాజకీయ పాదయాత్ర కాదు. అది గ్రామీణఆంధ్రప్రదేశ్‌ వాస్తవ పరిస్థితులను స్వయంగా తెలుసుకున్న ఒక నాయకుడి సామాజిక అధ్య యనం. అందుకే అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ‘ప్రజలు’ కేంద్ర బిందువుగా పలు చారి త్రాత్మక నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.రైతు సంక్షేమానికి వైఎస్సార్‌ ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం ఆయన పాలనా తత్వానికి అద్దం పడుతుంది. ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన వెంటనే వ్యవసాయానికి ఉచిత విద్యుత్‌ అందించే నిర్ణయంపై తొలి సంతకం చేయడం ఒక సాధారణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు కాదు. విద్యుత్‌ బకాయిల రద్దు, వ్యవసాయానికి ప్రోత్సాహం, సాగునీటి విస్తరణ వంటి చర్యలతో రైతాంగానికి ఆయన ఒక కొత్త భరోసాను కల్పించారు. అదే సమయంలో కరవుతో అలమటిస్తున్న ప్రాంతా లను శాశ్వతంగా మార్చాలన్న సంకల్పంతో ‘జలయజ్ఞం’కు శ్రీకారం చుట్టారు. పోలవరం, ప్రాణహిత–చేవెళ్ల, దేవాదుల, నెట్టెంపాడు, కల్వకుర్తి, హంద్రీ–నీవా, గాలేరు–నగరి, వెలిగొండ వంటి అనేక ప్రాజెక్టులు ఆయన కాలంలోనే రూపుదిద్దుకున్నాయి.స్వయంగా వైద్యుడైన వైఎస్సార్‌ పేదలకు వైద్యం భారం కాకూడదనే గొప్ప ఆలోచనతో ఆరోగ్యశ్రీ, ప్రమాద సమయంలో ప్రాణాలను కాపాడేందుకు 108, గ్రామీణ ప్రజలకు వైద్య సేవలను చేరువ చేసేందుకు 104 వంటి కార్య క్రమాలు తీసుకొచ్చారు. ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్‌ ద్వారా ఆర్థికంగా వెనుకబడిన కుటుంబాల పిల్లలకు ఉన్నత విద్యను చేరువ చేశారు. ఇంది రమ్మ ఇళ్లు, పావలా వడ్డీ రుణాలు, పింఛన్ల పెంపు వంటి చర్యలు... సంక్షేమాన్ని వైఎస్సార్‌ ప్రభుత్వ విధానంలో అంతర్భాగంగా మార్చాయి.హైదరాబాద్‌ అభివృద్ధిలోనూ వైఎస్సార్‌ దూరదృష్టి స్పష్టంగా కనిపిం చింది. ఔటర్‌ రింగ్‌ రోడ్డు, అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, మెట్రో రైల్‌ వంటి మౌలిక వసతుల అభివృద్ధికి ఆయన పాలనలోనే తీసుకున్న నిర్ణయాలు భవిష్యత్‌ గ్రేటర్‌ నగరం విస్తరణకు పునాదులు వేశాయి. ఆయన భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా రైతు పొలంలో, పేదవాడి ఇంటిలో, విద్యార్థి కలలో, రోగి చికిత్సలో, సాగునీటి ప్రాజెక్టుల్లో ఆయన పరిపాలనా ముద్ర కనిపిస్తూనే ఉంటుంది.చదవండి: మానవతా మహర్షి...బి. మహేశ్‌ కుమార్‌ గౌడ్‌ వ్యాసకర్త ఎమ్మెల్సీ, టీపీసీసీ అధ్యక్షులు

ఎంఎస్‌ స్వామినాథన్‌కూ, వైఎస్‌ రాజ శేఖరరెడ్డికీ మధ్యన పోలికేంటి? వారిద్దరూ ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా కలసి పనిచేశారా? లేదు. వారిద్దరూ నడిచిన బాటలు వేరే అయినప్పటికీ గమ్యం ఒక్కటే. అదే రైతు సంక్షేమం. స్వామినాథన్‌ ప్రముఖ శాస్త్ర వేత్త. భారత దేశంలో హరిత విప్లవానికి పితామహుడు. 1971 వరకూ ఇండియా ఆహార కోరతతో, పీఎల్‌ 420 పేరిట అమె రికా పంపుతున్న గోధుమల సాయంతో భారంగా బండినీడ్చుకుంటూ వస్తున్న దేశం. స్వామినాథన్‌ సృజన, పరిశ్రమ, దూరదృష్టితో దేశంలో ఆహార కొరతను అధిగమించాం. ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి పెరిగింది. ఉత్పత్తి ఖర్చులు కూడా పెరిగాయి. రైతు పరిస్థితి మాత్రం అధ్వాన్నమైంది. ఈ దశలో రైతును ఆదుకునే రాజకీయ నేత వైఎస్‌ రాజశేఖరరెడ్డి మనసున్న మహారాజుగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రిగా అవతరించారు. స్వామినాథన్‌ శాస్త్రీయ దృక్పథం, వైఎస్‌ రైతుబాంధవ్యం కలసి రైతులను ఆదుకున్నాయి.హరిత విప్లవానికి కొనసాగింపు...‘ఎవర్‌ గ్రీన్‌ రివల్యూషన్‌’ అనే మాటను సృష్టించిన వ్యక్తి ‘భారతరత్న’ స్వామినాథన్‌. గ్రీన్‌ రివల్యూషన్‌ తాత్కాలికమైనది కాదనీ, అది ఎప్పటికీ పురోభివృద్ధి చెందుతూ ఉండాలనీ ఆయన ఉద్దేశం. పంట దిగుబడి పెంచడం ఒక ఎత్తయితే, రైతుకు నష్టం లేకుండా చూడటం మరో ఎత్తు. స్వామినాథన్‌ పంట దిగుబడిని పెంచగలిగాడు కానీ ఉత్పత్తిదారులు అంటే రైతులు సంతోషంగా, సుఖంగా జీవించే విధంగా వారి జీవితాలను మార్చలేకపోయారు. ఇది శాస్త్రవేత్తల వల్ల అయ్యే పనికాదు. ఇందుకు అంకితభావం కలి గిన రాజనీతిజ్ఞుడు అవసరం. రాజశేఖరరెడ్డి వంటి నాయకుడు, పల్లెలు, రైతుల జీవితాలు క్షుణ్ణంగా తెలిసిన వ్యక్తి కావాలి. వైఎస్‌ రాజశేఖరరెడ్డి వ్యవసాయాన్ని శాస్త్రవేత్త కోణంలో చూడ లేదు. రాజకీయవేత్తగా చూశారు. 2004లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రిగా పగ్గాలు చేపట్టడానికి మూడున్నర దశాబ్దాల కిందటి నుంచి గ్రామాలు గురించీ, రైతుల గురించీ, రైతులు ఎదుర్కొనే కష్టాల గురించీ అవగాహన పెంచుకున్న రాజకీయ నాయకుడు ఆయన. కడపలో వైద్యుడిగా పని చేసిన రోజుల నుంచి 1978లో శాసన సభకు ఎన్నికైన తర్వాత ఓటమి ఎరుగకుండా అసెంబ్లీలోనో, పార్ల మెంటులోనో ప్రజాప్రతినిధిగా కొనసాగుతూ ప్రజాసమస్యలను అవగాహన చేసుకున్న ప్రజల మనిషి ఆయన. 2003లో సుమారు పదిహేను వందల కిలోమీటర్లు రంగారెడ్డి జిల్లా వికారాబాద్‌ నుంచి శ్రీకాకుళం వరకూ పల్లెలనూ, పొలాలనూ, చిన్నపట్టణాలనూ దాటుకుంటూ, రకరకాల వ్యక్తులతో మాట్లాడుతూ, వారి సమస్యలు తెలుసుకుంటూ పాదయాత్ర చేసిన ప్రజానాయకుడు. ఆ పాద యాత్రలో అవగతమైన అంశాలే ముఖ్యమంత్రిగా తాను రూపొందించిన విధానాలకు ప్రాతిపదికలైనాయి.రైతులు ఎదుర్కొంటున్నది ఒక సమస్య కాదు. మంచి వంగడం దొరికితే నీరు అందదు. నీరు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ తక్కువ వడ్డీకి రుణాలు లభించవు. ఇవన్నీ ఉన్నప్పటికీ సకాలంలో వానలు కురియవు. అన్నీ సవ్యంగా ఉండి పంట దిగుబడి అధికంగా వచ్చి నప్పటికీ మార్కెట్‌లో పంటకు తగిన ధర పలకదు. ఈ కష్టాలన్నీ వైఎస్‌కు కరతలామలకం కనుకనే ఆయన ప్రభుత్వం చేపట్టిన పథకాలూ, కార్యక్రమాలూ అన్ని సమస్యలకూ సమాధానాలు అందించాయి. అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రధాని మన్మోహన్‌ సింగ్‌కు నచ్చజెప్పి రెండు లక్షల వరకూ రైతుల రుణాలను మాఫీ చేయించారు. ఇది దేశంలో మరో ముఖ్యమంత్రి ఎవ్వరూ చేయని సాహసం. నీరు అందించడం కోసం జలయజ్ఞం పేరిట నీటి ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం పెద్ద ఎత్తున చేపట్టారు. ఇది చాలా ఖర్చుతో కూడిన పని అయినప్పటికీ రైతుల ఆత్మహత్యలను నివారించడానికీ, రైతుల గుండెలలో ధైర్యం నింపడానికీ అవసరమైన చర్య. దేశంలో మరే రాష్ట్రంలోనూ ఇంత విస్తృతంగా జలవనరుల అభివృద్ధికి చొరవ తీసుకోలేదు. వ్యవసాయదారులకు కరెంటు ఉచితంగా సరఫరా చేశారు. అధికారంలోకి వచ్చిన తొలి రోజులలోనే (2004 మేలోనే) ఈ సంస్కరణ ప్రవేశపెట్టారు. రైతులకు ఆరోగ్య బీమా ప్రవేశ పెట్టారు. ఒక సమగ్రమైన రైతు సంక్షేమ పథకాల ప్రణాళికను వైఎస్‌ తన ప్రభుత్వంలో ఆవిష్కరించడానికి ప్రధాన కారణం ఆయనకు రైతుల ఖర్చుల పట్ల, కష్టాల పట్ల పరిపూర్ణమైన అవగాహన ఉండటమే.సరిగ్గా ఇక్కడే స్వామినాథన్, వైఎస్‌ రాజశేఖరరెడ్డి జీవితాలని తరచి చూడాలి. స్వామినాథన్‌ సైన్సుద్వారా కృషి చేశారు. రాజ శేఖరరెడ్డి పరిపాలన ద్వారా రైతు జీవితాలలో ఆనందం తొంగి చూసేందుకు సహకరించారు. సైన్సు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గిట్టు బాటు ధరల ద్వారా రైతుల దిగుబడి పెంచి, వారికి గిట్టుబాటు ధర లభించడం ఎట్లాగా అన్న ప్రశ్నలకు సమాధానాలను స్వామినాథన్‌ అన్వేషించారు. వ్యవసాయపు ఖర్చుల భారాన్ని రైతుల భుజాలపై నుంచి తప్పించేందుకు ప్రభుత్వం ఏమి చేయగలదో రాజశేఖరరెడ్డి ఆలోచించారు. ఒకరు వ్యవసాయానికి శాస్త్రీయ పునాదులు వేస్తే, మరొకరు వ్యవసాయం గిట్టుబాటు కావడానికి అవసరమైన రైతు సంక్షేమ పథకాలను అమలు చేశారు. ఇద్దరూ కలసి ఎవరి దారిలో వారు చొరవ తీసుకున్నప్పుడే వ్యవసాయం బాగుంటుంది. రైతుల జీవితాలు గౌరవప్రదంగా ఉంటాయి. అందుకే, ‘డాక్టర్‌ వైఎస్‌ రాజ శేఖర రెడ్డి అవార్డు– 2026’ను నేడు దిల్లీలో జరిగే సభలో స్వామి నాథన్‌ ఫౌండేషన్‌కు ఇవ్వడం, అవార్డును ఎం.ఎస్‌. స్వామినాథన్‌ కుమార్తె డాక్టర్‌ సౌమ్యా స్వామినాథన్‌ స్వీకరిస్తుండటం సముచితం.ఉండవల్లి అరుణ్‌కుమార్‌వ్యాసకర్త లోక్‌సభ మాజీ సభ్యులు

జననం వల్ల వంశగౌరవం తెలుస్తుందేమో గానీ, మరణం వల్ల ఆ మనిషి ప్రపంచం మీద చూపిన ప్రభావం, ప్రజల మీద వేసిన ప్రత్యేక ఆత్మీయ ముద్ర, చెలిమితో చేసిన పని, గుండెల్ని తట్టిలేపి అందులో వికసిత సితవదన రాజశేఖరమై వెలుగొందడం తెలుస్తుంది. ఇది అక్షరాలా ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాల మాజీ దివంగత ముఖ్యమంత్రి డా‘‘ వై.ఎస్‌. రాజశేఖరరెడ్డికి వర్తిస్తుంది. మహాత్ములకు మరణం ఉండదు. వారు భౌతికంగా మనకు కనిపించకపోవచ్చు కానీ కొన్ని తరాల వరకు వారి జ్ఞాపకాలు నిత్య హరితంగా, నిత్యస్మరితంగా మనవెంట ఉంటాయి. వారు చేసిన మంచి పనులు మనసుకు కనిపిస్తూ వారి కీర్తి స్ఫూర్తి కాయాన్ని కళ్ళముందు నిలిపి కన్నులు చెమ్మగిల్లేలా చేస్తాయి. రాజన్న శరీరం మనల్ని వదలి ఇన్ని సంవత్సరాలు గడిచినా ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రజలు ఆయనను నిత్యం తలచుకుంటున్నారు అంటే ఆశ్చర్యం, ఆనందం. ప్రజలను ఆయన తన గుండెలా చూసుకుంటే, ఆయనకు ప్రజలు తమ గుండెల్లో గుడి కట్టారు. మానుషరూప దైవం ఆయనే అన్నట్లు తమ పూజా మందిరాలలో ఆయన చిత్ర పటాన్ని ఉంచారు. అంత గొప్ప స్థానం దక్కించుకోవడం ఎవరికి సాధ్యమౌతుంది, అసాధ్యాలను సాధ్యాలు చేసిన రాజశేఖరరెడ్డికి తప్ప.ఇచ్చుటలో ఉన్న హాయి...కొందరు కారణం లేకుండా సమాజంతో, పరిస్థితులతో రాజీపడరు. సేవ చేయటానికి, ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపరచడానికి నిరంతరం పోరాడుతూనే ఉంటారు. అధికారం ఉన్నా, లేకున్నా. అదీ రాజశేఖరరెడ్డి. అందుకే ఆకాశ మంత ప్రేమ ఆయనంటే అందరికీ. అప్పట్లో వెనుకబడిన పేదరిక ప్రాంతం కడప జిల్లాలో జన్మించి గడపగడపలో ఆయన చిత్ర పటాన్ని పెట్టుకునే స్థాయికి ఎదగడం సామాన్యం కాదు. బాల్యం నుంచే భిన్నంగా ఆలోచించడం, చుట్టూ ఉన్న పేదరికానికి చలించి వారికి ఏదో చేయాలి అని తపించడం వల్లే అది సాధ్యమైంది. నేర్చుకునే గుణాన్ని ఆయన ఆఖరి క్షణం వరకు వదలలేదు. ‘తీసుకోవడం కాదు ఇవ్వడం వల్ల ప్రేమ రెట్టింపు అవుతుంది’ అనేవాడు. ఇవ్వడంలో ఉన్న హాయి ఆయన తెలుసుకోవడమే గాక అందరికీ తెలియచెప్పాడు. చెప్పడమే కాదు ఆచరించాడు. ఆ గుణం వల్లే దేశంలోని ఏ ముఖ్యమంత్రీ ఇవ్వలేనన్ని వరాలు, సౌకర్యాలు, పథకాలు ఆయన ఉభయ రాష్ట్రాల తెలుగువారికి అందించాడు. కడపజిల్లా మట్టి వాసన పీల్చిన మొరటు మొండితనం, తప్పునకు ఏమాత్రం తలవంచక నిలబడి కలబడటం, వైద్యం చదివినందువల్ల మనసంతా కరుణ, ఎదుటివారి ప్రాణం ఎలాగైనా కాపాడి తీరాలన్న తపన, మాట ఇస్తే అందుకోసం ఎందాకా అయిన నిలబడి తీరాలన్న నిజాయితీ, అందిన అధికారాన్ని సేవకోసం మాత్రమే ఉపయోగించాలన్న ఆశయం– ఇవన్నీ సాకార ఆకారమై ముందు నిలిస్తే అది వైఎస్‌ రాజశేఖరరెడ్డి! ఆయన వ్యక్తిత్వం గురించి, మంచితనం గురించి ఎంత చెప్పినా ఏదో మిగిలే ఉంటుంది. ఆయన ప్రతిపక్షంలో ఉన్న కాలంలోనూ, ముఖ్యమంత్రిగా అధికారంలో ఉన్న కాలంలోనూ ఎందరికో సహాయం చేశాడు. బహిరంగంగా ఆయనను తిట్టినవాళ్ళు, రాజకీయంగా విమర్శించినవాళ్ళు సైతం ఆయన సహాయాన్ని పొందారన్నది పచ్చినిజం. ‘సహాయం చేయడంలో రాజకీయాలు, పార్టీలు ఎందుకు? మనం మనుషులం. ఎంతో నమ్మకంతో మన దగ్గరికి వచ్చి అడిగినపుడు, మనం చేయగలిగే స్థితిలో ఉన్నప్పుడు చేసి తీరాలి’ అనేవాడు.ప్రజారోగ్యాన్ని నెత్తికెత్తుకొని...మానవీయ విలువల మహోన్నత వికాస మానసం ఆయనది. ప్రజల ఆరోగ్య బాధ్యత ప్రభుత్వం తీసుకోవాలన్న ఆలోచన ఎంత గొప్పది! ఈ రోజు రాజశేఖరరెడ్డి కారణంగా కొన్ని లక్షల ప్రాణాలు నిలిచాయి. ఆ కుటుంబాలు చితికిపోకుండా చిగురు వేశాయి. వారందరికీ ఆయన ప్రాణదాత, విధాత, విధి రాతను తిరిగి రాసిన నేత అన్నది సర్వాంగీకార సత్యం. జనం కోసం, రైతుకోసం, నీటికోసం ప్రతిపక్షంలో ఉన్న సమయంలో కూడా సొంత పార్టీవారితో పోరాటం చేశాడు. పదవులు, పార్టీల కన్నా ప్రజలు, వారి అవసరాలు ముఖ్యం అని నిలబడ్డాడు. కుటుంబానికి పరిమి తమైన విద్యార్థి ‘రాజా’, ‘డాక్టరు రాజా’ అయ్యాడు. పేదల వైద్యుడిగా, ప్రజా వైద్యుడిగా ప్రయాణిస్తూ మరింత సేవ చేసేందుకు రాజకీయ రంగ ప్రవేశం చేసి ‘రాజన్న’ అయ్యాడు. సమస్యను తక్షణం పరిష్కరించడం ఆయన ప్రత్యేకత. చూద్దాం, చేద్దాం అన్న మాట ఆయన నోట వినలేదు. ఎప్పుడూ అక్కడికక్కడే ఆదేశాలు జారీ చేసేవాడు. ఎండిన పొలాలు, మండుతున్న రైతు గుండెల్ని చూసి... పొలం గట్టు మీద కూర్చొని మథనపడేవాడు. ఒక్క ఎకరా కూడా నీరు లేకుండా ఎండకూడదు, అలా చేయటానికే అధికారంలోనికి రావాలి అనుకున్నాడు. ఇతరులు అధికారం పొంది ధనయజ్ఞం చేస్తే, రాజన్న జలయజ్ఞం చేశాడు. అందుకే ఆయన దేవుడయ్యాడు. ఎందరు కాదన్నా పట్టుదలతో రైతులకు ఉచిత విద్యుత్తు అందించాడు.రాజన్న తను ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు ప్రవేశపెట్టిన అనేక పథకాలను వివిధ రాష్ట్రాలు అనుసరించాయి. ప్రజల హృద యాలను, అవసరాలను, పేదరికపు వ్యథా భరిత జీవితాలను ఎంత చదివాడో, ఎంతగా ఆయన లోలో నలిగాడో గానీ... ఆయన ప్రవేశపెట్టిన ప్రజారోగ్య, విద్యా పథకాలను కాదని ఏ ప్రభు త్వమూ మనుగడ సాగించలేదు. పల్లె పల్లెలో, వీధి వీధిలో ఆయన విగ్రహాలు వెలిశాయి అంటే అందుకు కారణం ఇదే. చెప్పుకోవడం కాదు, చేతల్లో ఎలా ఉన్నాం, చేతనంలో ఎలా ఉన్నాం అన్నది మౌనంగా గ్రహిస్తారు ప్రజలు. వారికి తెలియ దనుకోవడం అమాయకత్వం. రాజశేఖరుని ఆంతర్యం ఆసాంతం అందరు గ్రహించారు. కాబట్టి ఆ విగ్రహాలు ఎవరికి వారు స్వచ్ఛందంగా వారి వారి ప్రాంతాల్లో ఏర్పాటు చేసుకోవడం చరిత్రలో అసాధారణం, అసామాన్యం కదా! ఎంతమంది నాయకులు లేరు! ఆయన కన్నా ముందు ఎందరు పరిపాలించలేదు! ఎవ్వరికీ దక్కని కీర్తి ప్రతిష్ఠలు రాజశేఖరరెడ్డికే దక్కడం ఆయన అదృష్టం కాదు. ఆయన చేసిన కృషి, సేవ అందుకు కారణం. ఆగ్రహంతో అడవులలో ఆయుధా లతో తిరిగే అన్నలతో సైతం శాంతి చర్చలు జరిపాడే... అది చాలదా ఆయన శాంతి కామన ఆరాధన. ఎంతటి వారికైనా మరణం అనివార్యం. మరణం అంటే మనిషి లేకపోవడం. కానీ రాజశేఖరరెడ్డి జ్ఞాపకాలు, కీర్తి, చేసిన పనులు, వారి నుండి సహాయం పొందిన వ్యక్తులు, వ్యవస్థలు అన్నీ ఉన్నాయి. ఆయన మనమధ్యే ఉన్నారు, మనతో ఉన్నారు. నిత్య స్మరణలో ఉన్న మనిషికి మరణం ఉంటుందా! కొందరు సమాజాన్ని మార్చటానికే జన్మిస్తారట. అలాంటి సార్థక ధన్యజన్మ ఆయనది. అతి కొద్ది పరిపాలన కాలంలోనే, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలతో సహా రాష్ట్రంలోని అన్ని విభా గాలను ప్రక్షాళితం, ప్రజ్వలితం చేయగలిగాడు. రైతులు, ఉద్యో గులు, విద్యార్థులు, కార్మికులు అందరి ముఖాలలోను చిరునవ్వులు వెలిగించాడు. ఆయనతో కలిసి నడిచిన వ్యక్తిగా, ఆత్మబంధువుగా ఆయనను ఈ రోజు స్మరించుకోవడం నా భాగ్యం, నా ధర్మం, నా కర్తవ్యం. రామాలయం లేని గ్రామం ఉండవచ్చు కానీ రాజన్న జ్ఞాపక చిత్రం లేని ఒక్క హృదయాలయమూ ఉండదని గుర్తు చేస్తూ...భూమన కరుణాకర రెడ్డివ్యాసకర్త తిరుపతి మాజీ శాసనసభ్యులు

కాక్రోచ్‌ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) అనేది నిజానికి ఒక రాజకీయ పార్టీ కాదు. అట్లా మారే ఆలోచన కూడా లేదని, సమాజాన్ని వేధిస్తున్న సమస్యల పరిష్కారానికి ప్రభుత్వాలపై ఒత్తిడిని సృష్టించే ఉద్యమంగా మాత్రమే కొనసాగదలచుకున్నామని ఆ సంస్థ నిర్వాహకులు పదేపదే స్పష్టం చేస్తున్నారు. అయినప్పటికీ సిద్ధాంతాలు ఏమిటనే ప్రశ్న ముందుకు వస్తూనే ఉండటం గమనార్హం. ఇక్కడ ఒక సందేహం కలగవచ్చు. సిద్ధాంతా లనేవి పార్టీలకు మాత్రమే ఉండాలా? సీజేపీ వంటి ఉద్యమాలకు ఉండవా? ఉండకూడదని, ఉండవని ఎవరైనా సూత్రీకరిస్తే అది పొరపాటు అవుతుంది. ఈ మాట అనుకున్న తర్వాత రెండు ప్రశ్నలకు జవా బులు చెప్పుకోవాలి. ఒకటి, అసలు సిద్ధాంతాలు అంటే ఏమిటి? రెండు, ఆ ప్రకారం సీజేపీకి సిద్ధాంతాలు అనదగ్గవి ఉన్నాయా, ఉంటే ఏమిటవి? అదే విధంగా ఈ తరహా ప్రశ్నలు ఎదురైనప్పుడు సీజేపీ నిర్వాహకులు ఇస్తున్న సమాధాన మేమిటి? సిద్ధాంతం అనే మాటకు స్థూలమైన నిర్వచనం ఏమంటే ఒక వ్యక్తికి, లేదా పార్టీకి, లేదా సంస్థకు సమాజం పట్ల, సామాజిక సమస్యల పట్ల, అందుకు పరిష్కారాల పట్ల, భవిష్యత్తు పట్ల, దాని కోసం ఏమి చేయాలనే విషయమై తనదైన అవగాహన, కార్యాచరణ మార్గం ఉండటం. సిద్ధాంతం అనేది ఏ రంగం విషయంలోనైనా ఉంటుంది. ఇక్కడ సందర్భం సీజేపీ అయినందున సామాజిక రంగం గురించి చెప్పుకుంటున్నాము. సిద్ధాంతాలన్నవి రాజకీయ పార్టీలకే పరిమితం కానక్కర లేదని, సంస్థలకు కూడా ఉండవచ్చు నని, ఉండాలి కూడానని అనుకుంటున్నాము గనుక, ఇపుడు సీజేపీ గురించి విచారిద్దాము.ప్రకటన, పత్రం కనిపించని పోరాటంకొద్దిరోజుల క్రితం ఒక ఛానల్‌ ఇంటర్వ్యూలో సీజేపీ నిర్వాహకులు ఈ ప్రశ్నకు స్వయంగా చెప్పిన సమాధానం ఈ విధంగా ఉంది. ప్రశ్న: మీ సిద్ధాంతం మితవాదమా, మధ్యే మార్గమా, లేక వామపక్షమా? జవాబు: మేము రాజ్యాంగానికి కట్టుబడి ఉంటామని మొదటి నుంచి చెబుతున్నాం. ప్రశ్న: రాజ్యాంగానిది మధ్యే మార్గమంటారు కదా? జవాబు: ఏదైనా కావచ్చు. కానీ మాది రాజ్యాంగ మార్గం. సమానత్వ హక్కులు, భావప్రకటనా స్వాతంత్య్రం, విద్యాహక్కులు, శాంతియుతంగా నిరసన ప్రకటించే హక్కు వగైరాలు. ఇటువంటివి అనేకం రాజ్యాంగంలో ఉన్నాయి. వాటిని సరిగా పాటించినట్లయితే మన దేశం చాలా ముందుకు పోతుంది. మేము సెక్యులర్‌. మావి ప్రజాస్వామిక విలువలు. ఛానల్‌ చర్చ ఒకే ప్రశ్నతో క్లుప్తంగా ముగిసినందున సీజేపీ ఆలోచనలు పూర్తి రూపంలో వెల్లడి కాలేదనాలి. ఇతరత్రా కూడా వారు దీనిపై ఒక ప్రకటనగాని, పత్రంగానీ విడుదల చేయలేదు. సంస్థ ఆరంభమైన మొదటి రోజు నుంచే వారు కార్యక్రమాలలో తలమునకలుగా ఉండటం అందుకు కారణం కావచ్చు. ప్రస్తుతం ఉద్యమం వేడిలో నిర్వాహకులు చెప్పే కొద్ది మాటలు, చేసే కొద్ది కార్యక్రమాలపైనే అందరి దృష్టి కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. ముందుకు సాగిన కొద్దీ, ఇతర సామాజిక అంశాలపైనా దృష్టి పెట్టగలమంటున్నందున వాటి గురించి కూడా పలు ప్రశ్నలు ముందుకు వస్తాయి. అందువల్ల సీజేపీ, రాగల రోజులలో ఈ ప్రశ్నలపై దృష్టి పెట్టడం అవసరం అవుతుంది. సంస్థ నాయకుల నుంచి ఇంతవరకు వినవచ్చిన మాటలను, వారి కార్యక్రమాలను గమనించినపుడు వారి ఆలోచనలు, లేదా స్థూలమైన రీతిలో సిద్ధాంతాలు అనదగ్గ వాటిపై కొన్ని అంచనాలు ఏర్పడుతున్నాయి. సీజేపీ వ్యవస్థాపకుడు, కన్వీనర్‌ అయిన అభిజీత్‌ దీప్కే అమెరికా నుంచి వచ్చి విమానాశ్రయం నుంచే భారత రాజ్యాంగాన్ని పైకెత్తి చూపటం చేశారు. జంతర్‌ మంతర్‌ ఆందోళన పొడవునా తనతోపాటు పలువురు ఇతర ఆందోళనకారులు అదే పని చేశారు. ఇదే ధోరణి ఇతర రాష్ట్రాలలోనూ కనిపించింది. ఈ స్ఫూర్తి ఎంతగా వ్యాపించిందంటే, ఇటీవల పట్నాలో పోలీసులు అదుపు లోకి తీసుకున్న ఆరేళ్ల పేద పిల్లవాడు ఆదిత్య రాజ్యాంగం గురించి, అంబేడ్కర్‌ గురించి మాట్లాడటం విన్నాము.రాష్ట్రాలకూ వ్యాపిస్తున్న ఆందోళనలుమొదటి రోజు నుంచే అభిజీత్‌ అనేకమార్లు గాంధీ, అంబేడ్కర్, నెహ్రూ, భగత్‌సింగ్‌ల ప్రస్తావనలు, కొద్దిసార్లు సుభాష్‌ బోస్‌ ప్రస్తా వన చేస్తున్నారు. వారి మార్గాన్ని అనుసరిస్తామన్నారు. ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌ నినాదాలిచ్చారు. రైతాంగానికి సంఘీభావం ప్రకటించి వారిని తమకు మద్దతు తెలుపవలసిందిగా ఆహ్వానించటంతో పాటు, అమెరికాతో వాణిజ్య ఒప్పందం వల్ల వ్యవసాయ రంగానికి కలిగే నష్టాలపై వారు చేస్తున్న ఉద్యమానికి సంఘీభావం తెలిపేందుకు ప్రతినిధులను పంపారు. సీజేపీ మొదటినుంచే లేవనెత్తిన అంశాలలో మత రాజకీయాల పట్ల కూడా నిరసనలు కనిపించాయి. ఇపుడు పైన ప్రస్తావించిన ఛానల్‌ ఇంటర్వ్యూలోనూ అభిజీత్‌ తాము సెక్యులర్‌ వాదులమని ప్రకటించారు. ఈ అంశాలకే పరిమితం కాని నిర్వాహకులు పలు ప్రజాస్వామ్య సంబంధమైన సమస్యలను కూడా లేవనెత్తారు. అవి కోర్టులు, ఎన్నికల సంఘం సవ్యంగా పనిచేయక పోవటం, పార్టీ ఫిరాయింపులు, ప్రజల సమస్యల పట్ల ప్రభుత్వాలకు జవాబుదారీతనం, పారదర్శకత లేకపోవటం, ప్రశ్నిస్తే ముద్రలు వేసి అణచివేయటం, అవినీతి, ప్రభుత్వరంగ సంస్థల ప్రైవేటీకరణ, ధనిక– పేద తారతమ్యాలు మొదలైనవి అందులో ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యమ వాతావరణం క్రమంగా ఇతర రాష్ట్రాలకు కూడా వ్యాపించింది.శూన్యాన్ని పూరించే శక్తి కాగలదా? ఇవన్నీ గమనించినపుడు సీజేపీది ఏ సిద్ధాంతమని భావించ వలసి ఉంటుంది? మితవాదమా, మధ్యేవాదమా, వామపక్ష వాదమా, లేక అసలు ఏ వాదమూ లేనిదనా? వారు తమది రాజ్యాంగ వాదమన్నారనుకోవాలి. ఇక్కడ చూడవలసిన ముఖ్యమైన విషయాలు రెండు న్నాయి. సీజేపీ నాయకులను ప్రశ్నించిన ఛానల్‌ యాంకర్‌ అన్నట్లు భారత రాజ్యాంగం మధ్యేమార్గానిది ఎంతమాత్రం కాదు. అంబేడ్కర్, నెహ్రూలు సారథ్యం వహించిన ఆ గ్రంథం సోషలిస్టు, లేదా వామపక్షపు మొగ్గు గల మధ్యేమార్గ లక్షణాలు కలది. ఇపుడు సీజేపీ నిర్వాహకులు వ్యక్తపరుస్తున్న అభిప్రాయాలు అన్నీ అవే లక్షణాలతో ఉన్నాయి. ఇది మొదటి విషయం కాగా, స్వాతంత్య్రా నంతరం అందుకు వారసత్వం తీసు కున్నామన్న కాంగ్రెస్‌ ఆచరణలో విఫలమైంది. ఆ పార్టీ స్థానంలో అదే వారసత్వాన్ని కొనసాగిస్తామన్న జనతా పార్టీ, నేషనల్‌ ఫ్రంట్, యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌లు కూడా విఫలమయ్యాయి. ఆ శూన్యంలోకి బీజేపీ అనే మితవాద పార్టీ ప్రవేశించింది. ప్రస్తుతం అది కూడా ప్రజాదరణను క్రమంగా కోల్పోతున్నది. భారతదేశపు వర్తమాన సమాజం ప్రగతిశీలమైన సమ్మిళిత వ్యవస్థను కోరుతోంది. అదే ఆ సమాజపు అవసరం, సహజ స్వభావం. అటువంటి స్థితిలో దేశం ఎదుర్కొంటున్న శూన్యాల మధ్య, సీజేపీ వంటిది ఆ శూన్యాన్ని పూరించగల శక్తిగా ఎదగగలదా, ఎదిగితే బాగుండుననే ఆలోచనలు ఒక చిన్న స్థాయిలో మొదలవుతున్నాయి.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

అందరికీ శుభోదయం. ఈ రోజు మీ జీవితంలో ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోయే రోజు. ఇలాంటి ముఖ్యమైన రోజున మీతో మాట్లాడ టానికి వచ్చిన నేను... మెదిపిన బంగాళాదుంపల (స్మాష్డ్‌ పొటా టోస్‌) గురించి మాట్లాడబోతున్నాను! ఎందుకో తెలుసుకోవాలంటే మనం 50 ఏళ్ల వెనక్కి వెళ్లాలి. 1970లలో నేను కొలంబస్‌లో పెరిగాను. ఆ రోజుల్లో పరిస్థితులు ఇప్పటితో పోలిస్తే చాలా భిన్నంగా ఉండేవి. అమెరికాలో అధిక ద్రవ్యోల్బణం, ఉద్యోగాలపై ఆందోళన, పెరుగుతున్న పెట్రోల్‌ ధరలు వంటి సమస్యలు ఉండేవి.మెదిపిన బంగాళాదుంపల కథచిన్నప్పుడు నేను... మా అమ్మ, నాన్న, అన్నదమ్ములు, అక్క చెల్లెళ్లతో కలిసి రోజూ భోజనం చేసేవాడిని. మా ఇంట్లో భోజనం చాలా సాధారణంగా ఉండేది. హాట్‌ డాగ్స్, ట్యూనా క్యాసరోల్, మీట్‌ లోఫ్‌ వంటివి ఉండేవి. అయితే మా భోజనంలో తరచుగా కనిపించేది మెదిపిన బంగాళాదుంపలు. తొమ్మిదేళ్ల వయసులో నేను ఓ రోజు మా వృద్ధ బంధువు ఇంటికి వెళ్లాను. ఆమె నాకు మెదిపిన బంగాళాదుంపలు వడ్డించింది. అవి నేను అప్పటివరకు తిన్న వాటిలో అత్యంత రుచికరమైనవి. అవి మెత్తగా రుచిగా ఉన్నాయి. వాటిని ఎలా తయారుచేశారో తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో వంటగది లోకి వెళ్లాను. అక్కడ నాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది. అవి ప్యాకెట్‌ నుంచి వచ్చినవి కావు. ఆమె సహజమైన బంగాళాదుంప లను ఉడికించి, వాటిని మెదిపి... వెన్న, ఉప్పు కలిపి తయారు చేసింది. అప్పుడు నాకు ఒక విషయం అర్థమైంది. నాకు మంచి రుచి ఏదో తెలుసు. నాకు నా సొంత అభిరుచి ఉంది. అంటే కేవలం రుచి చూసే నాలుక ఉందని కాదు. ఏది మంచిదో, ఏది అంత మంచిది కాదో గుర్తించే సొంత అభిప్రాయం నాకు ఉందని అర్థం. గత నాలుగేళ్లలో మీరు ఇక్కడ యానిమేషన్‌ , ఫ్యాషన్‌ , సినిమా, ఫొటోగ్రఫీ, గ్రాఫిక్‌ డిజైన్‌ , గేమ్స్, ఫైన్‌ ఆర్ట్‌ వంటి ఎన్నో విషయాల్లో నైపుణ్యం సంపాదించారు. మీరు కష్టమైన ప్రాజెక్టులు పూర్తి చేశారు. మంచి ఇంటర్న్‌షిప్‌లు పొందారు. జీవితాంతం గుర్తుండిపోయే స్నేహా లను ఏర్పరచుకున్నారు. కానీ వీటన్నింటికంటే ముఖ్యమైన విషయం మరొకటి ఉంది. మీరు మీ సొంత అభిరుచిని, కళాత్మక దృష్టిని,సొంత ఆలోచనా విధానాన్ని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. ఏది మంచిదో, ఏది గొప్పదో, ఏది మెరుగుపరచాలో గుర్తించే శక్తిని పొందారు. ఇప్పుడు మనం కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) యుగంలో ఉన్నాం. ఈ కాలంలో మీ సొంత అభిరుచి మిమ్మల్ని ఇతరుల నుంచి ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతుంది. ఏఐ మీకు ఎన్నో ఎంపికలు ఇవ్వగలదు. ఒక చిన్న సూచన ఇస్తే చాట్‌జీపీటీ, క్లాడ్‌ వంటి ఏఐ సాధనాలు డజన్ల కొద్దీ, వందల కొద్దీ ఆలోచనలు ఇవ్వగలవు. కానీ వాటిలో ఏది అద్భుత మైనది? ఏది సాధారణమైనది? ఏది వినియోగదారుడికి ఉపయోగ పడుతుంది? ఏది ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకుంటుంది? అనేది మీరు నిర్ణయించాలి. ఏఐకి సొంత అభిరుచి, సొంత అభిప్రాయం ఉండదు. మీకు సొంత అభిరుచి ఉంది. సొంతం అభిప్రాయం ఉంది. అందుకే భవిష్యత్తులో ఏఐకి మీలాంటి మనుషులు మరింత అవసరం అవుతారు. కృత్రిమ మేధ యుగంలో మీ గొప్ప ఆయుధం... మీ సొంత అభిరుచి. మీ సొంత విచక్షణ!మంచి పనిని గుర్తించే అభిరుచిచాలా కాలం వరకు మనుషులు గొప్ప ఆలోచనలు చేయ గలిగేవారు. కానీ వాటిని నిజంగా రూపొందించడానికి అవసరమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సాధనాలు అందరికీ ఉండేవి కావు. ఏఐ ఈ పరిస్థితిని పూర్తిగా మార్చింది. ఇప్పుడు దాదాపు ఎవరైనా దాదాపు ఏదైనా తయారు చేయగలరు. అందువల్ల భవిష్యత్తులో అరుదైన నైపుణ్యం పని చేయడం మాత్రమే కాదు; మంచి పనిని గుర్తించడం. దీనినే విచక్షణ అంటాం. ఉదాహరణకు పుస్తక ప్రచురణ రంగంలో ఏఐ కారణంగా పుస్తకాలు రాయడం సులభమైంది. పుస్తకాల సంఖ్య పెరిగింది. పరిమాణం పెరిగింది. కానీ వాటి సగటు నాణ్యత తగ్గింది. ఈ పరిస్థితిలో మంచి పనిని గుర్తించే అభిరుచే అత్యంత కీలక నైపుణ్యంగా మారనుంది. మన అభిరుచి ఇతరుల పనిని చూడటం వల్ల అభివృద్ధి చెందదు. మనమే ఏదైనా సృష్టించినప్పుడు మన అభిరుచి మరింత పెరుగుతుంది. మీరు చేసిన ప్రతి ప్రాజెక్టు, ఎదుర్కొన్న ప్రతి విమర్శ, వదిలేయాలని అనిపించిన ప్రతి పని.. ఇవన్నీ మీ అభి రుచిని పెంచుతాయి. కళ, డిజైన్‌ , సంగీతం, సినిమాలు, సాహిత్యం వంటి వాటిని ఆస్వాదించండి. కానీ ఇతరుల పనిని చూడటంకంటే... మీరు స్వయంగా సృష్టించే పనికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించండి. అభిరుచి అంటే మనకు నచ్చినది చెప్పడం మాత్రమే కాదు. నచ్చనప్పుడు ‘లేదు’ అని చెప్పే ధైర్యం కూడా. ‘ఇది సరి పోదు.’ ‘ఇది నాకు నచ్చలేదు.’ ‘ఇది ఇంకా మెరుగ్గా ఉండాలి’ అని నిర్మొహమాటంగా చెప్పగలగాలి. ఇతరులందరూ ఒక పనికి ‘అవును’ అని చెప్పినప్పటికీ... అది సరైనది కాదని మీకు అనిపిస్తే ‘నో’ అని చెప్పే ధైర్యం ఉండాలి. ఇదే నిపుణుడికి, సాధారణ వ్యక్తికి మధ్య ఉన్న తేడా! అభిరుచి మారాలి!మీ అభిరుచులు ఎప్పటికీ ఒకేలా ఉంటే మీరు ఎదగడం లేదని అర్థం. మీరు ఈ కాలేజీలో చేరిన రోజు ఉన్న వ్యక్తి ఇప్పుడు లేరు. మీ ఆలోచనలు మారాయి. మీ అనుభవాలు పెరిగాయి. మీ దృష్టి మారింది.ఇది భయపడాల్సిన విషయం కాదు. ఇది ఎదుగుదలకు సంకేతం. నాలుగేళ్ల తర్వాత, పదేళ్ల తర్వాత కూడా మీరు మారు తూనే ఉండాలి. విజయవంతమైన సృష్టికర్తలు జీవితాంతం ఒకే విధానంలో చిక్కుకుపోరు. వారు కొత్త విషయాలు నేర్చుకుంటారు. కొత్త ఆలోచ నలను స్వీకరిస్తారు. తమ అభిరుచిని నిరంతరం అభివృద్ధి చేసుకుంటారు. అందుకే మూడు విషయాలు గుర్తుంచుకోండి: ఎక్కువగా సృష్టించడంపై దృష్టిపెట్టండి. అవసరమైనప్పుడు ‘నో’ చెప్పండి. ఎప్పటి కప్పుడు మారుతూ ఉండండి. చివరగా ఒక చిన్న సలహా: ఓ ఆన్‌లైన్‌ వేదికలో బంగాళా దుంపల గురించి ప్రత్యేకంగా చర్చించే ఒక సమూహం ఉంది. అక్కడ మెదిపిన బంగాళాదుంపల గురించి కూడా చర్చ జరిగింది. కొంతమంది వాటిని ఇష్టపడలేదు. మరికొందరు వాటిని సమర్థించారు. అందులో ఒక వ్యక్తి చెప్పిన నాలుగు పదాల సలహా నాకు చాలా నచ్చింది: ‘‘విమర్శలను పట్టించుకోకండి. మీ ఆనందాన్ని ఆస్వాదించండి’’. ఇది సృజనాత్మక జీవితానికి కూడా గొప్ప సలహా.మీరు అడుగుపెడుతున్న ప్రపంచంలో మనుషులు చూడగలి గిన దానికంటే ఎక్కువ సమాచారం ఉంటుంది. అనంతమైన చిత్రాలు. అసంఖ్యాకమైన ఎంపికలు. ఎప్పటికీ ఆగని సమాచార ప్రవాహం. అలాంటి ప్రపంచంలో ఏది నిజమైనది? ఏది అందమై నది? ఏది విలువైనది? ఏది సృష్టించదగినది? అని గుర్తించగలిగిన వారిదే భవిష్యత్తు. చివరగా నేను మనస్ఫూర్తిగా కోరుకునేది ఒక్కటే: విమర్శలను పట్టించుకోకుండా, మీ జీవితాన్ని ఆనందంగా ఆస్వా దిస్తూ ముందుకు సాగండి. మీ అందరికీ అభినందనలు!

యుద్ధం మన జీవిత భాగస్వామి అయినప్పుడు ప్రతి ఉదయం ఒకే మంచం మీద బతుకు తెల్లారుతూ ఉంటుంది. ఉక్రెయిన్‌ రాజధాని కీవ్‌లో అధ్యక్ష కార్యాలయం నుంచి కాక, భూగర్భ బంకర్ల నుంచి నేను నా దేశాన్ని నాలుగున్నర ఏళ్లుగా ఏ రాత్రికి ఆ రాత్రి, ఏ పగలుకు ఆ పగలు కాపు కాసుకుంటూ వస్తున్నాను. ఇక ఇప్పుడైతే ఏ నిమిషానికి ఆ నిమిషం! ఒకప్పటి తమ అభిమాన హాస్య నటుడు ఉక్రెయిన్‌ అధ్యక్షుడిగా నేటి నిజ జీవిత విషాద సన్నివేశాలకు ఎందుకు ఇంతగా కొనసాగింపును ఇవ్వవలసి వస్తున్నదో అర్థం చేసుకోగలిగినవారు అయినందువల్లనే ఉక్రెయిన్‌ ప్రజలు ఈ యుద్ధకాలంలో నాకు గొప్ప బలగంగా ఉన్నారు. రాత్రి 2:14 అయింది. టీవీ కాంతిలో మెరుస్తున్న ఈ చీకటి గదిలో కొన్నిసార్లు ఒలెనా, అలెక్సాండ్రా, కిరిలో... కళ్లలో మెదులుతుంటారు. నేను వారి జీవితంలో ఒక నిశ్శబ్ద ఛాయలా మాత్రమే మిగిలిపోతున్నానా... వారి నవ్వులు వినక, వారిని హృదయానికి హత్తుకోక!! యుద్ధం మొదలయ్యే సమయానికి నా కూతురు అలెక్సాండ్రా టీనేజ్‌లో ఉంది. తను ఇప్పుడు ఉన్నత చదువులకు వచ్చింది. కిరిలో అప్పుడు 9 ఏళ్లవాడు. ఆ వయసుకే వాడొక ఉక్రెయిన్‌ సైనికుడిలా కనిపించేవాడు నాకు!ఒలెనా... నా సహచరి. నేను బంకర్‌ల నుంచి శత్రువుతో పోరాడుతుంటే, తను బయటి నుంచి ఉక్రెయిన్‌ ప్రజల కోసం ప్రపంచ దేశాల మద్దతు కూడగడుతోంది. ఉక్రెయిన్‌ మహిళలు, చిన్నారుల కోసం ‘‘హౌ ఆర్‌ యు?’’ అనే ప్రాజెక్టు నడుపుతోంది. అదే మాటను కాస్త తగ్గించిన స్వరంతో, ప్రేమగా ఎప్పుడైనా నన్ను అడుగుతుంది: ‘‘యాక్‌ స్ప్రావి వోలోద్యా?’’ అని. కొన్నిసార్లయితే ‘‘యాక్‌ స్ప్రావి మిస్టర్‌ ప్రెసిడెంట్‌?’’ అంటుంది నవ్వుతూ.ఆమె గొంతు విని, డీజిల్‌ వాసన కొట్టే బంకర్‌ ఒక్కసారిగా గుబాళిస్తుంది. ఒలెనా, నేను ఒకే స్కూల్లో, ఒకే కాలేజ్‌లో చదువుకున్నాం. క్రివీ రిహ్‌ నేషనల్‌ యూనివర్సిటీ ప్రాంగణంలోని చెర్రీ బ్లోసమ్, మాగ్నోలియా పూల చెట్ల కింద మా చేతులు కలిసి నడిచాయి. రాత్రి 2.43కి బంకర్‌లోకి కాల్‌! ‘‘మన సైన్యం శత్రువును గట్టిగా తిప్పి కొట్టింది మిస్టర్‌ ప్రెసిడెంట్‌. మన భూభాగాన్ని తిరిగి సాధించాం...’’ అని గర్వంగా చెబుతున్నారు కమాండర్లు. తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునే ప్రతి చదరపు కిలోమీటరు వెనుక సైనికుల ప్రాణత్యాగం ఉంటుంది. సైరన్లు ఆగిన ప్రతిసారీ ఆ కాసేపటి శూన్యంలో, అమరవీరుల జ్ఞాపకాలతో నా గుండె బరువెక్కుతుంది.ఉక్రేనియన్లు, రష్యన్లు ఒకరే అంటాడు పుతిన్‌ . నవ్వొస్తుంది నాకు. ఆ వెంటనే రష్యన్‌ రొమాంటిక్‌ కామెడీ ‘8 ఫస్ట్‌ డేట్స్‌’ గుర్తొస్తుంది. అందులో హీరోగా నటించింది నేనే. అకిన్షినా అనే అమ్మాయి హీరోయిన్‌ . సినిమాలో ఆమె పేరు వీరా. నా పేరు నికిత. వీరాకు, నికితకు వేరే వేరే వాళ్లతో పెళ్లయి ఉంటుంది. కానీ ఉదయాన్నే లేచి చూస్తే ఇద్దరూ ఒకే మంచం మీద ఉంటుంటారు! అలా ప్రతిరోజూ ఒకే మంచంపై మెలకువ రావడం అనేది యాదృచ్ఛికం కాదనీ, తమ ఇద్దరినీ కలపటానికి ఏదో అదృశ్య శక్తి ప్రయత్నిస్తోందనీ అనుకుంటారు. పైకి పర్ఫెక్ట్‌గా కనిపించే దంపతుల కంటే– మనో భావాలను, లోపాలను అర్థం చేసుకునేవారే నిజమైన జీవిత భాగస్వాములు అని తీర్మానించుకుంటారు. పాత పెళ్లిళ్లు రద్దు చేసుకొని ఇద్దరూ ఒకటవుతారు! బహుశా పుతిన్‌ కూడా రోజూ ఉదయం నిద్రలేవగానే తన మంచం మీద ఉక్రెయిన్‌ ఉండాలని కోరుకుంటూ ఉండి ఉండొచ్చు. కానీ అది ఎప్పటికీ జరగదు. ‘8 ఫస్ట్‌ డేట్స్‌’లో ప్రేక్షకులకు నచ్చేలా స్క్రిప్ట్‌ను దిద్దిన నేను... రష్యా ఇప్పుడు రాస్తున్న బాధ్యతారహితమైన స్క్రిప్టుకు, ఉక్రెయిన్‌ ప్రజలు కోరుకుంటున్న ముగింపును ఇవ్వలేనా?!

హిమాలయాలు కోట్లాది ప్రజలకు జీవనాధారమైన నదులకు పుట్టినిల్లు. భారత ఉపఖండ వాతావరణం, వ్యవసాయం, జీవ వైవిధ్యం, ఆధ్యాత్మికతతో వాటికి విడదీయరాని సంబంధం ఉంది. కానీ నేడు మనిషి హిమాలయాలను ప్రకృతి వరంగా కాకుండా పర్యాటక కేంద్రంగా, రహదారి కారిడార్‌గా, విద్యుత్‌ ప్రాజెక్టుల ప్రాంతంగా, నిర్మాణాలకు అనువైన భూమిగా చూడటం మొదలు పెట్టాడు. మరోవైపు వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం కూడా పెరుగు తోంది. ఫలితంగా నేపాల్‌–టిబెట్‌ సరిహద్దు హిమాలయప్రాంతంలో ఆగస్టు 26 లాంటి ఘోరవిపత్తులు సంభవిస్తున్నాయి. అభివృద్ధి కావాలి. కానీ హిమాలయాల మూల్యంతో కాదు. దేశ భద్రతకు రహదారులు అవసరం. స్థానిక ప్రజల ఆర్థికాభివృద్ధికి పర్యాటకం అవసరం. కానీ హిమాలయాలను మైదాన ప్రాంతాల మాదిరిగా చూస్తూ అభివృద్ధి చేయడం ప్రమాదకరం. కొండను తొలిచి రోడ్డు వేస్తాం. తవ్విన మట్టి, రాళ్లను పక్కనే వేస్తాం. నదీ తీరంలో హోటల్‌ కడతాం. పార్కింగ్‌ కోసం నదినే పూడ్చివేస్తాం. వాగులపై నిర్మాణాలు చేపడతాం. సహజ డ్రైనేజీలను మూసేస్తాం. ఆ తర్వాత భారీ వర్షం వస్తే మాత్రం దాన్ని ‘అనూహ్య ప్రకృతి విపత్తు’గా పేర్కొంటాం. ప్రకృతి అనూహ్యంగా ప్రవర్తించిందా? లేక ప్రకృతి హెచ్చరికలను మనమే పట్టించుకోలేదా?హిమాలయంలో రహదారి నిర్మాణం అంటే కేవలం కొండను తవ్వడం కాదు. కొండ స్థిరత్వం, నీటి సహజ ప్రవాహం, వర్షపు నీటి డ్రైనేజీ, దిగువ ప్రాంతాల భద్రత అన్నింటిపైనా ప్రభావంఉంటుంది. అందుకే ‘ఎన్ని కిలోమీటర్ల రోడ్డు నిర్మించాం?’ అన్నదే కాకుండా ‘ఎంత భూభాగం అస్థిరమైంది?’ అని కూడా ప్రశ్నించాలి. రోడ్డు ‘ఆల్‌ వెదర్‌’ కావచ్చు... హిమాలయం మాత్రం ‘ఆల్‌ వెదర్‌’ కాదు అనే విషయం గుర్తుంచుకోవాలి.కేదార్‌నాథ్‌ నుంచి జోషిమఠ్‌ వరకు...2013 కేదార్‌నాథ్‌ విషాదం హిమాలయాల సున్నితత్వాన్ని దేశా నికి స్పష్టంగా చూపించింది. నదీ లోయలు, వరద మైదానాలు, కొండచరియలు విరిగిపడే ప్రాంతాల్లో నిర్మాణాలపై హెచ్చరికలు వచ్చాయి. 2023లో జోషిమఠ్‌ భూమి కుంగుబాటు మరోసారి హెచ్చరించింది.హిమాలయాల్లో మరో పెద్ద సమస్య నదీ తీరాలు, వరద మైదానాల్లో పెరుగుతున్న నిర్మాణాలు. సహజ నదీ ప్రవాహప్రాంతం క్రమంగా కుంచించుకు పోతోంది. సాధారణ రోజుల్లో నది ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. కానీ అసాధారణ వర్షం వచ్చినప్పుడు దాని పాత ప్రవాహ మార్గాలు తిరిగి జీవం పొందుతాయి. నది తన దారిని తిరిగి వెతుక్కుంటుంది. అందుకే నదీ గర్భం, వరద మైదా నాల్లో నిర్మాణాలకు కఠినమైన జోనింగ్‌ నిబంధనలు అవసరం.హిమాలయాలను రక్షించాలంటే అభివృద్ధిని పూర్తిగా ఆపాల్సిన అవసరం లేదు. అభివృద్ధి విధానాన్ని మార్చాలి. ప్రతి ప్రధాన తీర్థ, పర్యాటక ప్రాంతానికి శాస్త్రీయ క్యారీయింగ్‌ కెపాసిటీని నిర్ణయించాలి. నదుల వెంట, సహజ డ్రైనేజీలలో నిర్మాణాలను కఠినంగా నియంత్రించాలి. భారీ రోడ్డు, టన్నెల్, విద్యుత్‌ ప్రాజెక్టులకు పర్యా వరణ ముప్పు మదింపును తప్పనిసరి చేయాలి. కొండ తవ్వకాల వ్యర్థం నదుల్లోకి చేరకుండా పటిష్ట పర్యవేక్షణ ఉండాలి. స్థానిక ప్రజల అనుభవం, సంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని విపత్తు నిర్వహణలో భాగం చేయాలి.హిమాలయాలను జయించలేం, గౌరవించాలి. ఎంత పెద్ద రోడ్డు వేసినా, ఎన్ని టన్నెళ్లు తవ్వినా, ఎన్ని హోటళ్లు కట్టినా, ఒక విరిగిన భారీ కొండచరియ ముందు మనిషి ఎంత చిన్నవాడోప్రకృతి నిరూపిస్తూనే ఉంటుంది. హిమాలయాలను మన అవసరా లకు తగ్గట్టు మార్చడం కాదు. మన అవసరాలను హిమాలయాల పరిమితులకు తగ్గట్టు మార్చుకోవాలి. అదే నిజమైన అభివృద్ధి.– శ్రీకాంత్‌ బందు ‘ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌

భారత్‌ ప్రస్తుతం దౌత్య వ్యవహారాల్లో తలమునకలై ఉంది. కిర్గిజ్‌స్తాన్‌లోని బిష్కెక్‌లో ఆగస్టు 31 నుంచి షాంఘై కోఆపరేషన్‌ ఆర్గనైజేషన్‌(ఎస్‌సీఓ) శిఖ రాగ్ర సమావేశాలు మొదలవుతున్నాయి. తర్వాత, ఢిల్లీలో సెప్టెంబర్‌ 12 నుంచి ‘బ్రిక్స్‌’ శిఖరాగ్ర సమావేశాలు జరగ నున్నాయి.మన జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజీత్‌ డోభాల్‌ ఆగస్టు 25న చైనా ఉపాధ్యక్షుడు హాన్‌ జెంగ్, విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యితో బీజింగ్‌లో చర్చలు జరిపారు. భారత్‌–చైనా సరిహద్దు వివాదంపై రెండు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతి నిధుల 25వ దఫా సమావేశాలు చైనాలో జరిగాయి. రెండు దేశాలు మొదటి రోజున విడివిడిగా ప్రకటనలు చేశాయి. దాంతో ఏకాభి ప్రాయం కుదరనట్లుగా కనిపించింది. కానీ, ఆగస్టు 26న, ఎనిమిది అంశాలతో ఒక సంయుక్త ప్రకటనను విడుదల చేశాయి. ఏకీభావం ఎందులో?ద్వైపాక్షిక సహకారాన్ని విస్తరింపజేసుకోవడం, స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించడం, శాంతి, ప్రశాంతతలకు భంగం వాటిల్లకుండా చూసుకొనే దిశగా ముందడుగు వేయాలని స్థూలంగా ఒక అభిప్రా యానికి వచ్చారు. సరిహద్దుల పునర్విభజనపై ‘వీలైనంత త్వరగా, గణనీయమైన ఫలితాలు’ సాధించేలా చర్చలు జరపాలనే సంకల్పం గురించి ప్రత్యేకించి పేర్కొన్నారు. సరిహద్దుకు రెండు వైపుల ప్రవహి స్తున్న నదుల గురించి సెప్టెంబర్‌లో మాట్లాడుకోవాలని నిర్ణయాని కొచ్చారు. సరిహద్దు గుండా సాగే వర్తకానికి వెసులుబాటు కల్పించు కోవాలనీ, సరిహద్దులో అదనంగా సమావేశ ప్రాంతాలు, హాట్‌ లైన్స్‌ ఏర్పాటు చేసుకోవాలనీ నిర్ణయించారు.భారత్‌–చైనా మధ్యనున్న 3,488 కిలోమీటర్ల నిడివి గల వాస్తవాధీన రేఖలో పునర్విభజనకు ఏయే రంగాలను ఎంచుకున్నదీ రెండు పక్షాలు వెల్లడించలేదు. భారత్‌–చైనా ప్రత్యేక ప్రతినిధుల తదుపరి దఫా సమావేశం మన దేశంలో 2027లో జరుగనుంది. గల్వాన్‌ ఘర్షణ (2020) తర్వాత, స్నేహ సంబంధాలను పటిష్ట పరచుకునేందుకు ఆమధ్య కాలంలో సాగిన ప్రయత్నాలకు కొనసాగింపుగా ఈ చర్చలు జరిగాయని భావించవచ్చు. కూటముల భిన్న లక్ష్యాలుభారత్‌ విషయానికొస్తే, ‘ఎస్‌సీఓ’, ‘బ్రిక్స్‌’ నెరవేర్చగల ప్రయోజనాలు భిన్నమైనవి. షాంఘై సహకార సంస్థలో భారత్‌– చైనాలతోపాటు రష్యా, పాకిస్తాన్, కజికిస్తాన్, కిర్గిజ్‌స్తాన్, తజికిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, ఇరాన్, బెలారస్‌ ఉన్నాయి. ఇది మొదట్లో ప్రాంతీయ భద్రత, కౌంటర్‌–టెర్రరిజంపైనే దృష్టి పెట్టింది. తర్వాత, ఆయా దేశాల మధ్య కనెక్టివిటీ, వాణిజ్య సంబంధాలకు విస్తరించి నప్పటికీ, ఈ సంస్థకు ఇప్పటికీ భద్రతే మూల బిందువు.బిష్కెక్‌ సమావేశంలో మనం సీమాంతర తీవ్రవాదం గురించి లేవనెత్తే అవకాశం ఉంది. సార్వభౌమాధికారాన్ని ఉల్లంఘించేదిగా ఉన్న చైనా చేపట్టిన బెల్ట్‌ అండ్‌ రోడ్‌ ఇనీషియేటివ్‌లపై వెనక్కి తగ్గాలని కోరవచ్చు. మధ్య ఆసియా, రష్యా, చైనాలతో కలసి పనిచేయగల మార్గాలను అన్వేషించవచ్చు. ‘బ్రిక్స్‌’కు విస్తృత భౌగోళిక రాజకీయ ప్రాధాన్యం ఉంది. ప్రస్తుత అధ్యక్ష హోదాలో ‘బ్రిక్స్‌’ కూటమి నాయకుల 18వ శిఖరాగ్ర సమావేశాలకు మనమే ఆతిథేయిగా ఉన్నాం. ‘స్థితిస్థాపకత, నవీ కరణ, సహకారం, సుస్థిరత’లను ప్రధాన భావనగా చేసుకుని ఈ సమావేశాలు సెప్టెంబర్‌ 12–13 తేదీలలో జరుగనున్నాయి. రెండు వారాల వ్యవధి మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ ఢిల్లీ సదస్సుకు జిన్‌పింగ్‌ హాజరవుతారని బీజింగ్‌ ఇంకా అధికారికంగా ప్రకటించ లేదు. కానీ, భారత్‌ ‘విజయవంతంగా’ ‘బ్రిక్స్‌’ సమావేశాలు నిర్వహించేందుకు అండగా ఉంటామని చైనా చెబుతోంది. బ్రెజిల్‌ శిఖరాగ్ర సదస్సుకు జిన్‌పింగ్‌ హాజరవబోవడం లేదని బీజింగ్‌ 2025 మొదట్లోనే ప్రక టించేసింది. ఇది నిష్క్రియాపరత్వం కాదు. ఆచితూచి వ్యవహరించే ధోరణి. హాజరయ్యే అంశాన్ని నాన్చడం వల్ల సరిహద్దు పునర్విభజన, వాణిజ్యం అంశాలపై బేరసారాలాడేందుకు బీజింగ్‌కు అవకాశం చిక్కుతుంది.పాతుకుపోయిన అపనమ్మకంబీజింగ్‌ రెండు నాల్కల ధోరణి ఢిల్లీని కలవరపరుస్తోంది. అది ఒక పక్క, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను ‘వ్యూహాత్మక, దీర్ఘకాలికదృక్పథం’తో చూస్తున్నామని చెబుతోంది. మరోపక్క, అరుణాచల్‌ ప్రదేశ్‌కు సంబంధించి కొత్త మ్యాప్‌లు విడుదల చేస్తోంది. వాస్తవాధీన రేఖపై అస్పష్టతను కొనసాగిస్తోంది. ఉగ్ర జాబితాలో చేర్చే విషయంలో ఐక్యరాజ్య సమితిలో మనకు అడ్డంపడుతోంది.ఢిల్లీ కూడా రెండు మార్గాల వైఖరిని కనబరుస్తోందని బీజింగ్‌ భావిస్తోంది. ‘క్వాడ్‌’ (ఆస్ట్రేలియా, ఇండియా, జపాన్, అమెరికా)తో సంబంధాలు బలపరచుకోవాలని చూస్తోంది. భారత్‌లో చైనాసంస్థల పెట్టుబడుల విషయంలో సవాలక్ష నిబంధనలనుముందుకు తెస్తోంది. భారత్‌ ఇలా సంశయించడానికి ఆర్థికఅంశాలు కారణమవుతున్నాయి. మన్మోహన్‌ సింగ్‌ ప్రధాని అయినపుడు 2003–04లో భారత్‌–చైనా వాణిజ్య లోటు కేవలం 1.1 బిలియన్‌ డాలర్లు. మొత్తం వాణిజ్యం 14 బిలియన్‌ డాలర్లకన్నా తక్కువే. చైనా 2008 నాటికి భారత్‌కు పెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామిగా అవతరించింది. రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం సుమారుగా 38 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకుంది. అది 2023–24 నాటికి 118.4 బిలియన్‌ డాలర్లను మించిపోయింది. 2024–25 నాటికి 127.7 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకుంది. చైనాతో వాణిజ్యం మాదిరిగానే దాని నుంచి దిగుమతులు కూడా మనకు ఎక్కువ అవుతున్నాయి. ఈ వాణిజ్య లోటు 2003–04లో 1 బిలియన్‌ డాలర్లుగా ఉండేది. అది 2023–24 నాటికి 85.07 బిలియన్‌ డాలర్లకు పెరిగింది. ఒక్క ఏడాదిలోనే 17% పెరుగుదలను కనబరుస్తూ 2024–25లో 99.2 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకుంది. భారతదేశపు మొత్తం వాణిజ్య అసమతుల్యతలో చైనా వాటాయే ఇపుడు 35%. చైనా నుంచి మరో పెద్ద అలను తట్టుకోగల స్థితిలో భారత్‌ లేదు. చైనా వస్తువులపై అమెరికా సుంకాలు 245% ఉన్నాయి. దాంతో చైనా వస్తువులు మన దేశంలోకి మరింతగా వచ్చిపడే ప్రమాదం ఉంది. పైగా, అమెరికాతో వాణిజ్యాన్ని పెంపొందించుకుని, దాన్ని 2030 నాటికి 500 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేర్చేందుకు ఢిల్లీ–వాషింగ్టన్‌ మధ్య చర్చలు సాగుతున్నాయి. భారత్‌ ఆత్మరక్షణ ధోరణిలో ఉంది. కనుక, ఎంతో యుక్తిని ప్రదర్శించవలసి ఉంటుంది. షాంఘై సంస్థలో సరిహద్దు, భద్రతా సమస్యలను లేవనెత్తాలి. ప్రపంచ బడుగు దేశాల వేదికగా ‘బ్రిక్స్‌’ను సజీవంగా ఉంచాలి. అదే సమయంలో, ఆర్థిక సంబంధాలు తెగి పోకుండా చూసుకోవాలి. ట్రంప్‌ 2026లో సృష్టించిన సంక్షోభం భారత్‌–చైనాలను ఎడమొహం పెడమొహం కాకుండా చేస్తోంది. అందుకనే, భారత్‌–చైనా ముంగిట ‘చారిత్రక అవకాశం’ ఉందని డోభాల్‌ వ్యాఖ్యానించారు. ఇతర విషయాల్లో ప్రగతిని సాధించే ముందు ‘సరిహద్దు సమస్యను సరైన విధంగా పరిష్కరించుకునేందుకు’ భారత్‌ సిద్ధంగా ఉందని చెప్పారు. చైనా విదేశాంగ మంత్రి యాంగ్‌ యి కూడా గత ఏడాదిగా రెండు పక్షాలు ‘క్షేత్ర స్థాయిలో ఫలితాలు చూపేందుకు కృషి చేశాయి. మంచి ప్రగతిని కనబరి చాయి’ అని వ్యాఖ్యానించారు. ప్రగతిని కనబరిచాయి అన్నారేగానీ, పురోగతి అనే పదాన్ని ఉపయోగించలేదు. సంపూర్ణ నమ్మకం లేక పోవడం వల్లనే పదాలను ఆచితూచి ప్రయోగిస్తున్నారు. రెండు దేశాలు ఘర్షణను కోరుకోవడం లేదు. గొప్పగా బేర సారాలు సాగించాలనే కోరిక ఇరువైపులా లేదు. పోటీని కొనసా గిస్తూ రావడమే ప్రస్తుతానికి చేయగలిగిన పని. రక్షణను చూసుకుంటూనే మిగిలిన పనులను చక్కబెట్టుకోవడం. ఇదీ భారత్‌–చైనా మధ్య సంబంధాల ప్రస్తుత స్థితి. రెండూ పరస్పర మిత్రదేశాలు కాదు. శత్రువులూ కాదు. ఒకరిని చూసి ఒకరు శాశ్వతంగా జంకే శక్తిమంతమైన దేశాలు. తదుపరి సంక్షోభం సంభవించకుండా నివారించడానికి చర్చలు జరుపుతూ ఉంటాయి. -వ్యాసకర్త రక్షణ వ్యవహారాల నిపుణుడు;‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌ డైరెక్టర్‌’-సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

ఒకవైపు ఉక్రెయిన్‌–రష్యా యుద్ధం దీర్ఘకాలం కొనసాగుతుండగానే అనూహ్యంగా కొత్త సంక్షోభాలు ప్రారంభమయ్యాయి. హార్మూజ్‌ జలసంధి ప్రాంతంలో శాంతి ఎండమావిగా తోస్తున్నది. ఇజ్రాయెల్‌ అనూహ్యంగా సిరియాను, తద్వారా టర్కీని కూడా యుద్ధంలోనికి లాగే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇరాన్‌పై సైనిక దాడికి దిగిన ట్రంప్‌ సరికొత్తగా ఆ దేశంపై ఆర్థిక యుద్ధం పల్లవి అందుకున్నాడు. ఇరాన్‌తో వాణిజ్య, ఆర్థిక లావాదేవీలు జరుపుతున్న దేశాలపై ఆంక్షలు విధించాలన్న ట్రంప్‌ విధానం అమలైతే తీవ్రంగా నష్టపోయేది చైనా. ఇరాన్‌ చమురులో 90 శాతం చైనా కొనుగోలు చేస్తున్నది. ఈ రకంగా ఇరాన్‌ యుద్ధంలోనికి ప్రత్యక్షంగా చైనాను లాగటానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయా అనే సందేహం కలుగుతున్నది. మరొకవైపు ఇజ్రాయెల్‌ ప్రధాని, ఎన్నికల నేపథ్యంలో మళ్లీ ‘గ్రేటర్‌ ఇజ్రాయెల్‌’ పల్లవిని అందుకున్నాడు. ఇంకొకవైపు సౌదీ– పాకిస్తాన్‌–టర్కీ ‘మక్కా ఒప్పందం’తో నాటో తరహా సైనిక ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి. బంగ్లాదేశ్‌ ప్రధాని మక్కా ఒప్పందంలోనికి చేరటానికి సంకేతాలివ్వటం భారత్‌ను ఒత్తిడిలోనికి నెట్టింది. వేగంగా మారుతున్న సమీకరణాలు ప్రపంచాన్ని మూడవ ప్రపంచ యుద్ధంవైపు తీసుకెళ్తున్నాయా అనే సందేహాన్ని కలిగించక మానవు.ప్రపంచ యుద్ధాల నేపథ్యంమొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు ఐరోపా రెండు రాజకీయ /సైనిక కూటములుగా చీలిపోయింది. బ్రిటన్‌ ఆధిపత్యాన్ని జర్మనీ సవాలు చేసింది. పాన్‌ జర్మనిక్, పాన్‌ స్లావిక్, బాల్కన్‌ జాతీయవాద ధోరణులు బలంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. జూన్‌ 1914లో ఆస్ట్రియా– హంగరీ సామ్రాజ్య వారసుడు ఫ్రాంక్‌ ఫెర్డినాండ్‌ హత్యతో సెర్బియాపై ఆస్ట్రియా యుద్ధాన్ని ప్రకటించింది. కూటమి ధర్మంలో భాగంగా సెర్బియాకు మద్దతుగా రష్యా, ఆస్ట్రియాకు మద్దతుగా జర్మనీ యుద్ధంలో చేరాయి. జర్మన్‌ సైనికాధికారి ‘షెఫర్‌’ యుద్ధ తంత్రంలో భాగంగా తటస్థ దేశమైన బెల్జియంపై దాడి చేయాల్సి వచ్చింది. ఈ రకంగా యుద్ధం ఐరోపా మొత్తం విస్తరించింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత కుదిరిన వెర్సెయిల్స్‌ ఒప్పందంలో భాగంగా జర్మనీపై విధించిన యుద్ధనష్ట పరిహారం, ఇతర అంశాలను అమలు చేసే యంత్రాంగం లేకపోవడం, ఆర్థిక మాంద్యం (గ్రేట్‌ డిప్రెషన్‌), పునరుత్థానం చెందుతున్న జర్మనీ/ జపాన్‌ వంటి దేశాలు తమ ఆధిపత్యాన్ని పునఃస్థాపించటానికి సరి హద్దుల వ్యాప్తి (లెబెన్స్‌రామ్‌), లీగ్‌ ఆఫ్‌ నేషన్స్‌ వైఫల్యం రెండో ప్రపంచ యుద్ధానికి దారితీశాయి. ఫాసిజం, కమ్యూనిజం, లిబరల్‌ డెమోక్రసీ వంటి సిద్ధాంతాల వైరుధ్యం అగ్నికి ఆజ్యంపోశాయి.ఈ సందర్భంలో ‘తూసిడైడీస్‌ ట్రాప్‌’ సిద్ధాంతాన్ని చర్చించు కోవాలి. ప్రాచీన చరిత్రకారుడైన తూసిడైడీస్‌... ఒక కొత్త రాజకీయ శక్తి ఎదుగుదల ప్రస్తుత రాజకీయ శక్తిలో సందేహాన్ని, భయాన్ని కలిగించినప్పుడు... ఇరు శక్తులు ఆయుధ సమీకరణ చేస్తాయనీ, అప్పుడు యుద్ధం అనివార్యమనీ సిద్ధాంతీకరించాడు. ప్రాచీన గ్రీక్‌ ప్రాంతంలో ఏథెన్స్‌ ఎదుగుదల స్పార్టాలో భయానికి కారణమై యుద్ధానికి దారితీసింది. 2017లో రాజకీయ శాస్త్రజ్ఞుడు గ్రాహమ్‌ ఆలిసన్‌ తన ‘డెస్టైన్డ్‌ ఫర్‌ వార్‌: కెన్‌ అమెరికా అండ్‌ చైనా ఎస్కేప్‌ తూసిడైడీస్స్‌ ట్రాప్‌?’ గ్రంథంలో ఈ సిద్ధాంతాన్ని విస్తృతంగా పరిశీ లించాడు. గత 500 ఏళ్ల చరిత్రలో కొత్త రాజకీయ శక్తి ఆవిర్భవించిన 16 సందర్భాల్లో 12 సార్లు యుద్ధం జరిగిందని పేర్కొన్నాడు. మూడవ ప్రపంచ యుద్ధం వస్తుందా?1914, 1939 సంవత్సరాలలో మాదిరిగానే ఇప్పుడూ ఒక కొత్త రాజకీయ శక్తి చైనా ప్రపంచ ఆధిపత్య రేసులోనికి వచ్చింది. ట్రంప్‌ ట్యారిఫ్‌ వార్‌లో చైనా, అమెరికాపై ప్రతిసుంకాలను విధించింది. ఇటీవల ట్రంప్‌ బీజింగ్‌ పర్యటన సందర్భంగా తైవాన్‌ విషయంలో అమెరికా జోక్యాన్ని సహించేది లేదని జిన్‌పింగ్‌ హెచ్చరించాడు. సెమికండక్టర్స్, చిప్స్, కృత్రిమ మేధ, క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌ రంగాలలో అమెరికాకు, ఐరోపాకు చైనా నేరుగా సవాలు విసిరింది. 2020 నుండి రష్యా తిరిగి బలం పుంజుకొని నాటో ఆధిప త్యాన్ని సవాలు చేస్తున్నది. ఇందులో భాగంగానే ఉక్రెయిన్‌పై ప్రత్యక్ష యుద్ధానికి దిగింది. ఐక్యరాజ్యసమితి బలహీనపడటంతో మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాల సమయంలో మాదిరిగా ఇప్పుడు కూడా యుద్ధాన్ని నిలువరించే వ్యవస్థలు లేవు. కోవిడ్‌ అనంతరం ప్రపంచ ఆర్థికాభివృద్ధి మందగించడం, గల్ఫ్‌ యుద్ధం, వాతావరణ మార్పుల వంటి వాటివల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆర్థిక అనిశ్చితి ఏర్పడింది.రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత యుద్ధరంగంలోనికి అణ్వస్త్రాలు వచ్చి చేరాయి. ప్రధాన రాజకీయ శక్తులన్నీ అణ్వస్త్ర దేశాలే. వీటిమధ్య ప్రత్యక్ష యుద్ధం సంభవిస్తే, పరస్పర వినాశం అనివార్యం. అందువలన ఏ అణ్వస్త్ర దేశం ఇంకో అణ్వస్త్ర దేశంపైన దాడికి సాహసించే అవకాశం లేదు. ప్రస్తుత ప్రపంచంలోని వివిధ దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థలు ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని ఉన్నాయి. అందువలన మూడవ ప్రపంచ యుద్ధం సంభవిస్తే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆర్థిక వ్యవస్థలు కుప్పకూలిపోతాయి. ఏ రాజకీయ శక్తి కూడా ఈ దుస్సాహసానికి పాల్పడలేదు. మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాల సమయంలో మాదిరిగా ఇప్పుడు స్పష్టమైన పరస్పర, వైరుధ్య శత్రు కూటములు కూడా లేవు. కొత్త కూటములుఅయితే కూటములు ఏర్పడే అవకాశాలూ కనపడుతున్నాయి. చైనా, రష్యా, ఇరాన్, నార్త్‌ కొరియా (క్రింక్‌) ఒక కొత్త సైనిక కూట మిగా ఏర్పడి నాటోను నేరుగా సవాలు చేయవచ్చు. మక్కా ఒప్పందంతో సౌదీ అరేబియా, పాకిస్తాన్, టర్కీ కొత్త సైనిక కూటమిగా ఇప్పటికే ఏర్పడ్డాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో భారత్‌ వంటి దేశాలు ప్రత్యామ్నాయాలను వెదకాల్సి వస్తుంది. బహుశా దీనికి విరుగు డుగా భారత్‌–యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్‌ – ఇజ్రాయెల్‌ – జపాన్‌ కూటమి అవతరించినా ఆశ్చర్యపోనవసరం లేదు. గ్రేటర్‌ ఇజ్రాయెల్లో భాగంగా నైలు నది నుండి యూఫ్రటీస్‌ నది వరకు లేదా, కనీసం జోర్డాన్‌ నది నుండి మద్యధరా సముద్రం వరకు ఇజ్రాయెల్‌ విస్తరణకు పూనుకుంటే గల్ఫ్‌ యుద్ధక్షేత్రం మరింత విస్తరిస్తుంది. ఇరాన్‌పై అమెరికా ఆర్థిక యుద్ధాన్ని తీవ్ర తరం చేస్తే నష్టపోయే చైనా... ఇరాన్‌కు ప్రత్యక్షంగా మద్దతు తెలప వచ్చు. దీంతో ఇరాన్‌... ఐరోపా దేశాలపై దాడులు చేయవచ్చు. ఇదే అదనుగా రష్యా ఇతర ఐరోపా దేశాలపై (ముఖ్యంగా బాల్టిక్‌ దేశాలపై) దాడులు చేసి ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధాన్ని విస్తరించవచ్చు. శత్రువును నిలువరించటానికి ఇదే అనువైన సమయంగా భావించి తైవాన్‌ను చైనా స్వాధీనం చేసుకోవటానికి ఉపక్రమించవచ్చు. రష్యా, చైనాలకు మద్దతుగా దక్షిణ కొరియాపై ఉత్తర కొరియా దాడి ప్రారంభించవచ్చు. ఇదే అదనుగా పాక్‌–చైనా కలిపి భారత్‌పై దాడి చేయవచ్చు. ఇది మూడవ ప్రపంచ యుద్ధానికి దారితీయవచ్చు. అయితే మూడవ ప్రపంచ యుద్ధం... దేశాలను, భూభాగాలను ఆక్రమించుకోవటానికి కాకుండా శత్రుదేశాల సామర్థ్యాన్ని ధ్వంసం చేసే దిశగా ఉంటుంది. నగరాలు, పౌరులు లక్ష్యంగా ఉండదు. రేవుల దిగ్బంధనం, రవాణా మార్గాల దిగ్బంధనం, ఆర్థిక విధ్వంసం, సైబర్, అంతరిక్ష దాడులు, ప్రాక్సీ వార్‌ఫేర్‌ రూపంలో ఉండవచ్చు. గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

2026 ఆగస్టు 11న లోక్‌సభలో కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ ఒక లెక్క చెప్పింది: 2023 నుండి 2026 మధ్య దేశవ్యాప్తంగా 23 రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల నుండి సేకరించిన 70,652 పండ్లు, కూరగాయల నమూనా లను పరీక్షించారు. వాటిలో 2,223 నమూనాల్లో, అంటే 3.15 శాతంలో పురుగుమందుల అవశేషాలు భారత ఆహార భద్రత, ప్రమాణాల సంస్థ (ఎఫ్‌ఎస్‌ఎస్‌ఏఐ) నిర్ణయించిన గరిష్ఠ అవశేష పరిమితి (ఎంఆర్‌ఎల్‌– మ్యాగ్జిమమ్‌ రెసిడ్యూ లిమిట్‌) కంటే ఎక్కువగా కనిపించాయి. జాతీయ సగటుగా చూస్తే ఇది చిన్న సంఖ్యే. కానీ తెలుగు రాష్ట్రాల దగ్గరకు వచ్చేసరికి పరిస్థితి వేరు.తెలుగు రాష్ట్రాలు ఆందోళనకరంతెలంగాణలో 8,198 నమూనాల్లో 486 నమూనాలు, అంటే 5.93 శాతం (జాతీయ స్థాయిలో మూడో స్థానం) పరిమితి దాటాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2,104 నమూనాల్లో 134, అంటే 6.37 శాతం (జాతీయ స్థాయిలో రెండో స్థానం) పరిమితి దాటాయి. రెండూ దేశ సగటు కంటే దాదాపు రెట్టింపు. మరో విధంగా చెప్పాలంటే, దేశంలో పరిమితి దాటిన మొత్తం నమూనాల్లో దాదాపు 28 శాతం ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుండే వచ్చాయి. కానీ పరీక్షించిన మొత్తం నమూనాల్లో ఈ రెండు రాష్ట్రాల వాటా 15 శాతమే. 2004–2010 మధ్యలో ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో సగానికి పైగా తగ్గిన పురుగు మందుల వినియోగం అ తర్వాత విపరీతంగా పెరిగింది అని అర్థం అవుతోంది. వినియోగంతో పాటు అవశేషాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. మోతాదుకి మించి అవశేషాలు ఉండ టాన్ని వినియోగదారులుగా మనం ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి? ఎంఆర్‌ఎల్‌ అంటే ‘సురక్షితం – అసురక్షితం’ అనే గీత కాదు. ఇక్కడో ముఖ్యమైన అపార్థం ఉంది. ఎంఆర్‌ఎల్‌ అనేది ఆరోగ్య కోణంలో ‘ఇంతకు మించితే విషం’ అనే గీత కాదు. సిఫారసు చేసిన పంటపై, సిఫారసు చేసిన మోతాదులో, సిఫారసు చేసినన్నిసార్లు మాత్రమే పిచికారీ చేసి, కోతకు ముందు నిర్ణీత విరామం పాటించి నప్పుడు పంటలో మిగిలే గరిష్ఠ అవశేషం అది. అంటే అది ముఖ్యంగా ‘మందును సరిగ్గా వాడారా?’ అని చెప్పే కొలమానం. అయితే ఇక్కడ రెండు ‘నిజాలను’ గుర్తించాలి. 1. ఎంఆర్‌ఎల్‌ దాటిందంటే ఆ కూరగాయ తినగానే హాని జరుగుతుందని కాదు. ఈ పరిమితులను చాలా కింది స్థాయిలో పెడతారు. 2. ఎంఆర్‌ఎల్‌ లోపల ఉందంటే సురక్షితమని కూడా కాదు.పంట వేరు, భోజనం వేరు ప్రయోగశాల టమాటాను విడిగా, మిర్చిని విడిగా పరీక్షిస్తుంది. కానీ ఇంట్లో మనిషి టమాటా, మిర్చి, ఆకుకూర, బియ్యం, పప్పు, పండ్లు– అన్నీ కలిపి తింటాడు. ప్రతీ పదార్థం దాని సొంత ఎంఆర్‌ఎల్‌ లోపలే ఉండవచ్చు. కానీ ఒకే మందు నాలుగైదు పదార్థాల ద్వారా శరీరంలోకి వెళ్ళవచ్చు. ప్రపంచంలో ఇందుకోసం రెండు కొలమానాలు ఉన్నాయి. మొదటిది ఏడీఐ (యాక్సెప్టబుల్‌ డెయిలీ ఇన్‌టేక్‌)– కిలో శరీర బరు వుకు, రోజుకు, జీవితాంతం తీసుకున్నా ఇబ్బంది లేని మోతాదు. రెండోది ఏఆర్‌ఎఫ్‌డీ (అక్యూట్‌ రిఫరెన్స్‌ డోస్‌)– ఒక్క పూటలో లేదా ఒక్క రోజులో తీసుకోదగిన మోతాదు. రెండూ శరీర బరువుకు అనుగుణంగా లెక్కగట్టేవి. అందుకే అదే కూర 60 కిలోల బరువున్న పెద్దవాడికంటే 15 కిలోల పిల్లవాడికి ఎక్కువ ప్రమాదం అవుతుంది. ఒకే నమూనాలో రెండు, మూడు, నాలుగు రకాల మందుల అవశేషాలు కనిపించడం అసాధారణం కాదు. ప్రతీ మందూ దాని సొంత పరిమితి లోపలే ఉండవచ్చు. కానీ ఒకే రకమైన ప్రభావం చూపే మందులు కలిసినప్పుడు మొత్తం ప్రభావం ఎంత అనేది వేరే ప్రశ్న. యూరప్‌ ఆహార భద్రతా సంస్థ (ఈఎఫ్‌ఎస్‌ఏ) ఈ దిశగా పని మొదలుపెట్టింది. మనం కనీసం ఏ నమూనాలో ఎన్ని మందులు కలిసి ఉన్నాయో నమోదు చేసి, ప్రచురించడం నుండి మొదలుపెట్టాలి.ఎంఆర్‌ఎల్‌ దాటడం అనేది కేవలం ప్రయోగశాల ఫలితం కాదు– అది పొలంలో జరిగిన దాని సంకేతం. కారణాలు రైతులకు కొత్తవేమీ కాదు: ఆ పంటకు అనుమతి లేని మందు వాడకం,లేబుల్‌ కంటే ఎక్కువ మోతాదు, అవసరం లేకుండా మళ్ళీ మళ్ళీ పిచికారీ, మూడు నాలుగు మందుల అనవసర మిశ్రమాలు, పురుగు కనిపించకపోయినా క్యాలెండర్‌ ప్రకారం పిచికారీ, పంట కోత విరామం పాటించకపోవడం, పిచికారీ చేసిన వెంటనే కోయడం. మిర్చి, టమాటా, బెండ, వంకాయ, ద్రాక్ష– తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఎక్కువగా సాగేవి, ఎక్కువ పిచికారీలు అవసరమయ్యేవి. అయితే గణాంకాల నుండి కారణం ఏదని నేరుగా చెప్పలేం. అది పొలాల్లో విచారణ చేసినప్పుడే తెలుస్తుంది.ఒక సంగతి: ఈ పట్టికను రాష్ట్రాల ర్యాంకింగ్‌గా చదవకూడదు. ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో పరీక్షించినవి 29 నమూనాలే; ఒక్కటీ పరిమితి దాట లేదు. అయినా అక్కడ సమస్య లేదని అర్థం కాదు. ఎక్కడ సేకరించారు, ఏ పంటలు, ఏ కాలంలో, ఎన్ని మందుల కోసం చూశారు– ఇవన్నీ సంఖ్యను మార్చేస్తాయి.కూరగాయలు మానేయకండి!చివరగా ఒక ముఖ్యమైన మాట: ఈ కథనం చదివి కూర గాయలు, పండ్లు తినడం తగ్గించవద్దు. ఐసీఎంఆర్‌– జాతీయ పోషకాహార సంస్థ రోజుకు 400 గ్రాముల కూరగాయలు, 100 గ్రాముల పండ్లు తినాలని సిఫారసు చేస్తోంది. మనం అంతకంటే చాలా తక్కువ తింటున్నాం. కూరగాయలు తక్కువ తినడం వల్ల కలిగే గుండె, మధుమేహ, క్యాన్సర్‌ ముప్పు... అవశేషాల ముప్పు కంటే చాలా పెద్దది. కడగడం, తొక్క తీయడం, వండటం వంటివి అవశేషాలను గణనీయంగా తగ్గిస్తాయి. కానీ మొత్తం బాధ్యతను వినియోగ దారుడిపై నెట్టడం సరైనది కాదు. అవశేషం పుట్టేది ఇంట్లో కాదు, పొలంలో. అందుకే పరిష్కారం అక్కడే జరగాలి. పురుగుమందుల అవసరం తగ్గించడమే సమస్యకు అసలైన పరిష్కారం. ఎర పంటలు వేయడం, ఫెరమోన్‌ ట్రాప్‌లు పెట్టడం, మిత్రపురుగుల పరిరక్షణ, పంట వైవిధ్యం, ఆర్థిక నష్టస్థాయి దాటినప్పుడే చర్య తీసుకోవడం, రైతు క్షేత్ర పాఠశాలల ఏర్పాటు వంటివి అవసరం. తెలుగు రాష్ట్రాలకు ఈ అనుభవం ఇప్పటికే ఉంది.డా‘‘ జి.వి.రామాంజనేయులువ్యాసకర్త వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త,‘సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం’ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టర్‌

1768 ఆగస్టులో ఇంగ్లాండ్‌ నుంచి ఎండీవర్‌ అనే చిన్న నౌక సముద్రంలోకి బయలుదేరింది. దానికి నాయకత్వం వహించిన కెప్టెన్‌ జేమ్స్‌ కుక్‌కు సముద్రాలను కొలవాలి, తెలియని భూభాగా లను పటాల్లో నమోదు చేయాలి. కుక్‌ 1728లో వ్యవసాయ కూలీ కుటుంబంలో జన్మించాడు. చిన్న వయసులోనే వ్యాపార నౌకల్లో పనిచేస్తూ సముద్ర ప్రయాణం నేర్చుకున్నాడు. బ్రిటిష్‌ నౌకాదళంలో చేరి కెనడాలోని సెయింట్‌ లారెన్స్‌ నది, న్యూఫౌండ్‌లాండ్‌ తీరాన్ని సర్వే చేయడం ద్వారా మ్యాపుల తయారీలో నైపుణ్యాన్ని చాటాడు. 18వ శతాబ్దంలో భూమి నుంచి సూర్యుడి దూరం ఎంత అనే ప్రశ్న ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలను వేధించేది. 1769లో జరిగే వీనస్‌ ట్రాన్సిట్‌ను ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి పరిశీలించడం ద్వారా ఈ దూరాన్ని అంచనా వేయాలని భావించారు. అందుకే ఎండీవర్‌లో శాస్త్రీయ పరికరాలతో ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలూ బయలుదేరారు. యువ ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్‌ బ్యాంక్స్, స్వీడిష్‌ వృక్షశాస్త్రవేత్త డానియల్‌ సోలాండర్‌ కూడా ఈ యాత్రలో భాగం అయ్యారు.ఎండీవర్‌ యాత్ర అధికారికంగా తాహితీలో శుక్రగ్రహం సూర్యుడి ముందు నుంచి దాటుతున్నట్లు కనిపించే వీనస్‌ ట్రాన్సిట్‌ను పరిశీలించడానికి బయలుదేరింది. కానీ కుక్‌కు మరో రహస్య ఆదేశం కూడా ఉంది: తెలియని దక్షిణ భూభాగం– టెర్రా ఆస్ట్రాలిస్ ఇన్‌ కాగ్నిటా– ఉందా లేదా పరిశీలించాలి; కనిపిస్తే బ్రిటన్‌ తరఫున దానిపై హక్కు ప్రకటించే అవకాశాన్ని పరిశీలించాలి. ఫలితంగా రాయల్‌ సొసైటీ పరిశోధన, బ్రిటిష్‌ అడ్మిరాల్టీ వ్యూహం ఒకే నౌకలో ప్రయాణించాయి.1769 జూన్‌ 3న తాహితీలో అంతరిక్షంలో వీనస్‌ ట్రాన్సిట్‌ను పరిశీలించారు. తరువాత కుక్‌ న్యూజిలాండ్‌కు చేరుకుని దాని తీరప్రాంతాన్ని శాస్త్రీయంగా సర్వే చేశాడు. న్యూజిలాండ్‌ ఒక భారీ దక్షిణ ఖండంలో భాగం కాదని స్పష్టం చేయడంలో అతని మ్యాపులు కీలకమయ్యాయి. 1770 నాటికి కుక్‌ ఆస్ట్రేలియా తూర్పు తీరానికి చేరుకుని దానిని మ్యాపుల్లో నమోదు చేశాడు. బోటనీ బేలో బ్యాంక్స్, సోలాండర్‌ వివిధ మొక్కల నమూనాలను సేకరించారు. గ్రేట్‌ బ్యారియర్‌ రీఫ్‌ వద్ద ఎండీవర్‌ ప్రమాదంలో పడినా నౌకను మరమ్మతు చేసి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు. తుదకు 1771లో ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి చేరుకున్నారు.కుక్‌ ఆస్ట్రేలియాను కనిపెట్టలేదు!అయితే కుక్‌ ఆస్ట్రేలియాను ‘కనుగొన్నాడు’ అని చెప్పడం తప్పుదారి పట్టించే మాట. ఆ ఖండంలో వేల సంవత్సరాలుగా ఆదివాసీ సమాజాలు నివసిస్తున్నాయి. కుక్‌ చేసింది కేవలం ఆస్ట్రేలియా తూర్పు తీరాన్ని... యూరోపియన్‌ నౌకాయానాన్ని సులభతరం చేస్తూ ఓ పద్ధతి ప్రకారం మ్యాప్‌ చేయడం, బ్రిటిష్‌ సింహాసనం తరఫున హక్కు ప్రకటించడం మాత్రమే.ఇదీ చ‌ద‌వండి: జ‌పాన్ అణ్వ‌స్త్ర డైల‌మాబ్యాంక్స్, సోలాండర్‌ సేకరించిన మొక్కల నమూనాలు యూరోపియన్‌ శాస్త్ర ప్రపంచానికి కొత్త ప్రకృతి వైవిధ్యాన్ని పరిచయం చేశాయి. ఆ కాలంలో సముద్రంపై పయనించే యాత్రికులు స్కర్వీ వ్యాధితో చనిపోతూ ఉండేవారు. కుక్‌ యాత్రలో స్కర్వీ నివారణకు తగిన చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆహారంపై శ్రద్ధ పెట్టారు. అతడి సముద్రయానం సముద్ర నావిగేషన్‌ను మరింత కచ్చితంగా చేసింది. అదే సమయంలో సైన్స్, మ్యాపింగ్, అన్వేషణలు సామ్రాజ్య విస్తరణకు కూడా ఉపయోగపడ్డాయి.అందుకే కుక్‌ను దేవుడిలా పొగడటం సరైంది కాదు, అలాగే అతడిని కేవలం వలసవాద ప్రతినిధిగా కొట్టిపారేయడం కూడా సరికాదు. అతను తన కాలంలోని సైన్స్, నౌకాయానం, సామ్రాజ్యవాద రాజకీయాలు కలిసిన ప్రపంచానికి ప్రతినిధి. శాస్త్రం, సాంకేతికత, పరిశీలన, పటాల తయారీ, వివిధ రంగాల నిపుణుల సహకారం కలిసినప్పుడే ఒక యాత్ర విజ్ఞానయుతంగా మారుతుంది అని కుక్‌ ప్రయాణం నిరూపించింది. ఆనాడు కుక్‌ తన బృందంలో వివిధ రంగాల నిపుణులను చేర్చుకున్న పద్ధతినే ఇప్పుడు అంతరిక్ష యాత్రలకు వెళ్లే బృందాల్లోనూ అనుసరించడం గమనార్హం. ఎడిటోరియల్ టీమ్‌

రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వ్యవసాయాన్ని బతికిస్తున్న కౌలురైతుల బతుకులు దుర్భరమవుతున్నాయి. సొంతగా భూమి సాగుచేసే రైతు కన్నా ఇతరుల భూమి కౌలుకు తీసుకొని సాగుచేస్తున్న రైతు మరిన్ని కష్టాల్లో కూరుకుపోతున్నాడు. ప్రభుత్వ పథకాలు, విత్తన–ఎరువుల సబ్సిడీలు, బ్యాంకు రుణాలు, నష్టపరిహారాలు, రుణమాఫీలు, మద్దతు ధర, బోనస్‌.... ఇటువంటివేవీ నేరుగా కౌలురైతులకు అందటం లేదు. ఎన్నికల హామీలతో ఊదరగొట్టి గద్దెనెక్కిన పార్టీలు, కౌలు రైతాంగానికిచ్చిన మాట తప్పిన ఫలితమే ఈ దుఃస్థితి!పెద్ద ఎత్తున ప్రజాధనం వెచ్చించి వ్యవసాయానికి మద్దతుగా నిర్వహిస్తున్న ప్రభుత్వ వివిధ పథకాల లబ్ధి కౌలురైతులకు అందడం లేదు. నిజానికి క్షేత్రంలో ఉండి, పెట్టుబడి పెట్టి, పరి స్థితుల్ని ఎదుర్కొని సాగుచేసేది కౌలు రైతు. కానీ, వారిని గుర్తించి, ఆ మేరకు ప్రయోజనాలు కల్పించడానికి ప్రభుత్వాలు జంకుతున్నాయి. తెలంగాణ, ఏపీ రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ అదే పరిస్థితి! అన్ని బాధలూ వారివే! సర్కారు లెక్కల ప్రకారం తెలంగాణలో కోటిన్నర ఎకరాల వ్యవసాయ భూమి సాగులో ఉంది. చిన్న, మధ్యతరహా, పెద్ద...అంతా కలిపి సుమారు 70 లక్షల మంది రైతులుగా నమోదై పట్టాదారు పాస్‌ పుస్తకాలు పొంది ఉన్నారు. వారంతా రైతు భరోసా (ఇదివరకటి రైతుబంధు) లబ్ధిదారులు. అందులోనే కొందరు, తమ భూమికి తోడు ఇతరుల భూమి తీసుకొని కౌలు చేస్తున్నారు. మరికొందరు, సొంత భూమే లేకున్నా ఇతరుల భూమి కౌలుకు చేస్తున్నారు. తెలంగాణలో 36 శాతం మంది కౌలురైతులున్నట్టు 2022లో ‘రైతు స్వరాజ్య వేదిక’ (ఆరెస్వీ) జరిపిన సర్వే లెక్కలు చెబుతున్నాయి. సబ్సిడీ విత్తనాలు, సబ్సిడీ ఎరువులు, పంట రుణాలు, రుణమాఫీ లబ్ధి, రైతు భరోసా, పంట బీమా/పంట నష్ట పరిహారం, మద్దతు ధర, అదనపు బోనస్‌... ఇటువంటి ప్రయో జనం ఏదీ నేరుగా కౌలురైతుకు అందటం లేదు. ప్రభుత్వం, అనుబంధ విభాగాలు వ్యవసాయ రంగంలో ఆధు నిక సాంకేతికతను వినియోగించడం మొదలెట్టాక ‘యాప్‌’లతో భూయజమానుల మొబైల్, పాస్‌పుస్తకాలు లింక్‌ చేయడం, ‘ఓటీపీ’లు వారికే రావడం, ఎరువుల సమాచారమైనా, ధాన్యం విక్రయ వివరాలైనా నేరుగా వారి మొబైల్‌కు, బ్యాంకు ఖాతాలకే చేరుతోంది. కౌలు డబ్బు, పెట్టుబడి వ్యయం పెరిగి, మద్దతు ధర కూడా లభించక కౌలురైతు రెండింతలు నష్టపోతున్నాడు. ప్రభుత్వ సహాయమూ అందక మూడు రకాల భారం మోయాల్సివస్తోంది.కష్టాన్ని కళ్లకు కడుతున్న సర్వేలుతెలంగాణ గ్రామీణ జనాభాలో దాదాపు సగం మందికి సెంటు భూమి కూడా లేదు. ముఖ్యంగా వెనుకబడిన, దళిత, మైనారిటీ, గిరిజన వర్గాలవారిలో అత్యధికులకు భూమి లేదు, ఉన్నా ఒకటీ, అర ఎకరాలు మాత్రమే! ఇటీవల ‘కౌలురైతుల గుర్తింపు సాధన కమిటి’ వారు కూడా తెలంగాణలో సర్వే నిర్వహించారు. 22 జిల్లాలు, 47 మండలాలు, 57 గ్రామాల్లోని 1,836 మంది కౌలు రైతులను ‘ప్రాతినిధ్య నమూనా’లుగా ఎంపిక చేశారు. ప్రధానంగా వ్యక్తి గత ఇంటర్వ్యూ పద్ధతిలో సమాచారం రాబట్టారు. ఏపీలో ‘ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కౌలురైతుల సంఘం’తో కలిసి ‘పీపుల్స్‌ పల్స్‌’ సర్వే నిర్వహించింది. మొత్తం 26 జిల్లాల్లో జిల్లాకు సగటున 100 నుంచి 125 ‘నమూనా’ల చొప్పున మొత్తం 3000 శాంపిల్స్‌తో నెల రోజుల పాటు ఈ సర్వే జరిగింది. కౌలురైతులకు ఏపీలో అరకొరగా గుర్తింపుకార్డు లిచ్చారు. 12.3 శాతం మంది తమకు లభించాయని చెబితే, కార్డు లేవీ అందలేదని 87.7 శాతం మంది వెల్లడించారు. 70 శాతం మంది బీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ సామాజికవర్గాల వారే ఏపీలో కౌలురైతులు. విత్తనాలు, ఎరువులు, పురుగు మందులు, కూలీరేట్లు, యంత్రాల అద్దెలు అసాధారణంగా పెరిగాయని 67.2 శాతం రైతులు చెబితే, కౌలు డబ్బు/ధాన్యం పెరగటం వల్ల ఇబ్బందులని 12.5 శాతం మంది, గిట్టుబాటు ధరలు లేక కష్టాలు పెరిగాయిని 10.8 శాతం మంది, అధిక వడ్డీల ప్రయి వేటు అప్పుల భారమనీ, మార్కెట్‌ సమస్యలనీ మరో పది శాతం మంది చెప్పారు. కొన్ని చోట్ల కౌలు రేట్లు యేటా ఎకరాకు 53 వేల రూపాయల వరకు చేరాయని, సగటున 14,936గా చెల్లిస్తున్నామని తెలంగాణ కౌలురైతులు చెప్పారు. చిన్న కమతాల్లో కౌలు గిట్టుబాటు కాక ఎక్కువ ఎకరాల్లో కౌలు చేయాల్సి వస్తోందని, ఇదివరకు సగటున రైతుకు 5 ఎకరాలున్న కౌలుసాగు ఇప్పుడు 6.7 ఎకరాలకు పెరిగిందని వారంటున్నారు. 5కు పైగా ఎకరాలు కౌలుసాగు చేస్తున్న రైతుల సంఖ్య 31 నుంచి 42 శాతానికి పెరిగింది. మాట తప్పిన ‘రాజకీయాలు’కౌలురైతులకు గుర్తింపు కార్డులిచ్చి, అన్ని సంక్షేమ పథకాలతో పాటు బీమాను వారికే వర్తింపజేస్తామని ఏపీలో తెలుగుదేశం నేతృత్వంలోని కూటమి ‘ప్రజాగళం’ పేరిట ప్రకటించిన ఎన్నికల మాని ఫెస్టోలో చెప్పింది. అధికారంలోకి వచ్చాక ఏడాదిలోపు కౌలు రైతు లకు ప్రత్యేకచట్టం తెస్తామన్న మాట కూడా గాలికిపోయింది. కూటమి భాగస్వామి, ఉపముఖ్యమంత్రి పవన్‌ కల్యాణ్‌ (జనసేన) ఎన్నికల ముందు ఉత్తర కోస్తా, మధ్య కోస్తా, రాయలసీమ... ఎక్కడి కక్కడ కౌలురైతుల సమావేశాలు పెట్టి, వారికి ఆర్థిక సహాయం అందించి నానా హడావుడి చేశారు. ఇప్పుడు కిమ్మనటం లేదు. తెలంగాణ ఏర్పడ్డాక పదేళ్లు పాలించిన బీఆర్‌ఎస్‌ ప్రభుత్వం కౌలురైతుల పట్ల కక్ష కట్టినట్టే వ్యవహరించింది. 2016 వరకు తెలంగాణలోని రెవెన్యూ రికార్డుల్లో ప్రతిసీజన్‌ భూయజమానితో పాటు వాస్తవ సాగులో ఉన్న (కౌలు రైతు) పేరు విడిగా నమోదు చేసే అవకాశం ఉండేది. అలా నమోదు కోసం ఉన్న సాగు కాలమ్‌ను 2017లో ఒక చట్ట సవరణ ద్వారా తొలగించింది. కౌలురైతుల్ని గుర్తించడానికి, వారికి గుర్తింపు కార్డుల ద్వారా ఎంతోకొంత ప్రయో జనం కల్పించడానికి వీలు కల్పించే ‘భూ అధీకృత సాగుదారుల చట్టం–2011’ అమలును 2015 నుంచి దాదాపు నిలిపివేశారు. 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల ముందు, నాటి పీసీసీ అధ్యక్షుడిగా ఉన్న ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి ‘2023 సెప్టెంబర్‌’లో కౌలురైతు లకు బహిరంగ లేఖ రాస్తూ, బీఆర్‌ఎస్‌ ప్రభుత్వ హయాంలో కౌలు రైతులకు అన్యాయం జరిగిందనీ, తాము అధికారంలోకి రాగానే 2011 చట్టాన్ని అమలు చేయడమే కాకుండా అన్ని ప్రభుత్వ పథ కాలు వారికి వర్తించేలా చర్యలు తీసుకుంటామనీ పేర్కొన్నారు. గద్దెనెక్కి రెండున్నరేళ్లు దాటినా నేటికి అతీగతీ లేదు. ఏ రకంగా చూసినా కౌలురైతు రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ నష్టపోతున్నాడు. రెండింతల కష్టాల కావడి మోస్తున్నాడు.దిలీప్‌ రెడ్డివ్యాసకర్త పొలిటికల్‌ ఎనలిస్ట్,పీపుల్స్‌ పల్స్‌ రిసెర్చి సంస్థ డైరెక్టర్‌

కొన్ని విషయాలు వినేందుకు విచిత్రంగా తోస్తాయి. ప్రపంచంలో అణ్వస్త్రాలంటూ తయారైన తర్వాత వాటి దాడికి 1945లో మొట్టమొదట గురైన దేశం జపాన్‌. అప్పటినుంచి 81 సంవత్సరాలు గడిచినా మరెవరూ ఎవరిపై ఆ దాడులు చేయ లేదు. అనగా ఆ ఊహాతీత వినాశనానికి గురైన ఏకైక దేశం జపాన్‌. ఆ దుష్ఫలితాలను వారు ఇప్పటికీ అనుభవిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ అక్కడ ఇటీవల తాము కూడా అణ్వాయుధాలు తయారు చేయాలా, లేదా కనీసం తమ దేశంలో అణ్వస్త్ర స్థావరాల ఏర్పాటుకు అనుమతించాలా అనే చర్చ జరుగుతున్నది.ఇప్పటికే వ్యతిరేకతే1945 ఆగస్టు నెలలో హిరోషిమా, నాగసాకి నగరాలపై అమెరికా అణ్వస్త్రాలను ప్రయోగించింది. ఆ సందర్భంగా ఆ రెండు నగరాలలో అక్కడి మునిసిపల్‌ కార్పొరేషన్ల ఆధ్వర్యాన ప్రతి సంవ త్సరం విస్తృత స్థాయిలో సంతాప సభలు జరిగినట్లే ఈసారి కూడా 81వ సంవత్సర సభలు జరిగాయి. మునిసిపల్‌ మేయర్ల అధ్యక్షతన జరిగిన ఆ కార్యక్రమాలలో ప్రధానమంత్రి సనాయే తకాయిచీ కూడా సభికులలో ఒకరిగా కూర్చుని పాల్గొన్నారు. అణ్వస్త్రాలకు వ్యతిరేకంగా రెండు నగరాల మేయర్లు ఉద్వేగపూరితంగా ప్రసంగించారు. జపాన్‌ నగరాలన్నిటా భారీ ప్రదర్శనలు జరిగాయి. దేశ వ్యాప్తంగా జరిగిన వేర్వేరు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలలో సగటున 70 శాతానికి పైగా ప్రజలు అణ్వస్త్రాలకు వ్యతిరేకంగా ఓటు చేయగా, మరొక 10 శాతం వరకు తటస్థంగా ఉండిపోయారు.దీనంతటి మధ్య గమనించదగినదేమంటే, 1971 నాటి అణ్వస్త్ర విధానాన్ని తీవ్ర మితవాద తకాయిచీ ప్రభుత్వం అధికారికంగానైతే ఏమీ మార్చలేదు. కానీ దానిని సవరించాలంటూ జరుగుతున్న చర్చను అనధికారికంగా ప్రోత్సహిస్తున్నది. అప్పటి విధానం ప్రకారం జపాన్‌ స్వయంగా అణ్వాయుధాలను తయారు చేయ రాదు, ఇతర దేశాల నుంచి స్వీకరించి నిల్వ చేయరాదు, ఇతరులు తమ అణ్వాస్త్రాలను జపాన్‌ భూభాగంపై మోహరించేందుకు అంగీ కరించరాదు. ఇపుడు జరుగుతున్న చర్చ ఇందులో మొదటి రెండు నిబంధనలు యథాతథంగా కొనసాగాలనీ, మూడవ దానిని మాత్రం సడలించాలనే ధోరణిలో సాగుతున్నది. అనగా జపాన్‌లో ఇతర దేశాల అణుస్థావరాలకు అవకాశం ఇవ్వటం. ఇతర దేశాల న్నవి తమపై 1945లో అణుదాడి చేసిన అమెరికాయే అవుతుందని వేరే చెప్పనక్కర లేదు. రెండు దేశాల మధ్య ఇప్పటికే పూర్తిస్థాయి రక్షణ ఒప్పందం ఉంది. జపాన్‌కు అణ్వస్త్ర స్థాయి రక్షణ కల్పించటం అందులోని అంశాలలో ఒకటి. జపాన్‌లోని ఒకినావా దీవిపై గల విస్తారమైన రక్షణ స్థావరాలు గాక దేశవ్యాప్తంగా 80కి పైగా సైనిక సదుపాయాలున్నాయి. పసిఫిక్‌ ప్రాంతంలో ఇరువురి ప్రయోజ నాలు, వ్యూహాలు ఒకటే. ఇటువంటి రక్షణ ఏర్పాట్లు ఉన్నపుడు, జపాన్‌కు స్వయంగా అణ్వస్త్రాలు ఉత్పత్తి చేసుకోవలసిన అవసరం ఏమిటి? లేదా ఇతరుల అణ్వస్త్ర స్థావరాలకు చోటివ్వటం ఏమిటి?మారుతున్న అమెరికా వైఖరిమొదట ఒక మాటగా అనుకోవాలంటే, పసిఫిక్‌ ప్రాంతంలో అమెరికా వ్యూహాలు మారు తున్నాయనే అంచనా. చైనాను ప్రపంచంలో తమ పోటీదారు, పసిఫిక్‌ ప్రాంతంలో తమకు సవాలు అంటూ వచ్చిన అమెరికా, ఇటీవల జి–2 ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ పద్ధతిలో వారితో సహకారానికి సిద్ధ పడటం. ఇదే సంవత్సరం ఆరంభంలో ‘ఇండో–పసిఫిక్‌ వ్యూహ పత్రం’ ప్రకటించిన ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం, పసిఫిక్‌ నుంచి ఉపసంహరించుకున్నట్లయితే ప్రకటించలేదుగానీ (ఆ పని ఎన్నటికీ చేయరు), ఆ ప్రాంతంలోని తమ మిత్ర దేశాలు ఇక నుంచి తమ రక్షణ భారాన్ని చాలావరకు తామే మోయాలని స్పష్టం చేసింది. ఇదిగాక, దక్షిణ కొరియాను ఉపేక్షించి ఉత్తర కొరియాతో మైత్రికి ప్రయత్నించటం, జపాన్‌పై రకరకాల ఒత్తిడులు సృష్టించటం వంటివి జరుగుతున్నాయి.ట్రంప్‌ ఇదే విధంగా ఇచ్చిన స్పష్టతలతో యూరప్‌పై ఒత్తిడులు పెరిగినట్లు, పసిఫిక్‌ ప్రాంతంలోనూ అదే జరుగుతున్నది. దానితో ఇదే సంవత్సరం నుంచి అందరూ రక్షణ బడ్జెట్లు పెంచుతున్నారు. ఇతర దేశాలతో రక్షణ ఒప్పందాలు చేసుకుంటున్నారు. ఇది ప్రధా నంగా చైనా, రష్యా, ఉత్తర కొరియాలతో ముప్పు ఉందనుకునే దేశాల నుంచి కనిపిస్తున్నది. గమనించదగినదేమంటే దీనంతటికి ప్రత్యేకమైన చొరవ తీసుకుంటూ తీవ్రస్థాయిలో మాట్లాడుతున్నది జపాన్‌ ప్రభుత్వం. చైనాతో దక్షిణ చైనా సముద్ర ప్రాంతంలో సరిహద్దు వివాదాలు మరికొన్ని దేశాలకు కూడా చిరకాలంగా ఉన్నాయి. అదే విధంగా ఆ సముద్ర ప్రాంతం నుంచి స్వేచ్ఛా నౌకా యాన సమస్యలు. కానీ అక్కడినుంచి పూర్తిగా తూర్పున గల న్యూజిలాండ్, ఆస్ట్రేలియాల వరకు ఏదో ఒక మేరకు సామరస్యత చూపుతూ ఆర్థిక సంబంధాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తుండగా, జపాన్‌ నుంచి భిన్న ధోరణి కనిపిస్తున్నది.తైవాన్‌పై వైఖరిలో దూకుడునిరుడు అక్టోబర్‌లో ప్రధానిగా ఎన్నికైన తకాయిచీ నవంబర్‌లో పార్లమెంట్‌లో మాట్లాడుతూ, ఒకవేళ చైనా సైన్యం తైవాన్‌ను ఆక్ర మించుకొనజూసినట్లయితే, అందువల్ల జపాన్‌ ఉనికికి ప్రమాదం వాటిల్లగలదు గనుక తాము కూడా ఆ యుద్ధంలో పాల్గొనవలసి రావచ్చునని అన్నారు. దానితో ఒక్కసారిగా పరిస్థితి వికటించింది. ఆ ప్రకటనలోని ప్రమాదాన్ని గుర్తించిన ట్రంప్‌ హెచ్చరించిన మీదట తకాయిచీ మౌనం వహించటమైతే చేశారుగానీ, చైనా డిమాండ్‌ చేసినట్లు తన ప్రకటనను ఉపసంహరించుకోలేదు. అంతర్జాతీయ చట్టాల ప్రకారం తైవాన్‌ చైనాలో అంతర్భాగ మని ఐక్యరాజ్యసమితితో పాటు అత్యధిక దేశాలు గుర్తిస్తున్నాయి. వాటిలో జపాన్‌ కూడా ఉంది. తైవాన్‌ చైనాలో శాంతియుతంగా విలీనమవుతుందా, బలప్రయోగం ద్వారానా అన్నది వేరే విషయం. కానీ అసలు ఆ విలీనం విషయంలో జపాన్‌కుగానీ, మరొకరికిగానీ పాత్ర ఎట్లా ఉంటుంది? ఒకవేళ ఆ విలీనం సైనికంగా జరిగినా తైవాన్‌ నుంచి 100 కిలోమీటర్లకు పైగా దూరంలో గల జపాన్‌ ఉనికికి ముప్పు కలగడమేమిటి? విలీనాలు శాంతియుతంగా జరగాలని కోరటానికీ, ఇటువంటి వైఖరి తీసుకోవటానికీ తేడా ఉంటుంది. అందుకు కారణం తకాయిచీ పూర్తి కన్సర్వేటివ్‌ కావటంతోపాటు, తైవాన్‌ కొంతకాలం తమ ఆక్రమణలో ఉండటం, అమెరికా వ్యూహంలో భాగం కావటమనే అభిప్రాయం ఉంది.సమస్య ఈ విధంగా మొదలై ఇపుడు జపాన్‌ అణ్వస్త్రాల గురించి ఆలోచించే వరకు వచ్చింది. తైవాన్, చైనా ఒకటేనని స్వయంగా తైవాన్‌ కూడా సూత్ర రీత్యా అంగీకరించటం మరొక విశేషం. తమకు స్వాతంత్య్రం కావాలనే వర్గం ఒకటి అక్కడ ఉన్నా, వద్దనే వర్గం కూడా ఉంది. ఎప్పటికైనా, ఏదో విధంగా విలీనం చేసు కోగలమని చైనా కృతనిశ్చయంతో చెప్తున్నది. ట్రంప్‌ ఈ సంవత్సరం మే నెలలో చైనాకు వెళ్లినపుడు తనకు ఆ మాట అర్థమైనట్లే రాజీ ధోరణిలో వ్యాఖ్యానించారు. అటువంటి స్థితిలో, చైనాను తాము సైనికంగా నిలువరించగలమని జపాన్‌ ప్రధాని నిజంగానే నమ్ము తున్నారా? 1945 తర్వాత 81 ఏళ్లకు జపాన్‌ ప్రధాని ఆ వినాశనాన్ని మరచి అక్కరలేని అణ్వస్త్ర డైలమాను సృష్టించుకొని ఉండవచ్చు. జపాన్‌ ప్రజల వ్యతిరేకత మాత్రం సంతృప్తిని కలిగిస్తోంది.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

అభినందనలు. మీరు సాధించారు! మీలో చాలామంది ఎంతో ఉత్సాహంగా భవిష్యత్తులోకి అడుగు పెడుతున్నారు. కానీ కొందరి ప్రణాళికలు తాత్కాలికంగా దెబ్బతినే అవకాశం ఉంటుంది. మీ నియంత్రణలో లేని పరిస్థితులు అందుకు కారణం కావచ్చు, ఉద్యోగ మార్కెట్‌లో వచ్చిన మార్పులు, టెక్నా లజీ వంటి పరిస్థితులు కొందరి ఆశలను దెబ్బతీసే ఆస్కారం ఉంది. మీ ఆశలు దెబ్బతిన్నట్లయితే... మీరు ప్రత్యామ్నాయ ప్రణాళికలు రూపొందించుకోవాలి. ఇలాంటి సమయంలో నేను ‘అనుకోని అవకాశాల కోసం పక్క చూపు’ అనే ఆలోచనను మీకు సూచిస్తున్నాను.‘పెరిఫెరల్‌ విజన్‌’ అంటే ఏమిటి?మీ ప్రస్తుత కెరీర్‌ మార్గంపై దృష్టి పెట్టండి. అయితే మీ సమయం మొత్తాన్ని దానికే కేటాయించకండి. మీ సమయంలో 10 నుంచి 15 శాతం ఇతర రంగాలను పరిశీలించడానికి కేటాయించండి. మీ ప్రధాన రంగానికి పక్కన ఉన్న ఇతర రంగాలు, కొత్త అవకాశాలు, కొత్త ఆలోచనలను గమనిస్తూ ఉండండి. అలా మీ ‘పక్క చూపు’తో మీరు ఎవరూ ఊహించని కొత్త అవకాశాలను గుర్తించవచ్చు. అదే పెరిఫెరల్‌ విజన్‌! అది మీరు ఎప్పుడూ ఊహించని ఒక కొత్త, ఆనందకరమైన కెరీర్‌ మార్గంలోకి మిమ్మల్ని తీసుకెళ్లవచ్చు. 1969లో స్టాన్ ఫోర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఇంగ్లిష్‌లో బ్యాచిలర్‌ డిగ్రీ పొందిన తర్వాత ఫ్రాన్స్‌ కార్డోవా జర్నలిజం రంగంలోకి వెళ్లారు. లాస్‌ ఏంజెల్స్‌ టైమ్స్‌లో జర్నలిస్టుగా పనిచేశారు. అదే ఆమెకు నచ్చిన కెరీర్‌ మార్గం. కానీ ఆమె ‘పక్క చూపు’లో ఒక రోజు నక్షత్రాల గురించి ఒక డాక్యుమెంటరీ చూసింది. భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రంపై ఆసక్తి పెంచుకుంది. ఆమెకు అప్పటికీ ఫిజిక్స్‌లో ఉన్నత విద్య చదవడానికి అవసరమైన సంసిద్ధత దాదాపు లేదు. అయినా కాల్‌టెక్‌ కమ్యూనిటీ నుంచి లభించిన సహకారంతో ఇంగ్లిష్‌ చదివిన విద్యార్థి నుంచి ఫిజిక్స్‌ గ్రాడ్యుయేట్‌ విద్యార్థిగా మారే మార్గాన్ని స్వయంగా నిర్మించుకున్నారు. 1979లో కాల్‌టెక్‌ నుంచి ఫిజిక్స్‌లో పీహెచ్‌డీ పొందారు. ఆ తర్వాత ఒక అనుకోని అవకాశం నుంచి మరొక అవకాశానికి ప్రయాణిస్తూ... ఖగోళ శాస్త్ర విభాగాధిపతిగా, నాసాలో మొదటి మహిళా మరియు అతి పిన్న వయస్కురాలైన చీఫ్‌ సైంటిస్ట్‌గా, నేషనల్‌ సైన్స్‌ ఫౌండేషన్‌ డైరెక్టర్‌గా ఎదిగారు. నా జీవితంలో కూడా దాదాపు అలాంటిదే జరిగింది. నాకు లిగో(ఎల్‌ఐజీఓ–లేజర్‌ ఇంటర్‌ఫెరోమీటర్‌ గ్రావిటేషనల్‌–వేవ్‌ అబ్జర్వేటరీ) ప్రాజెక్ట్‌ ఒక అనుకోని అవకాశం. విశ్వంలో గురుత్వా కర్షణ తరంగాలను గుర్తించడానికి లిగో ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించి నప్పుడు సాంకేతిక, రాజకీయ, సామాజిక సవాళ్లు ఎన్నో ఉన్నాయి. అయినా మేము విజయం సాధిస్తామని నమ్మాం. అదే సమయంలో ఏ సమస్యలు మన ప్రయాణాన్ని ఆపగలవో ముందుగానే గుర్తించాం. ప్రతి సమస్యను పెద్ద అడ్డంకిగా మారకముందే పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నించాం. ఆ విధానం విజయవంతమైంది. దీన్నే నేను ‘అప్రమత్తతతో కూడిన ఆశావాదం’ అంటాను. ‘ఇంటర్‌స్టెల్లార్‌’ ఎలా వచ్చింది?1979లో నేను దక్షిణ కాలిఫోర్నియాలో ఒంటరిగా ఉన్నాను. నా ‘పక్క చూపు’ను విస్తరించడానికి హాలీవుడ్‌లో డేటింగ్‌ కూడా చేశాను! లిండా అబ్బాట్‌ అనే భవిష్యత్తులో ప్రముఖ సినిమా నిర్మాతతో నాకు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆమె ఉత్సాహభరితమైన మహిళ; నేను మాత్రం పుస్తకాల పురుగు లాంటివాడిని. అయినా మేము స్నేహితులుగా కొనసాగాం. దాదాపు రెండు దశాబ్దాల తర్వాత ఆమె ఒక సినిమా కోసం నాతో ఆలోచనలు పంచు కోవాలనుకుంది. నేను ఆ అనుకోని అవకాశాన్ని వెంటనే అంది పుచ్చుకున్నాను. తర్వాత దర్శకుడు క్రిస్టోఫర్‌ నోలన్‌ చేతుల్లో ఆ ప్రాజెక్ట్‌ ‘ఇంటర్‌స్టెల్లార్‌ ’ అనే ప్రసిద్ధ చిత్రంగా మారింది. ఇంటర్‌స్టెల్లార్‌ సినిమా నా కెరీర్‌ను పూర్తిగా మార్చింది. దాదాపు అర్ధ శతాబ్దం పాటు కాల్‌టెక్‌ ప్రొఫె సర్‌గా ఉన్న నేను... ఆ తర్వాత నా జీవితంలోని తదుపరి దశను సైన్స్‌, కళల కలయికలో పనిచేయడానికి కేటాయించాలని నిర్ణయించుకున్నాను. ఇలాంటి ప్రాజెక్టులు నాకు కొత్త ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. ముఖ్యంగా యువతకు సైన్స్‌పై ఆసక్తిని కలిగిస్తాయి. నేను భవిష్యత్తు గురించి ఆశావాదంగా ఉంటాను. నేను 100 సంవత్సరాల వయసు వరకు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం జీవిస్తూ, మానసికంగా బలంగా ఉండి, నా ప్రాజెక్టులను కొనసాగించగలనని ఆశిస్తున్నాను. కానీ రోజువారీ జీవితంలో నేను జాగ్రత్తగా ఉంటాను. నా ఆరోగ్యానికి ఎదురయ్యే ప్రమాదాలను గమనిస్తాను.ఇప్పుడు మన ముందున్న ‘ఏనుగు’– ఏఐఇప్పుడు మన ముందున్న ఒక పెద్ద విషయంపై మాట్లాడాలి. ఆ ‘ఏనుగు’ పేరు ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌– ఏఐ. నేను ఏఐ నిపుణుడిని కాదు. కానీ ఏఐ సంక్లిష్టమైన విషయం. కొన్ని రంగాల్లో దాని సామర్థ్యం అద్భుతంగా ఉంది. ఏఐ అభివృద్ధిని ఈరోజే పూర్తిగా ఆపేసి, ప్రస్తుతం ఉన్న రూపంలోనే కొన్ని నెలలు లేదా ఒక సంవత్సరం ఉపయోగిస్తే, మనలో చాలా మంది దాన్ని త్వరగా ఇష్టపడటం ప్రారంభిస్తారు. మనలో అనేక మందిని భయపెడు తున్నది ఏఐ ఉనికి కాదు, ఏఐ వేగంగా మారిపోతుండటమే మనల్ని ఆందోళనకు గురిచేస్తోంది.మీరు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న టెక్నాలజీ రంగాల్లో కెరీర్‌ ఎంచుకుంటే.. వేగంగా మారడం నేర్చుకోవాలి. అందుకు ముఖ్య మైన మార్గం... స్వీయ అభ్యాసం. టెక్నాలజీ మారుతున్న కొద్దీ దాన్ని ఉపయోగించడం మనం కూడా నేర్చుకుంటూ ఉండాలి. ఏఐ, క్రిస్పర్, ఎంఆర్‌ఎన్‌ఏ లేదా క్వాంటమ్‌ కంప్యూటింగ్‌ భవిష్యత్తు గురించి నాకు కూడా పూర్తిగా తెలియదు. నిపుణులు కూడా ‘మాకు తెలి యదు’ అని చెబుతున్నారు. కొంతమంది భవిష్యత్తు గురించి చాలా నిరాశావాదంగా మాట్లాడుతున్నారు. కానీ నేను నిరాశావాదిని కాదు. ఏఐ, ఇతర వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న టెక్నాలజీల దీర్ఘకాల భవిష్యత్తును చూస్తున్నప్పుడు కూడా నేను ‘జాగ్రత్తతో కూడిన ఆశావాదం’నే పాటిస్తాను.ఏఐ వల్ల మనుషులు ఒకరికి ఒకరు దూరమవుతారని కొందరు భయపడుతున్నారు. అలా జరగదని ఆశిద్దాం. భవిష్యత్తులో మనం మరింత బలమైన, అభివృద్ధి చెందిన, నైతిక విలువలు కలిగిన మానవ సమాజంగా ఎదుగుతామని ఆశిద్దాం. మన అభిప్రాయాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ.. ప్రతి మనిషి, ఇతర మనుషులను గౌరవించే సమాజంగా మనం ఉండాలి. మనిషి–మనిషి సంబంధాలు మన ఆనందానికి, ఆరోగ్యానికి, శ్రేయస్సుకు కేంద్రంగా ఉండాలి. ఆశావాదంతో పాటు జాగ్రత్త కూడా అవసరం. దీర్ఘకాల భవిష్యత్తుపై ఆశావాదంగా ఉండండి. కానీ రోజువారీ జీవితంలో అప్రమత్తంగా ఉండండి. మన ఆశావాద లక్ష్యానికి ఎదురయ్యే ప్రమాదాలను గమనించండి. ఆ ప్రమాదాలు పెద్ద సమస్యలుగా మారకముందే పరిష్కరించండి.

ఎండన పడి వచ్చిన వాళ్లకే కాదు, ఏ వేళన పడిలేస్తూ వచ్చిన వారికైనా ఎదురెళ్లి మంచినీళ్ల గ్లాసును చేతికి అందించటం భారతీయ సంస్కృతికే ప్రత్యేకమైన ఒక గొప్ప ఆతిథ్యం. నేను గుజరాతీని కాబట్టి, ఒకవేళ ఎవరైనా నాకు – ముఖ్యంగా ఆదివారం ఉదయం – అల్పాహారంగా తియ్యటి రసం ఊరే వేడి వేడి జిలేబీలను, వాటి అనంతరం కారం కారంగా కరకరలాడుతుండే ఫాఫ్డాను; మధ్యాహ్నం భోజనంలోకి రొట్టెలు, అన్నం లేదా పెసర పప్పు కిచిడీని; సాయంత్రపు స్వల్పాహారంగా ఆవిరిపై ఉడికించి, ఆవాలు, పచ్చిమిర్చి తాలింపుతో మెత్తటి స్పాంజీలా చేసిన ఢోక్లాను... నాకోసం సిద్ధం చేయటమన్నది కూడా ఒక గొప్ప ఆతిథ్యం కంటే తక్కువేమీ కానప్పటికీ... వాళ్లు అందించిన మంచి నీళ్ల గ్లాసుకే మొదట నేను రుణపడి ఉంటాను. సిలిగురిలో గత మూడు రోజులూ మహానంద నది నీళ్లే నా అమృతాహారం. ఢిల్లీలో ఈ రోజు గంగా జల వరప్రసాదం. రేపు మరొక నది కావచ్చు. ఆ మరునాడు ఇంకొక నది. ప్రాంతాలు ఏవైనా ‘జల’సత్వం ఒక్కటే. గురువారం, ఐదు దక్షిణాది రాష్ట్రాల జోనల్‌ కౌన్సిల్‌ సమావేశానికి మహాబలిపురం వెళ్లినప్పుడు... బహుశా అక్కడ నేను కృష్ణ లేదా కావేరీ నీళ్లు తాగి ఉంటాను. మీటింగ్‌కి, ఆ తర్వాత లంచ్‌కి ఏర్పాటు చేసిన నీళ్ల బాటిళ్లు చెన్నైలోని కృష్ణా, కావేరీ పైపుల నుంచి పట్టితెచ్చినవై ఉండాలి. ‘‘అమిత్‌ జీ, మీకోసం మా తమిళ వంటకాలను ఇంట్లో చేయించి తెచ్చాను’’ అన్నారు సీఎం విజయ్, లంచ్‌ మీట్‌లో! నదుల మధ్య రాష్ట్రాలకు సరిహద్దులు ఉంటే ఉండొచ్చు. నదీ జలాలు వంటగదులలో ఆ హద్దులను చెరిపేస్తాయి! భోజనం బల్ల ముందు కూర్చున్నంత సేపూ నేను గుజరాతీనిగానీ, ఢిల్లీవాలానుగానీ కాకుండా పూర్తిగా తమిళ ఆహారిని అయిపోయాను. విజయ్‌ తనే స్వయంగా అందరికీ వడ్డించడం మొదలు పెట్టారు! తక్కిన నలుగురు ముఖ్యమంత్రులు కూడా ఒకరికి ఒకరు పాత్రలు అందించుకుంటున్నారు. పక్కన ఉన్నవారి గాజు గ్లాసులలో ఖాళీ అయిన మేరకు నీళ్లను నింపుతున్నారు. ‘‘మరికాస్త తినండి’’ అని గిన్నెలను ముందుకు జరుపుతున్నారు. ఇది కదా సమైక్య దేశం! ఇదే కదా భిన్నత్వంలో ఏకత్వం! కానీ, భోజనానికి ముందు జరిగిన కీలకమైన సమావేశంలో ఆ ఐదుగురు ముఖ్యమంత్రులు, నీళ్లలో తమ వాటా కోసం పట్టుపట్టిన వాళ్లే! ఒకరి గొంతు ఒకరు పట్టుకున్నవారే. కావేరి నదిపై మేకేదాటు జలాశయ నిర్మాణానికి కేంద్రం వెంటనే అనుమతులు ఇవ్వాలని కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి. కావేరి నది నుండి న్యాయంగా తమకు రావలసిన నీటి వాటాను విడుదల చేయాలని, ఎగువన కొత్త డ్యామ్‌ల నిర్మాణాలను ఆపాలని తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి.గోదావరి–కృష్ణా–పెన్నా–కావేరి నదుల అనుసంధానానికి జాతీయ ప్రాజెక్ట్‌ హోదా ఇవ్వాలని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రి. కృష్ణా జలాల ట్రిబ్యునల్‌ పరిధిలో తమ రాష్ట్రానికి రావలసిన నీటి వాటాను చట్టబద్ధంగా త్వరగా ఖరారు చేయాలని తెలంగాణ ఉప ముఖ్యమంత్రి. కేరళ ప్రజల ప్రాణాల భద్రత దృష్ట్యా ముల్లపెరియార్‌ వద్ద కొత్త డ్యామ్‌ నిర్మించ డానికి తమిళనాడు, కేంద్రం అంగీకరించాలని కేరళం ముఖ్యమంత్రి. మీటింగ్‌కి, ఆ తర్వాతి డిన్నర్‌ మీటింగ్‌కి మధ్య ఎంత వ్యత్యాసం! ఎంత వైరుధ్యం?!మీటింగ్‌లో ‘‘మా నీళ్లు మాక్కావాలి’’ అని అడిగినవాళ్లు... డిన్నర్‌ మీటింగ్‌లో ఒకరికి ఒకరు నీళ్లందించుకున్నారు! మీటింగ్‌ అయ్యాక, సిలిగురి బయల్దేరే ముందు – ఏళ్లుగా దక్షిణాది రాష్ట్రాల మధ్య ఉన్న నీళ్ల వివాదాలకు మహాబలిపురంలో నాకు పరిష్కారం కనిపించింది! నీళ్లు ఇస్తే తప్ప, నీళ్లు తీసుకుంటే తీరేది కాదు నీళ్ల సమస్య!

భారత వ్యవసాయం దశాబ్దాలుగా ఒక గొప్ప లక్ష్యాన్ని సాధించింది. ఆకలి నుంచి దేశాన్ని బయటకు తీసుకువచ్చింది. ఆహార ధాన్యాల కొరతతో బాధపడిన దేశాన్ని ఆహార భద్రత కలిగిన దేశంగా మార్చింది. ఇప్పుడు మన ముందున్న సవాలు మాత్రం భిన్నమైనది. ప్రజలకు తినడానికి ఆహారం ఉండటమే కాదు... వారు తింటున్న ఆహారం వారిని ఆరోగ్యంగా ఉంచుతున్నదా? అనే ప్రశ్నకు సమాధానం వెతకాల్సిన సమయం వచ్చింది.ఈ నేపథ్యంలో 2026 మే 11న భారత వైద్య పరిశోధనామండలి (ఐసీఎంఆర్‌), భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా మండలి (ఐకార్‌) సంయుక్తంగా ప్రారంభించిన ‘సెహత్‌’ (సైన్స్‌ ఎక్స్‌లెన్స్‌ ఫర్‌ హెల్త్‌ త్రూ అగ్రికల్చరల్‌ టాన్స్‌ఫర్మేషన్‌) ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. వ్యవసాయం, పోషకాహారం, ప్రజారోగ్యాన్ని ఒకే వేదిక పైకి తెచ్చి, వ్యవసాయ పరిశోధన ఫలితాలను నేరుగా ప్రజల ఆరోగ్య ఫలితాలతో అనుసంధానించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. జీవ పోషక సమృద్ధి కలిగిన, పోషక విలువలు అధికంగా ఉన్న పంటలు; వైవిధ్యభరిత సమగ్ర వ్యవసాయ వ్యవస్థలు; రైతుల వృత్తిపర ఆరోగ్యం; మధుమేహం, ఊబకాయం వంటి జీవనశైలి వ్యాధుల నివారణ; ఒకే ఆరోగ్యం– ఇవీ దీని ఐదు ప్రధాన దిశలు.పరస్పర విరుద్ధ పరిస్థితిఇది భారతదేశానికి అవసరమైన విధాన మార్పు. ఒకవైపు పోషకాహార లోపం కొనసాగుతుండగా, మరోవైపు ఊబకాయం, మధుమేహం, అధిక రక్తపోటు వంటివి పెరుగుతున్నాయి. 6వ జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే(ఎన్‌ఎఫ్‌హెచ్‌ఎస్‌) ప్రకారం,దేశంలో ఐదేళ్లలోపు పిల్లల్లో ఎదుగుదల లోపం 35.5 శాతం నుంచి 29.3 శాతానికి తగ్గడం ఆశాజనకం. కానీ తక్కువ బరువున్న పిల్లలు ఇప్పటికీ 31.8 శాతం ఉన్నారు. అదే సమయంలో 15–49 ఏళ్లమధ్య ఉన్న మహిళల్లో అధిక బరువు/ఊబకాయం జాతీయ స్థాయిలో 30.7 శాతానికి చేరింది. అంటే ఒకే సమాజంలో పోషకా హార లోపం, అధిక పోషణ రెండూ కనిపిస్తున్నాయి.తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఈ సమస్య మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఈ సర్వే ప్రకారం 15–49 ఏళ్ల మహిళల్లో ఏకంగా 47.9 శాతం మంది అధిక బరువు లేదా ఊబకాయంతో ఉన్నారు; గత ఐదవ జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వేలో ఇది 36.3 శాతం. పురుషుల్లోనూ ఇది 31.1 నుంచి 41.5 శాతానికి పెరిగింది. మహిళల్లో 21.8 శాతం, పురుషుల్లో 24.1 శాతం మంది అధిక రక్త చక్కెర స్థాయులు లేదా మధుమేహ మందుల వినియోగం ఉన్న వర్గంలోకి వస్తున్నారు. అదే సమయంలో పిల్లల్లో ఎదుగుదల లోపం 31.2 నుంచి 24.6 శాతానికి తగ్గడం మంచి పరిణామం.తెలంగాణలోనూ ఇదే చిత్రం దర్శనమిస్తోంది. ఐదేళ్లలోపు పిల్లల్లో ఎదుగుదల లోపం 33.1 శాతం నుంచి 27 శాతానికి తగ్గింది. కానీ 6–23 నెలల పిల్లల్లో సరిపడా ఆహారం అందుకుంటున్న వారు కేవలం 15.3 శాతమేమే. మరోవైపు మహిళల్లో 36.3 శాతం, పురుషుల్లో 35.5 శాతం అధిక బరువు లేదా ఊబకాయంతో ఉన్నారు. మహిళల్లో రక్తంలో అధిక చక్కెర ఉన్నవారు లేదా మధుమేహ మందుల వినియోగం చేయవలసిన స్థితిలో ఉన్నవారు 19.6 శాతం ఉండగా, పురుషుల్లో 24.5 శాతం మంది ఉన్నట్లుతేలింది. ఈ గణాంకాలు ఆరోగ్య సమస్యను కేవలం ఆసుపత్రిలో మాత్రమే పరిష్కరించలేమనీ, దానిలో ఒక భాగాన్ని పొలంలోనే పరిష్కరించాల్సి ఉంటుందనీ సందేశం ఇస్తున్నాయి.వైవిధ్యానికి ప్రాధాన్యంఇప్పటివరకు వ్యవసాయ రంగంలో సాధించిన విజయాన్ని ప్రధానంగా దిగుబడి, ఉత్పత్తి, ధర, రైతు ఆదాయం ఆధారంగా కొలిచాం. ఇకపై పోషక విలువ, ఆహార వైవిధ్యం, ఆహార భద్రత, ఆరోగ్య ఫలితాలు కూడా వ్యవసాయ ప్రణాళికలో భాగం కావాలి. బియ్యం, గోధుమలతో కేలరీల భద్రత సాధించాం. ఇప్పుడు పప్పులు, చిరుధాన్యాలు, కూరగాయలు, పండ్లు, నూనెగింజలు, పాలు, గుడ్లు, చేపలు వంటి ఆహార వైవిధ్యానికి ప్రాధాన్యంపెంచాలి. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఇందుకు అపారమైన అవకాశం ఉంది.ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఉద్యానవన పంటలు, మత్స్యరంగం, చిరు ధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాల్లో బలం ఉంది. తెలంగాణకు చిరు ధాన్యాలు, పప్పు ధాన్యాలు, నూనెగింజలు, ఉద్యానవన పంటలు, పశుసంపద రంగాల్లో ప్రత్యేక సామర్థ్యం ఉంది. అధిక ఐరన్, జింక్‌ ఉన్న జీవపోషక సమృద్ధి పంటలు; మంచి మాంసకృత్తుల నాణ్యత కలిగిన పప్పుధాన్యాలు; రక్తంలో తక్కువ చక్కెర ప్రతిస్పందనకు అనుకూలమైన చిరుధాన్యాలు; యాంటీఆక్సిడెంట్లు, సూక్ష్మపోష కాలు సమృద్ధిగా ఉన్న పండ్లు, కూరగాయలు– ఇవన్నీ వ్యవసాయ పరిశోధన, విత్తన వ్యవస్థ, సాగు విస్తరణలో ప్రాధాన్యం పొందాలి. సెహత్‌ కూడా పోషక విలువలు అధికంగా ఉన్న, జీవపోషక సమృద్ధి పంటలను ప్రత్యేక ప్రాధాన్యంగా గుర్తించింది.రైతు ఆరోగ్యమూ ముఖ్యమే!అయితే రైతు ఆరోగ్యాన్ని మర్చిపోకూడదు. వ్యవసాయం ప్రజలకు ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం ఇవ్వడమే కాకుండా, ఆ ఆహా రాన్ని పండించే రైతు కూడా సురక్షితంగా ఉండాలి. పురుగుమందుల ప్రభావం, తీవ్రమైన వేడి, యంత్ర ప్రమాదాలు, జంతువుల నుంచి మనుషులకు సంక్రమించే వ్యాధులు వంటి అంశాలను వ్యవసాయ విస్తరణలో భాగం చేయాలి. ఇదే సెహత్‌లో వృత్తిపర ఆరోగ్యం, ఏక ఆరోగ్యానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం వెనుక ఉన్న భావన.ఇక్కడ కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు, వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాల యాలు, వైద్య కళాశాలలు, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, అంగన్‌ వాడీలు కలిసి పనిచేసే కొత్త నమూనా అవసరం. ఒక జిల్లాలోఏ పోషకాహార లోపం లేదా అసాంక్రమిక వ్యాధులు ఎక్కువగా ఉన్నాయో ఆరోగ్య శాఖ గుర్తిస్తే... ఆ అవసరానికి తగిన పంటలు, వ్యవసాయ వ్యవస్థలు, ఇంటి తోటలు, పోషకాహార తోటలు,జీవ పోషక సమృద్ధి రకాలను వ్యవసాయ వ్యవస్థ ప్రోత్సహించ వచ్చు. జిల్లా ఆరోగ్య స్థితి వివరాలకు జిల్లా వ్యవసాయ ప్రణాళిక స్పందించాలి. అలాగే ప్రభుత్వ సేకరణ విధానం కూడా మారాలి. పాఠశాల మధ్యాహ్న భోజనం, అంగన్ వాడీలు, వసతి గృహాలు, ఆసుపత్రుల ఆహారంలో స్థానిక పప్పుధాన్యాలు, చిరుధాన్యాలు, కూరగాయలు, పండ్లు, గుడ్లు వంటి వాటికి స్థిరమైన డిమాండ్‌ సృష్టిస్తే ఒకేసారి రైతుకు మార్కెట్, పిల్లలకు పోషణ లభిస్తాయి.ఇప్పటి వరకు మనం ఆహార భద్రత గురించి మాట్లాడాం.ఇక ఆరోగ్య భద్రత దిశగా అడుగు వేయాలి. మన వ్యవసాయశాస్త్రం ఒకప్పుడు ఆకలిని జయించింది. ఇప్పుడు మధుమేహం, ఊబకాయం, సూక్ష్మపోషక లోపాలు, ఆహార సంబంధిత వ్యాధులతో పోరాడటంలో కూడా తన పాత్రను విస్తరించాలి. ఆసుపత్రులు అనారోగ్యానికి చికిత్స చేస్తాయి. కానీ ఆరోగ్యకరమైన వ్యవసాయం ఆ అనారోగ్యాన్నే రాకుండా చేయగలదు. సెహత్‌ ఇచ్చే అసలైన సందేశం ఇదే. పొలం నుంచి పళ్లెం వరకు మాత్రమే కాదు; పళ్లెం నుంచి ప్రజారోగ్యం వరకూ వ్యవసాయ పాత్ర ఉందనిగుర్తించి ఆ దిశగా అడుగులు వేయాలి.-వ్యాసకర్త ఐకార్‌–అటారి, హైదరాబాద్‌ డైరెక్టర్‌-డా‘‘ షేక్‌ ఎన్‌. మీరా

వచ్చే నెల సెప్టెంబర్‌లో భారత్‌లో జరుగనున్న బ్రిక్స్‌ దేశాధినేతల సమావేశానికి చైనా అధ్యక్షుడు జిన్‌పింగ్‌ హాజరవుతాడా అని విశ్లేషకులు ఆసక్తితో ఎదురు చూస్తు న్నారు. భారత్‌–చైనా దేశాధినేతల భేటీ నేపథ్యంలో రెండు దేశాల సంబంధాలకు దిశానిర్దేశం జరుగుతుందని జియో పొలిటికల్‌ సర్కిల్స్‌లో ఆశాభావం వ్యక్తమవుతోంది. భారత్‌–చైనా సంబంధాలలో స్థిరత్వం ఆసియా ఖండానికే కాకుండా ప్రపంచ శాంతికి కూడా కీలకం. 2020 గల్వాన్‌ ఘర్షణ నేపథ్యంలో సుమారు నాలుగు సంవ త్సరాలు సంబంధాలలో స్తబ్ధత చోటు చేసుకున్నది. 2024లో రష్యాలో కజాన్‌లో బ్రిక్స్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో మోదీ–జిన్‌పింగ్‌ సమావేశం, సరిహద్దు గస్తీ ఒప్పందం ఇరుదేశాల సంబంధాలలో ఘర్షణను కొంతవరకు తగ్గించాయి. కానీ మొత్తంగా సంబంధాలు సాధారణ స్థితికి చేరటానికి ఎంత సమయం పడుతుందో చెప్పలేని పరిస్థితి. 1962 యుద్ధం తరువాత 1988లో రాజీవ్‌ గాంధీ బీజింగ్‌ పర్యటనతో మళ్లీ రెండు దేశాల సంబంధాలు గాడిన పడ్డాయి. 44 సంవత్సరాల తరువాత 2006లో నాథూ లా కనుమ మళ్లీ తెరుచు కున్నది. కానీ ఇరుదేశాల మధ్య పీటముడిలా ఉన్న సరిహద్దు సమస్యకు పరిష్కారం సమీప భవిష్యత్తులో లేనట్లే లెక్క.అయినా... వాణిజ్యం పెరిగింది!సరిహద్దు సమస్య సంక్లిష్టత నేపథ్యంలో ఇరు దేశాలు వాస్తవిక దృష్టితో గత రెండు దశాబ్దాలుగా వ్యాపార–వాణిజ్య సంబంధాలపై దృష్టి పెట్టాయి. 2000 సంవత్సరంలో 3 బిలియన్‌ డాలర్లుగా ఉన్న వాణిజ్యం, 2025కల్లా 128 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకున్నది. గత 25 సంవత్సరాలలో సరిహద్దుల మీద ఎన్ని ఘర్షణలు చోటు చేసుకున్నా అవి ఇరు దేశాల వాణిజ్యానికి నష్టం కలిగించలేదు. కానీ జూన్‌ 2020 గల్వాన్‌ దుస్సాహసం రెండు దేశాల మధ్య అగాథాన్ని సృష్టించింది. 2024 నుండి మరమ్మత్తు చర్యలు చేపట్టినప్పటికీ, అవి ఢిల్లీ–బీజింగ్‌ మధ్య విశ్వసనీయతలో లోటును పూరించలేక పోయాయి. గత రెండున్నర దశాబ్దాలుగా చైనాతో భారత్‌ వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరిస్తున్నది. ఒకవైపు వ్యాపార వాణిజ్య సంబంధాలను పటిష్టం చేసుకుంటూనే, మరొకవైపు సరిహద్దులలో మన సైనిక శక్తిని మెరుగుపరచుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తున్నాం. అంతర్జాతీయ యవనికపై పర్యావరణం, వాతావరణంలో మార్పులు, శక్తి, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల సమస్యల విషయంలో చైనాతో చేతులు కలిపాము. ఇరుదేశాల మధ్య వాణిజ్యం విçస్తృతంగా వృద్ధి చెంది నప్పటికీ వాణిజ్య లోటు పెద్ద సమస్యగా మారింది. 2020లో 44 బిలియన్‌ డాలర్లుగా ఉన్న వాణిజ్య లోటు 2026కల్లా 112 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరుకున్నది. చైనా దిగుమతులపై మన ఆర్థిక వ్యవస్థ విపరీతంగా ఆధారపడతున్నది. ఈ రకమైన వాణిజ్య సంబంధాలు దీర్ఘకాలంలో మనకు నష్టం కలిగించటం ఖాయం.చైనా గ్రే జోన్‌ యుద్ధతంత్రం1962 తర్వాత భారత్‌పై చైనా మళ్లీ యుద్ధం చేసే పరిస్థితి, ప్రమాదం లేకపోయినప్పటికీ... సరిహద్దు సమస్య శాశ్వత పరిష్కా రానికి మనస్ఫూర్తిగా, మిత్రత్వ ధోరణితో చైనా ముందుకు రావటం లేదు. పైపెచ్చు వరుసగా సరిహద్దులలో కవ్వింపు ధోరణిని అమలు పరుస్తున్నది. వ్యూహాత్మకంగా ‘గ్రే జోన్‌ ’ యుద్ధతంత్రాన్ని అమలు పరుస్తున్నదని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ఇందులో భాగంగా ఒకవైపు సరిహద్దులలో భారత్‌కు కంటిమీద కునుకు లేకుండా చేస్తూ... మరొకవైపు పరోక్షంగా భారత్‌ అభివృద్ధిని అడ్డుకొని బలహీనపరచే కుతంత్రాన్ని చైనా అమలుపరుస్తున్నది. దీనితో ఆర్థిక, సామాజిక అభివృద్ధికి వెచ్చించాల్సిన కీలక నిధులను భారత ప్రభుత్వంచే సైనిక వ్యయంవైపు మళ్లింప చేయటంతో చైనా కృత కృత్యురాలయింది. సరిహద్దులను ఒకవైపు అస్థిరం చేస్తూనే మరొక వైపు పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్, మయన్మార్, శ్రీలంక, మాల్దీవు లతో జతకట్టి ఇండియాను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తున్నది. ఈశాన్య భారతంలో ఉగ్రవాద ముఠాలకు వత్తాసు పలుకుతూ దేశాన్ని అస్థిరం చేయటానికి ప్రయత్నిస్తున్నది. వాణిజ్యంలో కూడా కీలకమైన వస్తువులను, ఉత్పత్తులను భారత్‌కు ఎగుమతి చేయకుండా ఆంక్షలు విధిస్తున్నది. మనకు అత్యంత అవసరమైన టన్నెల్‌ బోరింగ్‌ యంత్రాలు, సీఎన్‌ సీ లేథ్‌ యంత్రాలు, యాక్టివ్‌ ఫార్మా ఇన్‌గ్రేడియంట్లు, క్రిటికల్‌ మినరల్స్‌ మనకు అందకుండా వ్యూహాత్మ కంగా వ్యవహరిస్తున్నది. సామాజిక మాధ్యమాలలో భారత్‌కు వ్యతి రేకంగా పెద్ద ఉద్యమాన్నే నడుపుతున్నది.భారత్‌ ఏం చేయ్యాలి?గత రెండు దశాబ్దాలలో భారత్‌ ఎడల చైనా ప్రవర్తన, దృక్పథంలో పెనుమార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి. 2000 సంవత్సరం వరకు భారత్‌ను చైనా ఒక సహ ప్రత్యర్థిగా చూసింది. 2025కల్లా అంతర్జాతీయంగా చైనా ఆర్థిక శక్తిగానే కాకుండా టెక్నాలజీ పవర్‌ హౌస్‌గా ఏర్పడింది. సహజంగానే భారత్‌ ఎడల ఆధిపత్య ధోరణిని ప్రదర్శిస్తున్నది. అమెరికా బలహీనపడటం చైనాకు కలిసి వచ్చింది. భారత్‌–చైనా సంబంధాలలో యూఎస్‌ఏ, పాకిస్తాన్‌ పాత్రను మనం కాదనలేము. ఇటీవల బీజింగ్‌ పర్యటన సందర్భంగా ట్రంప్‌ యూఎస్‌ఏ, చైనాలను జీ2గా అభివర్ణించాడు. అంటే యూఎస్‌ఏ, చైనాలే అగ్రరాజ్యాలని ప్రకటించాడు. అయితే, చైనాను ప్రాంతీయంగా బలహీన పరచటానికి అమెరికా భారత్‌ను సమర్థిస్తుందనీ, అమెరికాను ఎదుర్కోవటానికి చైనా భారత్‌తో చేతులు కలుపుతుందనీ మరొక వాదన. చైనాతో సంబంధాల విషయంలో భారత్‌ ఈ వాదనల ఆధారంగా సిద్ధాంత రూపకల్పన చేయటం అవివేకం. చైనాతో సంబంధాల విధాన రూపకల్పన అమెరికన్‌ సిద్ధాంతాల ఆధారంగా కాకుండా మన దేశ శక్తి, సామర్థ్యాలు, స్థిరత్వం, అభివృద్ధి అవసరాల ఆధారంగానే జరగాలి.భారత్‌కు కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాల్లో స్పష్టత అవసరం. మన లక్ష్యం ప్రాంతీయ హోదానా? సరిహద్దు సమస్య పరిష్కారమా? సరి హద్దులలో ప్రశాంతతనా? అంతర్జాతీయంగా చైనాను బలహీనపర చటమా? ఏ అంశాల విషయంలో భారత్‌ రాజీపడదనే విషయంలో చైనాకు భారత్‌ స్పష్టతనివ్వాలి. కవ్వింపు చర్యలు, పొరుగు దేశాలైన పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్, శ్రీలంక భూభాగాల నుండి భారత్‌ను అస్థిరపరచే కుట్రల విషయంలో భారత్‌ రాజీ పడదు. ద్వైపాక్షిక సంబంధాలలో భారత్‌ను సమవుజ్జీగా పరిగణించాలి. అయితే, చైనా ధోరణి ఎప్పటికైనా మన బలంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. బలమైన భారత్‌ మాత్రమే చైనాకు సరైన సమాధానం. ముఖ్యంగా మన ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ చైనాకు కంటగింపుగా ఉన్నది. ఈ విషయంలో భారత్‌ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. చైనా పెట్టు బడులకు మళ్లీ పచ్చజెండా ఊపాలంటే వాణిజ్య లోటును పరిగణన లోనికి తీసుకోవాల్సిందే. భారత జెనరిక్‌ ఔషధాలు, ఐటీ సేవలను ఎగుమతి చేయటానికి చైనాపై ఒత్తిడి తేవాలి. 21వ శతాబ్దం చైనా శతాబ్దం కాకూడదు, అది ఆసియా శతాబ్దమవ్వాలి!గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

ఆరోగ్య పరిశోధనా శాఖ ఇటీవల ఒక జాతీయ ఆరోగ్య పరిశోధనా విధానాన్ని ప్రతిపాదించింది. ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఈ విభాగం దాదాపు రెండు దశాబ్దాలుగా మనుగడలో ఉన్నప్పటికీ, ఆరోగ్య పరిశోధనకు సంబంధించి దేశానికి ఇంతవరకు ఒక కట్టుదిట్టమైన విధానం ఏదీ లేదనే వాస్తవాన్ని మొదటిసారిగా ఇపుడే గుర్తించి నట్టుంది. దేశంలో ఆరోగ్య పరిశోధనకు సంబంధించి ప్రధాన బాధ్యతను భారతీయ వైద్య పరిశోధనా మండలి (ఐసీఎంఆర్‌) నిర్వర్తిస్తోంది. జాతీయ పరిశోధన–అభివృద్ధికి చెందిన నిధులలో ఆ సంస్థకు కేవలం 3.3 శాతం నిధులు మాత్రమే అందుతున్నాయని 2026 జూలైలో విడుదలైన జాతీయ ‘ఆర్‌ అండ్‌ డి’ డేటా వెల్లడించింది. రక్షణకు 32 శాతం, అంతరిక్ష పరిశోధనకు 15 శాతం అందుతున్నాయి. అసలు మొత్తం ఆర్‌–డిపై మన జాతీయ వ్యయం, స్థూల జాతీయోత్పత్తి (జి.డి.పి.)లో చైనా (2.58 శాతం)తో పోల్చుకుంటే, నామమాత్రంగా, 0.84 శాతంగా ఉంది. బయోమెడికల్, ఆరోగ్య ఆర్‌–డిపై వ్యయాన్ని పెంచడం నూతన ఆరోగ్య పరిశోధనా విధాన లక్ష్యాలలో ఒకటి. ఆరోగ్య పరిశో ధనపై పెట్టుబడిని జీడీపీలో ఇపుడున్న 0.024 శాతం నుంచి 2037 నాటికి 0.072 శాతానికి, 2047 నాటికి 0.15 శాతానికి పెంచాలని సంకల్పించారు. ఇది పెద్ద అంగగానే కనిపించవచ్చుకానీ, భారత దేశం ప్రస్తుతం ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లతోనూ, భవిష్యత్తులో ఉండగల వ్యాధుల భారంతోనూ పోల్చుకుంటే, ఆ వ్యయం కూడా తక్కువే. పైగా ప్రతిపాదిత పెంపుదలలు సుదూర కాలానివి. పక్షపాత పరిశోధనలకు ఊతమిస్తే?దాన్నలా ఉంచితే, ప్రతిపాదిత పెంపుదల మరింత సమస్యాయుతంగా కనిపిస్తోంది. ‘ప్రభుత్వ పెట్టుబడి క్రమేపీ పెరుగుతుంది. దానికి బాధ్యతాయుతమైన ప్రైవేటు, దాతృత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థల నుంచి వచ్చే పెట్టుబడి తోడవుతుంది’ అని ఆ విధానం పేర్కొంటోంది. ఆరోగ్య పరిశోధనలో ప్రైవేటు పెట్టుబడులకు ఇది అధికారికంగా ద్వారాలు తెరుస్తుంది. ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించాలని కోరుకుంటున్న ప్రైవేటు పెట్టుబడి స్వరూప స్వభావాలు మరింత ఆందోళనకు కారణమవుతున్నాయి. ప్రైవేటు కంపెనీల నుంచి వచ్చే కార్పొరేట్‌ సామాజిక బాధ్యత (సీఎస్‌ఆర్‌) నిధులను ప్రభుత్వ సంస్థలలో ఆర్‌–డిపై వినియోగించేందుకు అనుమతిస్తామని ఆ విధానంలో పేర్కొన్నారు. ఈ విధానం ఇపుడున్న ప్రభుత్వ–ప్రైవేటు భాగస్వామ్యాలకు భిన్నమైనది. కోవిడ్‌–19 వ్యాక్సిన్ల వంటి నిర్దిష్ట ప్రాజెక్టుల కింద ఫార్మా కంపెనీలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు కొత్త ఔషధాలను లేదా టీకాలను తయారు చేస్తూ వస్తున్నాయి. అది ఫార్మా లేదా మరో కంపెనీ ఏదైనా సరే ఇచ్చే సీఎస్‌ఆర్‌ నిధులతో ఓ చిక్కు ఉంది. ఒక కంపెనీ నెలకొల్పిన దాతృత్వ సంస్థ నిధులతోనైనా కూడా ఇబ్బందే. అది పక్షపాతపూరిత పరిశోధనకు దారితీయవచ్చు. పర్యావరణ ఆరోగ్యం (వాయు కాలుష్యం, పొగాకు, ఆల్కహాల్‌ ప్రభావాలు), కొన్ని వృత్తి ఉద్యోగాల్లో ఆరోగ్యంపై పడే ప్రభావం, ఆహార భద్రత, వాతావరణ మార్పు వంటి వివాదాస్పద అంశాలలో జరిగే పరిశోధ నలలో రహస్య అజెండా దాగుండొచ్చు. ‘శాస్త్రీయ సందేహా’లను సృష్టించవచ్చు. కొన్ని అగ్రశ్రేణి ఆరోగ్య ఎన్జీవోలు, ప్రజారోగ్య సంస్థలు క్షేత్ర స్థాయిలో చేసే పరిశోధనా అధ్యయనాలకు విదేశీ మారక ద్రవ్య నిబంధనల పేరుతో ప్రభుత్వం ఓపక్క అడ్డంపడుతూ, మరోపక్క ఆరోగ్య పరిశోధనలు నిర్వహించేందుకు పరిశ్రమలకు, విదేశీ ఫౌండేషన్లకు ద్వారాలు తెరవడం విడ్డూరం. విశ్వాసాలకు శాస్త్రీయ ముసుగుఈ మొత్తం విధానం ఆరోగ్య పరిశోధనను అన్ని స్థాయుల్లోనూ అధికార యంత్రాంగంతో ముడిపెడుతూ కేంద్రీకృతం చేసేదిగా ఉంది. జాతీయ ఆరోగ్య పరిశోధనా అజెండా స్థూల స్థాయిలో ప్రాధాన్యాలను నిర్దేశిస్తుందనీ, అ అజెండాను మూడు అంచెల పాలనా వ్యవస్థ అమలుజరుపుతుందనీ కొత్త విధానం చెబుతోంది. నూతన ఆరోగ్య పరిశోధనా సారథ్య కమిటీ అత్యున్నత స్థాయిలో ఉండి, వ్యూహాత్మక దిశా నిర్దేశాన్ని అందిస్తుంది. దానికి ముఖ్య శాస్త్రీయ సలహా మండలి నేతృత్వం వహిస్తుంది. దానిలో ప్రభుత్వాధికారులు (వైజ్ఞానిక శాఖల కార్యదర్శులు) సభ్యులుగా ఉంటారు. రెండవ అంచెలో ఆరోగ్య పరిశోధనా విభాగం సెంట్రల్‌ నోడల్‌ ఇంప్లిమెంట్‌ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తుంది. శాస్త్రీయ–సాంకేతిక అమలు బాధ్యతలను మూడవ అంచెలో భారతీయ వైద్య పరిశోధనా మండలికి అప్పగిస్తారు. ప్రజారోగ్యం ప్రాథమికంగా రాష్ట్రాల జాబితాలోకి వస్తుంది. వైద్య విద్య–పరిశోధన ఉమ్మడి జాబితాలోకి వస్తాయి. కానీ, ప్రతిపాదిత పాలనా వ్యవస్థ రాష్ట్రాల పాత్రను తగ్గించేదిగా ఉంది. ఆరోగ్య పరిశోధనా అజెండాను కేంద్ర సారథ్య కమిటీకి అప్పగించడం వల్ల రాష్ట్రాల పాత్ర కేవలం అమలు చేయవలసినదిగా మారు తుంది. ప్రతిపాదిత ఆరోగ్య పరిశోధనా విధానం మరో ముఖ్యమైన మార్పునకు సంకేతంగా నిలుస్తోంది. ‘సమీకృత ఆరోగ్యం’ ముసుగులో ఆధునిక వైద్యానికి ఉద్దేశించిన పరిశోధనా నిధులను ఆయుర్వేదం, ఇతర వైద్య విధానాలను అనుసరించే సంస్థలు కూడా వినియోగించుకోవచ్చు. నిజానికి, అటువంటి సంస్థలు ఆయుష్‌ మంత్రిత్వ శాఖ, అది నిర్వహిస్తున్న యంత్రాంగాల నుంచి పరిశోధనా నిధులను ఇప్పటికే అందుకుంటున్నాయి. ఇది తిరిగి పాత పద్ధతులు, విశ్వాసాలు, అభిప్రాయాలను ధ్రువీకరించే ఉద్దేశంతో చేసే పరిశోధనలకు ఊతం ఇస్తుంది. గోమూత్రం వంటివి ఆధునిక పరిశోధనకు లోనవుతాయి. శాస్త్ర–సాంకేతిక పరిశోధన శాఖ వంటి ఇతర పరిశోధనా ఏజెన్సీలు ఇస్తున్న నిధులతో అటువంటి ప్రాజెక్టులు ఇప్పటికే నడుస్తున్నాయి. రాష్ట్రాల అవసరాలకు తగ్గట్టుగా...మన దేశం భౌగౌళికంగా, సాంస్కృతికంగా మాత్రమే వైవిధ్య భరితమైనది కాదు. దాని ఆరోగ్య అవసరాలు కూడా భిన్నమైనవి. వివిధ చికిత్సా పద్ధతులు అందుబాటులో ఉండటంలో తారతమ్యాలున్నాయి. బిహార్‌ లేదా ఒడిశా వంటి రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే కేరళ ఆరోగ్య సవాళ్ళు పూర్తిగా భిన్నమైనవి. ‘పైనుంచి–కింద’కు అనే అజెండాను రాష్ట్రాలు అమలు చేయక తప్పని స్థితిని కల్పించే బదులు, రాష్ట్రాలు వాటి ప్రాధాన్యాలు, అవసరాల ఆధారంగా సొంత ఆరోగ్య పరిశోధనా మౌలిక వసతులను అభివృద్ధి చేసు కునేలా నిధుల రూపంలో చేయూతనందిస్తే బాగుంటుంది. ఆరోగ్య పరిశోధన అంటే కేవలం కొత్త టెక్నాలజీలను పరీక్షించడం లేదా కొత్త టీకాలు, మందులను తయారు చేయడమే కాదు; పరిశోధన ఫలితాలు ఆరోగ్య విధానాలు, బడ్జెట్లకు దారి చూపాలి. ఆరోగ్య పరిశోధన ఒక నిరంతర, గతిశీల ప్రక్రియ. అది సామాజిక–ఆర్థిక అంశాలతో సన్నిహితంగా ముడిపడి ఉంటుంది. పట్టణాల్లో ఉండే పేదలు, గిరిజనులు వంటి అనేక బడుగు, బలహీన వర్గాల ఆరోగ్య సమస్యలు తరచు పరిశీలనకు నోచుకోవడం లేదు. ఇటీవలి కాలంలో పెద్ద సంఖ్యలో వైద్య కళాశాలలను తెరిచారు. తమతమ ప్రాంతాల్లో ఉండే ఆరోగ్య సమస్యలపై పరిశోధన సాగించే విధంగా వాటికి దిశా నిర్దేశం చేయాలి. ఆరోగ్య పరిశోధనకు అంకితమైన ఒక విధానాన్ని రూపొందించుకోవాల్సిన అవసరం ఎప్పటి నుంచో ఉంది. కాకపోతే పరిశోధన అజెండాను రూపొందించేందుకు కేంద్రీకృత విధానాన్ని అనుసరించడం, ప్రైవేటు రంగానికి ప్రముఖ పాత్ర కల్పించడం, ఆధునిక వైద్య పరిశోధనా అజెండాకు సమీకృత సంప్రదాయ వైద్యాన్ని జోడించడం వంటివాటితో ఈ విధానం తీసుకుంటున్న దిశ మాత్రమే అనారోగ్యకరంగా కనిపిస్తోంది.దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

భారత్‌ ఇటీవలే వినియోగదారుల ధరల సూచీ (కన్స్యూమర్‌ ప్రైస్‌ ఇండెక్స్‌ –సీపీఐ)కి కొత్త రూపం ఇచ్చింది. 2012ను ఆధార సంవత్సరంగా తీసుకున్న పాత శ్రేణి స్థానంలో, 2024ను ఆధార సంవత్స రంగా తీసుకున్న కొత్త శ్రేణి 2026 ఫిబ్రవరిలో అమల్లోకి వచ్చింది. గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే 2023–24 ఆధారంగా వినియోగ బుట్టను, దాని బరువులను పునర్నిర్మించారు. అయితే, ప్రస్తుతం ఉన్న ద్రవ్యోల్బణ సూచీలు ఒక కుటుంబం ప్రత్యక్షంగా అనుభవించే ద్రవ్యోల్బణాన్ని పూర్తిగా ప్రతి బింబించడం లేదనే వాదన కొన్ని వర్గాల్లో ఉంది. ఉదాహరణకు, ఆగస్ట్‌ 12న విడుదలైన జూలై నెల సీపీఐ సూచీ రిటైల్‌ ద్రవ్యోల్బణం రేటును 4.45 శాతంగా, పట్టణ ప్రాంత ఆహార ద్రవ్యోల్బణం రేటును 5.05 శాతంగా చూపించింది. వాస్తవానికి తాము మోస్తున్న ధరల భారం మరింత ఎక్కువని కొందరు భావిస్తున్నారు. వాస్తవానికి సీపీఐ తప్పుగా లెక్కించబడటం లేదు. అయితే, సీపీఐ ఒక సగటు వినియోగ బుట్ట ఆధారంగా దేశంలోని కుటుంబాలందరికీ ద్రవ్యోల్బణ రేటును సూచిస్తుంది. కానీ ప్రతి కుటుంబం ఒకే వస్తువులను, ఒకే పరిమాణంలో, ఒకే ధరకు కొనదు. అందువల్ల అధికారికంగా సూచించే ద్రవ్యోల్బణం, కుటుంబం అనుభవించే ద్రవ్యోల్బణం కొంత భిన్నంగా ఉండవచ్చు.ఒకే బుట్ట... భిన్నమైన కుటుంబాలుద్రవ్యోల్బణాన్ని కొలవడానికి, ప్రజలు సాధారణంగా కొనుగోలు చేసే వస్తువులు, సేవలను ఒక ‘వినియోగ బుట్ట’గా వర్గీక రిస్తారు. పాత శ్రేణిలోని 299 వెయిటెడ్‌ వస్తువుల స్థానంలో కొత్త శ్రేణిలో 358 వస్తువులు చేరాయి. ప్రతి వస్తువుకు, కుటుంబాల మొత్తం వినియోగ వ్యయంలో దాని ప్రాధాన్యతకు అనుగుణంగా ఒక బరువు కేటాయిస్తారు. వాటి ధరల మార్పును ఈ బరువుల దామాషాలో గణించి సీపీఐని లెక్కిస్తారు. గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే 2023–24 ప్రకారం, సగటున భారతీయ కుటుంబం తన వినియోగ వ్యయంలో దాదాపు 40–50 శాతం ఆహారంపైనే ఖర్చు చేస్తోంది. అయితే తక్కువ ఆదాయ కుటుంబాలు ఆహారంపై తమ వినియోగ వ్యయంలో ఎక్కువ భాగం ఖర్చు చేయడం వల్ల, ఆహార ధరలు వేగంగా పెరిగినప్పుడు, వారిపై సగటు సూచీ చూపే ద్రవ్యోల్బణం కంటే అధిక భారం పడుతుంది. ధరల కారణంగా ఒక కుటుంబం పామాయిల్‌ కొనడం తగ్గించి, వేరుశనగ నూనెకు మారిందనుకుందాం. కానీ, వెంటనే సూచీ బరువులు మారవు. అందువల్ల వినియోగ బుట్టలోని వస్తు వులు, వాటి బరువులను ఒకసారి సవరించి సుదీర్ఘకాలం కొనసాగించే బదులు, వినియోగ వ్యయ సర్వేల ఆధారంగా మరింత తరచుగా బరువులను పునఃసమీక్షించే విధానం అవసరం. భారత్‌ కొత్త సీపీఐలో 2024ను ఆధార సంవత్సరంగా ఎంచుకోవడం ద్వారా ఈ దిశగా ముందడుగు వేసింది.ధర మారకపోయినా... ఖర్చు పెరగవచ్చుఇటీవలి కాలంలో సూపర్‌ మార్కెట్లలో తరచూ చూస్తున్న ‘ష్రింక్‌ఫ్లేషన్‌’ మరో సమస్య. నిత్యావసరమైన ‘పాలు’ ఉదాహర ణగా తీసుకుందాం. 500 మిల్లీలీటర్ల ఉత్పత్తి స్థానంలో అదే ధరకు 400 మిల్లీలీటర్లు లభిస్తే, ధర పెరగకపోయినా వినియోగదారుడి వాస్తవ ఖర్చు పెరుగుతుంది. సీపీఐలో ఉత్పత్తి పరిమాణం లేదా ఉత్పత్తి లక్షణాలు మారినప్పుడు దాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకునే విధానం ఇప్పటికే ఉంది. అయితే వేలాది ఉత్పత్తుల ప్యాక్‌ పరిమాణాలు మారుతూ ఉండే రిటైల్‌ మార్కెట్లో, ఇటువంటి మార్పులను సకాలంలో గుర్తించి, యూనిట్‌ ధరలో వచ్చిన మార్పును త్వరితంగా నమోదు చేయడానికి ఈ–కామర్స్, రిటైల్‌ స్కానర్‌ డేటాను విస్తృతంగా ఉపయోగించాల్సి ఉంటుంది. బ్రిటన్‌ 2026లో గ్రోసరీ స్కానర్‌ డేటాను సీపీఐలో ఇముడ్చుతూ, పరిమాణ మార్పులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటోంది. వస్తువుల నాణ్యత మారినప్పుడు కూడా కొత్త సీపీఐలో నాణ్యత సర్దుబాటుకు ప్రత్యేక విధానం ఉంది. అయితే స్మార్ట్‌ఫోన్లు, కంప్యూ టర్లు వంటి వేగంగా మారే ఉత్పత్తుల్లో కెమెరా సామర్థ్యం, స్టోరేజ్, ప్రాసెసింగ్‌ వేగం వంటి లక్షణాల విలువను, బ్రిటన్‌ , అమెరికాల తరహాలో విడివిడిగా అంచనా వేసే ‘హెడానిక్‌ ప్రైసింగ్‌’ (వస్తువు ధరలో దాని వివిధ లక్షణాల వాటాను విడిగా అంచనా వేసే పద్ధతి)ని విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తే, ఉత్పత్తుల ధరల్లో వచ్చిన వాస్తవ మార్పులను సూచీలు మరింత నిక్కచ్చిగా ప్రతిబింబించగలవు.జాతీయ సగటు సరే, మా ఇంటి పరిస్థితేంటి?మొదట, ప్రస్తుత జాతీయ సీపీఐకి తోడుగా వివిధ ఆదాయ వర్గాలకు ప్రత్యేక వినియోగ బరువులతో సూచీలను రూపొందిస్తే, ధరల పెరుగుదల దిగువ, మధ్య, ఎగువ ఆదాయ కుటుంబాల జీవనవ్యయాన్ని విడివిడిగా, మరింత కచ్చితత్వంతో చూపిస్తుంది. రెండవది, ప్రతి కుటుంబానికి వ్యక్తిగత ద్రవ్యోల్బణాన్ని అంచనా వేసే డిజిటల్‌ సాధనాన్ని ప్రభుత్వం అందించవచ్చు. ఒక కుటుంబం ఆహారం, ఇంధనం, విద్య, ఆరోగ్యం, అద్దె తదితరాలపై తన నెల వారీ వినియోగాన్ని, ఖర్చును నమోదు చేస్తే, అదే సీపీఐ ధరల డేటాను ఉపయోగించి ఆ కుటుంబం ప్రత్యక్షంగా అనుభవించే వాస్తవ ద్రవ్యోల్బణాన్ని లెక్కించవచ్చు. అటువంటి సూచీ వ్యక్తిగత ఆర్థిక ప్రణాళికలకు దోహదపడుతుంది. కెనడాలో ఇప్పటికే ఇలాంటి అధికారిక వ్యక్తిగత ద్రవ్యోల్బణ కాలిక్యులేటర్‌ ఉంది. మూడవది, ధరల పెరుగుదలతో పాటు పన్నుల అనంతరం మిగిలే ఆదాయంలో మార్పును కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని, ఒక కుటుంబం వాస్తవంగా ఎంత కొనుగోలుశక్తిని కోల్పోయిందో లేదా పొందిందో చూపించే ‘నికర వాస్తవ కొనుగోలు శక్తి సూచీ’ని అభివృద్ధి చేయవచ్చు. ఆదాయంలో మార్పు, ప్రత్యక్ష పన్నుల భారం వంటి అంశాలను సమన్వయం చేసే ఈ సూచీ, ‘నా ఆదాయం పెరిగినా నా చేతిలో మిగిలే డబ్బు ఎందుకు పెరగడం లేదు?’ అనే సామాన్యుడి ఆవేదనకు గణాంకపరమైన సాంత్వన చేకూర్చుతుంది. భారత్‌ కొత్త ద్రవ్యోల్బణ శ్రేణిలో 1,465 గ్రామీణ, 1,395 పట్టణ మార్కెట్లతో పాటు 12 ఆన్‌ లైన్‌ మార్కెట్ల నుంచి ధరలను, ఈ–కామర్స్, టెలిఫోన్‌ , విమాన ప్రయాణం, ఓటీటీ వంటి విభా గాల్లో ఆన్‌ లైన్‌ డేటాను కూడా ఉపయోగిస్తోంది. తదుపరి దశలో జీఎస్టీ, ఈ–ఇన్‌ వాయిస్‌ డేటా, ఈ–కామర్స్‌ విక్రయాలు, రిటైల్‌ స్కానర్‌ డేటా వంటి వనరులను... ధరలతో పాటు కొను గోలు పరిమాణాలను అంచనా వేయడానికి ఉపయోగిస్తే ష్రింక్‌ ఫ్లే్లషన్‌ వంటి ధోరణుల ప్రభావాన్ని కూడా మరింత కచ్చితత్వంతో అంచనా వేయవచ్చు. కొన్ని యూరోపియన్‌ దేశాలు ఈ విధానాన్ని అమల్లోకి తెచ్చాయి.కృష్ణ బాలాజి పల్లపోతువ్యాసకర్త బ్యాంకింగ్‌ రంగ నిపుణులు

దేశం ఈ నెల 15న 80వ స్వాతంత్య్ర సంవత్సరంలోకి ప్రవేశించిన వేళ, కాక్రోచ్‌ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) ఒక అపూర్వమైన కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. దాని పేరు ‘స్కూల్స్‌ ఠీక్‌ కరో’, లేదా ‘ఫిక్స్‌ రూరల్‌ గవర్నమెంట్‌ స్కూల్స్‌’. సీజేపీ ఉద్యమం మొదలైందే విద్యారంగ సమస్యలపై. ఈ దేశ భవిష్యత్తు ఆధారపడింది విద్యా వ్యవస్థపై అనీ, అది పేదలకూ, గ్రామీణులకూ అందుబాటులో లేకుండా పోయిందనీ, కనుక ఈ సమస్యపై మొత్తం దేశాన్ని కదిలించేందుకు ప్రయత్నించగలమనీ నిర్వాహకులు ప్రకటిస్తున్నారు. ఆ మేరకు క్షేత్రస్థాయిలో మొదటి రెండు రోజులపాటు జరిగిన కార్యక్రమాల వీడియోలు, వార్తలు అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి. సీజేపీ వ్యవస్థాపకుడైన అభిజీత్‌ దీప్కే తన స్వస్థలమైన ఛత్రపతి శంభాజీ నగర్‌లోని ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలో పిల్లల మధ్య కూర్చుని, వివిధ సౌకర్యాలు, బోధనా పరిస్థితుల గురించి వారిని చిన్న చిన్న ప్రశ్నలు వారి మాతృభాష మరాఠీలో అడుగుతూ నోట్స్‌ రాసుకోవటం కన్పించింది. ఆ పిల్లలు ఉత్సాహంగా చెప్తున్నారు. అదే రోజున సీజేపీ ఇతర బాధ్యులు, ఇంకా వందలాది మంది కార్యకర్తలు వేర్వేరు రాష్ట్రాలలోని వేర్వేరు గ్రామాలలో అదే పని చేశారు. నూతన ఉద్యమ వాతావరణంగమనించదగిన విశేషం మరొకటి జరిగింది. జంతర్‌ మంతర్‌ ఉద్యమస్ఫూర్తితో అంతటా ఒక కొత్త వాతావరణం ఏర్పడినందున, అనేకచోట్ల సీజేపీ బాధ్యులెవరూ లేకుండానే బడిపిల్లలు ఈ ‘స్కూల్స్‌ ఠీక్‌ కరో’ కార్యక్రమం గురించి విని, తమంతట తామే తమ బడులలో వివిధ సౌకర్యాల లేమిపై పాఠశాల పెద్దలనే కాక, సమీపాన గల ప్రభుత్వ అధికారుల వద్దకు వెళ్లి ప్రశ్నించటం కనిపించింది. ఇదే చైతన్యం దేశమంతటా వ్యాపిస్తే? వ్యాపింపజేయటమే జంతర్‌ మంతర్‌ తర్వాత తమ తదుపరి కార్యక్రమమని సీజేపీ ప్రకటించింది. దానిని ‘సీజన్‌–2’ ఉద్యమ మంటున్నది. అందులో భాగంగా చేపట్టే కార్యక్రమం కోసం ఒక ఫారాన్ని తమ వెబ్‌సైట్‌లో పెట్టింది. దాని ద్వారా ఎవరైనా సభ్యు లుగా చేరి ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనవచ్చు. యథాతథంగా కార్యక్రమంలో చేయవలసిన పనులు మూడు విధాలు. ఒకటి– మంచినీళ్ళు, టాయిలెట్‌ సౌకర్యాల పరిస్థితి.రెండు– విద్యుత్తు, తరగతి గదులు, వాటి భద్రత. మూడు– ప్రహరీ గోడలు, భద్రత. ఇదంతా మొదటి విధమైన పని. రెండవ విధమైన దానిలో కార్యకర్తలు లైట్లు, ఫ్యాన్లతో సహా వీట న్నింటిని ఫొటోలు, వీడియోలు తీయాలి. అగ్నిమాపక సిలిండర్లు ఉన్నాయో లేదో చూడాలి. మూడవ విధమైన పని ఈ వివరాలన్నీ అధికారులకు అందజేయటంతో పాటు, సీజేపీ అడ్రసుకు అప్‌లోడ్‌ చేయాలి. మన దేశం స్వతంత్రమైనప్పటినుంచి విద్యారంగానికి సంబంధించి ఆధా రాలతో అధికారులను ఒత్తిడి చేయటం వంటి కార్యక్రమం దేశ వ్యాప్తంగా ఎన్నడూ జరగలేదు. గమనించదగిన మరొకటి, నెహ్రూ కాలంలోనూ ఉన్నత విద్యపై తప్ప గ్రామీణ విద్యపై, ప్రాథమిక విద్యపై తగిన శ్రద్ధ చూపలేదు.అయినా అణచివేతలా?సీజేపీ కార్యక్రమం ఏ విధంగా సాగి ఎటువంటి ప్రభావాలు చూపగలదో ఇప్పుడే చెప్పలేము. విద్యారంగానికి సంబంధించి వారి అవగాహనలు, ఆలోచనలు, లేవనెత్తుతున్న ప్రశ్నలు, తలపెట్టిన కార్యక్రమాలు మాత్రం సమగ్రంగా కనిపిస్తున్నాయి. వాటిలో లోతు, దూరదృష్టి ఉన్నాయి. విద్యార్థి లోకంలో, వారి తండ్రులలో, సమా జంలో, ఆలోచనాపరులలో మద్దతు పెరుగుతున్నది. మరొక విషయం, ఆ నిర్వాహకులపై, వారి కార్యక్రమాలపై వ్యతిరేకత, అణచివేత చర్యలు జంతర్‌ మంతర్‌ దశ తర్వాత కూడా కొనసాగు తుండటం. ఉదాహరణకు, తమ ‘స్కూల్స్‌ ఠీక్‌ కరో’ కార్యక్రమ ప్రకటనకు ఢిల్లీలో కార్యకర్తల సమావేశాన్ని జరపచూడగా, అందు కోసం హాలును ఇవ్వకుండా యజమానులను బెదిరించారు. చివరకు ఒక పార్కులో సమావేశమవుతుండగా పోలీసులను పంపి గేట్లకు తాళాలు వేశారు. గట్టిగా ప్రశ్నించిన మీదటగానీ తెరవలేదు. ఇటువంటి నిర్హేతుకతలు, అణచివేతల ప్రభావం, దేశమంతటా ఇప్పటికే జంతర్‌మంతర్‌ సృష్టించిన ప్రభావాలను మరెంత పెంచు తుందో అధికారంలో గల వారికి అర్థం కావటం లేదు. జంతర్‌ మంతర్‌ దరిమిలా స్వయంగా ప్రధాని మోదీ, ఆరెస్సెస్‌ సర్‌సంఘ్‌చాలక్‌ మోహన్‌ భాగవత్‌ విద్యారంగం గురించీ, యువ తరం అసంతృప్తి న్యాయబద్ధం కావటం గురించీ చెప్పిన మాటలను గమనించినప్పుడు, ఈ అణచివేతలు విచిత్రంగా తోస్తాయి.ప్రభుత్వ విద్యారంగం బాగుపడక ప్రైవేట్‌ రంగం మాత్రమే వర్ధిల్లినంత కాలం సాధారణ కుటుంబాల పిల్లలు చదువులో ముందుకుపోలేరు. అందువల్ల వారికేగాక దేశానికి కూడా నష్టమే. కనుక విద్యారంగానికి బడ్జెట్లను జీడీపీలో ఆరు శాతానికే కాదు,అంతకు మించి పెంచాలి. నివేదికలను అమలుపరచాలి. ప్రభుత్వ స్కూళ్లలో అన్ని వసతులు కల్పించి విద్యాబోధనను మెరుగుపర చాలి. ఈ దిశలో తమ తొలి దశ కార్యక్రమాన్ని ఆరు మాసాలపాటు సాగి స్తారు. ఇది క్రమంగా ఊపందుకుని దేశవ్యాప్తమైన కొద్దీ కొత్త పరిస్థితులను చూడగలమని ఆశించవచ్చు. వారు మూతపడిన 94 వేల స్కూళ్ల గురించి కూడా ప్రశ్నిస్తున్నందున వాటిని తిరిగి తెరవటం, ఇక ముందు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఈ మూసివేత లను కొనసాగించకపోవటం కూడా జరుగుతుందని ఆశించాలి.క్యా బోల్తీ పబ్లిక్‌?పోతే, కాక్రోచ్‌ సీజన్‌ 2 సరైన మార్గంలో ముందుకు సాగుతున్న సూచనలు ఇతరత్రా కూడా ఉన్నాయి. వారి కోర్‌ కమిటీ ఈ నెల మొదటి వారంలో రెండు రోజులపాటు చర్చించి కొన్ని నిర్ణయాలు తీసుకుంది. తాము విద్యతో పాటు ప్రజలకు సంబంధించిన ఇతర సమస్యలపై ప్రభుత్వాలను ఒత్తిడి చేసే ఉద్యమంగానే ఉంటాము తప్ప రాజకీయాలలోకి ప్రవేశించబోమన్న అంతకుముందటి వైఖరినే పునరుద్ఘాటించటం వాటిలో మొదటిది. అందువల్ల వారి విశ్వసనీయత పెరిగి, పునాది స్థిరపడి విస్తరిస్తుంది. అదే సమావేశంలో సంస్థ బాధ్యుల టీమ్‌ను ప్రకటించటంతోపాటు, దేశాన్ని నాలుగు ప్రాంతాలుగా విభజించి నలుగురు ఇన్‌ఛార్జ్‌లను నియమించుకున్నారు. కార్యాచరణకు సంబంధించి, ఈ సెప్టెంబర్‌ నుంచి, దేశమంతటా పర్యటనలు జరిపి ‘క్యా బోల్తీ పబ్లిక్‌’ పేరిట అన్ని వర్గాల ప్రజలను కలిసి వారి సమస్యలూ, ఆలోచనలేమిటి? ఏమి జరగాలనుకుంటున్నారు? అనేవి తెలుసుకోవటం; దాని ఆధారంగా భవిష్యత్తు అజెండాలను, కార్యాచరణను రూపొందించటం.ఎంతో సంయమనంతో, ప్రజాస్వామికంగా, శాంతియుతంగా ప్రజలతో సమన్వయమవుతూ ముందుకు సాగేందుకు సీజేపీ ప్రయత్నిస్తున్న తీరును, అందుకు సమాజంలో కనిపిస్తున్న సానుకూలతలను గమనించినప్పుడు, మన దేశపు 80వ స్వాతంత్య్ర సంవత్సరంలో కొత్త గాలులు మొదలుకానున్నాయా అనే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. స్వాతంత్య్రానంతర దేశం 1991 నాటి ఆర్థిక సంస్కరణలతో ఒక కొత్త మలుపు తిరగగా, ఈ 2026లో మరొక మలుపు తిరిగే అవకాశమున్నదా? ఈ ప్రశ్నలు ఇప్పటికే ఆలోచనా పరుల మెదళ్లకు మేతగా మారాయి.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

నేను చాలా ప్రసంగాలు చేశాను. కానీ ఇది నాకు వ్యక్తిగతమైనది. 1986 చలికాలంలో మిట్‌లో చేరాను. నా తల్లిదండ్రులు నన్ను నెక్ట్స్‌ హౌస్‌ హాస్టల్‌లో దింపి వెళ్లారు. అప్పుడు నాకు 17 ఏళ్లు. నేను తైవాన్‌లో పుట్టాను. అమెరికాలోని క్వీన్స్‌ ప్రాంతంలో పెరిగాను. గణితంలో నేను దిట్ట అని నమ్మేదాన్ని! కానీ రెండు వారాల్లోనే ఒక విషయం అర్థమైంది: ఎంఐటీలో గణితంలో అత్యంత ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులు ఎంతో మంది ఉన్నారు! మొదటి అసైన్‌మెంట్‌లను చూస్తూ అనుకున్నాను: ‘అయ్యో! ఇవి ఎంతో కష్టంగా ఉన్నాయి!’ నేను కాలేజీకి (ఫ్రెష్‌మన్ ఇయర్‌కు) వచ్చేవరకు ఎప్పుడూ రాత్రంతా నిద్రలేకుండా చదవడం లేదా పనిచేయడం అనేది లేదు. మిట్‌లో చేరాక ఆ అనుభవం కొత్తగా ఉన్నా... క్లాస్‌మేట్స్‌తో కలిసి పని చేయడం సరదాగా అనిపించింది. మిట్‌ మనల్ని ఊహించిన దానికంటే ఎంతో ముందుకు తీసుకెళ్లే ఒక అద్భుతమైన మార్గాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇక్కడ మీరు సమస్యలతో కుస్తీ పడతారు. ల్యాబ్‌లో ప్రయోగాలు చేస్తున్నప్పుడు ఒకటి రెండు సర్క్యూట్లు పేలిపోవచ్చు. కానీ ఏదోలా చివరకు ఆ పని పూర్తవుతుంది. అప్పుడు మీరే స్వయంగా ఏదో ఒకటి తయారు చేయగలరని మీకు అర్థమవుతుంది. సెమీకండక్టర్లతో ప్రేమమిట్‌లో డిగ్రీ (అండర్‌ గ్రాడ్యుయేట్‌) చదువుతున్నప్పుడే రీసెర్చ్‌లో పనిచేసే అవకాశం రావడం నా జీవితాన్నే మార్చేసింది. ఎక్స్‌–రే లిథోగ్రఫీ మాస్క్‌ బ్లాంక్స్‌ తయారు చేయడం ఆ ప్రాజెక్ట్‌ ఉద్దేశం. అప్పట్లో దాని అర్థం ఏమిటో కూడా నాకు పూర్తిగా తెలి యదు. కానీ నా మొదటి ‘బన్నీ సూట్‌’ (క్లీన్ రూమ్‌లో వేసుకునే ప్రత్యేక దుస్తులు) వేసుకుని... చిన్న 2–అంగుళాల వేఫర్లపై పరికరాలు తయారు చేయడం ప్రారంభించాను. ఆ వేఫర్లు సున్నితంగా ఉంటాయనీ, పొరపాటున కూడా వాటిని పగలగొట్టకూదడనీ త్వరగానే గ్రహించాను. నేను ఎన్నో ప్రయోగాలు చేశాను. వాటిలో ఎక్కువ శాతం మేము ఆశించిన విధంగా పనిచేయలేదు. పద్ధతి మార్చుకుని, మళ్లీ ప్రయత్నించాం. నేను తరగతి గదిలో టెక్నాలజీ గురించి చదవడం మాత్రమే చేయలేదు; కొత్త విషయాన్ని కనుగొనడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఒక బృందంలో భాగమయ్యాను. నాకైతే అప్పట్లో ఒకటే ఆలోచనొచ్చింది. వావ్, మనం ఇంత చిన్న వస్తువులను కూడా తయారు చేయగలమా? కానీ ప్రపంచాన్నే మార్చగల శక్తిమంతమైన చిన్న పరికరాలు ఇవి. అప్పుడే నేను సెమీ కండక్టర్లతో ప్రేమలో పడ్డాను. అక్కడే నేను సమస్యలను ఎలా పరిష్కరించాలో అసలు సిసలు పాఠాలు నేర్చుకున్నాను. ఆ రంగా నికి కొత్తగా వచ్చిన విద్యార్థి స్థాయి నుంచి, స్వయంగా ఆ రంగానికి కొత్త విషయాలు అందిస్తున్న వ్యక్తిగా మారాను. ఆ ప్రయాణంలో, నా మీద నాకు నమ్మకం కలగడం మొదలైంది. అది నాకు ఎప్పుడూ అన్ని సమాధానాలూ తెలుసనే అతివిశ్వాసం కాదు; అసలు సమాధానం ఇప్పుడే తెలియకపోయినా దాన్ని నేను కనుగొనగలను అనే ఆత్మవిశ్వాసం. మిట్‌ నాకు సెమీకండక్టర్‌ ఫిజిక్స్‌ కంటే పెద్ద విషయాన్ని నేర్పిందని నాకు అర్థమవుతోంది. మైండ్‌ అండ్‌ హ్యాండ్‌ మిట్‌ మోటో ‘మైండ్‌ అండ్‌ హ్యాండ్‌’ కేవలం ఒక నినాదం అనుకున్నాను. కానీ అది మిట్‌ ప్రత్యేకతను సరిగ్గా తెలియజేస్తుందని భావిస్తున్నాను. మిట్‌ మనకు లోతుగా ఆలోచించడం నేర్పిస్తుంది. ఏదైనా తయారు చేయడం, ఆలోచనలను పరీక్షించడం, మొదటి ప్రయోగం లేదా ఐదో ప్రయోగం కూడా విఫలమైనా ఆగిపోకుండా ముందుకు సాగడం నేర్పిస్తుంది. ఒకప్పుడు అసాధ్యమని పించిన సమస్యలను కూడా మీరు పరిష్కరించగలరని మీపై మీకే నమ్మకం కలిగేలా చేస్తుంది. నేను క్యాంపస్‌ వదిలి వెళ్లిన చాలా కాలం తర్వాత కూడా అదే భావనతో ఉన్నాను. నేను ఐబీఎంలో చేరినప్పుడు,మళ్లీ మొదటి నుంచి ప్రారంభించినట్లు అనిపించింది. ఐబీఎంలో లక్షలాది మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు. అప్పట్లో నాకు 25 ఏళ్లు.అంత పెద్ద కంపెనీలో నేను ఎలా మార్పు తీసుకురాగలను అని ఆశ్చర్యపోయాను. కానీ త్వరగా ఒక ముఖ్యమైన విషయం తెలుసు కున్నాను. ఇంజినీరింగ్‌ మీ వయసును పట్టించుకోదు. మీ ఆలోచ నలు పనికొస్తాయా లేదా అనేదే చూస్తుంది. నా మెంటార్లలో ఒకరు నాకు చెప్పిన ఒక మాటను నేను ఎప్పటికీ మర్చిపోలేదు: అత్యంత కష్టమైన సమస్యల వైపు పరు గెత్తుకుంటూ వెళ్లు! అప్పట్లో అది నాకు పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. కాలక్రమేణా, నా జీవితంలో లభించిన అత్యుత్తమ సలహా అదేనని అర్థమైంది. కష్టమైన సమస్యలే మీ అసలు సత్తా ఏమిటో మీకు తెలియజేస్తాయి. కొంచెం వెనక్కు వెళ్తే... 12 ఏళ్ల క్రితం, ఆ పాఠాన్ని నిజ జీవితంలో పరీక్షించి చూసే అవకాశం వచ్చింది. నాకు ఏఎండీ సంస్థకు సీఈఓ అయ్యే అవకాశం లభించింది. ఆ ఉద్యోగంలో చేరడం రిస్క్‌ అని నా మెంటార్లలో కొందరు భావించారు. కానీ ఇది నా డ్రీమ్‌ జాబ్‌ (కలల ఉద్యోగం). నిజంగా ప్రాముఖ్యత ఉన్న సమస్యలపై,సాంకేతిక రంగంలో కొత్త టెక్నాలజీతో పనిచేసే అవకాశం. భవి ష్యత్తులో అత్యంత కీలకమైన సాంకేతికత హై–పెర్ఫార్మెన్స్‌ కంప్యూ టింగ్‌ (అధిక పనితీరు గల కంప్యూటింగ్‌) అని మేము దీర్ఘకాలికంగా నమ్మాం. మా ప్రతిభావంతులైన బృందానికి పెద్ద ఆలోచనలు చేసే స్వేచ్ఛను ఇచ్చాం. తదుపరి కొన్ని సంవత్సరాలలో, ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తిమంతమైన కంప్యూటర్లను తయారు చేయడానికి వీలుగా మేము టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేశాం. భవిష్యత్‌ను నిర్ణయించేది మనుషులే!గడచిన కొన్ని దశాబ్దాలలో మనం అనేక సాంకేతిక మార్పులను చూశాం. ఇప్పుడు ఏఐ విప్లవానికి ప్రారంభంలో ఉన్నాం. ఏఐ మనుషులను భర్తీ చేయదు. బదులుగా, ప్రతి ఒక్కరి సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచుతుంది. వైద్యం, శాస్త్రం, ఇంధనం, వాతావరణం– ఏ రంగంలోనైనా, మనం గడిచిన ముప్పై ఏళ్లలో కనుగొన్న దానికంటే ఎక్కువ విషయాలను రాబోయే పదేళ్లలోనే కనుగొనవచ్చు. అయితే భవిష్యత్తు ఎలా ఉండాలనేది సాంకేతికత నిర్ణయించదు, మనుషులే నిర్ణయిస్తారు. శక్తిమంతమైన పరికరాలను ఎలా ఉపయోగించాలో తెలిసిన మనుషులు ప్రపంచానికి అవసరం లేదు. వాటిని ‘దేని కోసం’ ఉపయోగించాలో తెలిసిన మనుషులు కావాలి. నన్ను ఎవరైనా కెరీర్‌ సలహా అడిగితే, ఒకటే చెబుతుంటాను: కష్టపడి పనిచేయండి, కానీ అదృష్టం కూడా ముఖ్యం అని గ్రహించండి. కాలక్రమేణా నేను ఒక విషయాన్ని నమ్మడం మొదలు పెట్టాను. గొప్ప వ్యక్తులు తమ అదృష్టాన్ని తమంతట తామే సృష్టించుకునే మార్గాలను వెతుక్కుంటారు. అదృష్టం అంటే సరైన సమయంలో, సరైన స్థలంలో ఉండటమే కాదు. ఒక కష్టమైన పని చేయ డానికి రిస్క్‌ తీసుకోవడం. మిమ్మల్ని మీరు సవాలు చేసుకోవడం. మీకు తెలిసిన విషయాల హద్దులు దాటి కొత్త సమస్యలను ఎంచుకోవడం. మిమ్మల్ని మరింత మెరుగుపరిచే వ్యక్తుల మధ్య ఉండటం. ‘అవును.. మనం ఈ ప్రపంచాన్ని మార్చగలము’ అని నమ్మడం. మీరు ఎంచుకునే సమస్యల విషయంలో పెద్ద ఆశయాలు కలిగి ఉండండి. అన్నింటికంటే కష్టమైన సమస్యలను పరిష్కరించడానికి ముందుకు రండి!

వంతెనపై గమ్యాన్ని చేరుకోవాలంటే, వంతెన కంటే ముందు గమ్యాన్ని నిర్మించుకోవాలి. ‘టాటా’ వంతెనపై నాది 40 ఏళ్ల ప్రయాణం. వంతెనే నా కోసం గమ్యాన్ని నిర్మించినట్లుగా సాగిన జీవన యానం! టాటాలో ఇవి నా ఆఖరు నెలలు! 2027 ఫిబ్రవరి 20 నా చివరి రోజు. టాటా మహా సముద్రంలో ఒక అల కూడా ముందస్తు ప్రణాళికతో ఉంటుంది. దేశం 2026లో ఉన్నప్పుడు టాటా 2027లో ఉంటుంది. ‘‘చంద్ర తర్వాత ఎవరు?’’ అని ఏడాది ముందే ఈ ఫిబ్రవరిలో బోర్డు రూమ్‌లోకి ఒక ‘ప్రశ్న’... బంట్రోతులా వచ్చి నిలబడింది. టాటాలో బాస్‌ అయినా బంట్రోతు అయినా ఒకే వంతెనపై నడుస్తారు. ప్రశ్నలు రేకెత్తిస్తున్నంత కాలమే వారు ఆ వంతెనపై నడిచేందుకు అర్హులై ఉంటారు. సమాధాన పడిపోయే వాళ్లకు టాటాలో సీటు ఉంటే ఉండొచ్చు కానీ చోటు మాత్రం ఉండదు. నువ్వు ప్రశ్నిస్తున్నావంటే పనిలో ఉన్నట్లు! నువ్వు ప్రశ్నించటం మానేశావంటే, కేవలం ఉద్యోగం చేస్తున్నట్లు! ఇదీ టాటా సిద్ధాంతం. ‘‘చంద్ర తర్వాత ఎవరు’’ అన్నప్పుడు సగం మందికి పైగా వాటాదారులు ‘‘మళ్లీ చంద్రే’’ అన్నారు. బోర్డు కూడా ‘‘మళ్లీ చంద్రే’’ అంది. బోర్డు డైరెక్టర్‌లలో ఒక్క నోయెల్‌ టాటా మాత్రమే మౌనంగా ఉండిపోయారు. ఆర్నెల్లుగా ఇప్పటికీ ఆయన మౌనంగానే ఉన్నారు! మనం పుట్టి పెరిగిన ఇల్లే అయినా, ఇంట్లో మనతో మాట్లాడని మనిషి ఒక్కరున్నా అదిక మన ఇల్లవదు. ఇంటిని ఇంటిలా ఉంచాలంటే మనమే బయటికి వచ్చేయాలి. ఊహు... వచ్చేయటం కాదు, వెళ్లిపోవటం! రతన్‌జీ ఉండి ఉంటే, ‘‘ఎక్కడికి వెళ్తావ్‌ చంద్రా ఇంత రాత్రప్పుడు?!’’ అని నన్ను ఆపి ఉండేవారా... అది మిట్ట మధాహ్నమే అయినా – నా వెనకే అడుగులు వేసుకుంటూ వచ్చి! ఎందుకు వెళుతున్నదీ ఆయన అడగరు. ‘‘వెళ్లి ఏమౌతావు?’’ అన్నదే ఎవరి గురించైనా ఎప్పుడూ ఆయన ఆందోళన. ‘‘ఇంటిని గానీ, సంస్థను గానీ, ఆఖరికి మనిషినే గానీ ఎవరైనా వదిలి వెళ్లవలసి వచ్చిందంటే... వెళ్లాక వారెలా ఉండగలుగు తారు అనే ఆలోచన రావలసింది... ఆ ఇంటికి, ఆ సంస్థకు, వదిలి వెళ్లటానికి కారణం అయిన ఆ వ్యక్తికే గానీ, వదిలి వెళ్లిపోవలసి వచ్చినవారికి కాదు’’ అనేవారు రతన్‌జీ! టాటా ప్రధాన కార్యాలయం ఉండే ‘బాంబే హౌస్‌’ రతన్‌జీకి పవిత్రాలయం. చరిత్ర, వర్తమానం, భవిష్యత్తు, పునర్జన్మ... అన్నీ ఆయనకు బాంబే హౌసే!‘‘రతన్‌జీ... 90 ఏళ్లుగా ‘బాంబే హౌస్‌’ ఇలాగే ఉంది. కొద్దిగా మార్పులు చేస్తే బాగుంటుంది’’ అని, ‘టాటా సన్స్‌’ చైర్మన్‌గా నేను బాధ్యతలు స్వీకరించిన వెంటనే ఆయనతో అన్నప్పుడు– ఆయన నా వైపు సౌమ్యంగా చూశారు. ‘‘మార్పులు అంటే పడగొట్టటం, తిరిగి కట్టటమే కదా చంద్రా! మరి అక్కడ నివాసం ఏర్పరచుకుని ఉన్న కుక్కల్ని, వాటి పిల్లల్ని ఏం చేస్తారు? ఖాళీ చేయించేస్తారు. అంతేకదా! అప్పుడు అవి ఎక్కడికి వెళ్తాయి? ముందు వాటికి భద్రమైన చోటు ఏర్పాటు చేయించి, ఆ తర్వాత మీ ‘పునర్నిర్మాణం’ మొదలుపెట్టండి’’ అన్నారు రతన్‌ జీ!!రతన్‌జీతో కలిసి పని చేయటం నాకొక లాంగ్‌ డిస్టెన్స్‌ మారథాన్‌. ప్రపంచంలోనే అత్యంత కఠినమైన టోక్యో, బోస్టన్, లండన్, బెర్లిన్, చికాగో, న్యూయార్క్‌ మారథాన్లతో పాటుగా నేను పూర్తి చేసిన ఏడో మారథాన్‌... ‘రతన్‌జీ టాటా’! క్షణికమైన వేగం కంటే... అనుకున్న మార్గంలో చివరివరకు నిలబడటమే ముఖ్యం అనేవారు రతన్‌జీ. టాటాను వదిలి వెళ్లాలన్న నా నిర్ణయం క్షణికమైన వేగంలో తీసుకున్నది కాదు. బోర్డు తీర్మానం కోసం ఆరు నెలలు ఆగి చూసి, టాటా ప్రతిష్ఠను నిలబెట్టటానికి ఆరు నెలల ముందే, కాబోయే చైర్మన్‌ కోసం నా అంతట నేను పరిచిన రెడ్‌ కార్పెట్‌ అది.

1976 ఆగస్ట్‌ 17. సరిగ్గా యాబై సంవత్సరాల కింద. అమెరికన్‌ స్వాతంత్య్ర దినం (జూలై 4) ద్విశతాబ్ది వేడుకలు దేశమంతా అట్టహాసంగా జరిగి ఇంకా ఆరు వారాలు కాలేదు. ఆ రోజున ఒక పుస్తకం వెలువడింది. సుప్రసిద్ధ అమెరికన్‌ ప్రచురణ సంస్థ డబుల్‌ డే ప్రచురించిన పుస్తకం అది. పేరు రూట్స్‌– ద సాగా ఆఫ్‌ యాన్‌ అమెరికన్‌ ఫామిలీ. రచయిత ఆఫ్రికన్‌ అమెరికన్‌ బానిస సంతతి ఏడో తరానికి చెందిన అలెక్స్‌ హేలీ (1921–1992). ఆ పుస్తకంతో ఆయన ప్రపంచ సాహిత్యంలో విజయ పతాక ఎగరేశాడు. అమెరికా జిలుగు వెలుగుల వెనుక దాగిన అపారమైన అంధకారాన్నీ, అందవికారాన్నీ విప్పి చూపిన అత్యంత ప్రభావశీలమైన పుస్తకం అది. రెండు వందల సంవత్సరాల చరిత్రను తవ్వి తీసి, కొత్త చరిత్ర సృష్టించిన పుస్తకం అది. ఇంతవరకూ విజేతలు రాసుకుంటూ వచ్చిన చరిత్రను సవాలు చేసి, తుడిచేసి, పరాజితుల చరిత్రను రంగస్థలం మీద ప్రవేశపెట్టిన పుస్తకం అది. వెలువడిన మొదటి సంవత్సరంలోనే అమెరికన్‌ మార్కెట్‌లో అరవై లక్షల ప్రతులు అమ్ముడైన ఈ పుస్తకం, ఇప్పటికి కనీసం నలబై భాషల్లోకి అనువాదమైంది. ఎన్ని కోట్ల ప్రతులు వెలువడ్డాయో లెక్కలేదు. వెండితెర మీద, బుల్లితెర మీద కోట్లాది మందిని ప్రభావితం చేసింది. ఇంగ్లిష్‌లో వెలువడిన నాలుగు సంవత్సరాల్లోనే తెలుగులోకి సహవాసి సంక్షిప్త అనువాదంతో, హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ ప్రచురణగా ‘ఏడు తరాలు’గా వెలువడి ఇప్పటికీ పునర్ముద్రణలు పొందుతున్నది. అమ్మమ్మ చెప్పిన కుటుంబ కథమొట్టమొదట దీన్ని హిస్టారికల్‌ ఫిక్షన్‌ (చారిత్రక కల్పన) అనాలా, నాన్‌ ఫిక్షన్‌ (కాల్పనికేతర రచన) అనాలా అని చర్చ జరిగింది. అలెక్స్‌ హేలీ తన కుటుంబ చరిత్ర గురించి ఇంట్లో విన్న మౌఖిక ఆధారాల దగ్గర ప్రారంభించి, మూడు ఖండాలలో, అనేక చారిత్రక, ప్రభుత్వ పత్రాల, నౌకాయానాల లిఖిత ఆధారాల మీద పరిశోధన జరిపి దీన్ని రాశాడు. దొరుకుతున్న చారిత్రక సాక్ష్యాధారాలు భిన్నమైన కథనాన్ని చెపుతున్నాయని ఆ పుస్తకాన్ని ఖండించిన చరిత్ర కారులు, సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు కూడా ఉన్నారు. మరొక పక్క, దానిలో కొంత వాస్తవ చరిత్ర ఉన్నప్పటికీ, అది నవల అని, కాల్పనిక రచన అని అనేవాళ్లు కూడా ఉన్నారు. స్వయంగా రచయిత దాన్ని ఒక కొత్త పేరుతో పిలిచాడు: అది ఫాక్ట్‌ (వాస్తవం), ఫిక్షన్‌ (కల్పన) కలిసిన ఫాక్షన్‌ అన్నాడు. పూర్తి వాస్తవమూ కాదు, పూర్తి కల్పనా కాదు, అద్భుత రసాయనిక సంయోజనంలో రెండూ కలగలిసిన వినూత్న రచనాశైలి. ఒక వ్యక్తి తన వంశ చరిత్రనూ, తన మూలాలనూ అన్వేషించడంలో చేసిన అపార కృషి ఫలితం. రెండు వందల సంవత్సరాల వలసవాద దుర్మార్గాన్ని కళ్లకు కట్టిన దస్తావేజు. ఒక మానవ మహా విషాద కథనం. గొప్ప మానవ సంబంధాల చిత్రణ. దుర్భేద్యమైన అవరోధాలను అధిగమించి మానవ సంకల్పం, మానవ శ్రమ, మానవ సృజనాత్మకత ఎలా విస్తరిస్తుందో సజీవంగా చూపే చారిత్రక–సామాజిక విశ్లేషణ. ఆఫ్రికన్‌ దేశం గాంబియాలో 1750లో ప్రారంభమై, 1970ల దాకా సాగిన 120 అధ్యాయాల రచనలో చివరి అధ్యాయాలలో అలెక్స్‌ హేలీ ఈ రచనకు తన ప్రేరణనూ,కృషినీ వివరించాడు. తన అమ్మమ్మ పదే పదే చెప్పిన తమ కుటుంబ కథలోని శకలాలను పట్టుకుని, కుటుంబ చరిత్ర రాయగలనా అనే ప్రశ్నతో ఈ 730 పేజీల ఉద్గ్రంథం తయార యింది. ఇది పురాతత్వ పరిశోధన వంటి ప్రయత్నం. పురాతత్వ పరిశోధకులు ప్రాచీన యుగ అవశేషాల కోసం తవ్వకాలు జరుపుతున్నప్పుడు దొరికేవి కుండ పెంకులు మాత్రమే. పూర్తి కుండలు కూడా దొరకవు. కాని ఇతరేతర ఆధారాలతో పరిపుష్టం చేసుకుంటూ, ఆ కుండ పెంకు ఏ కుండలో భాగమో, ఆ కుండ ఏ శ్రమనుంచి ఉద్భవించిందో, ఏ సంస్కృతికి ప్రతిబింబమో, ఆ కుండను వాడిన మనుషుల సామూహిక జీవన విధానం ఏమిటో వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తారు. అలెక్స్‌ హేలీ చేసినది సరిగ్గా అటువంటి కృషి. నిజానికి ఆయన అప్పటికి పరిశోధకుడూ కాదు, రచయితగా కూడా సుప్రసిద్ధుడూ కాదు. తీరప్రాంత గస్తీ దళం ఉద్యోగిగా పనిచేస్తూ, ఏవో కొన్ని రచనలు చేశాడు. ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత జర్నలిస్టు అయ్యాడు. అమెరికన్‌ ప్రముఖులు కొంద రిని ఇంటర్వ్యూ చేశాడు. నల్లజాతి ఉద్యమ నాయకుడు మాల్కోమ్‌ ఎక్స్‌ హత్య కావడానికి ముందు నాలుగు సంవ త్సరాల పాటు ఆయనను ఇంటర్వ్యూలు చేసి, ఆయన హత్య తర్వాత ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్‌ మాల్కోమ్‌ ఎక్స్‌ రాసి పేరు తెచ్చుకున్నాడు. ఈ అక్షర కృషికి, పురాతత్వ పరిశోధన తోడయింది. చిన్నప్పటి నుంచీ అమ్మమ్మ సింథియా నుంచి విన్న విషయాలు రాయాలనుకున్నాడు. లండన్‌ మ్యూజియంలో ఒక ప్రాచీన లిపి పరిశోధన చూసి తానూ అటువంటి పరిశోధన చేయాలనుకున్నాడు. అమ్మమ్మకు సన్నిహిత బంధువు, అప్పటికి ఎనబైల్లో ఉన్న జార్జ్‌తో ప్రస్తావించి నప్పుడు, ‘‘అవును కుర్రాడా, ఆ ఆఫ్రికన్‌ తన పేరు కింటే అని చెప్పేవాడు. గిటార్‌ను కో అనేవాడు. నదిని కాంబీ బోలొంగో అనేవాడు. డోలు చెయ్యడానికి కర్ర కోసం అడవికి పోయినప్పుడు వాళ్లు ఎత్తుకొచ్చారనేవాడు’’ అందామె.‘కింటే ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడో అన్వేషిస్తాను’ అని ఆమెకు మాట ఇచ్చాడు. ‘‘ఆ పని చెయ్యి. మీ అమ్మమ్మ, మన వాళ్లందరూ పై నుంచి చూస్తుంటారు’’ అని ఆమె ఇచ్చిన ప్రోత్సాహం ఈ రచనకు పునాది. ఏడు తరాల కథగిటార్‌ వంటి సంగీత సాధనానికి మాండింకా భాషలో పేరు కో అని, కాంబీ బోలోంగో అంటే గాంబియా నది అని గుర్తించి గాంబియా వెళ్లాడు. మౌఖిక వంశచరిత్రా గాయకుల సహాయంతో నిజంగానే కింటా కుంటే అనే పదహారేళ్ల కుర్ర వాడిని ఎత్తుకుపోయి, ఓడలో అమె రికా తీసుకుపోయారని గుర్తించాడు. బానిసగా ఒక యజమానికి అమ్మబడిన కుంటా కింటే తిరగ బడ్డాడు, పారిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు. పారిపోకుండా యజమానులు కాలు తెగనరికారు. అక్కడ వంట మనిషిగా ఉండిన బెల్‌ను పెళ్లి చేసుకుని కిజ్జీ అనే కూతురిని కన్నారు. యజమాని ఆ అమ్మాయిని మరొక యజమానికి అమ్మితే, కొత్త యజమాని కిజ్జీ మీద అత్యాచారం చేశాడు. అలా కోడి పందాల జార్జిగా పేరు తెచ్చుకున్న మూడో తరం వ్యక్తి పుట్టాడు. జార్జి– మెటిల్డాలకు పుట్టిన ఆరుగురు కొడుకులు, ఇద్దరు కూతుళ్లలో ఒకరు అలెక్స్‌ హేలీ ముత్తాత, కమ్మరి టామ్, నాలుగో తరం. ఆయనకూ ఐరీన్‌కూ పుట్టిన సింథియా, ఐదో తరం, అలెక్స్‌ హేలీకి తమ కుటుంబ చరిత్ర చెప్పిన అమ్మమ్మ. ఆమె కూతురు బెర్తా, ఆ వంశంలో కాలేజీకి వెళ్లి చదువుకున్న మొదటి వ్యక్తి, అక్కడ కలుసుకున్న సైమన్‌ హేలీని పెళ్లి చేసుకుంది. ఆమె కొడుకు అలెక్స్‌ హేలీ. నెత్తురూ కన్నీళ్లూ కలిసిన ఏడు తరాల కథ ఇది. యాబై సంవత్సరాల తర్వాత ఈ పుస్తకాన్ని చూస్తే ఎన్నో ఆశ్చర్యకరమైన విశిష్టతలు కనిపిస్తాయి. ఆఫ్రికన్‌ తెగల సాంస్కృతిక ఆచారాలు, నల్లవాళ్లను అసలు మనుషులు గానే గుర్తించని, ఓడల్లో పశువుల్లా, సరుకుల్లా ఎత్తుకువచ్చి, తమ వ్యవసాయ క్షేత్రాల్లో పనులకు, ముఖ్యంగా పత్తి పంటకు ఉపయోగించిన తెల్లవాళ్లు, హింస, తిరుగుబాట్లు, పారిపోయే ప్రయత్నాలు, తమ మౌఖిక చరిత్రను సంరక్షించుకున్న పద్ధతులు, స్వాతంత్య్రం నుంచి బానిసత్వానికీ, అక్కడి నుంచి మళ్లీ స్వాతంత్య్రానికీ ప్రయాణాలు, బానిస విముక్తి, ఆంతర్యుద్ధం... చరిత్ర, గత వర్తమానాల మధ్య నిరంతర సంభాషణ. ‘తన చరిత్ర తనె పఠించి భోరున ఏడ్చింది ధరణి, తన చరిత్ర తనె స్మరించి ఫక్కున నవ్వింది ధరణి’. ఎన్‌. వేణుగోపాల్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

గతవారం అండమాన్, నికోబార్‌ దీవుల్లో పర్యటించినప్పుడు హర్‌ ఘర్‌ తిరంగా ప్రచారంలో భాగంగా జాతీయ పతాకాన్ని ఎగురవేసే గౌరవం నాకు లభించింది. అక్కడ నేతాజీ సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ మొదటిసారి త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఆవిష్కరించిన సందర్భాన్ని స్మరించుకొని, నివాళులు అర్పించాను. నేతాజీ స్థాపించిన ఆజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ 1943 డిసెంబర్‌ 30న భారత భూభాగంపై తొలిసారి మువ్వన్నెల జెండాను ఎగరవేసిన పవిత్ర భూమిపై నిలబడటం నా హృదయాన్ని కదిలించే అనుభవం. పసుంపోన్‌ ముత్తురామలింగ థేవార్‌ ఆహ్వానం మేరకు 1939 సెప్టెంబరులో నేతాజీ సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ మదురైని సందర్శించిన విషయాన్ని ఈ సందర్భం నాకు గుర్తు చేసింది. డూ ఆర్‌ డైజాతీయ స్మారకమైన సెల్యూలార్‌ జైలును సందర్శించడం కూడా నా పర్యటనలో మరో స్ఫూర్తిదాయకమైన సందర్భం. వీర్‌ సావర్కర్, యోగేంద్ర శుక్లా, బటుకేశ్వర్‌ దత్, సచ్ఛీంద్రనాథ్‌ సన్యాల్‌తో సహా ఎందరో భరతమాత వీరపుత్రులను వలసవాద శక్తులు ఇక్కడ బంధించాయి. స్వేచ్ఛగా, గౌరవంగా భారత్‌ మనుగడ సాగించాలనే లక్ష్యంతో ప్రాణాలర్పించిన వారి ధైర్యాన్నీ, వేదననూ, నేటికీ ఈ జాతీయ స్మారకం గోడలు ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి. క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆగస్టు 9న అండమాన్‌ దీవుల్లో హర్‌ ఘర్‌ తిరంగా కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించడం నాకు ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చింది. జాతిపిత మహాత్మాగాంధీ 1942లో ‘క్విట్‌ ఇండియా’ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించి ‘డూ ఆర్‌ డై’ అనే స్ఫూర్తిదాయక నినాదాన్ని ఇచ్చారు. ఈ పిలుపుతో దేశవ్యాప్తంగా స్వాతంత్య్రం సాధించాలనే ఆకాంక్ష తీవ్రమైంది. తమ కాలంలో వలసవాద శక్తులతో పోరాడిన తరానికి ధన్యవాదాలు. వారి కారణంగానే ఇప్పుడు మనం స్వేచ్ఛా వాయువులను పీల్చుకుంటూ, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో రాజ్యాంగ హక్కులతో జీవించే అదృష్టాన్ని పొందాం.స్వాతంత్య్ర యోధుల ఘన చరిత్రఉత్తరాన కశ్మీర్, దక్షిణాన తమిళనాడు, పశ్చిమాన గుజరాత్, తూర్పున అస్సాం... ఇలా అన్ని ప్రాంతాలకూ, నేపథ్యాలకూ, వయసులకూ చెందిన సమరయోధులూ, ధీరవనితలూ ఒకే ఉమ్మడి లక్ష్యం కోసం ఏకమయ్యారు. మొదటి స్వాతంత్య్ర సంగ్రామంలో పోరాటానికి శాశ్వత ప్రతీకగా నిలిచిన ఝాన్సీరాణి లక్ష్మీబాయి శౌర్యం, మంగళ్‌ పాండే ధైర్యం, ‘స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు, నేను దానిని సాధిస్తాను’ అనే నినాదంతో దేశాన్ని జాగృతం చేసిన బాలగంగాధర తిలక్‌ నిర్భయ పిలుపు– ఇలా ప్రతిస్వరం స్వాతంత్య్రం దిశగా చేపట్టిన ప్రయా ణాన్ని బలోపేతం చేసింది.తొలి స్వదేశీ నౌకారవాణా సంస్థను ప్రారంభించి వలస పాలన ఆర్థిక ఆధిపత్యాన్ని వి.ఒ.చిదంబరం పిళ్లై సవాలు చేశారు. యుద్ధభూమిలో మాత్రమే కాకుండా, వాణిజ్యంలోనూ స్వాతంత్య్ర పోరాటం సాగిందని ఆయన నిరూపించారు. భగత్‌ సింగ్, రాజ్‌గురు, సుఖ్‌దేవ్‌ విప్లవ కాంక్ష... స్వేచ్ఛా సాధనకు త్యాగం చేసేలా తరతరాలకూ స్ఫూర్తిగా నిలిచింది. ఈశాన్యంలో బ్రిటిష్‌ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రతిఘటన జ్వాలను రాణి గైడిన్లియు రగిలించారు. అస్సాంలో అంచంచలమైన ధైర్యంతో జాతీయ పతాకాన్ని మోస్తూ, క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహిస్తూ కనకలతా బారువా ప్రాణాలను అర్పించారు. భగవాన్‌ బిర్సా ముండా, అనేక మంది ఇతర గిరిజన నాయకులు వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన చారిత్రక పోరాటానికి నాయకత్వం వహించారు. మన చరిత్ర పుటల్లో పోరాట పటిమనూ, ధైర్యాన్నీ, పట్టుదలనూ ప్రదర్శించే అనేక గాథలున్నాయి. అసంఖ్యాకమైన వీరుల సమష్టి సంకల్పంతోనే భారతదేశ స్వాతంత్య్రం సాధ్యమైందని మనకు గుర్తు చేస్తాయి.నేలకొరిగిన సమర కిశోరాలుమనం స్వాతంత్య్ర దినోత్సవాన్ని నిర్వహించుకుంటున్న నేపథ్యంలో కోడి కాథ కుమరన్‌(పతాక రక్షకుడు కుమరన్‌)గా ప్రసిద్ధి చెందిన తిరుప్పూర్‌ కుమరన్‌కు నివాళి అర్పిస్తున్నారు. నా స్వస్థలమైన తిరుప్పూర్‌లో, స్వాతంత్య్ర పోరాట సమయంలో జాతీయ పతాకాన్ని కింద పడనీయకుండా పట్టుకొని మృత్యు ఒడిలోకి చేరారు. అందుకే ఆయనకు ఈ బిరుదు లభించింది. ‘స్వరాజ్యం మన జన్మహక్కు’ అనే పిలుపుతో ఆయన స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో చేరారు. ‘దేశబంధు యూత్‌ అసోసియేషన్‌’ను ప్రారంభించారు. గాంధీజీ సామాజిక సంస్కరణలకు కట్టుబడి, మద్యపాన నిషేధాన్ని ప్రచారం చేశారు. ఆత్మనియంత్రణను అలవర్చుకోవాలని ప్రోత్సహిస్తూ, కల్లు దుకాణాల వద్ద పికెటింగ్‌లో పాల్గొన్నారు.1932 జనవరి 10న జరిగిన శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో కుమరన్‌ ఓ యాత్రకు నాయకత్వం వహించారు. ‘వందేమాతరం’ నినాదాలతో తిరుప్పూర్‌ వీధులు ప్రతిధ్వనించాయి. ఈ బృందంపై వలసవాద శక్తుల దాడిలో తలకు గాయమైన కుమరన్‌ వందే మాతరం అని నినదిస్తూనే జెండాను శరీరానికి హత్తుకొని ప్రాణాలర్పించారు. ఆయన వయసు కేవలం 27 ఏళ్లు. భగత్‌ సింగ్‌ (23), సుఖ్‌దేవ్‌ (23), రాజ్‌గురు (22), ఖుదీరామ్‌ బోస్‌ (18), కనకలతా బారువా (18), అనంత లక్ష్మణ్‌ కన్హేరే (19), వంచినాథన్‌ (25) లాంటి ఎందరో యువకులు స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో అమరులయ్యారు.స్వాతంత్య్ర సంగ్రామంలో అజ్ఞాత వీరులను వెలుగులోకి తీసుకువచ్చిన ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ చొరవను ప్రశంసిస్తున్నాను. అజ్ఞాత స్వాతంత్య్ర సమరయోధులకు నివాళులు అర్పిస్తున్నాను. ఈ మహత్తర సందర్భంలో, 2047 నాటికి అభివృద్ధి చెందిన భారత్‌ను నిర్మించడానికి మనల్ని మనం అంకితం చేసుకుందాం. అచంచలమైన ధైర్యంతో పోరాడి, మన స్వాతంత్య్రం కోసం ప్రాణత్యాగం చేసిన సమరయోధులకు మనం అర్పించగల సముచితమైన నివాళి ఇదే. జై హింద్‌! భారత్‌ మాతాకీ జై!వ్యాసకర్త భారత ఉపరాష్ట్రపతి సి.పి. రాధాకృష్ణన్‌

జూలై 30న మద్యధరా సముద్ర తీరంలో మొరాకో అంచున ఉన్న స్పానిష్‌ ఎన్‌క్లేవ్‌ స్యూటాలోకి ఒక్కసారిగా 50 వేల నుండి 60 వేల మంది మొరాకన్లు సము ద్రాన్ని ఈదుకుంటూ రావటం, సుమారు 72 మంది మృత్యువాత పడటం, స్పెయిన్‌ ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించటం ఒక్కసారిగా సభ్యసమాజం ఉలిక్కిపడేలా చేసింది. గత సంవత్సర కాలం నుండి అమెరికాలో ‘ఐస్‌’ (ఇమ్మిగ్రేషన్‌ అండ్‌ కస్టమ్స్‌ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్‌) ఏజెంట్లు వలస దారులపై చేస్తున్న దాడులు చర్చనీయాంశమయ్యాయి. స్వదేశంలో అంతర్యుద్ధాలు, పేదరికం, నిరుద్యోగ సమస్యల కారణంగా అనేక వేలమంది ప్రాణాలకు తెగించి ఏదో రకంగా ఐరోపా దేశాలకు చేరుకోవటానికి సాహసం చేస్తున్నారు. అటు అంతర్యుద్ధాలు ఇటు శ్రామిక కొరతసిరియా, లిబియా, అఫ్గాన్, ఇరాక్, ఎరిట్రియాలలో అంతర్యు ద్ధాల వలన ఒక మిలియన్‌కు పైగా శరణార్థులు ఒక్కసారిగా 2015లో ఐరోపాలోకి ప్రవేశించారు. దీనిని 2015 ఐరోపా శరణా ర్థుల సంక్షోభంగా పేర్కొంటారు. ఈ శరణార్థుల చొరబాటు ప్రధా నంగా మూడు మార్గాల గుండా జరిగింది. 1. తూర్పు మద్యధరా సముద్రంలో టర్కీ నుండి గ్రీకుకు చెందిన లెస్‌బాస్, చియోస్‌ దీవుల గుండా ఐరోపాలోకి. 2. పశ్చిమ బాల్కన్‌ ప్రాంతంలో మెసడోనియా నుండి సెర్బియా, హంగరీ, క్రొయేషియాల గుండా జర్మన్, ఆస్ట్రియా, స్కాండినేవియా ప్రాంతానికి. 3. మధ్య మద్యధరా ప్రాంతంలో లిబియా నుండి ఇటలీగుండా ఐరోపాలోనికి. ఐరోపా దేశాల ఉదారవాద విధానాల వలన అక్రమ వలస దారులు ఒకసారి ఐరోపాలోనికి ప్రవేశిస్తే వారిని వెంటనే వెనక్కు పంపటం సాధ్యం కాదు. వీరి దరఖాస్తులపై నిర్ణయం తీసుకోవటా నికి కనీసం రెండేళ్లు పడుతుంది. ఐరోపా దేశాల సంక్షేమ పథకాల ఆలంబనతో వీరు ఏదోరకంగా ఐరోపాలో స్థిరపడుతుంటారు.ఐరోపా దేశాలలో కనీసం 2.5 మిలియన్ల శ్రామికుల కొరత ఉన్నది. ఐరోపా జనాభాలో వృద్ధుల శాతం ఎక్కువ. చౌక శ్రామిక శక్తి ఆవశ్యకతను గుర్తించి ఐరోపా దేశాలు వలసల విషయంలో చూసీ చూడనట్లు వ్యవహరించాయి. 2020 కంటే ముందు ఐరోపా దేశాలు శరణా ర్థులు, అక్రమ వలసదారుల ఎడల మెతక వైఖరిని అవలంభించాయి. ముఖ్యంగా జర్మనీ (ఆంజిలా మెర్కెల్‌ ప్రభుత్వం) కేవలం 2015లోనే 8.9 లక్షల శరణార్థులను అనుమతించింది. ఐరోపా దేశాలు అక్రమ వలసదారులను నియంత్రిస్తూ, వారిని క్రమంగా ఐరోపా సంస్కృతిలో విలీనం చేయాలనే సిద్ధాంతాన్ని అమలు పరచాయి. యూకే, నెదర్లాండ్స్, స్వీడన్‌ వంటి దేశాలు శరణార్థులు వారి సంస్కృతిని కాపాడుకోవటానికి సహాయం చేశాయి. ముఖ్యంగా ఇస్లామిక్‌ మతబోధనల పాఠశాలల ఏర్పాటుకు కూడా సహకరించాయి. వీరికి పౌరసత్వం ఏర్పాటు చేశాయి. ఫ్రాన్స్‌ దీనికి విరుద్ధంగా ఫ్రెంచ్‌ భాషను తప్పనిసరి చేసింది. పాఠశాలలు, పబ్లిక్‌ ప్రదేశాలలో మతసంబంధ చిహ్నాలను నిషేధించింది. జర్మనీ, ఆస్ట్రియా, స్విట్జర్లాండ్‌ వంటి దేశాలు నైపుణ్యంగల వలస దార్లను మాత్రమే అనుమతించటానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చాయి. పౌరసత్వ సదుపాయం కల్పించలేదు.నియంత్రణల కసరత్తు2020 తర్వాత ఐరోపా దేశాలలో ఉగ్రవాద చర్యలు, హింసా త్మక సంఘటనలలో వలసదారుల ప్రమేయం బయటకు రావటంతో ఐరోపా దేశాలు తమ విధానాలను పునస్సమీక్షించుకోవటం మొదలెట్టాయి. స్వీడన్‌లో గ్యాంగ్‌వార్స్, 2024లో యూకేలో దొమ్మీలు, 2023లో ఫ్రాన్స్‌లో అల్లర్లు, యూకేలో గ్రూమింగ్‌ గ్యాంగ్‌ లపై నివేదికలు వలసలను వ్యతిరేకించే రైట్‌వింగ్‌ రాజకీయ పక్షాలు బలోపేతమవటానికి దోహదం చేశాయి. యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ దేశాలలో సుమారుగా 6.4 కోట్ల మంది విదేశాలలో జన్మించినవారు. మొత్తం జనాభాలో వీరి వాటా సుమారు 13.3 శాతం. ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 6.7 లక్షల శరణార్థులు వస్తున్నారు. ఇప్పుడు ఐరోపా దేశాలు దరఖాస్తులపై తుది నిర్ణయం తీసు కొనేవరకు ఐరోపా బయట వేరే దేశాలలో ఉంచే పథకాన్ని ప్రారంభించాయి. రువాండా, అల్బేనియా, ట్యునీషియాలో వీరిని క్యాంపు లలో ఉంచటానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. వలసదారులకు స్థానిక భాష, సంస్కృతిపై అవగాహనను నిర్ధారించే పరీక్షలను తప్పనిసరి చేస్తున్నారు. స్కాండినేవియన్‌ దేశాలలో వలస వచ్చిన వారిని సంక్షేమ పథకాల నుండి మినహాయిస్తున్నారు. స్వీడన్‌లో శరణార్థులు నివసిస్తున్న అక్రమ కట్టడాలను కూల్చివేస్తున్నారు. నేరా లతో సంబంధమున్న వారిని దేశం నుండి బహిష్కరిస్తున్నారు. భద్రతా కారణాలు, సాంస్కృతిక–రాజకీయ నేపథ్యంలో ఐరోపా దేశాలు వలసలను నియంత్రించటానికి ప్రయత్నించటాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. కానీ వలసలను పూర్తిగా నిషేధిస్తే ఐరోపా ఆర్థిక వ్యవస్థ మనుగడకే ముప్పు. ముఖ్యంగా హెల్త్‌కేర్‌ రంగంలో నర్సులు, డాక్టర్లు, పారామెడికల్‌ సిబ్బంది, ఎల్డర్లీ కేర్‌ రంగాలలో తీవ్ర కొరత ఉన్నది. ట్రాన్స్‌పోర్ట్, లాజిస్టిక్‌ రంగాలలో డ్రైవర్లు, మెకానిక్‌లు, క్రేన్‌ ఆపరేటర్ల కొరత ఉన్నది. నిర్మాణ రంగంలో ఎలక్ట్రీషియన్లు, ప్లంబర్లు, ఫిట్టర్లకు కొరత ఉన్నది. ఇండియాకు ఐరోపా ద్వారాలుప్రపంచవ్యాప్తంగా 30.4 కోట్ల మంది తమ మాతృదేశాల నుండి వలస వెళ్లి ఇతర దేశాలలో నివసిస్తున్నారు. ప్రపంచ జనాభాలో వీరి వాటా 3.7 శాతం. వీరంతా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆసియా, ఆఫ్రికా, లాటిన్‌ అమెరికాలకు చెందినవారు. ప్రధానంగా యూఎస్‌ఏ, కెనడా, ఐరోపా, ఆస్ట్రేలియాలకు వలస వెళ్తున్నారు. ట్రంప్‌ రెండవసారి అధికారంలోకి వచ్చాక వలసల విషయంలో కఠినమైన వైఖరిని అనుసరిస్తున్నారు. భారత్‌ అక్రమ వలసలను, చొరబాట్లను ఏ రకంగానూ సమర్థించదు. అయితే చట్టబద్ధ వలసల విషయంలో ట్రంప్‌ వైఖరి భారత్‌ను ఒత్తిడికి గురిచేస్తున్నది. హెచ్‌1బీ వర్క్‌ వీసాలలో భారత్‌ వాటా 70 శాతం. హెచ్‌1బీ, గ్రీన్‌కార్డ్‌ వర్క్‌ వీసాల నిబంధనలతో బాటుగా అమెరికాలో జన్మించినవారికి లభించే పౌరసత్వ నిబంధనలను కఠినతరం చేసే యత్నాలు భారత్‌కు నిరాశను కలిగిస్తున్నాయి.ఇవి ఒక రకంగా కొత్త అవకాశాలకు దారి తెరిచే అవకాశం ఉన్నది. 2023లో 9 లక్షలమంది భారతీయ విద్యార్థులు విదేశీ విద్యకు వెళితే 2025లో 6.26 లక్షలమంది మాత్రమే విదేశీ విశ్వవిద్యాలయాల వైపు మొగ్గు చూపారు. వీరు కూడా యూఎస్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా భారతీయ లేదా ఐరోపా విశ్వవిద్యాలయాలను ఎంచుకుంటున్నారు. అమెరికా నుండి రివర్స్‌ బ్రెయిన్‌ డ్రెయిన్‌ సూచనలు కన్పడుతున్నాయి. అమెరికన్‌ కంపెనీలు భారత్‌లో గ్లోబల్‌ కేపబిలిటీ సెంటర్లను ఏర్పాటు చేస్తున్నాయి. ఆఫ్‌ షోరింగ్‌ స్థానంలో ఆన్‌ షోరింగ్‌ ప్రారంభమవుతున్నది. భారతీయుల అమెరికన్‌ డ్రీమ్‌ చెదిరిపోయే తరుణంలో ఐరోపా ద్వారాలు తెరుచుకుంటున్నాయి. భారత ప్రభుత్వం వ్యూహాత్మకంగా అంతర్జాతీయ సంబంధాలలో వాణిజ్యాన్ని – వలసలను కలిపి ప్రతిపాదిస్తున్నది. ఇండియా – ఈయూ మొబిలిటీ పాక్ట్‌ (2026)పై ఒప్పందం కుదిరింది. ఇందులో భాగంగా భారత విద్యార్థుల వీసాలను ఫాస్ట్‌ట్రాక్‌ చేయటం, ఐరోపా విశ్వవిద్యా లయాలలో భారతీయ విద్యార్థులు కోర్సు ముగించిన తరువాత ఉద్యోగం వెతుక్కోవటానికి 12 నెలల వీసా అనుమతికి వీలున్నది. ముఖ్యంగా ఐటీ, ఇంజినీరింగ్, మానుఫాక్చరింగ్, గ్రీన్‌ ఎనర్జీ,హెల్త్‌ కేర్‌ రంగాలలో భారతీయులకు వర్క్‌ వీసాలకు ఐరోపా దేశాలు అనుమతిస్తాయి. అమెరికాలో వీసా నిబంధనల సమస్యల నేపథ్యంలో ఐరోపా వలస సంక్షోభం, ఘర్షణలు భారత్‌కు కలిసొచ్చాయనే చెప్పవచ్చు. బహుశా 2050 కల్లా ఐరోపా ఆర్థిక, శాస్త్ర, సాంకేతిక వ్యవస్థలలో భారతీయులు తమదైన ముద్రను వేసే అవకాశం ఉన్నది.గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

ఎల్‌ నినో కేవలం ఏదో ఒక పరిణామం కాదు. అది భూగోళం మొత్తంమీద వాతావరణ మార్పు వైపరీత్యానికి సంకేతం. పరస్పరాధారిత జీవావరణ వ్యవస్థలకు, వ్యవసాయ రంగానికి, ఆహార భద్రతకు ఎదురవుతున్న సవాళ్ళను గుర్తు చేస్తున్న ప్రమాదఘంటిక. ఈ రకమైన ఉపద్రవం తరచు తలెత్తుతున్నా దాని దీర్ఘకాలిక పర్యవసానాలను ఎదుర్కోవడంలో భారతదేశ సన్నద్ధత అసమతుల్యంగానే ఉంది. ఎల్‌ నినో ప్రభావాలను రైతులకు ఎరుక పరచడంలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కొంత కృషి చేస్తున్న మాట వాస్తవమే. అయితే, వ్యవసాయ ఉత్పత్తి చుట్టూ అలముకుంటున్న అస్థిరత, పంటల తీరుతెన్నులపై పెరిగిపోతున్న ఒత్తిడిపై మరింతగా దృష్టి సారించవలసిన అవసరం ఉంది. అనిశ్చితిలోనూ స్థిరమైన పనితీరుఈ నేపథ్యంలో, వ్యవసాయ స్థితిస్థాపకత విధానపరంగా ఒక ముఖ్యమైన ప్రాధాన్యతను సంతరించుకోవాలి. పంట నష్టాలను తగ్గించుకోవడం మాత్రమే స్థితిస్థాపకత అనిపించుకోదు. అనిశ్చిత పరిస్థితుల్లోనూ, సాపేక్షంగా చూస్తే స్థిరమైన పనితీరు కనబరచగల వ్యవసాయ పద్ధతులను రూపొందించుకోవాలి. దీర్ఘకాలిక స్థితిస్థాపక శక్తిని సమకూర్చుకునేందుకు మౌలిక వసతులు, టెక్నాలజీ, జల నిర్వహణ, ఎటువంటి వాతావరణ పరిస్థితులనైనా తట్టుకోగల వంగడాలను అభివృద్ధి చేయడం, పరిశోధనలపై పెట్టుబడులు అవసరమవుతాయి. వాతావరణ అశనిపాతాల పట్ల ప్రభుత్వాలు ఎలా స్పందిస్తు న్నాయన్నది ఒక పార్శ్వం మాత్రమే. అటువంటి షాక్‌లు ఎదురవ డానికి ముందే ప్రభుత్వ సంస్థలు రైతులను ఎంత పకడ్బందీగా సన్నద్ధపరుస్తున్నాయన్నది కీలక ప్రశ్న. పంట మార్పిడిలను ప్రోత్సహించడంలో ప్రభుత్వాల ప్రయత్నాలు ఎంతవరకు సఫల మవుతున్నాయి? ప్రత్యామ్నాయ పంటలు, వాటిని నాటవలసిన కాల పరిధులు, రిస్క్‌–మేనేజ్‌మెంట్‌ వ్యూహాల గురించి రైతులకు సలహాలిచ్చేందుకు తగినంత సామగ్రి దిగువ స్థాయి వ్యవసాయ వ్యవస్థల వద్ద ఉంటోందా? పంటలకు నష్టాలు వాటిల్లినప్పుడు పరిహారం, బీమా, ఇతర సహాయక యంత్రాంగాలు దెబ్బతిన్న రైతుల ముంగిళ్ళకు ఎంత వేగంగా చేరుకోగలుగుతున్నాయి? కేవలం అధిక దిగుబడులను సాధించడంపైనే కాకుండా, వాస్తవిక పరిస్థితులలో స్థిరమైన పనితీరును నిలబెట్టుకోగలగడంపైనే భారత వ్యవసాయ రంగ భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉంది. దేశంలో కర్షకులు సుమారుగా 11.88 కోట్ల మంది ఉన్నారని, వ్యవసాయ కూలీలు 14.43 కోట్ల మేరకు ఉంటారని 2011 నాటి జనాభా లెక్కల వివరాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. వాతావరణ వైపరీత్యాల ప్రభావం పంట పొలాలకే పరిమితం కాదనీ, అవి గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధి, ఆహార భద్రత, విస్తృత గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపుతాయనీ గుర్తుంచుకోవాలి. సాంకేతిక సాయంభారత వ్యవసాయ రంగం ప్రధానంగా రుతువుల మార్పులపై ఆధారపడి నడుస్తోంది. వాతావరణానికి సంబంధించి తగినంత సమాచారం లేకుండా నారుపోయడం లేదా ఇతర సేద్య కార్యకలా పాలు చేపట్టడంలో ఇబ్బందులున్నాయి. తీరా అవి చేపట్టాక వర్ష పాత ధోరణుల్లో మార్పులొస్తే, రైతులు ఆర్థికంగా నష్టపోతారు. వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించి పైకి అంతగా కనిపించని దుర్భ లత్వాలలో ఇది ఒకటి. పంటలు దెబ్బతిన్నప్పుడు వచ్చే నష్టాలే కాకుండా, అనువుకాని సమయంలో పెట్టుబడులు పెట్టడం వల్ల కూడా రైతులు నష్టపోయే అవకాశం ఉంది. వ్యవసాయ రంగానికి ఎదురవుతున్న ఈ సమస్య ఒక పూర్తి స్థాయి సంక్షోభంగా పరిణమించకముందే, ఆ ముప్పు ఏర్పడగల అవకాశాన్ని గుర్తించడంలో ప్రవర్ధమాన టెక్నాలజీలు ముఖ్యంగా ఉపగ్రహ ఆధారిత భూ పరిశీలనలు తోడ్పడుతున్నాయి. దుర్భిక్ష పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నప్పుడు తరిగిపోతున్న వృక్ష సంపద ఆరోగ్యాన్ని గుర్తించడంలో, విస్తారమైన వ్యావసాయిక ప్రాంతాల్లో నీటి లభ్యత తగ్గుదల వంటివాటిని గుర్తించడంలో ఉపగ్రహ పరిశీ లనలు సహాయపడతాయి. కనుక, ఎల్‌ నినో విసురుతున్న సవాల్‌ను ఎదురు దెబ్బగా చూడనవసరం లేదు. భారతీయ వ్యవసాయ వ్యవస్థలను పటిష్టపరచుకునేందుకు లభించిన ఒక అవకాశంగా దీన్ని పరిగణించవచ్చు. అనిశ్చిత పరిస్థితుల్లో ఏ పంటలు పండించగలుగుతున్నాం, దానికి ఏ విధమైన సేద్యపు విధానాలు అనుసరిస్తున్నాం, సంస్థా పరమైన స్పందనల మెరుగుదల వంటి అంశాలకు సంబంధించి విలువైన పరిజ్ఞానాన్ని ప్రతి క్లిష్టమైన వ్యవసాయ సీజన్‌ నుంచి గ్రహించవచ్చు. వాతావరణంలో మార్పు గురించిన సాధారణ హెచ్చరికలు చేస్తే రైతులకు సరిపోదు. పరిస్థితిని బట్టి వివిధ పంటలు వేసుకోగల వెసులుబాటు కల్పించాలి. ప్రత్యామ్నాయ ఉపకరణాలు, వంగడాలను అందుబాటులోకి తేవాలి. సమర్థ పంట బీమా అవసరం. అస్థిర పరిస్థితులను తట్టుకోగలిగిన విధంగా సంస్థాపరమైన మద్దతును కూడా అందించాలి.ప్రపంచమంతటా పెను ప్రభావమే!ప్రపంచ వ్యవసాయ ఉత్పత్తిపైన కూడా వాతావరణ వ్యత్యాస ప్రభావం పెరుగుతూ వస్తోందని 2026 ఆగస్టు 6న ప్రచురించిన గ్లోబల్‌ క్రాప్‌ మానిటర్‌ నివేదిక వెల్లడించింది. అది నాలుగు ప్రధాన (గోదుమ, మొక్కజొన్న, వరి, సోయాబీన్‌) పంటల స్థితిగతులను మదింపు చేసింది. సాపేక్షంగా చూస్తే గోదుమకు సానుకూల పరిస్థితులున్నాయని ఆ నివేదిక తెలిపింది. బియ్యానికి పరిస్థితులు అంతగా అనుకూలంగా లేవు. వరి రైతులు వాతావరణ ప్రతికూలత, నీటి సౌలభ్యం తక్కువగా ఉండటం, పంటకు చీడపీడలు సోకడంతో పాటు, దిగుబడులకు సంబంధించి ఇతర ప్రతిబంధకాలను కూడా ఎదుర్కొంటున్నారు. భారత్‌ విషయంలో దీని ప్రధాన సందేశం ముఖ్యమైంది. వాతావరణం ఎప్పుడెలా ఉంటుందో చెప్పలేని పరిస్థితులు పెరుగు తున్నాయి. వాటిని తట్టుకుని నిలబడగలిగిన విధంగా పంటలు రూపొందాలి. వ్యవసాయ విధానాలు వేగంగా మారిపోతున్న రిస్కు లకు తగ్గట్లుగా స్పందించగలిగిన సామర్థ్యం ఉన్నవై ఉండాలి. మరింత ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం మాత్రమే భారత వ్యవసాయ రంగ భవిష్యత్తు కాదు. అది మెరుగైన సమాచారంతో మెరుగైన నిర్ణయాలు తీసుకోగలిగినదిగా ఉండాలి. క్షేత్ర స్థాయిలో మారుతున్న పరిస్థితులను అవగాహన చేసుకుని, ఎదురుకాగల ముప్పులను ఊహించగలిగినప్పుడే ప్రభుత్వాలు స్థితిస్థాపక శక్తి కలిగిన వ్యవసాయ వ్యవస్థలను నిర్మించగలుగుతాయి. అప్పుడే ఎల్‌ నినోను అడపాదడపా తలెత్తే వాతావరణ భూతంగా కాక దేశ వ్యవసాయ పాలనకు ఒక పరీక్షగా చూడటం సాధ్యపడుతుంది.– డా‘‘ సుంకరి సత్యం ‘ అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్‌;– కంచర్ల శ్రీదేవి ‘ రిసెర్చ్‌ స్కాలర్‌; కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ సోషల్‌ డెవలప్‌మెంట్, హైదరాబాద్‌

సౌదీ అరేబియా, పాకిస్తాన్, తుర్కియే ఆగస్ట్‌ 7న ‘మక్కా రక్షణ ఒడంబడిక’పై రియాద్‌లో సంతకాలు చేశాయి. దీనికి సైనికపరంగాకన్నా ఇతరత్రా ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంది. ఇది పశ్చిమాసియాలో నీరుగారుతున్న అమెరికా ప్రాభవాన్ని వెల్లడిస్తోంది. భద్రతా ప్రాధాన్యాల రీత్యా ఈ మూడు దేశాల మధ్యనున్న సారూప్యత బహు స్వల్పం. అమెరికా– ఇరాన్‌ మధ్య యుద్ధ పర్యవసానాలు సౌదీకి తలనొప్పిగా పరిణమించాయి. ఇరాన్‌తో దాని వైరం 1979 నుంచి సాగుతోంది. పాక్‌ దృష్టంతా భారత్‌పైనే. ‘నాటో’ కూటమిలో ఒకటిగా ఉన్న తుర్కియే అటు పశ్చిమాసియాలోనూ, ఇటు ఉత్తరాఫ్రికాలోనూ తన పలుకుబడిని పెంచుకోవాలని చూస్తోంది. ఆ ప్రాంతంలో నమ్మదగిన రక్షణ సామగ్రి ఎగుమతి దారుగా అవతరించాలని కోరుకుంటోంది. ఇలా వైరుధ్యాలున్నా రక్షణ కోసం ఈ మూడు దేశాలు ఒక వర్గంగా ఏర్పడటం ప్రతీకాత్మకంగా గణనీయమైనదే. ఇది మూడు భారీ మార్పులను ప్రతిబింబిస్తోంది: భిన్నమైన వ్యూహాత్మక, భద్రతా ప్రాధాన్యతలు; నూతన భద్రతా భాగస్వామ్యాల కోసం అన్వేషణ; అమెరికాపై ఇన్నాళ్ళూ ఉన్న నమ్మకం సడలిపోవడం.అమెరికాపై పోతున్న ఆశలుపశ్చిమాసియా, దానిని అనుకుని ఉన్న ప్రాంతాలు ఒక భద్రతా చట్రాన్ని కల్పించుకోవడంలో కొన్ని దశాబ్దాలుగా వాషింగ్టన్‌పైనే ఆధారపడుతూ వచ్చాయి. అమెరికా నుంచి ఆయుధాలు కొని సౌదీ అరేబియా దాని నుంచి భద్రతాపరమైన పూచీకత్తులు సంపాదించింది. తుర్కియే ఎలాగూ ‘నాటో’లో సభ్యురాలు. పాకిస్తాన్‌ ‘‘నాటో’యేతర ప్రధాన మిత్రపక్షం’.ఆరామ్‌కోపై జరిగిన ఇటీవలి దాడులపైనా, హౌతీలను కట్టడి చేయడంపైనా అమెరికా స్పందన పేలవంగా ఉందని సౌదీ భావిస్తోంది. సిరియా విషయంలో ‘నాటో’తో తుర్కియే చాలా ఏళ్లుగా ఘర్షణపడుతోంది. ఎఫ్‌–35 యుద్ధ విమానాల విక్రయాలు, కుర్దుల అంశం కూడా దాన్ని చిరాకుపరుస్తున్నాయి. అఫ్గానిస్తాన్‌ నుంచి అమెరికా సేనలు వైదొలగడం, 2009 తర్వాత అమెరికా క్రమంగా భారత్‌ వైపు మొగ్గు చూపుతున్నట్లు కనిపించడంతో వ్యూహాత్మకంగా ఏకాకినవుతున్నానని పాక్‌ భావిస్తూ ఉండవచ్చు. రియాద్, అంకారా, ఇస్లామాబాద్‌ ఒకదానికొకటి రక్షణగా నిల వాలని నిర్ణయించుకోవడం గణనీయమైన పరిణామమే. ఈ ఒడంబడిక ప్రస్తుతానికి పస లేనిదిగా కనిపించవచ్చుకానీ, ఇక్కడ సంకే తానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం. మూడు ప్రధాన ముస్లిం మెజారిటీ సైనిక శక్తులు చేతులు కలుపుతున్నాయి. పాకిస్తాన్‌ అమ్ములపొదిలో అణ్వస్త్రం ఉంది. తుర్కియేలో ప్రధాన రక్షణ సామగ్రి పరిశ్రమలు న్నాయి. సౌదీ అరేబియాకు చమురు నిల్వలు పుష్కలం.ఇజ్రాయెల్‌కు సంకటమే!ఈ మూడు దేశాల్లో ఏ దేశంపైన దాడి జరిగినా మిగిలిన రెండు దేశాలపైన కూడా దాడి జరిగినట్లుగానే భావించాలని పేర్కొంటున్న క్లాజు మక్కా ఒప్పందానికి ప్రాముఖ్యతను సంతరిస్తోంది. కాకపోతే, భాష అస్పష్టంగా ఉంది. ‘నాటో’ ఆర్టికల్‌ 5 తరహాలో, ఆటోమే టిక్‌గా యుద్ధానికి దిగుతామనే నిర్దుష్టమైన పదజాలాన్ని చేర్చలేదు. సమైక్య కమాండ్ల ప్రస్తావన లేదు. సంయుక్తంగా స్థావరాలు నిర్వహిస్తామని ఎక్కడా ప్రకటించలేదు. ఈ ఒడంబడిక తక్షణ సైనిక ప్రభావం పరిమితం కావచ్చు. కానీ, అస్పష్టతకు కూడా భౌగోళిక రాజకీయాల్లో ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఇది శత్రు దేశాల్లో అయోమయాన్ని సృష్టిస్తుంది. వాటి రక్షణ సన్నద్ధత ఖర్చును పెంచుతుంది. పశ్చిమాసియాలో శాంతి స్థాపనకు సంబంధించిన భద్రతా చర్చల్లో తల దూర్చాలని తుర్కియే చాలా కాలంగా అభిలషిస్తోంది. కానీ, గల్ఫ్‌ కోఆపరేషన్‌ కౌన్సిల్, అమెరికా దాన్ని దూరంపెడుతూ వచ్చాయి. ఇపుడు మక్కా ఒడంబడికతో తుర్కియే ఆ రకమైన చర్చల్లో పాల్గొనేందుకు ప్రవేశార్హత సంపాదించుకున్నట్లు అయింది. ఇది ఇజ్రాయెల్‌కు కంటక ప్రాయంగా మారడం ఖాయం. గాజాలో ఇజ్రాయెల్‌ చర్యలను తుర్కియే బాహాటంగా విమర్శిస్తోంది. మక్కా రక్షణ ఒడంబడికతో అటు తుర్కియే, ఇటు అణ్వస్త్ర సహిత పాకిస్తాన్‌ పశ్చిమాసియా భద్రతకు సంబంధించిన అధికారిక చర్చల్లో మొదటిసారిగా పాల్గొనేందుకు ప్రయత్నించవచ్చు. ఇంత కాలం అమెరికా నేతృత్వంలోని అబ్రహాం ఒప్పందాల గొడుగు నీడన ఇజ్రాయెల్‌ పనులు చక్కబెట్టుకుంటూ వస్తోంది. గల్ఫ్‌ కౌన్సి ల్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు నెరపుతోంది. ఇరాన్‌కు వ్యతిరేకంగా భద్రతాపరమైన సహకారాన్ని గుట్టుచప్పుడు కాకుండా అందిస్తోంది. తద్వారా, పాక్‌ను ఆమడదూరంలో ఉంచుతూ వస్తోంది. తాజా ఒడంబడిక ఈ సూత్రీకరణలన్నింటినీ అస్తవ్యస్తం చేస్తోంది. ఇజ్రాయెల్‌ను గుర్తించని పాక్‌కు గల్ఫ్‌ భద్రతా చర్చల బల్ల వద్ద కుర్చీ కల్పిస్తోంది. పాలస్తీనియన్ల తరఫున వకాల్తా పుచ్చుకున్నదిగా తనను చాటుకునే తుర్కియేకు సంస్థాపరమైన పరపతిని తెచ్చిపెడుతోంది. భారత్‌ ఎందుకు జాగ్రత్తపడాలి?ఈ ఒడంబడికతో న్యూఢిల్లీకి సంబంధం లేదని అనడానికి లేదు. హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో సిసలైన కాపలాదారుగా భారత్‌ తనను తాను చాటుకుంటూ వస్తోంది. సాగర జలాలకు సంబంధించినంతవరకు భద్రతకు నికరంగా భారత్‌ పైనే ఆధారపడ టానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తారనే భావనపైనే ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ తన ‘సాగర్‌’, ‘మహాసాగర్‌’ విధానాలను నిర్మించుకుంటూ వచ్చారు. సౌదీ అరేబియా 14 దేశాలతో కలసి జూలై 30న ఒక మారిటైమ్‌ సెక్యూరిటీ క్లస్టర్‌ను ప్రారంభించింది. కానీ ఈ గ్రూపులో భారత్‌ భాగంగా లేదు. భారతదేశానికి బదులుగా పాక్, తుర్కియేలతో రక్షణ అవగాహన కల్పించుకునేందుకు సౌదీ మొగ్గు చూపడాన్నే ఒక భౌగోళిక రాజకీయ సంకేతంగా తీసుకోవాలి. భారత్‌తో ఆర్థిక సంబంధాలు, ఇంధన వర్తకం వృద్ధి చెందుతున్నా, సంక్షోభం ముంచుకొస్తే, భారతదేశాన్ని ఒక ముఖ్యమైన భద్రతా భాగ స్వామిగా రియాద్‌ చూడదని దీన్ని బట్టి స్పష్టమవుతోంది. పాకిస్తాన్‌ పరపతి పెరుగుతూండటం రెండవ అంశం. రెండు పవిత్ర మసీదులకు రక్షణదారుగా ఉన్న దేశంతోనూ, ఒక ‘నాటో’ సైనిక శక్తితోనూ రక్షణ ఒడంబడిక కుదుర్చుకోవడం ఇస్లామాబాద్‌కు దౌత్యపరమైన విలువ తెచ్చిపెడుతోంది. అంతర్జాతీయంగా పాక్‌ ఏకాకి అయిందనే కథనానికి ఇది గండికొడుతోంది. బలాబలాల మధ్య సమతూకాన్ని మక్కా రక్షణ ఒడంబడిక రాత్రికి రాత్రి మార్చేయకపోవచ్చు. సంయుక్త సున్నీ సైనిక శక్తి రేపటికి రేపే అవతరించకపోవచ్చు. కానీ, ఈ ఒడంబడిక రెండు చేదు వాస్తవాలను వెల్లడిస్తోంది. ఒకటి– కీలకమైన మధ్యవర్గ శక్తులు కేవలం అమెరికాపై ఆధారపడే ధోరణి నుంచి దూరం జరుగుతున్నాయి. రెండు– ఈ వైవిధ్యీకరణలో సిద్ధాంతాన్ని పక్కనపెట్టి, తక్షణ ఆచరణాత్మక దృక్పథంతో నూతన కూటములు ఏర్పడుతున్నాయి. ఢిల్లీ ఎదుట సునిశితమైన సవాల్‌ ఉంది. గల్ఫ్‌ నుంచి ఆగ్నేయాసియా వరకు భద్రతను కల్పించగల శక్తిగా అవతరించాలని కోరుకుంటున్న భారత్‌ తన ‘సాగర్‌’, ‘మహాసాగర్‌’ విధానాలను సౌదీ అరేబియా వంటి దేశాలు అక్కున చేర్చుకోగలిగినవిగా మలచాలి. సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీ

మైదాన ప్రాంతాల కోసం రాసిన పథకాలను, అభివృద్ధి చేసిన సాంకేతికతలను ఏజెన్సీ ప్రాంతాలకు యథాతథంగా పంపుతున్నాం. అక్కడి రైతులు కొత్త పద్ధతులు స్వీకరించడం లేదని నివేదికల్లో రాసుకుంటున్నాం. సమస్య రైతులది కాదు; అక్కడి పరిస్థితులను అర్థం చేసు కోలేని మనది. 2025 మార్చిలో తెలంగాణ రైతు కమిషన్‌ ఏర్పాటు చేసిన బృందంతో కలిసి ములుగు జిల్లా వాజేడు, వెంకటాపురం మండలాలకు వెళ్లాం. అక్కడ హైబ్రిడ్‌ మొక్కజొన్న విత్తన పంట దెబ్బతింది. కంకుల్లో గింజ పట్టలేదు. జిల్లా కమిటీ లెక్క ప్రకారం 959 మంది రైతులకు చెందిన 2,178 ఎకరాల్లో పంట నష్టపోయింది. మా దృష్టిని ఆకర్షించింది పంట నష్టం కంటే దాని వెనుక ఉన్న ఏర్పాట్లు, వ్యవస్థల వైఫల్యం.బాండ్‌ వ్యవసాయం అంటే ఏమిటి?విత్తన కంపెనీలు రైతులతో నేరుగా ఒప్పందం చేసుకోవు. స్థానిక ఆర్గనైజర్లతో ఒప్పందం చేసుకుంటాయి. ఆ ఆర్గనైజర్‌ రైతుతో నోటిమాట మీద మాత్రమే ఒప్పందం చేసుకుంటాడు. దీన్ని అక్కడ బాండ్‌ వ్యవసాయం అంటారు. విత్తనం, ఎరువులు, పురుగుమందులు అప్పుగా ఇచ్చి, పంట కొనుగోలు సమయంలో వసూలు చేసుకుంటాడు. వడ్డీ నెలకు వంద రూపాయలకు అయిదు రూపా యలు– సంవత్సరానికి అరవై శాతం! చట్టం ప్రకారం ప్రతి కాంట్రాక్ట్‌ సాగు ఒప్పందాన్ని మార్కెట్‌ కమిటీలో నమోదు చేయాలి. పురుగు మందులకు బిల్లులు లేవు; అవి అమ్మటానికి లైసెన్సులు లేవు; ఒక చిన్న నోటుపుస్తకంలో పేర్లు మాత్రమే రాశారు. కొన్నిచోట్ల గరిష్ఠ చిల్లర ధర కంటే ఎక్కువ వసూలు చేశారు. మందుల డబ్బాల మీద సూచనలు ఇంగ్లిష్‌లో ఉన్నాయి.దీని ఫలితం మనుషుల మీద కనిపించింది. పొలంలో పని చేస్తూ విషప్రయోగానికి గురైన ఒక మహిళ చేతులు, కాళ్లు చచ్చుబడి మంచానికి పరిమితమైంది. పిచికారీ పనిని పర్యవేక్షించిన ఒక మేస్త్రీ పక్షవాతానికి గురయ్యాడు; వైద్యం కోసం ఆ కుటుంబం మిగిలిన నలభై సెంట్ల భూమిని అమ్ముకుంది. వరుసగా రెండు నష్టాల తరు వాత ముప్ఫై అయిదేళ్ల ఒక రైతు ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. వీళ్లెవరూ వ్యవస్థ బయట ఉన్నవాళ్లు కాదు. పెద్ద కంపెనీల కోసం విత్తనం పండించినవాళ్లు. అయినా ఒప్పందం లేదు, బిల్లు లేదు, బీమా లేదు, ఫిర్యాదు చేసే చోటు లేదు.రెండు రకాల గిరిజన వ్యవసాయంతెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతాలు ఒకేలా లేవు. తెలంగాణలో గిరిజన వ్యవసాయం ఎప్పుడో వాణిజ్య వ్యవసాయంగా మారి పోయింది. ఆదిలాబాద్, కుమురం భీం, ఆసిఫాబాద్‌ ప్రాంతాల్లో గోండు, కోలాం కుటుంబాలు గతంలో పండించిన జొన్న, పప్పు ధాన్యాలు, మిశ్రమ పంటల స్థానంలో పత్తి వచ్చింది. ములుగు, భద్రాద్రిలో కాంట్రాక్ట్‌ విత్తన సాగు నడుస్తోంది. రాష్ట్రంలో హెక్టారుకు దాదాపు 253 కిలోల ఎరువులు వాడుతున్నారు; దక్షి ణాది సగటు 164 మాత్రమే. 2019 నాటికి రాష్ట్రంలోని 92 శాతం వ్యవసాయ కుటుంబాలు అప్పుల్లో ఉన్నాయి; ఆ అప్పులో దాదాపు సగం బ్యాంకులది కాదు, వడ్డీ వ్యాపారులది.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పరిస్థితి వేరు. అల్లూరి సీతారామరాజు, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాల కొండ మండలాల్లో పది కుటుంబాల్లో ఏడు ఇప్పటికీ ప్రధానంగా సొంత అవసరాల కోసమే పండిస్తు న్నాయి– రాగులు, కొర్రలు, సామలు, కంది, వరి. కొండ వాలుల్లో పోడు సాగు కొనసాగుతోంది. రసాయనాల వినియోగం తక్కువే. వాణిజ్య పంటలు వచ్చినా అవి బహువార్షిక పంటలు– అరకు కాఫీ, మిరియాలు, పైనాపిల్, పసుపు. ఇక్కడ సమస్య అప్పుల భారం కాదు; తక్కువ దిగుబడులు, మార్కెట్‌ అందుబాటులో లేకపోవడం. అంటే ఒక ప్రాంతంలో ఇప్పటికే ఉన్న వాణిజ్య వ్యవస్థను నియంత్రించాలి. మరో ప్రాంతంలో ఉన్నదానికి విలువ చేర్చాలి.పథకాలు ఎందుకు పనిచేయడం లేదు?రాజ్యాంగంలోని అయిదో షెడ్యూల్‌ ప్రకారం, ఏ చట్టమైనా షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతానికి వర్తించకుండా చేయడానికి, లేదా అవసరమైన మార్పులతో వర్తింపజేయడానికి గవర్నర్‌కు అధికారం ఉంది. గిరి జనుల భూమి బదిలీని నియంత్రించే అధికారంతో పాటు, వారికి వడ్డీ వ్యాపారం చేసే వ్యవహారాన్ని నియంత్రించే అధికారం కూడా స్పష్టంగా ఇచ్చారు. ఆ అధికారంతోనే 1960లో షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతాల వడ్డీ వ్యాపారుల నియంత్రణ నిబంధన చేశారు. అది ఇప్పటికీ రెండు రాష్ట్రాల ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో అమల్లో ఉంది. అంటే ములుగులో అరవై శాతం వడ్డీ వసూలు చేసేవాడిని ఆపడానికి అరవై అయిదేళ్లుగా చట్టం అందుబాటులో ఉంది. వాడలేదు.ఇలాంటి సమస్యలు పునరావృతం కాకూడదు అంటే వెంటనే చేయదగినవి మూడు ఉన్నాయి. ఒకటి– షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతాల్లో ప్రతి కాంట్రాక్ట్‌ సాగు, విత్తన ఉత్పత్తి ఒప్పందాన్ని విత్తే ముందే మార్కెట్‌ కమిటీలో నమోదు చేయించడం; ఒప్పంద పత్రం తెలుగులో రైతు చేతిలో ఉండాలి. రెండు– వడ్డీ వ్యాపారుల నియంత్రణ నిబంధనను అమలు చేయడం; సామగ్రి అమ్మేవాడే అప్పు ఇచ్చేవాడు, పంట కొనేవాడు కూడా అయినప్పుడు ఆ మూడు పాత్రలూ కాగితం మీద కనిపించాలి. మూడు– పట్టా పేరును కాక నిజంగా సాగుచేసేవారిని గుర్తించడం; గ్రామసభ ధ్రువీకరణ ఆధారంగా పోడు సాగుదారు లకు, కౌలుదారులకు, మహిళా రైతులకు రుణం, బీమా, పంట నష్ట పరిహారం అందేలా చూడటం. ఈ మేరకు ఒక ముసాయిదా విత్తన ఉత్పత్తి దారుల రక్షణ చట్టం ప్రభుత్వానికి సమర్పించటం జరిగింది. అది ఇప్పటికీ అమలులోకి రాలేదు. ఇది సాధ్యమేనా అంటే – అవును!అమ్రాబాద్‌లో చెంచు కుటుంబాలతో కలిసి పనిచేసినప్పుడు మిరప పంటలో సీజ¯Œ కు ఇరవై సార్లు కొట్టే పిచికారీలు ఆరు, ఏడుకు తగ్గాయి. మంచిర్యాల జిల్లా బెల్లంపల్లిలో గోండు, కోలాం రైతుల 700 ఎకరాలు సేంద్రియ, ప్రకృతి సాగులోకి మారాయి; రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘానికి ప్రభుత్వం మంచిర్యాలలో ఒక సేంద్రియ దుకాణం కేటాయించింది. నారాయణపేటలో సెర్ప్‌ సంస్థతో కలిసి 1,500 ఎకరాలు మార్పు దిశగా వెళ్లగా, 200 ఎకరాల్లో వరి స్థానంలో చిరుధాన్యాలు వచ్చాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గిరి సిరి రైతు సంఘం కింద 2,600 ఎకరాలు ప్రకృతి సాగులో ఉన్నాయి; పసుపు, వేరు శనగ ప్రాసెసింగ్‌ యూనిట్లు స్థానికంగానే ఏర్పాటయ్యాయి. ఈ నాలుగు చోట్లా చేసిన పని ఒకటే. రైతు ఇప్పటికే పండిస్తున్న దానినుంచి మొదలుపెట్టడం. ముందు ప్రమాదకర మందులు తీసేయడం. నీరు తక్కువున్న చోట చిరుధాన్యాలు. పొలం పక్కనే పోషకాహార తోట. మార్కెట్‌ పెట్టుకోవడానికి రైతు సంఘం. ఉత్పత్తి దగ్గరే ప్రాసెసింగ్‌. వీటిలో దేనికీ కొత్త పథకం అవసరం లేదు. చివరగా ఒక మాట. రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతాల వ్యవసాయ గణాంకాలను విడిగా ప్రచురించడం లేదు. గిరిజన కుటుంబాల ఎరువుల వాడకం, అప్పులు, నేల ఆరోగ్యం, దిగు బడులపై ప్రత్యేకంగా సమాచారం లేదు. ఈ లోటు తీర్చడం ఖరీదైన పని కాదు; చేయాలన్న నిర్ణయం మాత్రమే కావాలి.డా‘‘ జి.వి.రామాంజనేయులువ్యాసకర్త సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం (సీఎస్‌ఏ) కార్యనిర్వాహక సంచాలకులు

కశ్మీర్‌ ప్రజలకు పాకిస్తాన్‌పై ప్రేమ లేదు. ఈ మాట అంటున్నది అధీన రేఖకు రెండు వైపులా కశ్మీరీల గురించి కూడా. ప్రస్తుతం రేఖకు ఆవలివైపున గత రెండు నెలలుగా మరోమారు ఆందోళనలు జరగడాన్ని చూస్తున్నాం. అదే సమయంలో మనం అర్థం చేసుకోవాల్సింది ఏమంటే, ఇటు వైపున గలవారికి కూడా ఎటువంటి ప్రేమ లేదు. వాస్తవం ఇది కాగా... ఇటువారంతా కేవలం మత దృష్టితో పాకిస్తాన్‌పై ప్రేమతో భారత వ్యతిరేక ఆందోళనలు చేస్తున్నారనే ప్రచారాలను రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం చేస్తున్నారు.ఇండియానే ఎందుకు కోరుకున్నారు?పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌ గురించి చర్చించేముందు, సందర్భం వచ్చింది గనక మన కశ్మీర్‌ విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అవసరం. వలస పాలన ముగుస్తుండిన 1947లో బ్రిటిష్‌వారు ఇక్కడి సంస్థానాలకు భారత యూనియన్‌లో లేదా పాకిస్తాన్‌లో విలీన మయ్యే స్వేచ్ఛను ఇచ్చారు. అపుడు కశ్మీర్‌ పాలకుడు హిందువు కాగా, ప్రజలు మెజారిటీ సంఖ్యలో ముస్లింలు. రాజు హరిసింగ్‌ గానీ, ప్రజలు గానీ పాకిస్తాన్‌లో చేరేందుకు ఇష్టపడలేదు. అప్పటి ప్రధాన రాజకీయ పక్షం నాయకుడు షేక్‌ అబ్దుల్లా పూర్తిగా ఇండియా పక్షం వహించాడు. కోరుకుంటే పాకిస్తాన్‌లో చేరగల అవకాశం దేశ విభజన చట్ట ప్రకారం ఉండి కూడా, భారతదేశంలో విలీనాన్ని ఎందుకు కోరుకున్నారు? నేను కశ్మీర్‌లోని మొత్తం 22 జిల్లాల్లోనూ మూడుసార్లు విస్తారంగా పర్యటించినపుడు, ఇతర విషయాలను అట్లుంచి ప్రత్యేకంగా ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం కనుగొనేందుకు ప్రయత్నించాను. నేను వెళ్లిన జిల్లాలలో ముస్లిం మెజారిటీ ప్రాంతమైన కశ్మీర్‌ లోయతో పాటు పాకిస్తాన్‌ సరిహద్దుల వెట ఉండి ఆ ప్రభావాలు గణనీయంగా గల కుప్వారా, బారాముల్లా, పూంఛ్, రాజౌరీ జిల్లాలు కూడా ఉన్నాయి. రెండుసార్లు వెళ్లినపుడైతే మిలిటెంట్‌ చర్యలు ఉధృతంగా సాగుతున్నాయి. మిలిటెంట్లకు పాకిస్తాన్‌ సహాయాలు అందు తూనే ఉన్నాయి. అయిన్పటికీ ఏ దశలోనూ ఒక చిన్న వర్గం తప్ప పాకిస్తాన్‌ను కోరుకోకపోవడం గమనార్హం. ఇద్దరికీ సరిపడనిదే!మొట్టమొదటి వేర్పాటువాద ఆజాద్‌ కశ్మీర్‌ ప్లెబిసైట్‌ సంస్థ ఆ తర్వాత జమ్మూ–కశ్మీర్‌ లిబరేషన్‌ ఫ్రంట్‌గా మారినప్పుడు వారి లక్ష్యం రెండు వైపులా గల కశ్మీరీలను వేరుపరిచి స్వతంత్ర దేశాన్ని నెలకొల్పడం. ఆ సంస్థను ఇండియా, పాకిస్తాన్‌ రెండూ అణచి వేశాయి. ఆ సంస్థ ముగిసిన తర్వాత కొంత కాలానికి 26 పార్టీలు, సంస్థలతో ఆల్‌ పార్టీ హుర్రియత్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ ఏర్పడింది. నేను ఆ సంస్థ ముఖ్య నాయకులు కొందరితో మాట్లాడాను. విషయం ఏమంటే... లిబరేషన్‌ ఫ్రంట్‌ రెండు దేశాలను వ్యతిరేకించే కశ్మీరీ జాతీయవాద సంస్థ కాగా, హుర్రియత్‌లో కొద్దిమంది మాత్రమే పాకిస్తాన్‌ అనుకూలురు. సామాన్య ప్రజానీకంలో అత్యధికులు పాకి స్తాన్‌కు ఎంతమాత్రం అనుకూలురు కాదు. అదే సమయంలో వారందరికీ ఇండియాపై తీవ్రమైన ఫిర్యాదులున్నాయి. ఈ ద్వంద్వ స్థితిని అర్థం చేసుకోవాలంటే ముందు చరిత్రలోకి వెళ్లి, తర్వాత స్వాతంత్య్రానంతర వర్తమానంలోకి రావాలి. మొదటి నుంచి హిందూమతం ఉండిన కశ్మీర్‌లోకి క్రీస్తు పూర్వమే బౌద్ధం బలంగా ప్రవేశించింది. అశోకుడు (శ్రీనగర్‌ను స్థాపించింది ఆయనే), కుషాణులు బాగా వ్యాపింప చేశారు. మధ్య ఆసియా వర్తకుల ద్వారా ఇస్లాం వచ్చిన తర్వాత 14వ శతాబ్దంలో సూఫీ యిజం విస్తరించింది. ఈ విధమైన బౌద్ధం, సూఫీయిజం కలగలిసిన ప్రభావాలు కశ్మీరీల విశ్వాసాలు, ఆలోచనలు, సంస్కృతులపై వేసిన బలమైన ముద్రలు నేటికీ ఉన్నాయి. అందువల్లనే వారు జనసంఖ్య రీత్యా మెజారిటీ సున్నీలే అయినా పాకిస్తాన్‌లోని జనాభాతో, అక్కడి పాలకులతో ఏకీభావం లేదు. 1947లో లేదు. ఇప్పటికీ లేదు. అయితే, రెండు వైపులగల జాతి అనే భావన మాత్రం ఉంది. అందుకే కశ్మీర్‌ మొత్తంగా స్వతంత్రం కావాలని ప్రయత్నించిన రోజులలో లిబరేషన్‌ ఫ్రంట్‌కు విస్తారమైన సానుభూతి లభించింది. ఈ భావనలు తెలిసినందువల్లనే కశ్మీర్‌ ప్రతిపత్తిపై ప్లెబిసైట్‌ జర పాలన్న ప్రతిపాదన కొందరు చేయగా, ఇండియాతో పాటు పాక్‌ కూడా వ్యతిరేకించింది. స్వతంత్ర కశ్మీర్‌ వారికి కూడా సరిపడనిదే!మారని మౌలిక దృష్టిఇదంతా చరిత్రతో పాటు, 1947 అనంతరపు తొలినాళ్ల పరిస్థి తులు. ఆ తర్వాతకు వచ్చి, మూడు విషయాలను చూస్తే చిత్రం పూర్తవుతుంది. ఒకటి, పాకిస్తాన్‌పట్ల ఆ తర్వాత కూడా, చివరకు మిలిటెన్సీ కాలంలోనూ జనబాహుళ్యంలో ప్రేమ కలగకపోవడం. రెండు, ఇండియాపైన కూడా ప్రేమ ఏర్పడకపోవడం. అయినప్పటికీ పాకిస్తాన్‌తో పోల్చినప్పుడు ఇండియా మెరుగనుకోవడం. మూడవది భవిష్యత్‌ గురించి వారి ఆలోచనలు. ప్రత్యేక దేశంగా ఏర్పడినాక పాకిస్తాన్‌లో ఉంటూ వచ్చిన పరి స్థితులు ఇటువైపు కశ్మీరీలకు నచ్చలేదు. అభివృద్ధి, ప్రజల జీవి తాలు, శాంతి భద్రతలు, అప్రజాస్వామికతలు, సైనిక కుట్రలతో పాటు, అటువైపు గల తమ కశ్మీర్‌ సోదరులు, బంధుమిత్రుల పరి స్థితి, హక్కుల లేమి, అణిచివేతలు అందుకు తోడయ్యాయి. అటు చేరినా తాము బాగుపడేది ఏమున్నది కనుక అనే ప్రశ్నను నేను అన్నివైపుల నుంచీ విన్నాను. తమ మిలిటెంట్‌ యువకులకు అక్కడి నుంచి సహాయం అందటం వరకు కొంత సానుకూలతను కల్పించినా, మౌలికమైన దృష్టి మాత్రం మారలేదు. ఇండియా స్వతంత్రమైన తర్వాత 40 సంవత్సరాల వరకు కశ్మీర్‌లో మిలెటెన్సీ లేదు. నిజానికి ఆ కాలమంతా నేషనల్‌ కాన్ఫ రెన్స్, కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వాలు దేశంలో ఎక్కడా లేనంత విచ్చలవిడి అవినీతికి పాల్పడ్డాయి. అభివృద్ధి మృగ్యమై తీవ్ర అసంతృప్తి ఏర్ప డింది. అయినా కేంద్ర ప్రభుత్వాలు చేసింది శూన్యం. అది చాలద న్నట్లు ప్రజాస్వామిక విధి విధానాలతో నిమిత్తం లేకుండా రాజ కీయ క్రీడలు యథేచ్ఛగా సాగించాయి. కశ్మీర్‌ ఒక సున్నిత స్థితిలో గల సరిహద్దు రాష్ట్రం, పాకిస్తాన్‌ అవకాశం కోసం పొంచి ఉన్నదనే స్పృహ సైతం లేకుండా పోయింది.అటువంటి పరిస్థితులతో ఇక ఓపిక నశించిన ప్రజలు 1987 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్, నేషనల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ రెండింటినీ ఓడిస్తు న్నట్లు ఓట్ల లెక్కింపులో స్పష్టమవుతుండగా... కనీవిని రీతిలో రిగ్గింగ్‌ జరిపి తామే గెలిచారు. పట్టరాని ఆగ్రహానికి గురై మిలిటెన్సీ మార్గం పట్టింది. పాకిస్తాన్‌ ఆ అవకాశాన్ని అందుకుంది. అప్పటి నుంచి 35 సంవత్సరాలుగా మిలిటెన్సీనైతే గణనీయంగా అణిచి వేశారు గానీ ప్రజలు విశ్వాసాన్ని సంపాదించలేక పోయారు. మధ్యలో ఆ ప్రయత్నాలు జరిగింది వీపీ సింగ్, పీవీ నరసింహా రావుల కాలంలో మాత్రమే. ప్రజలు కూడా వారిని విశ్వసించారు. బీజేపీ రాకతో పరిస్థితి తిరిగి క్షీణమార్గం పట్టింది. టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

సమస్య అనుకుంటే ప్రతిదీ సమస్యే. జెన్‌–జీ సమస్యే. పునర్విభజన బిల్లు సమస్యే. రామ మందిరంలో విరాళాల చోరీ సమస్యే. క్యాబినెట్‌ మార్పులూ సమస్యే. నిజంగా సమస్యలైనవి కొన్ని ఉంటాయి... అవసలు సమస్యలే కాదని ఎంత అనుకున్నా సమస్యలు కాకుండా పోనివి! ఆరెసెస్‌ను సంతోషంగా ఉంచటం నిరంతర సమస్య. ఒక్క ఏడాదైనా, ఏ రాష్ట్రంలోనైనా ఎన్నికలు లేకుండా ఉండక పోవటం నిరవధిక సమస్య. ఆగస్టు 13తో వర్షాకాల సమావేశాలు ముగుస్తున్నాయి. సభ లోపల సమస్యలతో సమస్య లేదు. ఆ సంగతి స్పీకర్‌ ఓం బిర్లా చూసుకుంటారు. పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి కిరణ్‌ రిజుజు చూసుకుంటారు. స్పోక్స్‌ పర్సన్‌ సంవిత్‌ పాత్రా చూసుకుంటారు. మాటకు మాట చెప్పవలసి వస్తే ఎంపీ దినేష్‌ శర్మ చూసుకుంటారు. వీళ్ల కాక, చూసీ చూడనట్లు చూసుకునే ‘ర్యాపిడ్‌ యాక్షన్‌ ఫోర్స్‌’ రాజ్‌నాథ్‌ సింగ్, ‘నేషనల్‌ డిజాస్టర్‌ రెస్పాన్స్‌ ఫోర్స్‌’ అమిత్‌ షా ఎటూ ఉంటారు. టీమ్‌ అంతా కలిసి సమస్యలు కానివాటిని, సమస్యలు కానివాటితో డీల్‌ చేస్తుంది. చివరికి వచ్చేసరికి ఏదీ సమస్య కాకుండా పోతుంది. ఏదీ సమస్య కానప్పుడు, పడుకున్న 8 సెకన్ల లోపే గాఢ నిద్ర పట్టేస్తుంది. ఒక దేశ ప్రధానికి పడుకున్న ఎనిమిది సెకన్లకే గాఢ నిద్ర పట్టేయటం దేశ సౌభాగ్యానికి సంకేతం. దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి సూచిక. ‘‘మా త్రివిధ దళాలు కళ్లు తెరిచే ఉన్నాయి’’ అని శత్రు దేశాలకు హెచ్చరిక. ‘‘దేశంలో శాంతి భద్రతలు లేవు’’ అని ఆరోపిస్తున్న ప్రతి పక్షాల నోటికి ఆనకట్ట. సభలో ఈ చివరి మూడు రోజులను కూడా మల్లికార్జున్‌ ఖర్గే, రాహుల్‌ గాంధీ సాగనిచ్చేలా లేరు. వాళ్ల ఆందోళన, నిరసన, డిమాండ్‌ ఒక్కటే... కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్‌ షా సభకు ఎందుకు రావటం లేదో చెప్పాలని! తరగతి గదిలో అల్లరి చేస్తున్న పిల్లల మధ్యలోంచి ఒక మంచి విద్యార్థి లేచివెళ్లి, తరగతి బయట కాస్త దూరంగా చెట్టుకింద కూర్చుని తన క్లాస్‌ వర్క్‌ కంప్లీట్‌ చేసుకుంటూ ఉండటంలో జాతికి హితం కానిది ఏముంటుంది? వీళ్లు శీతాకాల సమావేశాలనైనా సజావుగా నడవనిస్తారా?! అప్పటికి ‘వన్‌ నేషన్‌–వన్‌ ఎలక్షన్‌’పై రిపోర్ట్‌ కూడా సిద్ధమై పార్లమెంటుకు వచ్చేస్తుంది. అదొస్తే, అందులోని ఏదో ఒక పాయింట్‌ను సపోర్ట్‌గా తీసుకుని పునర్విభజన బిల్లును మళ్లీ సభలో ప్రవేశపెట్టటానికి ఉంటుంది. వచ్చే ఏడాది ఏడు రాష్ట్రాల ఎన్నికలున్నాయి. ఉత్తరప్రదేశ్, గుజరాత్, ఉత్తరాఖండ్, గోవా, మణిపూర్‌లలో ఇప్పుడున్నది బీజేపీ కనుక అక్కడ మళ్లీ బీజేపీనే వస్తుంది. పంజాబ్‌లో ఆమ్‌ ఆద్మీ పార్టీ, హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌లో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఉన్నాయి కనుక అక్కడ ఈసారి బీజేపీ వస్తుంది. ఎన్నికలు సమస్య కాదు. సభలో బిల్లులు సమస్య కాదు. ఖర్గే, రాహుల్‌ సమస్య కాదు. ఆరెసెస్‌ను సంతృప్తి పరచటం ఒక్కటే సమస్య ఇప్పుడు! ‘‘జెన్‌–జీ ఆందోళనలో న్యాయం ఉంది’’ అని అంటున్నారు ఆరెసెస్‌ చీఫ్‌ మోహన్‌ భాగవత్‌! ‘‘విద్యార్థులపై పోలీసు చర్య వెనుక అసలేం జరిగిందో నాకు తెలుసుకోవాలని ఉంది’’ అంటున్నారు! ‘‘జెన్‌–జీని నేను గుడ్డిగా నమ్ముతాను’’ అంటున్నారు! జెన్‌–జీ వాదనను ఓపికతో వినాలని, వాళ్ల డిమాండ్లను ప్రేమతో అర్థం చేసుకోవాలని అంటున్నారు!అంటే, చెట్టుకింద కూర్చుని క్లాస్‌ వర్క్‌ చేస్తున్న మంచి స్టూడెంట్‌ని మంత్రి వర్గం నుంచి డిబార్‌ చెయ్యాలని చెబుతున్నారా? జెన్‌–జీని ఇక్కడ ఎవరు మాత్రం గుడ్డిగా నమ్మటం లేదు?! జెన్‌–జీ వాదనను ఇక్కడ ఎవరు మాత్రం ఓపికతో వినటం లేదు?! అర్థం చేసుకోని వారికంటే కొన్నిసార్లు బాగా అర్థం చేసుకునేవారే సమస్యగా మారతారు. నిద్ర కూడా పట్టకుండా చేస్తారు.

ఒక చరిత్రకారుడిగా, ఒక చిన్న రాజకీయ–చారిత్రక చిత్రాన్ని మీ ముందుంచాలనుకుంటున్నాను. మీలో చాలా మంది 21వ శతాబ్దంలో జన్మించారు. అమెరికాలో జన్మించినవారు 2001 సెప్టెంబర్‌ 11 (9/11) ఉగ్రదాడుల ప్రభావంలో పెరిగారు. 1814లో అమెరికా క్యాపిటల్‌ భవనం, వైట్‌ హౌస్‌కు బ్రిటిష్‌ సైన్యం నిప్పంటించిన తర్వాత... యూఎస్‌ఏ భూభాగంపై జరిగిన తొలిపెద్ద విదేశీ దాడి అదే. మీరు పెరుగుతున్న సమ యంలో అమెరికా ప్రభుత్వం ఇరాక్, అఫ్గానిస్తాన్‌లలో రెండు దీర్ఘకాల యుద్ధాలు చేసింది. నా కంటే ముందు తరాలకు మాత్రం అమెరికా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎంతో సమర్థంగా కనిపించేది. అధ్యక్షులు ఫ్రాంక్లిన్‌ రూజ్‌వెల్ట్, హ్యారీ ట్రూమన్‌ దేశాన్ని ఏకతాటిపైకి తెచ్చి రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించారు. వ్యోమగాములను చంద్రుడిపైకి!1960ల ప్రారంభంలో యువతకు ఫెడరల్‌ ప్రభుత్వం అంటే దేశంలో ఆధునిక రహదారులు నిర్మించడం, అమెరికా వ్యోమగాములను చంద్రుడిపైకి పంపడం వంటి గొప్ప విజ యాలు గుర్తుకు వచ్చేవి. అప్పట్లో సోవియట్‌ యూనియన్‌తో జరుగుతున్న పోటీలోనూ అమెరికా ముందంజలో ఉండేది. 1965లో అధ్యక్షుడు, కాంగ్రెస్‌ కలిసి ఒక చారిత్రాత్మక చట్టాన్ని తీసుకొచ్చారు. రెండు ప్రధాన రాజకీయ పార్టీల అధ్యక్షులు కూడా ఎంతో గౌరవంగా భావించిన ఆ చట్టమే... 1965 ఓటింగ్‌ హక్కుల చట్టం. మీ తరం మాత్రం అమెరికా ఫెడరల్‌ ప్రభుత్వ చరిత్రలోని మరో కోణాన్ని కూడా చూసింది. వియత్నాం యుద్ధంలో వేలాది మంది యువ అమెరికన్లు ప్రాణాలు కోల్పోయిన విషాదాన్ని మీరు చదివారు. అలాగే మీ కళ్ల ముందే ధనికులు–పేదల మధ్య అంతరం పెరగడం చూశారు. ఎంతో మంది అమెరికన్లు తమ ‘అమెరికన్‌ డ్రీమ్‌‘ సాధించే అవకాశాన్ని కోల్పోవడమూ గమనించారు. కరోనా మహమ్మారి అనే విషాదాన్ని మనమందరం అనుభవించాం. ఆ మహమ్మారి ప్రభావం ఇప్పటికీ మన జీవి తాలపై ఉంది. ఆ వ్యాధి వల్ల పది లక్షలకు పైగా అమెరికన్లు మరణిస్తారని అప్పట్లో మనలో ఎవరైనా ఊహించామా? ఇప్పుడు మనం అమెరికా స్వాతంత్య్ర ప్రకటనకు 250 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంలో సమావేశమయ్యాం. ఒక్కసారి చరిత్రలోకి చూస్తూ... అమెరికాను బలంగా నిలబెట్టిన ఆరు గొప్ప సంప్రదాయాల గురించి చెప్పాలనుకుంటున్నాను. మొదటి విలువ–చట్టం అందరికీ సమానం:నా దృష్టిలో మొదటి గొప్ప సంప్రదాయం చట్ట పరిపాలన (రూల్‌ ఆఫ్‌ లా). ప్రతి పౌరుడికి సమాన న్యాయం లభించడం. న్యాయ వ్యవస్థలో ఎవరికీ ప్రత్యేక సౌకర్యాలు ఉండకపోవడం. అలాగే ఎవరికీ ప్రత్యేక శిక్షలు కూడా ఉండకపోవడం. చట్టం ముందు ప్రతి ఒక్కరూ సమానులే అనే సూత్రాన్ని మనం ఎప్ప టికీ కాపాడుకోవాలి. రెండో సంప్రదాయం–స్వేచ్ఛగా, నిష్పాక్షికంగా ఎన్నికలు:ఓటు హక్కు ఉన్న ప్రతి పౌరుడు తన ప్రజాస్వామ్య బాధ్యతను నిర్వర్తించే అవకాశం కలిగి ఉండాలి. బ్రిటన్‌ రాజరిక వ్యవస్థలా కాకుండా, అమెరికా వ్యవస్థాపకులు దేశ పాలనా అధికారాన్ని ప్రజల చేతుల్లో పెట్టారు. వారు ప్రభుత్వ పని తీరును ఓటు ద్వారా అంచనా వేస్తారు. ఎన్నికలు అంటే అదే. యుద్ధం జరిగినా ఎన్నికలు ఆగలేదు. అమెరికా అంతర్యుద్ధం, రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఎన్నికలు రద్దు చేయాలని కొంతమంది మేధావులు సూచించారు. కొంతమంది మరింత ముందుకెళ్లి, ఫెడరల్‌ సైన్యాన్ని రాష్ట్రాల్లో మోహరించి, పోలింగ్‌ కేంద్రాలను ఆధీనంలోకి తీసుకోవాలనీ, అవసరమైతే మార్షల్‌ లా కూడా అమలు చేయాలనీ కోరారు. కానీ అంతర్యుద్ధం సమయంలో అబ్రహాం లింకన్, రెండో ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో రూజ్‌వెల్ట్‌ కేవలం ఒకే వాక్యంలో సమాధానం చెప్పారు: ‘ఎన్నికలు యథావిధిగా జరగాలి’. అలా చేయడం ద్వారా అమెరికా ప్రజాస్వామ్యం ఎంత బలమైనదో, ఎంత స్థిర మైనదో ప్రపంచానికి చూపించాలని వారు కోరుకున్నారు. మూడో విలువ – నిజాయితీతో కూడిన రాజకీయ వ్యవస్థ:మూడో గొప్ప సంప్రదాయం ఏమిటంటే... దేశ వ్యవస్థాప కులు నిజాయితీ, పారదర్శకత, సామర్థ్యం, నైతికత, కరుణ, మర్యాద, త్యాగస్ఫూర్తి వంటి విలువలతో నడిచే రాజకీయ వ్యవస్థను కలగన్నారు. అధ్యక్షులు జాన్‌ ఎఫ్‌.కెన్నెడీ, రోనాల్డ్‌ రీగన్‌ తరచూ అమెరికాలోని తొలి కాలనీ గవర్నర్‌ జాన్‌ విన్‌త్రోప్‌ చెప్పిన మాటలను గుర్తు చేసేవారు. ఆయన ఇలా చెప్పారు: ‘ప్రపంచం మొత్తం మనల్ని గమనిస్తోంది. కాబట్టి మనం కొండపై వెలిగే నగరంలా ఆదర్శంగా ఉండాలి’. ఫిలడెల్ఫియా లోని వాల్‌నట్‌ స్ట్రీట్‌ ప్రాంతంలో థామస్‌ జెఫర్సన్‌ ఒక గొప్ప కల కనేవారు. పారదర్శకమైన, నిజాయితీతో కూడిన, మిత వ్యయంతో, గౌరవప్రదంగా, సమర్థవంతంగా పనిచేసే రాజ కీయ వ్యవస్థ ఏర్పడితే... ఆ ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తి ప్రపంచమంతా వ్యాపిస్తుంది అని ఆయన నమ్మారు.నాలుగో విలువ–ప్రతి పౌరుడిలో నాయకత్వం ఉండాలి:దేశానికి నాయకత్వం అనేది కేవలం వాషింగ్టన్‌ డి.సి.లోని ప్రభుత్వానికే పరిమితం కాకూడదు. 1776లో బ్రిటన్‌ లో అన్ని ముఖ్యమైన నిర్ణయాలు రాజే తీసుకునేవాడు. కానీ అమెరికా వ్యవస్థాపకులు వేరే విధంగా ఆలోచించారు. ఒకవేళ ప్రజలకు అధ్యక్షుడు, కాంగ్రెస్‌ లేదా సుప్రీంకోర్టు తీసుకున్న నిర్ణయాలు నచ్చకపోతే... వారు రాజకీయాల్లో చురుకుగా పాల్గొని దేశాన్ని సరైన దిశలో నడిపించాలని ఆశించారు. మాజీ అధ్యక్షుడు హ్యారీ ట్రూమన్‌ ఒక గొప్ప మాట చెప్పేవారు: ‘అమెరికాలో అత్యంత గొప్ప హోదా ‘మిస్టర్‌ ప్రెసిడెంట్‌’ కాదు. ‘మిస్టర్‌ సిటి జన్‌’(పౌరుడు)! అమెరికా రాజ్యాంగం ప్రకారం... ప్రజలు అధ్యక్షుడి కోసం పనిచేయరు. అధ్యక్షుడే ప్రజల కోసం పనిచేయాలి.ఐదో విలువ – చరిత్రకారులు, మేధావుల బాధ్యత:ఐదో సంప్రదాయం... అమెరికా సమాజంలో చరిత్రకా రులు, పరిశోధకులు, మేధావులకు ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉండాలి. దేశ వ్యవస్థాపకులు విమర్శ కూడా ప్రజాస్వామ్యానికి అవసర మేనని భావించారు. రాజరిక వ్యవస్థల్లో, నియంతృత్వ పాలనల్లో కనిపించేలా కాకుండా... అమెరికా వ్యవస్థాపకులు నిరంతర ఆత్మపరిశీలన ద్వారా సమాజాన్ని మెరుగుపరచాలని విశ్వసించారు. దేశాన్ని పొగిడేవారికే కాదు... దేశంలోని లోపాలను నిర్మాణాత్మకంగా విమర్శించేవారికీ సమాన గౌరవం ఇవ్వాలని నమ్మారు. గొప్ప అమెరికన్‌ నాయకుడు బెంజమిన్‌ ఫ్రాంక్లిన్‌ మాటలను నేను ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకుంటాను. ఆయన చెప్పిన అత్యంత ముఖ్యమైన సందేశం ఏమిటంటే... ‘ప్రతి పౌరుడి తొలి బాధ్యత అధికారాన్ని ప్రశ్నించడమే’! కానీ 2026లో అమెరికా రాజధాని వాషింగ్టన్‌ డి.సి.లోని కొందరు రాజకీయ నాయకులు, చరిత్రకారులు తమకు అను కూలంగా మాత్రమే మాట్లాడాలని కోరుకుంటున్నారు. సర్కస్‌లో చెప్పినట్లు చెప్పే విదూషకుల్లా వారు ప్రవర్తించాలని ఆశిస్తున్నారు. అమెరికా చరిత్రలో జరిగిన తప్పులు, లోపాలు బయటపడితే వాటిని పట్టించుకోవద్దని లేదా వాటికి సాకులు చెప్పాలని వారు కోరుతున్నారు. అమెరికా వ్యవస్థాపకులు ఇలాంటి ఆలోచనను చూసి బాధపడేవారు. ఇది ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి పూర్తిగా విరుద్ధమైనది. చరిత్రను మార్చే ప్రయత్నాలు మరింత ప్రమాదకరం. కొంతమంది రాజకీయ నాయకులు... నల్లజాతి చరిత్రలోని కీలకమైన అంశాలను తగ్గించి చూపాలని, లేదా పూర్తిగా తొలగించాలని ఒత్తిడి తెస్తున్నారు. అది అమెరికా విలువలకు విరుద్ధం. ఆరో విలువ – జాతీయ ఐక్యత:నేను చెప్పబోయే ఆరు గొప్ప సంప్రదాయాల్లో చివరిది... జాతీయ ఐక్యత. అమెరికా వ్యవస్థాపకులు ప్రజలు రాజకీయాలపై భిన్నాభిప్రాయాలు కలిగి ఉండవచ్చని అంగీకరించారు. వారు పరస్పరం చర్చించాలి, వాదించాలి. కానీ చివరికి ఒకేదేశ ప్రజలమనే భావనను కోల్పోకూడదని ఆశించారు. బ్రిటిష్‌ రాజరికంలో లాగా రాజభవనం నుంచి ఆదేశాలు రావడం కాకుండా... ప్రజలే దేశ భవిష్యత్తును నిర్ణయించాలని వారు విశ్వసించారు. వ్యవస్థాపకులు అధ్యక్షుడిని ప్రభుత్వ అధినేత గానే కాకుండా, దేశ రాజకీయ నాయకుడిగానూ రూపొందించారు. జార్జ్‌ వాషింగ్టన్‌ను ఆదర్శంగా తీసుకొని, ఎప్పటి కప్పుడు దేశాన్ని ఏకం చేసే నాయకులు రావాలని వారు ఆశించారు. మాజీ అధ్యక్షుడు జిమ్మీ కార్టర్‌ ‘అమెరికా అనేది ఒక అందమైన రంగురంగుల మొజాయిక్‌’(అందమైన చిత్రం) అన్నారు. అంటే... భిన్న సంస్కృతులు, విభిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నా అందరూ కలిసి దేశాన్ని నిర్మిస్తారని ఆయన ఉద్దేశం. అబ్రహాం లింకన్‌ చెప్పినట్లుగా... ‘పరస్పర ప్రేమ, అనుబంధాలే మనందరినీ ఎప్పటికీ కలిపి ఉంచుతాయి’.

ఈ రోజుల్లో రైతు వ్యవసాయం చేయడం ఒక్కటే సరిపోవడం లేదు. ఎరువులు, విత్తనాలు, కూలీల ఖర్చులు పెరుగుతుండగాపంటల ధరలు మాత్రం ఎప్పుడూ ఆశించిన స్థాయిలో ఉండటం లేదు. కొన్ని సంవత్సరాల్లో వర్షాభావం, మరికొన్ని సంవత్సరాల్లో అధిక వర్షాలు, తెగుళ్లు రైతును నష్టాలకు గురిచేస్తున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో రైతు కుటుంబానికి స్థిరమైన ఆదాయం రావాలంటే వ్యవసాయంతో పాటు అదనపు ఆదాయ మార్గాలను కూడా అభివృద్ధి చేసుకోవాలి. ఇదే భావనతో శాస్త్రవేత్తలు, ప్రభుత్వం, వ్యవ సాయ విశ్వవిద్యాలయాలు ‘ద్వితీయ వ్యవసాయం’ (సెకండరీ అగ్రికల్చర్‌) అనే భావనను ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.పంటను పండించడం ప్రాథమిక వ్యవసాయం. ఆ పంటను ప్రాసెసింగ్‌ చేయడం, విలువను పెంచడం, ప్యాకింగ్‌ చేయడం, వ్యవసాయ వ్యర్థాలను ఉపయోగించి కొత్త ఉత్పత్తులను తయారు చేయడం, పశుపోషణ, కోళ్ల పెంపకం, చేపల పెంపకం, తేనెటీగల పెంపకం వంటి వ్యవసాయ అనుబంధ కార్యకలాపాలను ద్వితీయ వ్యవసాయం అంటారు. ‘పంటను మాత్రమే అమ్మకుండా, పంటతో పాటు మరిన్ని ఉత్పత్తులను తయారు చేసి ఆదాయం పెంచుకోవ డమే ద్వితీయ వ్యవసాయం’.విలువ జోడించండి–ఎక్కువ ధరను పొందండిచాలా మంది రైతులు పంట కోసిన వెంటనే మార్కెట్‌కు తీసు కెళ్లి అమ్మేస్తారు; అప్పుడు ధర తక్కువగా ఉంటుంది. అదే పంటను ప్రాసెసింగ్‌ చేసి అమ్మితే మంచి లాభం వస్తుంది. వరిని బియ్యంగా మార్చడం, బియ్యంతో అటుకులు, మరమరాలు తయారు చేయడం, వేరుశనగతో నూనె, పీనట్‌ బటర్‌ తయారు చేయడం, మిరపతో మిరప పొడి తయారు చేయడం, పసుపును పాలిష్‌ చేసి పసుపు పొడిగా విక్రయించడం, మామిడితో జ్యూస్, జామ్, పల్ప్‌ తయారు చేయడం ఈ కోవలోకే వస్తాయి. దీనివల్ల రైతు సాధారణంగాపొందే ధర కంటే 20–100 శాతం వరకు అదనపు ఆదాయం పొందే అవకాశం ఉంటుంది. చిరుధాన్యాలకు విలువ జోడించడం ద్వితీయ వ్యవసాయంలో అత్యంత లాభదాయకమైన, స్థిరమైన మార్గం. ముడి ధాన్యాన్ని మాత్రమే విక్రయించే బదులు, పిండి, రవ్వ, రెడీ–టు–కుక్, రెడీ–టు–ఈట్, బేకరీ, ఆరోగ్య ఆహార ఉత్పత్తులుగా మార్చి బ్రాండ్‌ పేరుతో విక్రయిస్తే గణనీయమైన ఆదాయాన్ని పొందవచ్చు. భారతదేశంలో ప్రతి సంవత్సరం పండ్లు, కూరగాయలు, ధాన్యాలలో గణనీయమైన నష్టం కోత అనంతరం సంభవిస్తుంది. సరైన నిల్వ, గ్రేడింగ్, ప్యాకింగ్‌ లేకపోవడం దీనికి ప్రధాన కారణం. ఒక గ్రామంలోనే చిన్న రైస్‌ మిల్లు, ఆయిల్‌ మిల్లు, పప్పు మిల్లు లేదా మసాలా పొడి తయారీ యూనిట్‌ ఏర్పాటు చేస్తే రైతులకు దగ్గరలోనే మార్కెట్‌ లభిస్తుంది. అదనంగా గ్రామ యువతకు కూడా ఉపాధి లభిస్తుంది.అనుబంధ ఆదాయ మార్గాలురైతు ఇంట్లో రెండు ఆవులు లేదా గేదెలు ఉన్నా ప్రతి రోజు నగదు ఆదాయం వస్తుంది. పాలను నేరుగా అమ్మడం కంటే పెరుగు, నెయ్యి, పనీర్, వెన్న, చీజ్‌ తయారు చేసి అమ్మితే మరింత లాభం వస్తుంది. పాడి పరిశ్రమ రైతు కుటుంబానికి సంవత్సరం పొడవునా ఆదాయాన్ని అందించే అత్యుత్తమ అనుబంధ వృత్తి. అలాగే తేనెటీగల పెంపకానికి ఎక్కువ భూమి అవసరం లేదు. దీని ద్వారా తేనె, బీస్వాక్స్, రాయల్‌ జెల్లీ లభిస్తాయి. వరి గడ్డి, మొక్కజొన్న కాండాలు వంటి వ్యవసాయ అవశేషా లను ఉపయోగించి పుట్టగొడుగులను పెంచవచ్చు. చిన్న గదిలోనే సాగు చేయవచ్చు. వ్యవసాయ కుంటలు, చెరువులు, ఫార్మ్‌పాండ్లలో చేపల పెంపకం చేపట్టవచ్చు. వరిసాగుతో పాటు చేపల పెంపకం చేపడితే ఒకే భూమి నుండి రెండు రకాల ఆదాయంపొందవచ్చు. వ్యవసాయం, పశుపోషణ ఒకదానికొకటి పరస్పర అనుబంధమైనవి. పంట అవశేషాలు పశుగ్రాసంగా ఉపయోగపడ తాయి. వర్మీ కంపోస్ట్, బయోగ్యాస్, సేంద్రియ ఎరువులు తయారు చేయడానికి పశువుల పేడ ఉపయోగపడుతుంది. చాలా మంది రైతులు వరి గడ్డి, మొక్కజొన్న కాండాలు, చెరకు ఆకులు వంటి అవ శేషాలను కాల్చివేస్తారు. అలా చేయకుండా వాటిని ఉపయోగించి వర్మీకంపోస్ట్, బయోగ్యాస్, బయోచార్‌కు వినియోగించ వచ్చు.స్వపరాగ సంపర్క పంటల్లో వరి, శనగ, పెసర, మినుము, ఉలవలు, వేరుశనగ నాణ్యమైన విత్తన ఉత్పత్తి అనేది ద్వితీయ వ్యవసాయం కింద అత్యంత లాభదాయకమైన కార్యకలాపాలలో ఒకటి. తక్కువ విస్తీర్ణంలో సాగుచేయగలిగే మల్లె, గులాబీ, బంతి వంటి పూల సాగుతో పాటు తులసి, కలబంద, అశ్వగంధ, లెమన్‌ గ్రాస్‌ వంటి ఔషధ, సుగంధ మొక్కల సాగు ద్వారా మంచి ఆదాయం పొందవచ్చు. ఇటీవలి కాలంలో నగర ప్రజలు గ్రామీణ జీవనశైలిని అనుభ వించడానికి ఆసక్తి చూపుతున్నారు. రైతులు తమ పొలాల్లో ప్రకృతి సందర్శన, సేంద్రీయ వ్యవసాయ ప్రదర్శనలు, గ్రామీణ ఆహారం, పంటల సందర్శన వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ద్వారా కూడా అదనపు ఆదాయం పొందవచ్చు.పోషకాహార లోపం తొలగించేలా...పంటల సాగు నిలిచిపోతే రైతులు, గ్రామీణ కుటుంబాల ఆదాయం దెబ్బ తింటుంది. దీనిని నివారించేందుకు ప్రతి ఇంటా నాటుకోళ్లను పెంచాలి. సొంత వినియోగానికే కాకుండా... గుడ్లు, మాంసానికి సంవత్సరమంతా ఆదాయం ఉంటుంది. గిరిరాజ, వనరాజ, గ్రామప్రియ, స్వర్ణధార, శ్రీనిధి వంటి మేలురకం కోడి పిల్లలను పెంచవచ్చు.గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఐదు సంవత్సరాల్లోపు పిల్లల మరణాలకు 69 శాతం కారణం పోషకాహార లోపమే.సంప్రదాయ భారతీయ ఆహారంలో ప్రొటీన్ల లోపం ఉంటుంది. వంద గ్రాముల కోడిగుడ్లలో లభించే 6.9 గ్రాముల నాణ్యమైన ప్రొటీన్‌ తక్కువ ధరకే లభిస్తుంది. కోడి మాంసంలో కూడా 22 శాతం ప్రొటీన్‌ ఉండి, కొవ్వు పదార్థాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఉత్పత్తి అవుతున్న కోడిగుడ్లు, కోడి మాంసంలో 75–80 శాతాన్ని పట్టణాల్లో ఉండే 25 శాతం జనాభా తింటుంటే... గ్రామీణ ప్రజలు ఇప్పటికీ పోషకాహార లోపంతో బాధపడుతున్నారు. ఈ అంతరాన్ని తొలగించడానికి పెరటి కోళ్ళ పెంపకం ఎంతో దోహదపడుతుంది.ప్రభుత్వ పథకాలైన ప్రధానమంత్రి సూక్ష్మ ఆహార పరిశ్రమల అభివృద్ధి పథకం, జాతీయ తేనెటీగలు మరియు తేనె మిషన్, డెయిరీ అభివృద్ధి పథకాలు, నాబార్డ్‌ గ్రామీణ వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల పథకాలు, వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిధి ద్వారా శిక్షణ, రుణాలు, సబ్సిడీలు పొందవచ్చు. నేటి పరిస్థితుల్లో ‘పంట పండించడం మాత్రమే కాదు... పంటకు విలువ జోడించడం కూడా రైతు విజయానికి కీలకం. ‘వ్యవసాయంలో వైవిధ్యం – రైతు కుటుంబానికి స్థిరమైన ఆదాయం’ అనే లక్ష్యంతో ద్వితీయ వ్యవసాయాన్ని ప్రతి గ్రామంలో విస్తృతంగా ప్రోత్సహించాలి.– డా‘‘ కె. తేజస్వర రావు, డా‘‘ బి. సహదేవ రెడ్డి-ఆచార్య ఎన్‌జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ సీనియర్‌ శాస్త్రవేత్తలు

రేర్‌ ఎర్త్‌ ఖనిజాల కోసం ప్రపంచ దేశాల మధ్య పోటీ మరింత వేగం పుంజుకుంటు న్నట్లు ఇటీవల చోటుచేసుకుంటున్న పరి ణామాలు సూచిస్తున్నాయి. ఇప్పటివరకు ఈ రంగంలో దాదాపు గుత్తాధిపత్యం చలాయించిన చైనాపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకునేందుకు అమెరికా సహా పలు దేశాలు, ప్రత్యామ్నాయ సరఫరా వ్యవస్థ లను అభివృద్ధి చేయడంపై భారీగా పెట్టు బడులు పెడుతున్నాయి. ఈ ఖనిజాల తవ్వకం, శుద్ధీకరణ, శాశ్వత అయస్కాంతాల తయారీని వేగవంతం చేయడానికి ఇటీవల అమెరికా ప్రభుత్వం ‘మైన్‌–టు–మాగ్నెట్‌’ పథకం కింద భారీ ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలను ప్రకటించింది. భారత్‌ కూడా ఈ దిశలో అడుగులు వేస్తోంది. అణుశక్తి శాఖ ఆధ్వర్యంలోని కేంద్ర ప్రభుత్వరంగ సంస్థ ఐఆర్‌ఈఎల్‌ విశాఖపట్నంలో రేర్‌ ఎర్త్‌ శాశ్వత అయస్కాంతాల తయారీ కేంద్రం ఏర్పాటుకు చర్యలను వేగవంతం చేసింది. అంతకుముందు కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, తమిళనాడు, కేరళ రాష్ట్రాల్లో ‘రేర్‌ ఎర్త్‌ కారిడార్లు’ ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రకటించారు. భిన్న దేశాల్లో, భిన్న సందర్భాల్లో దాదాపు ఒకే సమయంలో చోటు చేసుకున్న ఈ పరిణామాలన్నీ ఒకే ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాయి– అసలు రేర్‌ ఎర్త్‌ ఖనిజాల కోసం ప్రపంచ దేశాలు ఎందుకు ఇంత తీవ్రంగా పోటీ పడుతున్నాయి?ఎందుకు రేర్‌?పేరులో ‘రేర్‌’ అనే పదం ఉన్నప్పటికీ, ఇవి ప్రకృతిలో అత్యంత అరుదుగా లభించే ఖనిజాలు కావు. భూమి పొరల్లో అనేకప్రాంతాల్లో లభిస్తాయి. అయితే, అధిక స్వచ్ఛతతో, లాభదాయకంగా తవ్వి, ఇతర ఖనిజాల నుంచి సులభంగా వేరు చేసి శుద్ధి చేయగల నిల్వలు మాత్రం పరిమితంగానే ఉన్నాయి. అందుకే వీటికి ‘రేర్‌’ అనే విశేషణం వచ్చింది. అలాగే ‘ఎర్త్‌’ అనే పదం కూడా ఆ ఖనిజాల మూలస్థానమైన మట్టినిగానీ, నేలనుగానీ సూచించదు. తొలినాళ్లలో ఈ మూలకాలు భూమి నుంచి వెలికితీసిన ఖనిజ ఆక్సైడ్ల రూపంలోనే శాస్త్రవేత్తలకు మొదటిసారిగా పరిచయం కావడంతో, వాటికి ‘రేర్‌ ఎర్త్‌’ అనే పేరు స్థిరపడింది. మొత్తం 17 రేర్‌ ఎర్త్‌ మూల కాలు ఉన్నాయి.ఈ మూలకాలపై ప్రపంచం ఇంతటి ఆసక్తి చూపడానికి ప్రధాన కారణం, సాధారణ లోహాలకు భిన్నంగా ఉండే వాటి అసాధారణ రసాయన, భౌతిక లక్షణాలే. వీటితో తయారయ్యే శాశ్వత అయ స్కాంతాలు పరిమాణంలో చిన్నవైనా, ఆకర్షణ శక్తిలో బలంగా ఉంటాయి. విద్యుత్‌ వాహనాల మోటార్లు, విండ్‌ టర్బైన్లు, విమా నాలు, రక్షణ రంగ పరికరాల్లో సుమారు 200 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ వరకు చేరుకునే అధిక ఉష్ణోగ్రతల్లోనూ డిస్‌ప్రోసియం వంటి రేర్‌ ఎర్త్‌ మూలకాలు తమ అయస్కాంత శక్తిని పదిలపరచుకోగలవు. ఎందుకంత ప్రాముఖ్యం?ఇవి నేడు మనం నిత్యం ఉపయోగిస్తున్న అనేక ఆధునిక పరిక రాలకు కీలక ఆలంబనగా మారాయి. స్మార్ట్‌ఫోన్‌ , ఎల్‌ఈడీ టీవీ, ఇయర్‌బడ్స్, విద్యుత్‌ వాహనం, విండ్‌ టర్బైన్‌ , ఎంఆర్‌ఐ యంత్రం, ఉపగ్రహాలు, క్షిపణులు, యుద్ధ విమానాలు– ఇలా నేడు మనం ఉపయోగించే దాదాపు ప్రతి ఆధునిక పరికరం తయారీలో రేర్‌ ఎర్త్‌ మూలకాల పాత్ర ఉంటుంది. వీటిలో నియోడిమియంను అత్యంత శక్తిమంతమైన శాశ్వత అయస్కాంతాల తయారీలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తే, లాంథనం అధిక నాణ్యత గల కెమెరా లెన్సులు, బ్యాటరీల తయారీలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. కృత్రిమ మేధ, రోబోటిక్స్, అంతరిక్ష సాంకేతికత, స్వయంనియంత్రిత వాహనాల వంటి సమకాలీన ఆవిష్కరణలకు కూడా ఈ మూలకాలే చోదక శక్తిగా నిలుస్తున్నాయి.కోవిడ్‌ మహమ్మారి, తాజాగా హోర్మూజ్‌ జలసంధి చుట్టూ నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలు ప్రపంచ సరఫరా శృంఖలల బలహీనతను మరోసారి తేటతెల్లం చేశాయి. అత్యవసర వనరుల కోసం ఒకే దేశంపై అధికంగా ఆధారపడటం ఎంత ప్రమాదకరమో ప్రపంచం అనుభవపూర్వకంగా ఈ సందర్భాల్లో గ్రహించింది. ఇదే సమయంలో అమెరికా, చైనా మధ్య సాంకేతిక ఆధిపత్య పోటీ తీవ్ర తరమైంది. రేర్‌ ఎర్త్‌ ఎగుమతులపై చైనా పరిమితులు విధించడం ఆందోళనను మరింత పెంచింది. ప్రపంచంలోనే అత్యధిక రేర్‌ ఎర్త్‌ ఖనిజ నిల్వలు చైనాలో లేనప్పటికీ, గత మూడు దశాబ్దాల కృషి ఫలితంగా ఈ రంగంలో గుత్తాధిపత్యం మాత్రం దానిదే. ముడి ఖనిజాల తవ్వకంతో ఆగిపోకుండా, వాటి శుద్ధీకరణ, శాశ్వత అయ స్కాంతాలు, నాణ్యమైన ఉత్పత్తుల తయారీ వరకు మొత్తం విలువ గొలుసుపై చైనా క్రమంగా ఆధిపత్యం సాధించింది.భారత్‌ ఏం చేయాలి?భారత్‌లో విస్తారమైన రేర్‌ ఎర్త్‌ నిల్వలు ఉన్నప్పటికీ, వెలికితీత అనంతర దశల్లో ఇంకా వెనుకబడి ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో భారత్‌ కూడా తన వ్యూహానికి పదును పెట్టుకుంటూ, రేర్‌ ఎర్త్‌ ఖనిజాల తవ్వకానికే పరిమితం కాకుండా, అనుబంధ పరిశ్రమల అభివృద్ధిపై దృష్టి సారిస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో విశాఖపట్నంలో రేర్‌ ఎర్త్‌ పర్మనెంట్‌ మాగ్నెట్స్‌ తయారీ కేంద్రాన్ని ఐఆర్‌ఈఎల్‌ ప్రతిపాదించడం ఆహ్వానించదగ్గ పరిణామం. రేర్‌ ఎర్త్‌ ఖనిజాల రంగంలో ప్రపంచంతో పోటీ పడాలంటే గనులతో పాటుగా వాటిని శుద్ధి చేయగల, శాశ్వత అయస్కాంతా లుగా మలచగల, అత్యాధునిక ఉత్పత్తులుగా తీర్చిదిద్దగల నిపుణుల లభ్యత కూడా కీలకం. ఈ దిశగా భారతదేశంలో ఇప్పటివరకూ అంతగా ఆదరణకు నోచుకోని మెటలర్జికల్‌ ఇంజినీరింగ్, మెటీరి యల్స్‌ సైన్స్‌, రేర్‌ ఎర్త్‌ సాంకేతికతలను మరింత ప్రోత్సహించాలి. ఐఐటీలు, ఎన్‌ ఐటీలు, ఇతర విశ్వవిద్యాలయాల్లో రేర్‌ ఎర్త్‌ మెటలర్జీ, క్రిటికల్‌ మినరల్స్, మాగ్నెట్‌ టెక్నాలజీ వంటి ప్రత్యేక కోర్సులు, పరిశోధన కేంద్రాల ఏర్పాటు తక్షణావసరం. అయితే వీటికి సమర్థమైన ప్రత్యామ్నాయాలను కనుగొనగలమా? సముద్ర గర్భం, చంద్రుడిపై ఉన్న ఈ ఖనిజ నిక్షేపాలను వినియోగించడం సాధ్యమవుతుందా? వీటి తవ్వకం, శుద్ధీకరణ వల్ల కలిగే పర్యావరణ ప్రభావాలను ఎలా నియంత్రించాలి? ఈ ప్రశ్నలకు లభించే సమాధానాలు పరిశోధనా సంస్థలకే పరిమితం కాకూడదు. అవి సామాన్య ప్రజలకు ఉపయోగపడే, అందుబాటులో ఉండే ఉత్పత్తులు, సాంకే తిక పరిష్కారాలుగా రూపాంతరం చెంది నప్పుడే ఆ పరిశోధనల పరమార్థం నెరవేరినట్లవుతుంది.కృష్ణ బాలాజి పల్లపోతువ్యాసకర్త బ్యాంకింగ్‌ రంగ నిపుణులు

1945 ఆగస్టు 6 ఉదయం 8:15 గంటలకు హిరోషిమాలో ఉదయపు హడావుడి మొదలైంది. వీధుల్లో కార్లు శబ్దం చేస్తూ వెళ్తున్నాయి, ఆఫీసు ఉద్యోగులు తమ బల్లల వద్ద కుదురుకుంటున్నారు, పిల్లలు పాఠశాలలకు సిద్ధమవుతున్నారు. అంతలోనే, ఒక్క క్షణంలో, సూర్యుడి కంటే అత్యంత ప్రకాశవంతమైన కాంతి నగర మంతటా వ్యాపించింది. ఒక అమెరికా బి–29 బాంబర్‌ ‘ఎనోలా గే’ ప్రపంచంలోనే తొలి సారిగా అణుబాంబును జారవిడిచింది. ఆకాశంలోకి మష్రూమ్‌ క్లౌడ్‌ (పుట్టగొడుగు లాంటి పొగ) ఎగిసిపడటంతో క్షణాల్లో పదివేల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 1945 చివరి నాటికి, పేలుడు, తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు, రేడియేషన్‌ కారణంగా సుమారు 1,40,000 మంది మరణించారు.ఆ బాంబు దాడిని ప్రత్యక్షంగా చూసిన వారిలో తమేతో ఉఎమోరి ఒకరు. అప్పట్లో 40 ఏళ్ల వయసున్న ఉఎమోరి, మరుసటి రోజు తన కుటుంబ సభ్యుల కోసం శిథిలాలలో వెతకడం ప్రారంభించారు. ఆ క్రమంలో, గాయపడిన వారికి సహాయం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. ఆయన ఎటు చూసినా ఊహకు అందని దారుణ దృశ్యాలే: గుర్తుపట్టలేనంతగా కాలిపోయిన జనాలు, నీళ్ల కోసం అరుస్తున్న బాధితులు, బూడిదగా మారిన పొరుగు ప్రాంతాలు. మరణించిన వారి దేహాలపై ఈగలు, పురుగులు ముసురుకోవడం ప్రారంభించాయని ఉఎమోరి 1987లో తన 88వ ఏట ‘అసోసియే టెడ్‌ ప్రెస్‌’కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆ బాంబు దాడిలో తన తమ్ముడితో సహా సొంత కుటుంబ సభ్యులు మరణించారని ఆయన చివరికి తెలుసుకున్నారు. ఆ జ్ఞాపకాలు ఆయనను ఎన్నడూ వదల్లేదు.దుఃఖం నుంచి పోరాటానికి...హిరోషిమా అనుభవించిన ఘోరాన్ని మరెవరూ అనుభవించ కుండా చూడటానికి ఉఎమోరి తన మిగిలిన జీవితాన్ని అంకితం చేశారు. అణు బాంబు దాడుల నుండి ప్రాణాలతో బయటపడిన అనేకమంది ’హిబాకుషా’లలో ఒకరిగా మారారు. వీరు తమ వ్యక్తి గత విషాదాన్ని అణు ఆయుధాలకు వ్యతిరేకంగా జీవితకాల పోరా టంగా మార్చుకున్నారు. తదనంతరం మరణించిన ఉఎమోరి, 1987 నాటి తన ఇంటర్వ్యూలో, అణు నిరాయుధీకరణ గురించి ప్రపంచానికి విజ్ఞప్తి చేశారు. అది నేటికీ అత్యంత అత్యవసరమైనది. విధ్వంసాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూసిన మరొక వ్యక్తి శాండ్‌ఫోర్డ్‌ జెడ్‌. పర్సన్స్‌. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో యు.ఎస్‌. నేవీలో పనిచేశారు. బాంబు దాడి జరిగిన నాలుగు నెలల తర్వాత ఆయన హిరోషి మాలో పనిచేస్తున్నప్పుడు, తాను ఊహించినదానికి భిన్నమైన విధ్వంసాన్ని చూశారు. నగరంలోని అనేక ప్రాంతాలు తుడిచి పెట్టుకుపోయాయి. ఆ అనుభవం పర్సన్స్‌ను వెంటాడింది. చివరికి శాంతి కోసం తనను అంకితం చేసుకున్నారు. వరల్డ్‌ ఫెడరలిస్ట్‌ మూవ్‌మెంట్‌ డైరెక్టర్‌గా మారి, 1984లో మరణించే వరకు అణు ఆయుధాల ముప్పును తగ్గించే అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల కోసం పోరాడారు. ఒకరు జపనీస్, మరొకరు అమెరికన్‌. వారు చరిత్రలోనే అత్యంత విధ్వంసకర యుద్ధంలో పరస్పరం వ్యతిరేక దిశల్లో నిలబడ్డారు. అయినప్పటికీ, మానవాళి భవిష్యత్తు అణు ఆయు ధాలు మళ్లీ ఎప్పటికీ ఉపయోగించకుండా చూడటంపైనే ఆధారపడి ఉంటుందని ఇద్దరూ నమ్మారు.ఆయుధం వర్సెస్‌ ఆహారంయునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌ 1945 ఆగస్టు 6న హిరోషిమాపై, మూడు రోజుల తర్వాత ఆగస్ట్‌ 9న నాగసాకిపై మరో అణు బాంబునువేసింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాన్ని ముగించడానికి ఈ దాడులు అవసరమా లేదా జపాన్ ను ఇతర మార్గాల ద్వారా లొంగిపోయేలా చేయవచ్చా అనే దానిపై చరిత్రకారులు ఇప్పటికీ విశ్లేషిస్తూనే ఉన్నారు. అయితే వివాదానికి తావులేని విషయం ఏమిటంటే, ఆ బాంబు దాడులు అణు ఆయుధాల అసమాన విధ్వంసక శక్తిని నిరూపించాయి. మానవాళి వెనక్కి రాలేని ఒక తీవ్రమైన సరిహద్దును దాటేసింది. హిరోషిమా, నాగసాకిలను నాశనం చేసిన బాంబులు ఆధు నిక ప్రమాణాలతో పోలిస్తే ప్రాథమికమైనవి (చిన్నవి). నేటి అణు ఆయుధాలు అంతకంటే విధ్వంసకరమైనవి. ఆర్మ్స్‌ కంట్రోల్‌ అసో సియేషన్‌ ప్రకారం, ప్రపంచంలోని అణుశక్తి దేశాలు సంయుక్తంగా 12,000 కంటే ఎక్కువ అణు ఆయుధాలను కలిగి ఉన్నాయి. చాలా వరకు హిరోషిమాను నాశనం చేసిన బాంబు కంటే ఎంతో శక్తిమంత మైనవి. ఒకే ఒక ఆధునిక థర్మోన్యూక్లియర్‌ ఆయుధం ఒక మహా నగరాన్నే తుడిచిపెట్టగలదు.ఐరిష్‌ రచయిత పాట్రిక్‌ కమర్‌ఫోర్డ్‌ మరో ముఖ్యమైన కోణాన్ని ప్రస్తావించారు. ఒక్క అణు క్షిపణికి అయ్యే ఖర్చుతో వేలాదిమంది పిల్లలకు ఆహారం, స్వచ్ఛమైన నీరు, మందులను అందించవచ్చని ఆయన అన్నారు. అణు ఆయుధాలను ఎప్పటికీ ప్రయోగించక పోయినా అవి భారీ ఖర్చును మోపుతాయి. ఆయుధాగారాలను నిర్వహించడానికి, ఆధునికీకరించడానికి ప్రభుత్వాలు అపారమైన నిధులను వెచ్చిస్తాయి. అణు నిల్వలను విస్తరించడానికి వెచ్చించే ప్రతి రూపాయి ప్రజారోగ్యం, విద్య, మౌలిక సదుపాయాలు లేదా శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు లభించకుండా పోతుంది.ఒప్పందాలతోనే శాంతిభద్రత ముఖ్యమైనదే. రక్షణ గురించి దేశాలకు ఆందోళనలు ఉంటాయి. అయితే ఆయుధ నియంత్రణ ఒప్పందాలు ప్రపంచాన్ని మరింత సురక్షితంగా మార్చాయని చరిత్ర నిరూపిస్తోంది. అణు వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం (ఎన్‌పీటీ) అణు ఆయుధాల వ్యాప్తిని పరిమితం చేయడానికి సహాయపడింది. కోల్డ్‌ వార్‌ కాలంలో వాషింగ్టన్, మాస్కో మధ్య జరిగిన ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు వేలాది అణు ఆయుధాలను నిర్మూలించాయి. యునైటెడ్‌ స్టేట్స్, రష్యా, చైనా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద అణు ఆయుధాగారాలను కలిగి ఉన్నాయి. కాబట్టి ప్రమాదాన్ని తగ్గించే విషయంలో అవే అత్యధిక బాధ్యత వహించాలి. ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం, ఇతర ప్రాంతీయ సంక్షోభాలను పరిష్కరించే ప్రయత్నా లతో పాటు ఈ శక్తుల మధ్య తీవ్రమైన చర్చలు జరగాలి. చరిత్రలో ఆయుధ నియంత్రణ విజయవంతమైంది దేశాలు ఒకరినొకరు నమ్మడం వల్ల కాదు, ఉమ్మడి ముప్పు సహకారాన్ని కోరుతుందనే విషయాన్ని గుర్తించడం వల్లనే!హిరోషిమాను ప్రత్యక్షంగా చూసిన తరం వేగంగా కనుమరుగ వుతోంది. 1945 నాటి ఆ ఆగస్టు రోజున తాము ఏమి చూశారో వివ రించగలిగే బాధితులు త్వరలోనే ఎవరూ ఉండరు. మిగిలేది వారి మాటలు, వారి హెచ్చరికలు, వారు మనకు వదిలివెళ్లే బాధ్యత మాత్రమే. తమేతో ఉఎమోరి తన జీవితాంతం ప్రపంచాన్ని హిరోషిమాను గుర్తుంచుకోమని కోరింది అది కేవలం చరిత్ర అని కాదు. ఆయన జీవించిన చరిత్ర మళ్లీ పునరావృతం కాకూడదని! హిరోషిమా అణుబాంబు దాడి రోజు కేవలం జ్ఞాపకార్థ దినం మాత్రమే కాకూడదు. ఇది ‘నిరాయుధీకరణ దినోత్సవం’ కావాలి. ప్రభుత్వాలు అణు ప్రమాదాలను తగ్గించడానికి అంకితం చేసుకునే రోజు, సాధారణ పౌరులు అలా చేయాలని డిమాండ్‌ చేయడానికి పునరంకితం అయ్యే రోజు కావాలి. బాధితులు ఇప్పటికే తమ సాక్ష్యాన్ని ప్రపంచానికి అందించారు. మనం దానికి అనుగుణంగా స్పందిస్తామా లేదా అనేది మన చేతుల్లోనే ఉంది.విలియమ్‌ ల్యాంబర్స్‌వ్యాసకర్త ‘ద రోడ్‌ టు పీస్‌’ రచయిత(‘ద జపాన్‌ టైమ్స్‌’ సౌజన్యంతో)

ఇటీవల పార్లమెంట్‌లో గోమూత్రం గురించి కొన్ని ఆసక్తికరమైన వ్యాఖ్యలు వినవచ్చాయి. ప్రవేశ పరీక్ష సంస్కరణలపై సత్వర కార్యాచరణ బృందంలో ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ టెక్నాలజీ (మద్రాసు) డైరెక్టర్‌ వీళినాథన్‌ కామకోటిని నియమించిన సందర్భంలో ఈ అంశం చర్చకు వచ్చింది. ‘ఫంగల్, బ్యాక్టీరియల్, ఇన్‌ఫ్లమేటరీలకు నిరోధకంగా’ పనిచేయగల శక్తి గోమూత్రానికి ఉందనీ, అవి ‘వైజ్ఞానికంగా కూడా ప్రదర్శితమయ్యా’యనీ గత ఏడాది జనవరిలో ఒక బహిరంగ సమావేశంలో కామకోటి పేర్కొన్నారు. గోమూత్రంపై కామకోటి అభిప్రాయాలను తోసిపుచ్చడం రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని తక్కువ చేయడం అవుతుందంటూ కొందరు విద్యావేత్తలు కామకోటికి మద్దతు పలికారు. తాను నిజమని నమ్మేదానిని ‘తాత్కాలికంగా ప్రతిపాదించే, సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని చర్చకు పెట్టే’ హక్కు కామకోటికి ఉందని వారు అన్నారు. కోల్‌కతాలోని ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ డైరెక్టర్‌ కూడా కామకోటికి వత్తాసు పలికారు. అధికారిక మద్దతుగోమూత్రం, పేడపై పరిశోధన కొత్తదేమీ కాదు. గోమూత్ర గుణాల గురించి 1970లు, 1980లలో కూడా కొన్ని క్లెయిములు వినవచ్చాయి. పరిశోధనా పత్రాలు వెలువడ్డాయి. కానీ, వాటిని అల్పమైనవిగానే పరిగణిస్తూ వచ్చారు. అటువంటి పరిశోధనకు అధికారిక మద్దతు లభించడం కొత్త ధోరణి. వాటికి ఐఐటీలు, ఐఐఎంల డైరెక్టర్ల వంటి ఉన్నత స్థాయి విద్యావేత్తల నుంచి కూడా మద్దతు లభిస్తోంది. అయితే, వారు బయోకెమిస్ట్రీ, ఫార్మకాలజీ లేదా డ్రగ్‌ డిస్కవరీ వంటి రంగాల్లో నిపుణులై ఉండనక్కరలేదనే సంగతిని ఈ సందర్భంగా చాలామంది విస్మరిస్తున్నారు. ఒక అంశాన్ని పరిశోధనకు పెట్టేటప్పుడే దాన్ని శాస్త్రీయంగా నిరూపించాలనుకోవడం వల్ల ముందే ఏర్పరచుకున్న అభిప్రాయాల ప్రభావం దానిపై ఉంటుంది. దేన్నో ధ్రువీకరిం చాలనే పక్షపాత వైఖరి పరిశోధనకు మేలు చేయదు. మానవ దేహం, దానికొచ్చే వ్యాధులు, వాటిని నయం చేసే మార్గాల గురించి ప్రాచీన గ్రంథాలు, సంప్రదాయ విజ్ఞానం చెప్పే అంశాలు ఎంత స్థూలంగా ఉంటాయంటే, వాటిని ఏ ఆధునిక ఆవిష్కరణ లేదా భావనకైనా వర్తింపజేయెచ్చు. దాని ఆలంబనగా ప్లాస్టిక్‌ సర్జరీ, మూలకణ చికిత్స, పునరుత్పత్తి సాంకేతికత, ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్‌ వంటివన్నీ ప్రాచీన భారతదేశంలో వాడుకలో ఉన్నవే అంటూంటారు. గోమూత్రానికి కూడా అదే విధంగా విలువను ఆపాదించే వైఖరిని కనబరుస్తున్నారు. కొన్ని ఖనిజాల జాడలు, అమైనో ఆమ్లాలు, చిన్న గొలుసులతో కూడిన చిన్న ప్రొటీన్‌ భాగాలు గోమూత్రంలో లేదా దాని పేడలో కనిపించినంత మాత్రాన దాని వైద్య గుణగణాలకవి తగినంత రుజువు కాబోవు. ఎందుకంటే, అలాంటివి మానవ మూత్రంలోనూ, ఎద్దులు, జడలబర్రె, లేళ్ళు వంటి ఇతర క్షీరదాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. మహా అయితే, అటువంటి పరిశోధన సూడోసైన్స్‌ పరిధిలోకి వస్తుంది. యూరిన్‌ కెమిస్ట్రీని వర్ణించేందుకు కొంత వైజ్ఞానిక పరిభాషను ఉపయోగిస్తారు కనుక అది సైన్స్‌గా కనిపిస్తుంది. నవ భారతానికి ప్రాచీన జబ్బుకీమోథెరపీ సంబంధిత తక్కువ ప్లేట్‌లెట్‌ కౌంట్ల సమస్యకు తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన పరిష్కారంగా బొప్పాయి ఆకుల నుంచి తీసిన దానిని వినియోగించుకోవచ్చని ఒక నూతన అధ్యయనంలో తేలినట్లు ప్రభుత్వం ఇటీవల పేర్కొంది. ఆ అధ్యయన ఫలితాలను ఒక ఆంకాలజీ జర్నల్‌లో ప్రచురించారు. కానీ, స్వతంత్ర నిపుణుల అభ్యంతరాలతో ఆ పత్రిక ఆ ఫలితాలను పునః సమీక్షించుకోవాల్సి వచ్చింది. బొప్పాయి ఆకుల నుంచి తీసిన పదార్థ ప్రభావం గొప్పగా ఉందని చూపేందుకు, ఆ పదార్థాన్ని ఉపయోగించినా ఫలితం చూపని రోగుల వివరాలను ఆ అధ్యయన ఫలితాలకు జోడించలేదని స్వతంత్ర నిపుణులు అభ్యంతరం తెలిపారు. పసుపు వేరులలో లభించే రసాయన పదార్థం కర్కుమిన్‌ విషయంలోనూ ఇదే జరిగింది. క్యాన్సర్‌తో సహా పలు వ్యాధులకు ఆ మూలిక గొప్ప ఔషధంగా పనిచేస్తుందని ప్రచారం చేశారు. కర్కుమిన్‌పై భరత్‌ అగర్వాల్‌ అనే అమెరికన్‌ పరిశోధకుడు రాసిన 30కి పైగా పరిశోధన పత్రాలను అంతర్జాతీయ పత్రికలు వెనక్కి తీసుకున్నాయి. గుండె వ్యాధి ముదిరే ప్రక్రియపై భారత–మధ్యధరా సముద్ర తీర ప్రాంత ఆహారపు అలవాట్లు చూపగల ప్రభావంపై మొరాదాబాద్‌కు చెందిన ఆర్‌.బి. సింగ్‌ 1990లలో పరిశోధించారు. ఆయన మన ఆహార అలవాట్లను ఇజ్రాయెల్, స్లొవేకియా ప్రాంతవాసుల ఆహార అలవాట్లతో పోల్చి చూశారు. వాటిని లాన్‌సెట్, బ్రిటిష్‌ మెడికల్‌ జర్నల్స్‌లో ప్రచురించారు. కొద్ది ఏళ్ళ తర్వాత, ఆ అధ్యయనానికి సంబంధించిన క్లినికల్‌ ట్రయల్‌ డేటా సాధికారతను కొందరు ఇండిపెండెంట్‌ సైంటిస్టులు ప్రశ్నించారు. అధ్యయనానికి చెందిన ఒరిజినల్‌ డేటాను కోరినప్పుడు, ఆ పత్రాలను చెద పురుగులు తినేశాయని సింగ్‌ జవాబిచ్చారు. ధ్రువీకరించాలనుకునే వైఖరి వల్ల సేఫ్టీ అంశాలు కూడా పక్కనపడతాయి. ప్రాచీన గ్రంథాల్లో పేర్కొన్న నేచురల్‌ రెమిడీల వల్ల దుష్ఫలితాలు ఏవైనా సంభవిస్తాయేమో చూడనవసరం లేదనడం కూడా తప్పుడు వాదనే అవుతుంది. ఒక మొక్క నుంచి లభ్యం కాగల జీవరసాయన పదార్థాలు కూడా ఆ మొక్క పెరిగిన భూమిపై ఆధారపడి ఉంటాయి. తిరిగి గోమూత్రం విషయానికొస్తే, దానిలో హానికరమైన బ్యాక్టీరియా ఉన్నందువల్ల , దాని సేవనం మానవులకు హానికరం కావచ్చని ఇండియన్‌ వెటర్నరీ రిసెర్చ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ అధ్యయంలో తేలింది. చైనా ఉదాహరణచైనాలోనూ సంప్రదాయ వైద్యానికి ఆదరణ ఉంది. కానీ, అక్కడ మతపరమైన లేదా భావజాల ఆధారిత వైఖరిని అనుసరించడానికి బదులుగా శాస్త్రీయ దృక్పథంతో పరిశీలించి వినిమయాన్ని చేపట్టారు. ఉదాహరణకు, మలేరియాపై పనిచేసే ఆర్టిమైసినిన్‌ కనుగొన్నందుకు తు యుయు అనే చైనా సైంటిస్టుకు 2015లో నోబెల్‌ బహుమతి లభించింది. ప్రాచీన గ్రంథాల్లో పేర్కొన్నవాటిని తిరుగులేని సత్యాలుగా తీసుకునే బదులు, వాటిని ఒక ఐడియాగా తీసుకుని, ఈ ప్రాజెక్టు కింద 400లకు పైగా మొక్కలను పరీక్షించి చూశారు. ఒక మాలిక్యూల్‌ను వేరు చేసి, ఔషధంగా అభివృద్ధి చేయడానికి ముందు యాభై ఏళ్ళకు పైగా నిరంతర ప్రయోగాలు నిర్వహించారు. ఆ డిస్కవరీని కూడా ప్రాచీన గ్రంథాల గొప్పదనాన్ని నిరూపించినదిగాకాక, కాలపరీక్షకు నెగ్గిన సైంటిఫిక్‌ పద్ధతులకు తార్కాణంగానే పేర్కొన్నారు. భారతీయ విజ్ఞాన పద్ధతులను ప్రోత్సహించే పేరుతో సందేహాస్పద సంస్థల, పరిశోధకుల అధ్యయనాలకు సౌజన్యం వహించడాన్ని సైన్స్‌ ఏజన్సీలు మానుకోవాలి. ప్రభుత్వం చొరవ చూపకపోతే, అకాడమీలే కలసికట్టుగా ముందుకు వచ్చి పరిశోధనల్లో నిజాయతీకి పాటుపడే ఒక స్వతంత్ర సంస్థను, ఒక రకమైన రిసెర్చ్‌ అంబుడ్స్‌మన్‌ను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజాస్వామిక దేశాల మధ్య పౌర స్వేచ్ఛలకు సంబంధించి ముఖ్యమైన తేడా ఒకటుంది. ఆ తేడా ప్రభావాలు అనేక విధాలుగా కనిపిస్తున్నాయి. గతంలో, వర్తమానంలోనే కాదు, మునుముందు కూడా కనిపించగల అవకాశాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. కనుక ఆ తేడాను, అందుకు కారణాలను అర్థం చేసుకునేందుకు ఒక ప్రాథమికమైన ప్రయత్నం అవసరం. ప్రతి దేశానికి అంతర్గత విధానాలు సరేసరి కాగా, విదేశాంగ విధానం ఒకటి ఉంటుంది. అది దేశ ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా రూపొందుతుందనేది తెలిసిందే. అట్లా అనుగుణం అని తాము భావించే విధంగా విదేశాంగ విధానాన్ని ప్రభుత్వాలు రూపొందిస్తాయి. అనగా ఆ సమయంలో అధికారంలో ఉండే పార్టీలు. ఆ విధానాలలో కొన్ని స్థిరంగా ఉంటాయి. కొన్ని పరిస్థితులను బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. కానీ సదరు విధానం, లేదా విధానాలు దేశ ప్రయోజనాలకు అనుగుణమైనవి కావనీ, నష్టం కూడా కలిగించవచ్చుననీ ప్రతిపక్షాలో, మీడియానో, మేధావులో భావించినట్లయితే, ఆ విధానాలను నిష్కర్షగా విమర్శించే పౌర స్వేచ్ఛలు ఎంతవరకు ఉంటున్నాయి? ఆ స్వేచ్ఛలలో తేడాలెందుకు?నచ్చనిది ముఖం మీదే...ఈ ప్రశ్న విదేశాంగ విధానాల గురించి ఇతరత్రా రావటం సరేసరి కాగా, యుద్ధ సందర్భాలలో మరింత తీవ్రంగా తలెత్తుతుంది. యుద్ధమన్నది మహా సున్నితమైన విషయం, భావోద్వేగాలతో కూడా ముడిపడి ఉండేది గనుక. అటువంటి సందర్భాలలో ప్రభుత్వాలు ఒక విధానాన్ని అనుసరిస్తున్నపుడు, ఆ విధానం దేశ ప్రజలకు అవసరమని చెప్తున్నపుడు, ఆ యుద్ధం వల్ల అటువంటి ప్రయోజనాలేవీ లేవని భావించేవారు విభేదించి మాట్టాడవచ్చునా? ఒక ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో, రాజ్యాంగ భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛను, లేదా పౌర స్వేచ్ఛను ఇస్తున్నపుడు, అటువంటి అవకాశం కాగితం పైన ఉన్నా ఆచరణలో ఎంతవరకు లభిస్తున్నది? ఇపుడు నిర్దిష్టమైన ఉదాహరణలను చెప్పుకుంటే విషయం ఇంకా బోధపడుతుంది. ప్రస్తుతం అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ కలిసి ఇరాన్‌పై పాలస్తీనాపై యుద్ధాలు సాగిస్తున్నాయి. అవి ఆ రెండు దేశాల ప్రయెజనాలకు అవసరమని చెప్తున్నాయి. కానీ ఆ వాదనతో విభేదించే అమెరికన్, ఇజ్రాయెల్‌ పౌర సమాజాలు, మీడియా, మేధావి వర్గాలు, రిటైరయిన సైన్యాధికారులు పెద్ద సంఖ్యలోనే తమ ప్రభుత్వ విధానాలను కేవలం నర్మగర్భంగా గాక, ప్రత్యక్షంగా, తీవ్రంగా విమర్శిస్తున్నారు. ఎప్పటికప్పుడు జరిగే ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలలో ప్రభుత్వ విధానాలకు ఆమోదం నానాటికి తగ్గిపోతున్నది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ రెండు దేశాలలోనూ పౌర స్వేచ్ఛలు ఈ విధంగా ప్రజాస్వామికంగా, నిర్భయమైన రీతిలో వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఆ విధానాలు దేశ ప్రయోజనాలకు ఏ విధంగా భంగకరమో వారు వివరించి చెప్తున్నారు. ఇంకా అనాలంటే చెప్పగలుగుతున్నారు. వాస్తవానికి అమెరికా, యూరప్‌లలో ఈ ప్రజాస్వామిక స్వేచ్ఛలు మొదటి నుంచి ఉన్నాయి. మనవరకు చూస్తే వియత్నాం యుద్ధకాలం నుంచే కనిపిస్తున్నాయి. దేశద్రోహం పేరిట...ఇటువంటి పౌర స్వేచ్ఛలు భారతదేశం మొదలైన ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థలలో ఉన్నాయా? ఉంటే ఎంతవరకు? ఇది ఇండియాకే కాదు, ఇటువంటి వర్ధమాన దేశాలు అన్నింటికి సంబంధించినది. ప్రస్తుత మధ్య ఆసియా యుద్ధాలనే చూద్దాము. అక్కడ ఇరాన్‌–ఇజ్రాయెల్‌–అమెరికా, గల్ఫ్‌ రాజ్యాల కోణం ఒకటున్నది. అది గాక ఇజ్రాయెల్‌– పాలస్తీనా– అమెరికా కోణం మరొకటి. రెండూ దుర్మార్గమైన యుద్ధాలే అయినా, మొదటి దానికి సంబంధించి భారత ప్రభుత్వం గల్ఫ్‌ నుంచి ఇంధనం, ఆ ప్రాంతంలో పెద్ద సంఖ్యలో పని చేస్తున్న భారతీయుల సంక్షేమం అనే అంశాలను పేర్కొంటున్నందున ఆ మేరకు అర్థం చేసుకోవచ్చు. కానీ రెండవది?ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాల సాధారణీకరణ గతంలోనే జరిగినా, ఇపుడు గాజా హత్యాకాండతో సమస్య తీవ్ర రూపం తీసుకుంది. అటువంటపుడు ప్రస్తుత కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆ దారుణాన్ని ఖండించకపోవటమే గాక, ఇక్కడి నుంచి ఇజ్రాయెల్‌కు ఆయుధ సరఫరాలను సైతం అనుమతిస్తున్నది. ఐక్యరాజ్య సమితిలో ద్వంద్వ ధోరణి చూపుతున్నది. ఇందుకు గల కారణాలలో ఇజ్రాయెల్‌ ప్రభుత్వపు ఇస్లాం వ్యతిరేకతతో ప్రస్తుత భారత ప్రభుత్వానికి గల ఏకీభావం కూడా ఒకటనే అభిప్రాయం ఉంది. ఇజ్రాయెల్‌లోని అరబ్బులను అక్కడి ప్రభుత్వం హతమార్చకుండానే ఒక పద్ధతి ప్రకారం ద్వితీయ శ్రేణి పౌరులుగా మార్చుతున్నట్లు, దానితో ప్రేరణ చెందిన ఇక్కడి ప్రభుత్వం కూడా అదే మార్గంలో ఉందనే సందేహాలున్నాయి. ప్రశ్న ఏమంటే, ఇటువంటి అంచనాలను, విమర్శలను వ్యక్తీకరించేందుకు భారత దేశంలో గల పౌర స్వేచ్ఛ ఎంత? ఇది ఒక వర్తమానపు ఉదాహరణ మాత్రమే. గతంలోకి వెళితే అనేకం ఉన్నాయి. ఉదారవాద ప్రజాస్వామిక పార్టీ అనుకునే కాంగ్రెస్‌ పరిపాలనలో కూడా, అదేవిధంగా, పైన అనుకున్నట్లు ఇది ఇండియాలోనే గాక, వర్ధమాన దేశాలన్నిటా కనిపిస్తున్న పరిస్థితి. అందువల్ల ఈ చర్చ భారత దేశానికి పరిమితమైనది కాదు. స్థూలంగా చెప్పుకోవాలంటే, పౌర స్వేచ్ఛలలో ఇటువంటి తేడాలు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఒక విధంగా, వర్ధమాన దేశాలలో మరొక విధంగా కనిపిస్తున్నాయి. వర్ధమాన దేశాలలో ఆ స్వేచ్ఛలు లేకపోవటమే గాక వాటిని దేశ ద్రోహం పేరిట, మత ద్రోహం పేరిట, మరో పేరిట అణిచివేయటం కూడా జరిగితే?స్థిరపడని విలువలుఇవన్నీ చెప్పుకున్న తర్వాత, ప్రపంచంలోని ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చెందినవి, వర్ధమాన స్థితిలో ఉన్నవి అని స్థూలంగా విభజించి చూసినపుడు, రెండింటి మధ్య ఈ తేడాలెందుకనే మౌలికమైన ప్రశ్న గురించి చర్చించటం అవసరం. ఇంత లోతైన విషయం తేలికగా అర్థమయ్యేది కాదు. కానీ ఒక ప్రాథమిక ప్రయత్నమంటూ జరగాలి. ఆ విధంగా చూసినపుడు తోస్తున్నవి కొన్నున్నాయి. మనం అభివృద్ధి చెందిన దేశాలంటున్నవి పెట్టుబడిదారీ విధానంలో ఎదిగి వచ్చినవి. ఆ క్రమంలో పౌరులకు తమ హక్కులు, స్వేచ్ఛలు, వాటిని కాపాడుకోవడం అన్నది, వారి వ్యక్తిత్వాలు, వ్యక్తిగత గుర్తింపులు రూపుదిద్దుకునే క్రమంలో ఒక సంప్రదాయంగా మారింది. ఇవన్నీ వారి ప్రజాస్వామ్యంలో భాగమయ్యాయి. వాటిని వారు బలంగా కాపాడుకుంటారు. ఇందుకు పునాదులు రినైజాన్స్‌–పునరుజ్జీవనోద్యమం (14–17 శతాబ్దాలు), ఫ్రెంచ్‌ విప్లవం (18వ శతాబ్దం), ఇంగ్లండ్‌లో పారిశ్రామిక విప్లవం (18వ శతాబ్దం నుంచి)లో పడ్డాయి. అప్పటి నుంచి ప్రజాస్వామ్యాలు, వ్యక్తి స్వేచ్ఛలు, పౌర స్వేచ్ఛలు వ్యవస్థీకృత రూపం తీసుకుని బలపడ్డాయి. అక్కడి పార్టీలు, ప్రభుత్వాలు, వాటి విధానాలు ఎట్లున్నా ఈ వ్యవస్థలు, స్వేచ్ఛలు మారలేదు. అదే నేటికీ కనిపిస్తున్నది. ఇందుకు భిన్నంగా, వర్ధమాన దేశాలనేవి చిరకాల ఫ్యూడల్‌ దశలు, రాచరికాలు, వలస పాలనల నుంచి బయటకు రావటం మొదలై ఇంకా వంద సంవత్సరాలు కూడా కాలేదు. యూరప్‌ తరహా విప్లవాలు రాలేదు. విలువలు ఇంకా నిజమైన అర్థంలో రూపుదిద్దుకోలేదు. పౌరుల వ్యక్తిత్వాలు, పౌర స్వేచ్ఛలు ఇంకా బలపడి వ్యవస్థీకృత రూపం తీసుకోలేదు. ప్రజాస్వామ్యానికి మూల స్తంభాలనే చట్ట సభలు, పాలనా యంత్రాంగం, న్యాయస్థానాలు కూడా ఇంకా తమ స్ఫూర్తికి అనుగుణంగా స్థిరపడి బలపడవలసే ఉంది. అందువల్ల ఈ ఎదుగుదల వ్యత్యాసాలే మొదట చెప్పుకున్న వ్యత్యాసాలకు కూడా కారణమవుతున్నాయనిపిస్తున్నది.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

సౌదీ అరేబియా క్రౌన్‌ ప్రిన్స్ మహమ్మద్‌ బిన్‌ సల్మాన్‌ 2025 నవంబర్‌ 18న అమెరికా సందర్శించారు. పౌర అణు శక్తి వినియోగ సహకారంపై సంప్రదింపులు పూర్తయ్యాయని అదే రోజు సంయుక్త ప్రకటన వెలువడింది. ఆ మేరకు ఒప్పందంపై రెండు దేశాలు సంతకాలు చేశాయి. దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న కోట్లాది డాలర్ల పౌర అణు శక్తి భాగస్వా మ్యానికి దీనితో చట్టపరమైన పునాది ఏర్పడిందని వైట్‌ హౌస్‌ పేర్కొంది. అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ప్రమాణాలను పకడ్బందీగా పాటిస్తూ సహకారాన్ని ఇచ్చిపుచ్చు కోనున్నట్లు ప్రకటించారు. అయినా, అణ్వస్త్ర నిర్మాణ వ్యాప్తిపై ఇది అటు ఇజ్రాయెల్, ఇటు యూఏఈలలో ఆందోళనను రేకెత్తించడంతో ఈ అంశం మరింత జటిలంగా మారింది. అబ్రహాం ఒప్పందాలతో ముడిఇపుడు అమెరికా–సౌదీ ఒప్పందాన్ని సౌదీ అరేబియా అబ్రహాం ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉండే అంశంతో అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ ముడిపెట్టారు. పౌర అణు ఒప్పందానికి ఆమోదం తెలుపడం చిటికెలో పని. కాకపోతే ‘చాలా మన్నన పొందిన, సఫలమైన అబ్రహాం ఒప్పందాలకు సౌదీ అరేబియా పూర్తిగా కట్టుబడి ఉండాలి’ అని ట్రంప్‌ జూలై 23న బాహాటంగానే వెల్లడించారు. యురేనియంను ‘శుద్ధి చేసే సామగ్రి’ ఉండబోదని కూడా ట్రంప్‌ తెలిపారు. కానీ, యురేనియంను శుద్ధి చేయడాన్ని నివారించే నియమ నిబంధనలు ఒప్పందం ముసాయిదాలో కొరవడ్డాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇలా రెండింటిని ముడిపెట్టడంతో మొత్తం పరిస్థితి మారి పోయినట్లు అయింది. ఇది ఇక ఎంతమాత్రం అణు శక్తిని పౌర అవస రాలకు వినియోగించుకునేందుకు సంబంధించినదిగానో లేదా రష్యా, చైనాలను దూరం పెట్టేందుకు కుదుర్చుకున్నదిగానో లేదు. దౌత్యం ఒక లావాదేవీగా తయారైంది. అసలే అణు శక్తి చిక్కు ముడులతో కూడుకున్న దక్షిణాసియాలో ఇది ఇంకా గుబులు రేపు తోంది. ట్రంప్‌ నిర్ణయాన్ని ఇజ్రాయెల్‌ ప్రధాని నెతన్యాహు కార్యాలయం వెంటనే స్వాగతించింది. సౌదీ గుర్తింపు ‘మధ్య ప్రాచ్యంలో శాంతి స్థాపనకు సంబంధించి ఒక చారిత్రక ముంద డుగు’ అని అది జూలై 23న వ్యాఖ్యానించింది. ఇజ్రాయెల్‌ అంగీకరించినట్టేనా?తెరవెనుక పరిస్థితులను బట్టి ఈ సమన్వయం ఒక ఎత్తుగడగా కనిపిస్తోంది. తుర్కియేకు అధునాతన ఎఫ్‌–35 విమానాల విక్ర యాన్ని వ్యతిరేకించాలని నెతన్యాహు కోరుకుంటున్నారనీ, సౌదీ అణు ఒప్పందం ఈ ప్రాంతంలో ఆయుధ పోటీని రేకెత్తిస్తుందని ఆందోళన చెందుతున్నారనీ ఇజ్రాయెలీ అధికారులు మీడియాకు తెలిపారు. ఇటీవల ట్రంప్‌ను కలుసుకునేందుకు ముందు నెతన్యాహు తన మనసులో మాటను వెల్లడించారు. సౌదీ అరేబి యాతో అమెరికా అణు సహకారం సైనిక శక్తి విషయంలో ఇజ్రా యెల్‌కున్న గుణాత్మక పైచేయిపై రాజీపడేటట్లు చేయదని హామీ లభించాలని ఆయన అన్నారు. ఏదైతేనేం జెరూసలెం కోరుకున్నది సాధించింది. సౌదీ అణు ఒప్పందం ఇజ్రాయెల్‌తో ముడిపడినఅంశమని ఇపుడు తేటతెల్లమైంది. రెండవసారి అధికారానికి వచ్చినప్పటి నుంచి కూడా అబ్రహాం ఒప్పందాలను మరింత విస్తరించాలని ట్రంప్‌ కోరుకున్నారు. సాధా రణ పరిస్థితులు నెలకొనాలంటే ‘పాలస్తీనా ఒక ప్రత్యేక రాజ్యంగా అవతరించేందుకు స్పష్టమైన బాటలు పరవా’లని సౌదీలు స్పష్టం చేశారు. గాజాలో పరిస్థితులు క్షీణించాక సౌదీ మరింత పట్టుసడలని వైఖరిని కనబరచింది. సాధారణ పరిస్థితుల స్థాపనపై చర్చలను అది 2023 అక్టోబర్‌ 14న విరమించుకుంది. ‘పాలస్తీనా రాజ్య స్థాప నను వ్యతిరేకిస్తున్న ప్రధాని బెంజమిన్‌ నెతన్యాహు ప్రస్తుత ప్రభు త్వాన్ని శాంతి స్థాపనకు చిత్తశుద్ధితో పనిచేసే భాగస్వామిగా’ చూడ లేమనే మొన్నీమధ్య జూలై 25 వరకు రియాద్‌ భావిస్తూ వచ్చింది. మారిన అమెరికా తీరుఅణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక విధానం విషయంలో అమెరికాలో వచ్చిన మార్పు కొట్టొచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది. గల్ఫ్‌లో యురేనియం శుద్ధికి అనుమతించకూడదనే వైఖరినే అమెరికా 15 ఏళ్ళుగా అనుస రిస్తూ వచ్చింది. యూఏఈ కూడా 2009లోనే దాన్ని విరమించుకుంది. తాజా అమెరికా ఒప్పందం కింద సౌదీ ఆ నిబంధనను తిర స్కరించింది. అంతర్జాతీయ అణు శక్తి సంస్థ అదే పనిగా పర్యవేక్షించడాలు, పరిశీలించడాలు చేయకూడదని కూడా సౌదీ పేర్కొంది. తెహ్రాన్‌ రహస్యంగా యురేనియంను శుద్ధి చేసే సదుపా యా లను నిర్వహిస్తోందనే కారణంతోనే ఇరాన్‌పై అమెరికా–ఇజ్రాయెల్‌ సంయుక్తంగా దాడికి దిగాయి. ఈ ఒప్పందం ఏ విధంగా ఆవిష్కృత మవుతుందోనని అబుదాబి, కైరో, అమ్మాన్, అంకారా ఎదురు చూస్తున్నాయి. ఇంతవరకు యురేనియంను శుద్ధి చేసే శక్తి పశ్చిమా సియాలో ఒక్క ఇరాన్‌కే పరిమితం అనుకున్నారు. ఇపుడు యురేని యంను శుద్ధి చేయగల సామర్థ్యాన్ని ఆ ప్రాంతంలో దాదాపు ఐదు దేశాలు సంతరించుకోగలవని కొత్త ఆందోళనలు మొదలయ్యాయి. ‘‘ఇజ్రాయెల్‌ వద్ద బాంబు ఉందనుకుందాం. ఇపుడు అమెరికా ఆమోదంతో సౌదీ అరేబియా కూడా యురేనియంను శుద్ధి చేయగల శక్తిని సంతరించుకుంటుంది. మరి మేం మాత్రం ఆ పని ఎందుకు చేయకూడదు?’’ అని ఇరాన్‌ వాదిస్తోంది. ఇరాన్‌తో అమెరికా కుదు ర్చుకోవాలని భావించిన అణు ఒప్పందం అటకెక్కింది. ఇరాన్‌ లోపలికి వెళ్ళి తనిఖీలు జరపడానికి అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థకు ఉన్న అవకాశం పరిమితం. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో అమెరికా ఆశీర్వా దంతో సౌదీ అరేబియా నిర్వహించే అణుశక్తి కార్యక్రమం పూర్తి ఆత్మవంచన, ద్వంద్వ ప్రమాణాల కిందకే వస్తుంది. ఇజ్రాయెల్‌ వైపు నుంచి చూస్తే ఈ ఒప్పందం దాని చాపకిందకు నీరు తేవడమే. అణ్వాయుధాలు కలిగిన దేశంగా ఇజ్రాయెల్‌ 50 ఏళ్ళుగా గుత్తాధిపత్యాన్నే అనుభవిస్తూ వచ్చింది. అది ఆ పనిని చాటుమాటునే నిర్వహిస్తూ వచ్చి ఉండవచ్చు. సౌదీ పౌర అణుశక్తి కార్యక్రమాన్ని అబ్రహాం ఒప్పందాలతో ముడిపెట్టడాన్ని పైకి స్వాగ తించి ఉండవచ్చు. కానీ, లోలోపల అణ్వస్త్ర నిర్మాణ సామర్థ్యం కలి గిన మరో అరబ్‌ దేశం అవతరిస్తోందని మథన పడుతోంది. సుస్థిరతకు అవకాశమెక్కడ? తాజా ఒప్పందంతో ఆ ప్రాంతంలో ఏ దేశానికాదేశం రక్షణకంచెలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలని భావిస్తాయి. ఆయుధాల సమీకర ణకు పోటీపడతాయి. తప్పుడు అంచనాలు ప్రమాదకర స్థితినిసృష్టిస్తాయి. ఇంక ప్రాంతీయ సుస్థిరతకు అవకాశమెక్కడ? రష్యా అణు శక్తి సంస్థ రోసటామ్, చైనా నేషనల్‌ న్యూక్లియర్‌ కార్పొరేషన్‌లను కట్టడి చేయడానికి సౌదీ అణు కార్యక్రమం దోహద పడుతుందనీ, అమెరికా విస్తృత వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను నెరవేరుస్తుందనీ అమెరికా మొదట్లో భావించింది. ఇపుడు అబ్రహాం ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉండాలని చెప్పడం ద్వారా సౌదీ–ఇజ్రా యెల్‌ మధ్య కూడా రాజీ కుదిర్చినట్లు అవడం తన విదేశాంగ విధానానికి కలికితురాయిగా మారుతుందని ట్రంప్‌ సంబరపడు తున్నారు. అందుకు రియాద్‌కు పౌర అణు శక్తి పేరుతో తీపిని తిని పిస్తున్నారు. ఈ క్రమంలో, నియమ నిబంధనలను తుంగలో తొక్కారు. పౌర అణు శక్తి వినియోగానికి సౌదీకున్న హక్కును కాదనలేం. రష్యా–చైనాలతో పోటీ పడేందుకు అమెరికాకు ఉన్న హక్కును కూడా తోసిపుచ్చలేం. కానీ, ఉద్రిక్తతలతో అట్టుడుకుతున్న ప్రాంతంలో యురేనియం శుద్ధికి ద్వారాలు తెరవడం ఎంతవరకు సబబు? ఇజ్రాయెల్‌తో సయోధ్య కుదుర్చుకోవాలనీ, సాధారణ పరిస్థితుల స్థాపనకు తోడ్ప డాలనీ అమెరికా పెడుతున్న షరతును సౌదీ ఇప్పటికే తిరస్కరించింది. ఒకవేళ ఒప్పందం మూలపడ్డా, అది తెచ్చిన ప్రమాణం నిలిచే ఉంటుంది: అణు శక్తిని సంపాదించుకునేటట్లు చేయడంలో అమెరికా వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరిస్తోంది. రాజకీయ ప్రయోజనాలు చూసు కుంటోంది. ఒకసారి భూతాన్ని బయటకు తెస్తే, దాన్ని తిరిగి సీసాలో బంధించడం కష్టం. -వ్యాసకర్త ‘సొసైటీ ఫర్‌ పాలసీ స్టడీస్‌’ డైరెక్టర్, న్యూఢిల్లీ-సి. ఉదయ్‌ భాస్కర్‌

వాతావరణ మార్పులు ప్రపంచ వ్యవసాయాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా కరవుప్రాంతాల్లో వ్యవసాయం అనిశ్చితితో కూడిన జీవనోపాధిగా మారుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో అగ్రోఫారెస్ట్రీ– వ్యవసాయ పంటలతో పాటు వృక్షాలను సమీకృతంగా పెంచే విధానం– పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు రైతుకు అదనపు ఆదాయాన్ని అందించే మార్గంగా ఎదుగుతోంది. చెట్లు వాతావర ణంలోని కార్బన్ ను బంధించడం ద్వారా ఏర్పడే కార్బన్‌ క్రెడిట్లను రైతుల ఆదాయంగా మలచడ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక కొత్త అధ్యాయానికి నాంది పలుకుతోంది.భారతదేశం 2070 నాటికి నెట్‌– జీరో లక్ష్యాన్ని ప్రకటించిన నేపథ్యంలో వ్యవసాయం కూడా కార్బన్‌ ఉద్గారాల నియంత్రణలో భాగస్వామి కావాల్సిన అవసరం ఉంది. రైతులను కేవలం ఆహార ఉత్పత్తిదారులుగా కాకుండా పర్యావరణ సేవలను అందించే భాగ స్వాములుగా గుర్తించే విధానాలు రూపొందాలి. కార్బన్‌ మార్కెట్లు అదే దిశగా ముందడుగు వేస్తున్నాయి.అనంతపురం, శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాల్లో యాక్షన్‌ ఫ్రెటర్నా–ఎకాలజీ సెంటర్‌ (ఏఎఫ్‌ ఎకాలజీ సెంటర్‌) ఈ భావనను ఆచరణలోకి తీసుకొస్తోంది. నెదర్లాండ్స్‌కు చెందిన రాబోబ్యాంక్‌ ప్రోత్సహి స్తున్న ‘అకార్న్‌’ కార్యక్రమానికి స్థానిక భాగస్వామిగా ఉంటూ, సంస్థ రైతులను అగ్రోఫారెస్ట్రీ వైపు మళ్లిస్తూ, కార్బన్‌ ఆదాయ వ్యవస్థలో చేర్చుతోంది. ఇప్పటికే సుమారు 8,300 మంది రైతులు, దాదాపు 10,000 హెక్టార్ల భూమిని ఈ కార్యక్రమంలో నమోదు చేయించింది. రైతుల భూములకు జియో–ట్యాగింగ్, ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలు పూర్తి చేశారు. రెండు లక్షలకు పైగా మొక్కల పంపిణీ చేసి, ఏకపంట తోటలను బహుళ వృక్ష వ్యవస్థలుగా మార్చి ఈ కార్యక్ర మానికి బలమైన పునాది వేశారు. తొలి విడత కార్బన్‌ ఆదాయం 2027లో అందే అవకాశం రైతుల్లో విశ్వాసాన్ని పెంచుతోంది.ఏఎఫ్‌ ఎకాలజీ సెంటర్‌ కేవలం కార్బన్‌ క్రెడిట్ల నమోదు వద్దే ఆగిపోలేదు. ప్రకృతి వ్యవసాయం, నీటి సంరక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, వాతావరణ అనుకూల వ్యవసాయ పద్ధతులను సమ గ్రంగా అనుసంధానిస్తూ రైతుల స్థిరమైన జీవనోపాధిని సాధించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కార్బన్‌ ఆదాయాన్ని రైతు సంక్షేమంతో అనుసంధానించిన ఈ నమూనా దేశవ్యాప్తంగా అధ్యయనం చేయదగినది. అయితే కొన్ని సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. కార్బన్‌ ధరల్లో హెచ్చుతగ్గులు, ధ్రువీకరణ ప్రక్రియల క్లిష్టత్వం, చిన్న రైతుల సామర్థ్య పరిమితులు వంటిఅంశాలను విధానపరంగా పరిష్కరించాలి. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అగ్రో ఫారెస్ట్రీకి ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు,సాంకేతిక సహాయం, పారదర్శక కార్బన్‌ మార్కెట్‌ వ్యవస్థను అందిస్తే ఈ కార్య క్రమం మరింత విస్తరిస్తుంది.భవిష్యత్తు వ్యవసాయం కేవలం దిగుబడుల గురించే కాదు; ప్రకృతిని పునరుద్ధరించడంపైనా ఆధారపడిఉంటుంది. రైతు పెంచే ప్రతి చెట్టు వాతావరణ మార్పులను తగ్గించడమే కాకుండా కుటుంబ ఆదాయాన్ని కూడా పెంచగలదని ఈ కార్యక్రమం నిరూపిస్తోంది. రైతు–ప్రకృతి–మార్కెట్‌ మధ్య సమ తుల్యతను సాధించే ఇటు వంటి ప్రయత్నాలే సుస్థిర వ్యవసా యానికి బాటలు వేస్తాయి.-వ్యాసకర్త డైరెక్టర్, ఎ.ఎఫ్‌. ఎకాలజీ సెంటర్, అనంతపురం-డా‘‘ వై.వి. మల్లారెడ్డి

1991లో చేపట్టిన సంస్కరణలను అనేకమంది భారతదేశ ఆర్థిక రంగానికి ‘లాంచ్‌ ప్యాడ్‌’ (అభివృద్ధికి పునాది)గా భావిస్తారు. 1991 జూలై 4న– సరిగ్గా 35 ఏళ్ళ క్రితం అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి మన్మో హన్‌ సింగ్‌ తన బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో విక్టర్‌ హ్యూగో మాటలను ఉటంకిస్తూ, ‘సమయం ఆసన్నమైన ఆలోచనను ప్రపంచంలో ఏ శక్తీ ఆపలేదు’ అని పేర్కొన్నారు. ‘ప్రపంచంలో భారత్‌ ఒక ప్రధాన ఆర్థిక శక్తిగా ఆవిర్భవించడం అనేది కూడా అలాంటి ఆలోచనే’ అని ఆయన ప్రకటించారు.ముప్పై ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, మనకు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నది ఏమిటంటే– ఆ రోజున పారిశ్రామిక, వాణిజ్య నియంత్రణలను తొలగించడం అనేది భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధి రేటునూ, అలాగే పేదరిక నిర్మూలన వేగాన్నీ పెంచడానికి ఎంతగానో తోడ్పడింది. అయితే 1991లో చేసిన వాగ్దానం పాక్షికంగా మాత్రమే నెరవేరిందని మనం అంగీకరించక తప్పదు. నిజానికి, అంత అను కూలంగా లేని అంతర్జాతీయ వాతావరణంలో, ఎటువంటి సులువైన పరిష్కారాలు లేని ఆర్థిక భద్రత, సాంకేతిక పరిపక్వత, సమ్మిళిత వృద్ధి అనే నూతన సవాళ్ళను ఎదుర్కొంటూ దేశం మరోసారి ఒక సంక్లిష్టమైన స్థితిలో నిలబడింది.అభివృద్ధి నిజమే కానీ...1990–91 నాటికి అంతకు ముందు 40 సంవత్సరాలలో, మన ఆర్థిక వ్యవస్థ ఐదు రెట్లు పెరిగింది. కానీ అదే సమయంలో జనాభా రెండున్నర రెట్లు పెరగడంతో, తలసరి ఆదాయం కేవలం రెట్టింపు మాత్రమే అయింది. దానికి భిన్నంగా, 1990–91 తర్వాత గత 35 ఏళ్లలో, ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎనిమిది రెట్లు పెరిగింది. ఈ మధ్యకాలంలో జనాభా 70 శాతం మాత్రమే పెరగడం వల్ల, తలసరి ఆదాయం నాలుగున్నర రెట్లకు పైగా పెరిగింది.మొదటి కాలంలో భారత్‌ ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే తక్కువ పనితీరు కనబరచగా, రెండవ (ఆర్థిక సంస్కరణల తరువాతి) కాలంలో చాలా తక్కువ దేశాలు మాత్రమే పోటీ పడగలిగేలా అద్భుతమైన వృద్ధి నమోదు చేసింది. అయితే, ఇంకా ఎంతో సాధించి ఉండవచ్చని చైనా, వియత్నాంలు నిరూపిస్తున్నాయి. భారత్‌కు సమానమైన స్థాయి నుండి ప్రయాణం ప్రారంభించిన చైనా, ఇప్పుడు ‘అధిక ఆదాయ’ దేశాల జాబితాలోకి చేరే స్థితిలో ఉంది.1991లో భారతదేశ తలసరి ఆదాయంలో సగం కంటే తక్కువ ఆదాయం ఉన్న వియత్నాం ఇప్పుడు భారత్‌ కంటే 80 శాతం అధిక ఆదాయాన్ని కలిగి ఉంది. భారత్‌ ఇప్పటికీ ‘దిగువ–మధ్య ఆదాయ’ గ్రూపులోనే ఉంది. మన తలసరి ఆదాయం ప్రపంచ సగటులో నాలుగో వంతు కంటే తక్కువగానే ఉంది. తీవ్ర పేదరికం 1991లో 37 శాతంగా ఉండగా, ఇప్పుడు 5 శాతానికి పడిపోయింది. కానీ బహుమితీయ పేదరిక సూచీ ప్రకారం, ఇప్పటికీ ఆరో వంతు జనాభా పేదరికంలోనే ఉన్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి మానవాభివృద్ధి సూచీలో భారత్‌ దిగువనే ఉంది. అయినప్పటికీ, వంటగ్యాస్,మంచినీటి కనెక్షన్లు, మరుగు దొడ్లు, గృహ విద్యుత్‌ వంటి ప్రాథమిక వస్తువుల లభ్యత గతంలో కంటే ఇప్పుడు మెరుగైంది.అయినా ప్రపంచ దృష్టి భారత్‌పైనే...కొన్ని విజయాలు పరిమి తమైనవిగా అనిపించినప్పటికీ, గతంలో ఎన్నడూ లేని విధంగా భారత్‌ ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. దీనికి ప్రధాన కారణం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదైన ఇక్కడి జనాభా పరిమాణమే. ఆరో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా, అనేక రకాల ఉత్ప త్తులు, సేవలకు భారత్‌ ప్రపంచంలోనే అత్యంత భారీ మార్కెట్లలో ఒకటిగా ఉంది. ఇది, ఖర్చు పెట్టే శక్తి ఉన్న ఒక పెద్ద మధ్యతరగతి విభాగ ఆవిర్భా వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.భారత్‌లోని 145 కోట్ల జనాభాలో 30 నుండి 40 శాతం మంది మధ్యతరగతి పరిధిలోకి వస్తారు. ఈ వర్గంలో దాదాపు 8 నుండి 10 కోట్ల కుటుంబాలు ఉన్నాయనడానికి ఏటా విక్రయించే 2 కోట్ల ద్విచక్ర వాహనాలు, 15 కోట్ల స్మార్ట్‌ఫోన్లు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి. 1991లో ఏడాది మొత్తం అమ్మిన కార్ల సంఖ్యను ఇప్పుడు కేవలం పదిహేను రోజుల్లోనే విక్రయిస్తున్నారు. ఆదాయంతో పోలిస్తే ఉత్ప త్తులు అందుబాటు ధరల్లో, మెరుగైన నాణ్యతతో లభిస్తున్నాయి. సాఫ్ట్‌వేర్‌ సేవలు, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ఫార్మాస్యూటికల్స్‌ తయారీలో భారత్‌ ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. భారత్‌ రూపొందించిన డిజిటల్‌ ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ స్టాక్స్, ఆయిల్‌ రిఫైనింగ్, వైద్యసంరక్షణ రంగాలలో సాంకేతిక పరిణతి కూడా గుర్తింపు పొందాయి. హార్వర్డ్‌ గ్రోత్‌ ల్యాబ్‌ వారి ‘ఎకనామిక్‌ కాంప్లెక్సిటీ ఇండెక్స్‌’లోని 145 దేశాలలో భారత్‌ పైనుండి మూడో స్థానంలో ఉంది. 1991 సంస్కరణల మూల సూత్రాన్ని దేశం సరిగ్గా అనుసరించి ఉంటే ఇంకా ఎంతో సాధించి ఉండేది. ప్రైవేట్‌ రంగం, మార్కెట్లు అవి సాధించగలిగినవాటిని వదిలేయడం, బయటి ప్రపంచానికి తలుపులు తెరవడం, ప్రభుత్వం మాత్రమే అందించగలిగే వాటిపై శ్రద్ధను కేంద్రీకరించడం–అంటే శాంతిభద్రతలు, న్యాయం, ప్రజారోగ్యం, నాణ్యమైన ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, పర్యావరణ పరి రక్షణ, మార్కెట్ల సరైన నియంత్రణ కలిగి ఉండటమే ఆ సూత్రం.వాస్తవ స్థితివీటిలో ప్రతి విషయంలోనూ భారత్‌ వెనుకబడి ఉంది. దేశంలో 22 లక్షల మంది పోలీసులు ఉంటే, దానికి నాలుగు రెట్లు ప్రైవేట్‌ సెక్యూరిటీ గార్డులు ఉన్నారు. కోర్టుల్లో ఆలస్యం అనేది సర్వసా ధారణమైపోయింది. సగానికి పైగా పాఠశాల విద్యార్థులు ప్రైవేట్‌ పాఠశాలలకు వెళ్తున్నారు. 40 శాతం ఆసుపత్రి పడకలు ప్రైవేట్‌రంగానివే. ప్రజల ఆదాయాలు ఇంకా పరిమితంగా ఉన్న సమయంలో ఈ రెండింటికీ భారీగా ఖర్చు చేయాల్సి వస్తోంది. సరిపడా పోషకాహారం లేకపోవడం వల్ల పిల్లల్లో ఎదుగుదల లోపాలు విస్తృతంగా కనిపిస్తున్నాయి.కోవిడ్‌ మహమ్మారి తర్వాత ప్రభుత్వ అప్పులు ఆందోళన కరమైన స్థాయికి చేరాయి. విద్య, రక్షణ రెంటిపై ప్రభుత్వం చేసే వ్యయం తగ్గుతోంది. వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్పాదకత ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. గత దశాబ్దపున్నర కాలంగా రక్షణాత్మక సుంకాలు, ఇతర అడ్డంకులు పెరిగిన కొద్దీ, జీడీపీలో వస్తువుల ఎగుమతుల నిష్పత్తి తీవ్రంగా తగ్గుతూ వచ్చింది. మంచి ఉద్యోగాల కల్పన కష్టంగా మారడంతో మధ్యతరగతి పరిమాణం గతంలోలాగా పెరగడం లేదు. దేశంలోని అత్యున్నత అర్హతలు కలిగినవారు పెద్ద సంఖ్యలో దేశం విడిచి వెళ్తున్నారు. స్వదేశీ ప్రైవేట్‌ పెట్టుబడులు ఆశించిన స్థాయిలో లేవు. అత్యంత తీవ్రంగా దెబ్బ తిన్నది మాత్రం మధ్యతరగతికి, పేదలకు మధ్యన ఉన్న ‘ఆకాంక్షల వర్గం’. అసంఘటిత రంగంలో అస్థిరమైన, తక్కువ ఆదాయాల వల్ల వీరిలో అత్యధికులు ‘నిశ్శబ్ద నైరాశ్యంతో కూడిన జీవితాలను’ గడుపుతున్నారు. ఈ వర్గానికి చెందిన కొందరు యువకులు గత నెల రోజు లుగా న్యూఢిల్లీలోని జంతర్‌ మంతర్‌ నిరసన ప్రాంతంలో కనిపించారు. ఈ వయస్సు వర్గాలలో 25 శాతం నుండి 40 శాతం వరకు నిరుద్యోగం ఉంది. 1991 సంస్కరణల స్ఫూర్తిని కొనసాగిస్తూ, ప్రభుత్వం తన శ్రద్ధను ప్రాథమిక సేవలపై కేంద్రీకరించడం ద్వారా మాత్రమే ఈ స్థితిని మార్చగలదు.-వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు (‘ద ట్రిబ్యూన్‌’ సౌజన్యంతో)-టి.ఎన్‌. నైనన్‌

ఇరాన్, ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధాలను, వీటిలో యూఎస్‌ఏ పాత్రను విస్తృత అంతర్జాతీయ జియో పొలిటికల్‌ క్రీడలో భాగంగా చూడాలి. 2035లో ప్రపంచ రాజకీయ ముఖచిత్రం పూర్తిగా మారబోతున్నది. ఈ పరిణామంలో భాగమే ఈ యుద్ధాలు. గత 250 సంవత్సరాల అమెరికా చరిత్ర పూర్తిగా యుద్ధాలతోనే ముడిపడి ఉన్నది. గత శతాబ్దంలో ప్రతి 20 సంవత్సరాలకు కనీసం ఒక పెద్ద యుద్ధానికి తెరతీసింది. పద్దెనిమిది,పందొమ్మిది శతాబ్దాలలో దేశ విస్తరణకు బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్, మెక్సికోలతో యుద్ధం చేసింది. ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో ఫిలిప్ఫైన్, రెండు ప్రపంచ యుద్ధాలు, కొరియా, వియత్నాం, బోస్నియా, గల్ఫ్‌ యుద్ధాలలో నిమగ్నమైంది. ఇరవయ్యొకటవ శతాబ్దంలో అఫ్గాని స్తాన్, ఇరాక్, లిబియా, యెమెన్, సిరియా, సోమాలియాలలో యుద్ధాలను లేవనెత్తింది. గత 250 ఏళ్లలో యూఎస్‌ఏ కేవలం 1865–1898 (33 సం‘‘లు), 1918–1945 (27 సం‘‘లు) మధ్య మాత్రమే యుద్ధానికి దూరంగా ఉన్నది. శాంతి కోసం యుద్ధం, సుభిక్షానికి యుద్ధం, సుస్థిరతకు యుద్ధం అనేది అమెరికా పాలనా విధానం. శక్తిని చాటి చెప్పటానికి యుద్ధాన్ని ఒక పరికరంగా పరిగణిస్తుంది. ఈ యుద్ధ తంత్రానికి ప్రజాస్వామ్యం, మానవ హక్కులు, ఉదారవాద విధానాల ముసుగు కప్పుతుంది. కథ అడ్డం తిరిగింది!సోవియెట్‌ యూనియన్‌ విచ్ఛిన్నం తరువాత ప్రపంచంపై తన ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యాన్ని నిలబెట్టుకోవటానికి అమెరికా సర్వశక్తులు ఒడ్డింది. ప్రత్యర్థి రష్యాను పూర్తిగా అణచివేయాలని నాటోను విస్త రించింది. 2010కల్లా రష్యా ఆర్థికంగా పుంజుకొని అమెరికాకు సవా లుగా తయారైంది. ఇదే సమయంలో అనూహ్యంగా చైనా బలమైన ప్రత్యర్థిగా ఎదిగింది. 2020కల్లా భారత్, బ్రెజిల్, దక్షిణ ఆఫ్రికాలు కూడా బలమైన శక్తులుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. బ్రిక్స్‌ రూపంలో కూటమిగా చేరి, అమెరికన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రత్యామ్నాయాలను సంకల్పించటంతో కథ అడ్డం తిరిగింది.బహుళ ధ్రువ ప్రపంచం ఏర్పడటం ఖాయమనే విశ్లేషకుల జోస్యాన్ని తప్పుగా నిరూపించాలని కృతనిశ్చయంతో ఉన్నది. అమెరికా ముందు మూడు ప్రత్యామ్నాయాలున్నాయి. 1. ప్రత్యర్థు లను నిర్వీర్యం చేసి ఏకైక ప్రపంచ శక్తిగా కొనసాగటం. 2. ప్రత్య ర్థులతో రాజీపడి పరిమిత ధ్రువ (లిమిటెడ్‌ పోలార్‌) ప్రపంచంలో ప్రధాన శక్తిగా కొనసాగటం. 3. ప్రత్యర్థులతో రాజీపడి బహుళ ధ్రువ (మల్టీ పోలార్‌) ప్రపంచంలో ప్రధాన శక్తిగా కొనసాగటం.మూడింట్లో మొదటి దారిప్రస్తుతం అమెరికా ఏకైక ప్రపంచ శక్తిగా కొనసాగాలనే పట్టు దలతోనే ఉన్నట్లుగా కన్పిస్తున్నది. ఇందులో భాగంగానే ఇంధన వనరులు, ఇంధన రవాణా మార్గాలపై పెత్తనానికి సర్వశక్తులు ఒడ్డు తున్నది. రష్యాపై తీవ్రస్థాయిలో ఆంక్షలు విధించి ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధపు పద్మవ్యూహంలోనికి రష్యాను లాగింది. రష్యానుండి చమురు, గ్యాస్‌ ఎవరూ కొనగూడదని ఐరోపా, భారత్‌లను కట్టడి చేసింది. దీర్ఘకాలిక యుద్ధంలో ఉక్రెయిన్‌ వెనుక నిలబడి రష్యా అలసిపోయి నిర్వీర్యమవటానికి దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికను అమలు పరుస్తున్నది. అందుకే నెల లోపున ముగుస్తుందనుకున్న ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం నాలుగన్నర సంవత్సరాలకు కూడా కొనసాగుతున్నది. ఆధునిక శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానం చైనా చేతిలో పడకుండా చూడటం ద్వారా చైనాను కట్టడి చేయాలనేది అమెరికా వ్యూహం. ‘చిప్‌ 4’ అలయన్స్‌లో భాగంగా అమెరికా, తైవాన్, ద.కొరియా, జపాన్‌లు చైనాకు అత్యాధునిక సెమీకండక్టర్‌ చిప్‌లు అందుబాటు లోనికి రాకుండా ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఆకస్‌ కూటమిలో భాగంగా ఆస్ట్రేలియా, యూకే, యూఎస్‌ఏలు ఏఐ, క్వాంటమ్‌ మెకానిక్స్‌ హైపర్‌సోనిక్‌ టెక్నాలజీని చైనాకు అందకుండా చేయటానికి ప్రయ త్నిస్తున్నాయి. జీ7, యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ల ద్వారా అత్యాధు నిక చిప్స్‌ తయారు చేసే యంత్రాలను ఏఎస్‌ఎంఎల్‌ (నెదర్లాండ్స్‌), టోక్యో ఎలక్ట్రానిక్‌ (జపాన్‌) కంపెనీలు చైనాకు ఎగుమతి చేయకుండా ఆంక్షలు పెట్టాయి. తైవాన్‌ను సమర్థించటం ద్వారా కూడా చైనాకు చెక్‌ పెట్టటానికి అమెరికా ప్రయత్నిస్తున్నది.విశేషంగా ఇంధన వనరులున్న ఇరాన్, ఇరాక్, సౌదీ, యూఏఈ, కువైట్‌ మొదలైన గల్ఫ్‌ దేశాలపై నియంత్రణకు అమెరికా దీర్ఘకాలికంగా వ్యూహాలను అమలుపరుస్తున్నది. సైనిక స్థావరాల ద్వారా గల్ఫ్‌ దేశాలలో అమెరికా ఇప్పటికే పాగా వేసింది. ఈ ఇంధన వనరుల నియంత్రణలో అమెరికాకు కొరకరాని కొయ్యగా మారింది ఇరాన్‌. అందుకే హార్మూజ్, బాబెల్‌ మాండెబ్‌ జలసంధులపై పెత్తనానికి అమెరికా ప్రయత్నిస్తున్నది.ఆసియాలో భారత్‌ ఆధిపత్యం?అమెరికా తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించే వ్యూహంలో భాగాలే ఉక్రెయిన్, ఇరాన్‌ యుద్ధాలు. అందువలన ఈ రెండు ఇప్పట్లో ముగిసే అవకాశాలు లేవు. ఇరాన్‌ యుద్ధం వలన తీవ్రంగా నష్ట పోయేది భారత్, చైనాలని గుర్తించాలి. చైనా, రష్యా, భారత్‌లను ఈ రెండు యుద్ధాల ద్వారా కట్టడి చేయటం సాధ్యం కాని పక్షంలో అమె రికా పరిమిత ధ్రువ ప్రపంచానికి రాజీ పడాల్సి వస్తుంది. రష్యా, చైనా/భారత్‌లను ప్రపంచ శక్తులుగా అంగీకరించాల్సి వస్తుంది. క్రమంగా నాటోను రద్దుపరచి ఐరోపాపై రష్యా ఆధిపత్యానికి అంగీ కరించి ఉత్తర, మధ్య, దక్షిణ అమెరికాలకు యూఎస్‌ఏ తన ఆధిప త్యాన్ని పరిమితం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. దక్షిణ, తూర్పు ఆసి యాలలో చైనా ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించి గల్ఫ్‌ ప్రాంతంలో ఇజ్రా యెల్‌–యూఏఈ– సౌదీల ద్వారా నియంత్రణకు ప్రయత్నిస్తుంది. అయితే దక్షిణ, తూర్పు ఆసియాలలో ఆధిపత్యంతో చైనా సరిపెట్టుకోక పోవచ్చును. చైనా ప్రపంచాధిపత్యానికి ప్రయత్నించే అవకాశాలు మెండుగా ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో అమెరికాక్రమంగా రష్యాతో ఒప్పందం ద్వారా చైనాకు వ్యతిరేకంగా భార త్‌ను ఆసియాలో ఆధిపత్యానికి ప్రోత్సహించవచ్చును.2040 కల్లా చైనా ప్రపంచ శక్తిగా అమెరికా, రష్యాలనే సవాలు చేయవచ్చని విశ్లేషకుల అంచనా. ఈనాడు ప్రత్యర్థులుగా ఉన్న రష్యా, అమెరికాలు కలిసి చైనాను నిలువరించాల్సి రావచ్చును. రాజకీయాలలో శాశ్వత మిత్రత్వం కానీ శాశ్వత శతృత్వం కానీ ఉండదు. అమెరికా, రష్యాలు, ఆసియాలో భారత్‌ వైపే మొగ్గు చూప టానికి అవకాశం ఉన్నది. తైవాన్‌ను చైనా ఆక్రమించటానికి ప్రయ త్నించినప్పుడు చైనాను ఇంకొకవైపు నుండి నిలువరించటానికి భారత్‌ సిద్ధమవవచ్చును. ఒకవైపు హిమాలయాలలో చైనాపై దాడి చేస్తూనే భారత్‌ మలక్కా జలసంధిని దిగ్బంధనం చేయవచ్చు. ఆ సందర్భంలో చైనా సముద్రంలో అమెరికా, జపాన్‌లను చైనా ఎదు ర్కోవటం కష్టమవుతుంది. భారత్‌కు అమెరికా సైనిక, వ్యూహాత్మక మద్దతును అందించవచ్చును.కాకపోతే, ఈ అమెరికన్‌ అంతర్జాతీయ రాజకీయ వ్యూహంలో పావుగా మారటానికి భారత్‌ ఒప్పుకోకపోవచ్చును. ప్రాంతీయంగా ఆసియాలో చైనాను నియంత్రించటానికి భారత్‌ ఒప్పుకుంటుంది. కానీ అంతర్జాతీయంగా చైనాను నిరోధించే వ్యూహంలో భారత్‌ భాగ స్వామిగా మారాల్సిన అవసరం భారత్‌కు లేదు. ఏది ఏమయినా ఉక్రెయిన్, ఇరాన్‌ యుద్ధాలు అంతర్జాతీయ రాజకీయ యవనికను నియంత్రించే కీలక ఘట్టాలనటంలో సందేహం లేదు. భారత్‌ ఆచి తూచి అడుగులు వేయాల్సి ఉంటుంది.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు- గురజాల శ్రీనివాసరావు

హార్మూజ్‌ జలసంధి మూసుకుపోవడంతో అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో యూరియా ధర ఒక్కసారిగా టన్నుకు దాదాపు వెయ్యి డాలర్లకు పెరిగింది.దేశ యూరియా అవసరాల్లో నాలుగోవంతును దిగుమతి చేసుకునే భారత్‌కు ఇది దిగుమతుల మీద ఆధారపడే పాత భయాన్ని మళ్లీ గుర్తుకు తెచ్చింది. దీంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి వెంటనే నూతన యూరియా పెట్టుబడి విధానం రూపంలో స్పందన వచ్చింది. దేశం ఇప్పుడు దిగుమతి చేసుకుంటున్న కోటి టన్నుల యూరియాను ఇక్కడే తయారు చేసేందుకు ఎనిమిది–తొమ్మిది కొత్త గ్యాస్‌ ఆధారిత కర్మాగారాలను నెలకొల్పడమే దీని లక్ష్యం.వేసిన నత్రజని పనికొచ్చేనా?తర్కంగా చూస్తే ఇది సరైన నిర్ణయమే. కానీ ఆ తర్కమే అసలు సమస్య. సరఫరా సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు మన వ్యవసాయ విధానం చూపే ప్రతిస్పందన ఒక్కటే– ఎరువును మరింత ఎక్కు వగా ఉత్పత్తి చేయడం. కానీ ఎవరూ అడగని ప్రశ్న ఒకటుంది. పద్నాలుగు కోట్ల రైతు కుటుంబాలు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దపశు సంపద, ప్రతి శీతాకాలంలో తగలబెట్టే కోట్లాది టన్నుల పంట వ్యర్థాలు– ఇవన్నీ ఉన్న దేశం ఇంత భారీ మొత్తంలో కృత్రిమ నత్రజనిని ఎందుకు దిగుమతి చేసుకోవాలి?గత అరవై ఏళ్లుగా మన వ్యవసాయ విధానాన్ని ఒక నమ్మకం శాసిస్తోంది– ప్రతి ఉత్పాదకత సమస్యా ఎరువుల సమస్యే; దాన్ని మరిన్ని ఎరువులు ఉత్పత్తి చేయడం, దిగుమతి చేయడం, రాయితీ ఇవ్వడం ద్వారానే పరిష్కరించాలి. హరిత విప్లవం కాలంలో ఇది నిజమే. అప్పుడు నత్రజని కొరత ఒక అడ్డంకి. కానీ ఇవాళ మన అసలు సమస్య నత్రజని కొరత కాదు; పంటకు నత్రజనినిఅందించే నేల ఆరోగ్యం బాగా క్షీణించింది. ప్రభుత్వ నేల ఆరోగ్య కార్డుల డేటానే చూస్తే– దేశంలో దాదాపు 64 శాతం నేలల్లో నత్రజని తక్కువ, 48.5 శాతం నేలల్లో సేంద్రియ కర్బనం తక్కువ. మరో గణాంకం మరింత భయపెడుతుంది. హరిత విప్లవం తొలినాళ్లలో ఒక కిలో ఎరువుకు దాదాపు పదమూడు కిలోల అదనపు ధాన్యం వచ్చేది– అంటే 1:13 నిష్పత్తి. ఇవాళ అది 1:2.7కి పడి పోయింది. అంటే అదే కిలో ఎరువు ఇప్పుడు నాలుగో వంతు ధాన్యాన్ని మాత్రమే ఇస్తోంది. మనం వేసే నత్రజనిలో అరవై శాతానికి పైగా పంటకు అందకుండా గాలిలోకి, భూగర్భ జలాల్లోకి కొట్టుకుపోతోంది. నత్రజని చౌకగా దొరకడంతో రైతులు దాన్నే మోతాదు మించి వాడుతున్నారు; ఫలితంగా ఎన్ పీకే(నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం) నిష్పత్తి 4:2:1 ఉండాల్సిన చోట దాదాపు 11:4:1కి చేరింది. ఒక ప్రాథమిక తేడాను మనం మరచిపోయాం. పంటకు పోషకాలు అందించడం వేరు, నేల సారాన్ని కాపాడటం వేరు. యూరియా పంటకు తక్షణ ఆహారం అందిస్తుంది. కానీ నేలలోసేంద్రియ కర్బనం, సూక్ష్మజీవులు, శిలీంధ్రాలు, వానపాములు– వీటిని అది పెంచదు. నిజానికి మోతాదు మించిన నత్రజని వీటిని దెబ్బతీస్తుంది. ఈ జీవరాశే నేలకు నీటిని పట్టి ఉంచే శక్తిని, గాలి ఆడే నిర్మాణాన్ని, పోషకాలను చక్రంలా తిప్పే సామర్థ్యాన్ని ఇస్తుంది. వీటిని రసాయనిక ఎరువులతో తిరిగి నిర్మించలేం– ఎందుకంటే ఎన్‌పీకే అనేది కర్బనం కాదు, జీవం అసలే కాదు.నిజంగా ఇది స్వావలంబనా?నూతన యూరియా విధానం చెప్పే స్వావలంబన కూడా చాలావరకు భ్రమే. యూరియా అమోనియా నుంచి, అమోనియా సహజ వాయువు నుంచి తయారవుతాయి. ఆ సహజ వాయువులో చాలా భాగం మనం ద్రవీకృత సహజ వాయువు (ఎల్‌ఎన్‌జీ) రూపంలో దిగుమతి చేసుకునేదే. యూరియా ఉత్పత్తి వ్యయంలో ఇది 70–80 శాతం. అంటే కొత్త కర్మాగారం అంటే దిగుమతి చేసుకున్న వాయువును ఇక్కడ యూరియాగా మార్చే యంత్రం మాత్రమే. మన ఆధారపడటం పోలేదు, కేవలం ఒక మెట్టు పైకి జరిగింది. భాస్వరం, పొటాష్‌ విషయంలో అయితే మనం దాదాపు పూర్తిగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడతాం.అమెరికా ఉదాహరణ చూడండి: ఆ దేశం నత్రజనిలో స్వావలంబన సాధించిన మాట నిజమే, కానీ కర్మాగారాలు కట్టడం వల్ల కాదు. దానికి సొంత షేల్‌ గ్యాస్‌ ఉంది; మొక్కజొన్న–సోయాబీన్‌ మార్పిడి సాగులో పప్పుజాతి పంట తనకు తానే నత్రజనిని స్థిరీక రించుకుంటుంది. ఈ రెండూ మనకు లేవు. అక్కడి వాతావరణం కూడా వేరు. మన ఉష్ణోగ్రతలకు సేంద్రియ కర్బనం తొందరగా కోల్పోతాం. అక్కడ సంవత్సరానికి ఒక పంట కాలమే, రెండోకాలంలో నేల పునర్జీవనం కావటానికి అవకాశం ఉంది. కాబట్టి అమెరికా బాటలో కేవలం కర్మాగారాల స్థాపనను కాపీ చేస్తే, భారం మిగులుతుంది తప్ప భద్రత రాదు.నిజమైన స్వావలంబన అంటే మనం అదుపులో ఉంచుకోగల వనరుల నుంచి పంట అవసరాలను తీర్చుకోవడం. పప్పు« దాన్యాలు, జీవన ఎరువులు, పచ్చి రొట్ట ఎరువులు, అజొల్లా ద్వారా జీవ నత్రజని స్థిరీకరణ, పంట వ్యర్థాల పునర్వినియోగం, పశువుల ఎరువు, అన్నిటికీ ఆధారమైన నేలలో సేంద్రియ పదార్థం– ఇవి పెరిగితే వేసే ప్రతి కిలో ఎరువూ మరింత సమర్థంగా పనిచేస్తుంది. జీవసారం పెంచితే ప్రోత్సాహకాలుఇప్పుడు డబ్బుల మాట. దేశ ఎరువుల రాయితీ దాదాపు రూ.1.7 లక్షల కోట్లు; అందులో యూరియాదే రూ.1.19 లక్షల కోట్లు. తగ్గిపోతున్న రసాయనిక ఎరువుల సామర్థ్యం, వృథా అవు తున్న సగం నత్రజని– వీటిని చూస్తే ఇది తక్కువ ప్రయోజనం ఇచ్చే ఖర్చు. ఈ రాయితీలో సగాన్ని– అంటే దాదాపు 85 వేల కోట్లను– నేల ఆరోగ్యాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మళ్లిస్తే ఏమవుతుంది?ఒక టన్ను యూరియా ఒక్క సీజన్ కే అయిపోతుంది, మళ్లీ కొనా ల్సిందే. కానీ నేలలో పెరిగిన సేంద్రియ కర్బనం ఏళ్ల తరబడి నిలు స్తుంది. ప్రతి ఏటా దిగుబడిని, నీటి నిల్వను, ఎరువుల సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది. నేల బాగుపడిన కొద్దీ దానికి కావాల్సిన నత్రజని తగ్గుతుంది, దాంతోపాటే రాయితీ భారమూ తగ్గుతుంది.అందుకే ఒక జాతీయ/రాష్ట్ర స్థాయి నేల ఆరోగ్య పునరుద్ధరణ మిషన్‌ అవసరం. నేలలో సేంద్రియ కర్బనం, జీవసారం పెరిగిన కొద్దీ రైతుకు నేరుగా ప్రోత్సాహకం అందాలి. గ్రామ స్థాయి కంపోస్ట్, పంట వ్యర్థాల పునర్వినియోగం, రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాల ఆధ్వర్యంలో జీవ ఎరువుల యూనిట్లు– వీటిని ఉపాధి హామీ పథకం, ప్రకృతి వ్యవసాయంతో అనుసంధానం చేయాలి.‘రసాయనిక ఎరువులు లేకుండా దేశాన్ని పోషించలేం’ అనే వాదన రావచ్చు. ఎరువులను పూర్తిగా వదిలేయాలని అనడం లేదు. మొదట్లో రసాయనికం, జీవసంబంధం రెండింటినీ కలిపి వాడే సమీ కృత పోషక యాజమాన్యమే మార్గం. భారత్‌ తదుపరి వ్యవసాయ విప్లవం మరిన్ని రసాయనిక ఎరువులపై కాదు– ప్రాణమున్న నేల లను తిరిగి నిర్మించడంపై ఆధారపడాలి. ఏ ఓడరేవు, గ్యాస్‌ పైప్‌లైన్‌ కోసం మనం ఎదురుచూడనక్కర్లేదు– మన అతిపెద్ద ఎరువుల కర్మాగారం ప్రతి రైతు కాళ్ల కింద, నేల జీవంలోనే ఉంది. -వ్యాసకర్త సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం (సీఎస్‌ఏ) కార్యనిర్వాహక సంచాలకులు-డా‘‘ జి.వి.రామాంజనేయులు

అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ పట్టువదలని విక్రమార్కునివలె ఈ నెల 24న భారత్‌ సహా మొత్తం 60 దేశాలపై మరో విడత దిగుమతి సుంకాలను పెంచారు. అవి అదే రోజు నుంచి అమ లుకు కూడా వచ్చాయి. ఈసారి ఆయన చెప్పిన కారణం: ఈ దేశాలు కార్మికులతో బలవంతపు చాకిరీ చేయించి ఉత్పత్తి చేస్తున్న సరకులను తమ దేశానికి ఎగు మతి చేస్తున్నాయని! ట్రంఫ్‌ ట్యారిఫ్‌ల పరంపర ఎప్పుడు మొదలై ఎట్లా సాగుతున్నదో, అందుకు తను చెప్తూ వస్తున్న ఛప్పన్నారు కారణాలేమిటో తెలిసినవే. అత్యవసర చట్టం నెపంతో...2025 జనవరిలో అధ్యక్షునిగా బాధ్యత స్వీకరించిన వెంటనే, ‘అమెరికా ఫస్ట్‌ ట్రేడ్‌ పాలసీ మెమోరాండం’ పత్రంపై సంతకం చేశారు. తర్వాత వారం రోజులకు సమస్త దేశాలపై 10 శాతం నుంచి 25 శాతం దిగుమతి సుంకాలు పెంచారు. అందులో చిన్న దేశాలు, పెద్ద దేశాలు, మిత్ర దేశాలు, శత్రు దేశాలనే తేడాలు చూప లేదు. ఇతరులతో అమెరికాకు గల వాణిజ్య లోటు ఈ చర్యకు కారణ మన్న ఆయన, తమకు వాణిజ్య మిగులు ఉన్న దేశాలనూ మినహా యించలేదు. ఒక్క మానవ మాత్రుడైనా నివసించక పెంగ్విన్స్‌ మాత్రమే ఉండే దీవులనూ తన జాబితాలో చేర్చారు. ఆయన విధానాలను, తీరును చూడగా తన పదవీ కాలం ముగిసే 2029 జనవరి వరకు ఈ ధోరణి ముగియక పోవచ్చునని పిస్తున్నది. ఆ చర్చలోకి వెళ్లే ముందు ఈ నెల 24 నాటి సుంకాల గురించి చెప్పుకోవాలి. సుంకాలను మొదట భారీగా పెంచినప్పుడు, అంతర్జాతీయ అత్యవసర ఆర్థిక అధికారాల చట్టాన్ని (ఇంటర్నేషనల్‌ ఎమర్జెన్సీ ఎకనమిక్‌ పవర్స్‌ యాక్ట్‌) ఉపయోగించారు. ఇతర దేశా లతో వాణిజ్య లోటు అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థకే ముప్పు కలిగించగల స్థాయికి పెరిగిందనీ, కనుక ఇటువంటి అత్యవసర చర్యలను అమెరి కన్‌ కాంగ్రెస్‌ ఆమోదం లేకుండానే తీసుకునే అధికారం ఆ చట్ట ప్రకారం అధ్యక్షునికి ఉందనీ అన్నారు. కానీ, అటువంటి పరిస్థి తులు లేవనీ, కనుక ఆ చర్యలు చెల్లవనీ అక్కడి సుప్రీంకోర్టు ఈ సంవత్సరం ఫిబ్రవరిలో కొట్టివేసింది. అంతవరకు ప్రపంచ దేశాల నుంచి వసూలు చేసిన వందలకొద్ది బిలియన్ల అదనపు సుంకాలను వడ్డీతో సహా తిరిగి చెల్లించాలని ఆదేశించింది.దానితో ఆందోళనకు గురైన అమెరికా అధ్యక్షుడు ఆ నష్టాన్ని పూడ్చుకోవటానికి కొత్తదారులు వెతకటం మొదలు పెట్టారు. సుప్రీం తీర్పు నుంచి తప్పించుకునేందుకు తనకు ప్రత్యామ్నా యాలు ఉన్నాయని వెంటనే ప్రకటించిన ఆయన, కాంగ్రెస్‌ అను మతి వెంటనే అక్కరలేని 1974వ సంవత్సరపు వాణిజ్య చట్టాన్ని ఆశ్రయించారు. అందులోని 301వ నిబంధన మేరకు వేర్వేరు దేశాలపై 10 శాతం నుంచి 12.5 శాతం వరకు ట్యారిఫ్‌లు ప్రకటించారు. అయితే ఆ నిబంధన ఒక పరిమిత కాలం వరకే అమలులో ఉంటుంది. ఆ గడువు తీరటంతో ఈ నెల 24న అదే స్థాయి శాతా లతో ట్యారిఫ్‌లను శాశ్వతంగా మార్చారు. ఆ ప్రకారం ఇండియాపై రేటు 10 శాతం అయింది.సుంకాల మజిలీలుఈ ట్యారిఫ్‌ల యాత్రలో భారత దేశానికి, ఇతరులకు సంబంధించి కూడా పలు మజిలీలు ఉన్నాయి. 2025 ఫిబ్రవరిలో మొదటి విడత సుంకాలలో భాగంగా ఇండియాపై 25 శాతం విధించిన ఆయన, మనం రష్యా చమురును ఖరీదు చేస్తున్నందుకు ఆగ్రహించి మరో 25 శాతం పెంచారు. అట్లా అది 50 శాతం అయింది. ఇతరత్రా డబ్ల్యూటీవోతో నిమిత్తం లేకుండా, ఇంకా చెప్పాలంటే ఆ నిబంధనలను ఉల్లంఘిస్తూ, వేర్వేరు దేశాలతో వేర్వేరు వాణిజ్య ఒప్పందాలను తమకు అనుకూలంగా చేసుకునే ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టారు. అందుకోసం చర్చల పద్ధతిని గాక ఒత్తిడులు, బ్లాక్‌మెయిలింగ్‌ను ఎంచుకున్నారు. అది తట్టుకోలేని దేశాలు విడిగా ఒప్పందాలకు ఒప్పుకోగా ట్యారిఫ్‌ల శాతం అపుడు కొంత తగ్గించారు. ఆ విధంగా ఇండియాపై సుంకాలు 50 శాతం నుంచి 18 శాతానికి తగ్గాయి. ఇపుడు 10 శాతంతో కలిపి 28 శాతం అవుతున్నాయి.జపాన్, దక్షిణ కొరియా వంటి బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థలు కూడా ఇందుకు మినహాయింపు కాలేదు, అమెరికాకు సన్నిహిత రాజ్యాలై నప్పటికీ– కెనడా, యూరప్‌ వంటి మిత్ర దేశాలు ఒకమేర రాజీ పడుతూ ప్రత్యామ్నాయ వాణిజ్య సంబంధాల కోసం అన్ని ఖండా లలో అన్వేషణలు మొదలు పెట్టాయి. రష్యాకు అమెరికాతో గల వాణిజ్య సంబంధం అతి స్వల్పం అయినందున ఇరువురి మధ్య వచ్చేదీ పోయేదీ ఏమీ లేకపోయింది. ఆంబోతులు పోట్లాడితే లేగదూడల కాళ్లు విరిగాయన్నట్లుగా రష్యా, ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం వల్ల రష్యా చమురు కొనుగోలు చేసే దేశాలపై భారీ సుంకాలను అమెరికా విధించటంతో ఇతరులతో పాటు ఇండియా చాలానే నష్టపోయింది. ఆ ట్యారిఫ్‌లకు ప్రతిగా తాము కూడా అమెరికాపై ఎదురు సుంకాలు వేయగలమని కెనడా, యూరప్‌ హెచ్చరికలు చేసి ఆ పని కొంత మేర చేశాయి గానీ, పూర్తిగా ధిక్కరించి నిలిచింది చైనా ఒక్కటే.బలవంతపు చాకిరీలు నిజమేనా?ఇపుడు మాట్లాడుకోవలసిన ఆసక్తికరమైన విషయం ఒకటు న్నది. అది ఇండియా తదితర దేశాలు బలవంతపు చాకిరీతో ఉత్ప త్తులు చేసి అమెరికాకు విక్రయిస్తున్నాయనే ఆరోపణ. ఈ విషయమై యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌ ట్రేడ్‌ రిప్రజెంటేటివ్‌ (యూఎస్‌టీఆర్‌) జరిపిన విచారణలో ధ్రువీకరణలు లభించాయని ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం చెప్తు న్నది. అమెరికా, యూరప్‌ వర్ధమాన దేశాలను ఒత్తిడి చేసేందుకు బాలకార్మికులు, మితిమీరిన పని గంటలు, బలవంతపు చాకిరీ వంటి వాదనలు ఎప్పటినుంచో చేస్తున్నాయి. విచిత్రమేమంటే, సాక్షాత్తూ అమెరికాలోనే రకరకాలుగా బలవంతపు చాకిరీ, శ్రామి కుల దోడిపీ జరుగుతున్నదని చెప్పే నివేదికలున్నాయి. కనుక, ఈ వాదన ఇతరులను ఒత్తిడి చేసే సాధనం మాత్రమే. ఇంతకూ జనవరి 2025తో ఆరంభించి శవం కోసం చెట్టెక్కు తూనే ఉన్న అమెరికా అధ్యక్షుని లక్ష్యాలు ఎంతవరకు నెరవేరు తున్నట్లు? అన్ని దేశాలూ తమను దోచుకుంటున్నాయంటూ సుంకాల హెచ్చింపును ఆరంభించినపుడు 900 బిలియన్ల మేర ఉండిన వాణిజ్య లోటు నేడు కూడా ఇంచుమించు అంతే ఉంది. కేవలం పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులను తీసుకుంటే మరింత పెరిగి 1.2 ట్రిలియన్‌ డాలర్లకు పెరిగింది. ట్యారిఫ్‌ల హెచ్చింపుతో ఏమీ ఒరగ లేదు. పన్నులు పెంచుతామని హెచ్చరించినా బయటి నుంచి తిరిగి వచ్చిన అమెరికన్‌ కంపెనీలు చాలా కొద్ది. కనుక ‘మాగా’ నినాదం మేర ఉద్యోగాలూ పెరగలేదు. ఆ విధంగా విక్రమార్కుని భుజంపై శవం నిలవకుండా ఉంది.మనమిక చూడవలసింది అమెరికాతో వాణిజ్య ఒప్పందం ఏ విధంగా జరగనున్నదనేది. అందుకోసం ఫ్రేమ్‌ వర్క్‌ అనేది కుదిరినా, తుదిరూపపు చర్చలు సాగుతున్నాయి. ప్రభుత్వం కొంత పట్టుదలగా ఉన్నమాట నిజం. అదే సమయంలో అది హానికరంగా ఉండకూడదని రైతులు, మత్స్యకారులు, జౌళి రంగం, ఇతర వర్గాలు ఒత్తిడి చేస్తున్నాయి. చివరకు ఏమయేదీ చూడాలి!టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

దేశమంతా ఈరోజు నీట్, పేపర్‌ లీకులు, విద్యార్థుల ఆందోళనలు, రాజకీయ విమర్శల గురించే మాట్లాడుతోంది. ఇవన్నీ చిన్న విషయాలు కావు. విద్యార్థుల భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన ప్రతి అంశం ప్రధానమైనదే. కానీ ఒక ప్రశ్న మనమందరం వేసుకోవాలి. దేశ రాజకీయాల భవిష్యత్తును, బహుజన సమాజం రాజకీయ వాటాను, దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రాధాన్యాన్ని రాబోయే యాభై సంవత్సరాల పాటు నిర్ణయించబోయే అంశం నీటా? లేక డీలిమిటేషన్, మహిళల రిజర్వేషన్, కులగణనా? ఈ ప్రశ్నకు నిజాయితీగా సమాధానం చెబితే, అసలు జాతీయ చర్చ జరగాల్సింది పార్లమెంట్‌ ముందుకు రానున్న ఈ రాజ్యాంగ సంబంధిత అంశాల గురించే అని అర్థమవుతుంది.దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళనప్రజల దృష్టి ఒకవైపు మళ్లిన సమయంలో మరోవైపు దేశ రాజకీయ నిర్మాణాన్ని ప్రభావితం చేసే నిర్ణయాలు నిశ్శబ్దంగా ముందుకు సాగడం భారత రాజకీయాల్లో కొత్త విషయం కాదు. అందుకే ప్రస్తుతం జరుగుతున్న పరిణామాలను బహుజన సమాజం మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. నియోజక వర్గాల పునర్విభజనను చాలామంది కేవలం సరిహద్దులు మార్చే సాంకేతిక ప్రక్రియగా భావిస్తారు. వాస్తవానికి అది రాజకీయ అధికా రాన్ని తిరిగి పంచే ప్రక్రియ. రాజ్యాంగంలోని 81, 82, 170 అధికర ణాల ప్రకారం జనాభా ఆధారంగా లోక్‌సభ, శాసనసభ స్థానాలను పునర్విభజన చేయాలి. 1976లో వచ్చిన 42వ రాజ్యాంగ సవరణ, 2001లో వచ్చిన 84వ రాజ్యాంగ సవరణల కారణంగా ఈ ప్రక్రి యను 2026 తర్వాతి జనగణన వరకు వాయిదా వేశారు. ఇప్పుడు ఆ గడువు ముగుస్తోంది.ఇక్కడే దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళన మొదలవుతోంది. ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, కేరళ వంటి రాష్ట్రాలు కుటుంబ నియంత్రణ, ప్రజారోగ్యం, విద్య రంగాల్లో దేశానికి ఆదర్శంగా నిలిచాయి. అదే కారణంగా వాటిలో జనాభా పెరుగుదల తగ్గింది. ఇప్పుడు జనాభానే ప్రధాన ప్రమాణమైతే, ఈ రాష్ట్రాల లోక్‌సభ ప్రాతినిధ్యం సాపేక్షంగా తగ్గి, ఉత్తర భారత రాష్ట్రాల ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది. దేశ ప్రయోజనం కోసం అమలు చేసిన విధానాల ఫలితంగా రాజకీయంగా నష్టపోవడం సమంజసమా అనే ప్రశ్నకు దేశం సమాధానం చెప్పాల్సిన సమయం వచ్చింది.కులగణనే కీలకంఇదే సమయంలో మహిళల రిజర్వేషన్‌ అంశాన్ని కూడా విడిగా చూడలేం. మహిళలకు శాసనసభల్లో, పార్లమెంటులో ఎక్కువ ప్రాతి నిధ్యం రావాలనే లక్ష్యాన్ని దేశంలో దాదాపు అన్ని రాజకీయ పార్టీలు సమర్థిస్తున్నాయి. అయితే మరో ప్రశ్నను విస్మరించకూడదు. ఆ స్థానాల్లో ఎవరు గెలుస్తారు? ఇప్పటికే రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజికంగా బలంగా ఉన్న వర్గాలకు చెందిన మహిళలే అధికంగా ఎన్ని కయ్యే పరిస్థితి ఏర్పడితే– బీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ, ముస్లిం, క్రైస్తవ మహిళలకు నిజమైన అవకాశాలు ఎంతవరకు లభిస్తాయి? అందుకే బీసీ సంఘాలు చాలాకాలంగా మహిళల రిజర్వేషన్లో ఓబీసీ మహిళలకు ప్రత్యేక వాటా ఉండాలని డిమాండ్‌ చేస్తున్నాయి. ఈ ప్రశ్నకు ఇప్పటికీ స్పష్టమైన సమాధానం కనిపించడం లేదు.ఈ చర్చలో కులగణన కీలకమైన అంశంగా మారుతుంది.దేశంలో పేదరికం లెక్కలు ఉన్నాయి. నిరుద్యోగం లెక్కలు ఉన్నాయి. రైతుల గణాంకాలు ఉన్నాయి. కానీ వివిధ సామాజిక వర్గాల నిజమైన జనాభా ఎంత అన్న సమాచారం లేకుండానే రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని ఎలా పునర్నిర్మించగలం? అందుకే అనేక సామాజిక న్యాయ ఉద్యమాలు ముందుగా కులగణన, తరువాత డీలిమిటేషన్‌ అనే క్రమాన్ని సూచిస్తున్నాయి. సుప్రీంకోర్టు కూడా పలు తీర్పుల్లో సామాజిక న్యాయానికి సంబంధించిన నిర్ణయాలు గణాంక ఆధారాలపై ఉండాలని పేర్కొంది.డీలిమిటేషన్, మహిళల రిజర్వేషన్, కులగణన – ఈ మూడు అంశాలు విడివిడిగా కనిపించినా వాస్తవానికి అవి ఒకే గొలుసులోని మూడు కడియాలు. ముందుగా కులగణన, తరువాత డీలిమిటేషన్, ఆ తరువాత మహిళల రిజర్వేషన్‌ అమలు జరిగితేనే సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు న్యాయం జరిగే అవకాశముందని అనేక సామాజిక న్యాయవాదులు వాదిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో మరో రాజకీయ ప్రశ్న కూడా ముందుకు వస్తోంది. దేశవ్యాప్తంగా ప్రజల దృష్టి నీట్‌ వంటి తక్షణ సమస్యలపై కేంద్రీకృతమవుతున్న సమయంలో, రాజ్యాంగపరంగా అత్యంత కీలకమైన డీలిమిటేషన్, మహిళల రిజర్వేషన్, కులగణన వంటి అంశాలపై తగినంత ప్రజా చర్చ జరుగుతోందా? దీనిపై భిన్నాభి ప్రాయాలు ఉండవచ్చు. కొందరు ఒకేసారి రెండు అంశాలపై పోరాటం చేయవచ్చని చెబుతారు. మరికొందరు తక్షణ రాజకీయ అంశాలు దీర్ఘకాల రాజ్యాంగ చర్చలను వెనక్కి నెట్టే ప్రమాదం ఉందని వాదిస్తారు. ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాల్సింది ప్రజలే. కొంతమంది రాజకీయ విశ్లేషకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయ ఉద్యమాలు తమ ప్రాధాన్య క్రమంలో దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రత్యేక ఆందోళనలకు తగిన స్థానం ఇవ్వకపోవచ్చు. ఇది ఒక రాజకీయ విశ్లేషణ మాత్రమే; దీనిపై విస్తృత ప్రజాస్వామ్య చర్చ అవసరం.అడగాల్సిన ప్రశ్నలునీట్‌లో అవకతవకలు జరిగితే మళ్లీ పరీక్ష నిర్వహించవచ్చు. ఒక మంత్రి రాజీనామా చేయవచ్చు. ఒక ప్రభుత్వం ఎన్నికల్లో ఓడి పోవచ్చు. కానీ డీలిమిటేషన్‌ ద్వారా లోక్‌సభలో రాష్ట్రాల ప్రాతి నిధ్యం మారితే, మహిళల రిజర్వేషన్‌ అమలు వల్ల రాజకీయ నాయకత్వ నిర్మాణం మారితే, వాటి ప్రభావం ఒక్క ఎన్నికతో ముగిసి పోదు. అది తరతరాల పాటు కొనసాగుతుంది. అందుకే ఈరోజు దేశం ముందు ఉన్న అసలు ప్రశ్న నీట్‌ కాదు; భారత ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం ఎలా ఉండాలి అన్నదే.భారత రాజ్యాంగ పీఠిక సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని ప్రతి పౌరుడికి హామీ ఇస్తుంది. ఆ న్యాయం కేవలం ఎన్నికలు జరగడంలో కాదు; సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు తగిన రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం ఉండటంలో ఉంది. అందుకే బీసీలు, ఎస్సీలు, ఎస్టీలు, ముస్లింలు, క్రైస్తవులు, ఇతర బహుజన వర్గాలు మూడు ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన సమాధానం కోరాలి: ముందు కులగణన జరుగుతుందా? డీలిమిటేషన్‌కు ఏ ప్రమాణాలు అమలు చేస్తారు? మహిళల రిజర్వేషన్లో బహుజన మహిళలకు న్యాయమైన ప్రాతినిధ్యం ఎలా కల్పిస్తారు?దేశ రాజకీయాల దిశను మార్చేది ప్రతిరోజూ వార్తల్లో కనిపించే వివాదాలు కావు. రాజ్యాంగంలో జరిగే మార్పులే. అందుకే బహుజన సమాజం ఈ చారిత్రక దశలో అప్రమత్తంగా ఉండాలి. రేపటి తరాల రాజకీయ భవిష్యత్తు ఈరోజు తీసుకునే నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. నేడు మనం ఏ ప్రశ్నలు అడుగుతున్నా మన్నదే రేపటి భారత ప్రజాస్వామ్య స్వరూపాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.డా‘‘ జె.పూర్ణచంద్ర రావువ్యాసకర్త ఐపీఎస్‌(రిటైర్డ్‌), మాజీ డీజీపీ; జాతీయ కోఆర్డినేటర్‌ ఏపీ– తెలంగాణ, అల్‌ ఇండియా బీఎస్పీ

ఈ రోజు మీ ముందుకు రావడం నాకు ఎంతో గౌరవంగా, ఆనందంగా ఉంది. ప్రతి పట్టభద్రుల సభలో మాట్లాడే వ్యక్తి ఇదే మాట చెబుతారేమో. కానీ నేను మనస్ఫూర్తిగా చెబుతున్నాను. బర్కిలీ అత్యుత్తమ ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం మాత్రమే కాదు... ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ విశ్వవిద్యాలయం. నేను ఇక్కడ 17 సంవత్సరాలు బోధించే అదృష్టం పొందాను. ఇప్పుడు మీరు చదువు పూర్తయిందని అనుకుంటున్నారు. ఇక విద్యార్థి జీవితం ముగిసిందని భావిస్తున్నారా? ఎందుకంటే... జీవితం అంటే నేర్చుకోవడమే. ఒక మంచి ఉపాధ్యాయుడు ఎప్పుడూ విద్యార్థిగానే ఉంటాడు. ఒక మంచి విద్యార్థి... ఎప్పుడో ఒక రోజు ఉపాధ్యాయుడవుతాడు. ఈ రెండూ వేర్వేరు పాత్రలు కావు. ఒకే ప్రయాణంలో రెండు దశలు. మనలోని ఆసక్తి, ప్రశ్నించే స్వభావం, మనుషులతో కలిసిమెలసి నేర్చుకోవాలనే తపనే... బోధనకూ, అభ్యాసానికీ మూలం. ఒక్కసారి మీ పక్కన కూర్చున్న సహ విద్యార్థులను చూడండి. ఈ నాలుగేళ్లలో వాళ్ల దగ్గర నుంచి మీరు ఎంత నేర్చుకున్నారో ఆలోచించండి. మీరు కూడా వారికి ఎన్నో విషయాలు నేర్పారు. ఇదే నిజమైన విద్య.ఎవరు నిజమైన నాయకులు?నన్ను ఎప్పుడూ వెంటాడే ఒక ప్రశ్న ఉంది. రేపటి ప్రపంచానికి మార్గం చూపే గురువులు ఎవరు? నేను కేవలం పాఠశాలల్లో, కళాశాలల్లో బోధించే ఉపాధ్యాయుల గురించే మాట్లాడటం లేదు. ప్రపంచం ఏ దిశగా వెళ్లాలి? ప్రజలకు ఏది సరైన మార్గమో ఎవరు చూపిస్తారు? నాయకుడు కావాలంటే... మీ పేరుకు ముందు పెద్ద హోదా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. ఖరీదైన కార్యాలయం అవసరం లేదు. ప్రభుత్వంలో మంత్రి కావాల్సిన అవసరం లేదు. చరిత్రను మార్చిన గొప్ప నాయకుల్లో చాలామందికి ఎలాంటి అధికార పదవులు లేవు. మార్టిన్‌ లూథర్‌ కింగ్‌ జూనియర్, డోలోరెస్‌ హుయెర్టా, రోసా పార్క్స్, డబ్ల్యూ.ఇ.బి. డు బాయిస్, సుసాన్‌ బి.ఆంథోనీ... వీళ్లందరూ తమ ఆలోచనలతో, ధైర్యంతో, నైతిక విలువలతో ప్రపంచాన్ని మార్చారు. నిజమైన నాయకుడు ఎవరు? ప్రపంచం ఎటు వెళ్లాలో తెలుసుకునే వ్యక్తి. ఆ దిశగా ఎలా వెళ్లాలో ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా చెప్పగల వ్యక్తి. ప్రజల ప్రతిభను, శక్తిని, మంచి ఆలోచనలను ఒకే లక్ష్యం కోసం కలిపి పనిచేయించగల వ్యక్తి. నాయకత్వం అనేది ఒక పదవి కాదు... అది ఒక నైతిక బాధ్యత! విద్య అసలు ఉద్దేశం ఏమిటి?ప్రపంచం ఇప్పుడు ‘మనం ఏం చేయగలం?‘ అనే ప్రశ్నతోనే ఎక్కువగా పరుగులు తీస్తోంది. అద్భుతమైన యంత్రాలను తయారు చేశాం. రోబోలను రూపొందించాం. కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) కూడా మన జీవితాల్లోకి వచ్చింది. ఇది గొప్ప విషయమే. కానీ అన్నింటికంటే ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఇంకొకటి ఉంది. ‘మనం ఇవన్నీ ఎందుకు చేస్తున్నాం?’ ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం తెలిసినప్పుడే విద్యకు నిజమైన అర్థం తెలుస్తుంది. ఇప్పుడు ఇంజినీర్లు ఒకేసారి ఇతర భాషలను అనువదించే హెడ్‌ఫోన్లను రూపొందిస్తున్నారు. ఇది ఆశ్చర్యకరమైన సాంకేతిక పురోగతి. విదేశీ భాష నేర్చుకోవడం అంటే... ఒక దేశానికి వెళ్లి హోటల్‌లో భోజనం ఆర్డర్‌ చేయడం కోసమే కాదు. ఒక దేశ ప్రజలు ఎలా ఆలోచిస్తారు, వారి జీవన విధానం ఏమిటి అన్నది అర్థం చేసు కోవడానికే. ఇతరుల దృష్టికోణంలో ప్రపంచాన్ని చూడటం నేర్పించేదే నిజమైన విద్య. మీతో విభేదించే వ్యక్తులతో మాట్లాడండి. అదే అత్యుత్తమ అభ్యాసం. మన అభిప్రాయమే ఉన్నవారితో మాట్లాడితే, మనకు తెలిసినదే మళ్లీ వింటాం. భిన్నంగా ఆలోచించే వ్యక్తులతో మాట్లాడితే, కొత్త ఆలోచనలు పుడతాయి. మన అవగాహన విస్తరిస్తుంది. జ్ఞానం సంపాదించడం మాత్రమే కాదు, దాన్ని ఎందుకు ఉపయోగిస్తున్నామన్నదే ముఖ్యం. ఈ ప్రతిభతో సమాజానికి ఏమి చేయగలం? ప్రపంచాన్ని కొంచెమైనా మంచి దిశగా ఎలా తీసుకెళ్లగలం? అన్నదే అసలు ప్రశ్న. జ్ఞానం వ్యక్తిగత విజయానికి మాత్రమే ఉపయోగపడితే అది అసంపూర్ణం. అదే జ్ఞానం ఇతరుల జీవితాల్లో వెలుగు నింపితే... అప్పుడే అది నిజమైన విద్య అవుతుంది. ప్రజాస్వామ్యం ఎందుకు అవసరం?జీవితం ‘ద విజార్డ్‌ ఆఫ్‌ ఓజ్‌’ సినిమా లాంటిది. ఆ సినిమాలో ఒక తుఫాను తర్వాత డోరోతీ కొత్త ప్రపంచంలోకి చేరుతుంది. కిటికీ తెరిచి బయటకు చూస్తే, అన్నీ రంగుల ప్రపంచంలా కనిపి స్తాయి. జీవితం కూడా అలాంటిదే. కొన్నిసార్లు, మనం ఊహించని తుఫాన్లు వస్తాయి. మనల్ని కుదిపేస్తాయి. కొన్నిసార్లు కింద పడేస్తాయి. కానీ ఆ కష్టాల తర్వాత కొత్త అవకాశాలు మన కోసం ఎదురుచూస్తుంటాయి. ఆ అవకాశాలను గుర్తించ గలిగితే, మన జీవితమే మారిపోతుంది. ఈ రోజు నేను మీ ముందుకు వచ్చి కేవలం అభినందనలు చెప్పి వెళ్లిపోతే నా బాధ్యత పూర్తికాదు. ఎందుకంటే, మీరు గొప్ప అవకాశాల ప్రపంచంలోకి అడుగుపెడుతున్నట్లే... ఎన్నో సవాళ్లతో నిండిన ప్రపంచంలోకి కూడా ప్రవేశిస్తున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కూడా ప్రజాస్వామ్య విలువలు ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నాయి. స్వేచ్ఛను, సమానత్వాన్ని, న్యాయాన్ని కాపాడే వ్యవస్థలు అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యం ఎందుకు అంత ముఖ్యమైనది? ఒక మంచి సమాజం అంటే, బలవంతులు బలహీ నులను అణచివేయకుండా కాపాడే సమాజం. అదే నాగరికతకు పునాది. అలా కాకపోతే... అధికారం ఉన్నవారు తమ శక్తిని దుర్విని యోగం చేస్తారు. బలహీనులు మరింత వెనుకబడిపోతారు. చివరికి... అన్యాయం, అశాంతి, ఘర్షణలు పెరుగుతాయి. అందుకే ప్రజాస్వామ్యం అవసరం.మనం ఒక విషయం ఎప్పటికీ గుర్తుంచుకోవాలి. బలం ఉన్నంత మాత్రాన అది సత్యం కాదు. అధికారం ఉన్నంత మాత్రాన అది న్యాయం కాదు. చరిత్ర మనకు ఎన్నో పాఠాలు చెప్పింది. ఎలాంటి వ్యక్తి అయినా, ఎలాంటి సంస్థ అయినా, ఎలాంటి దేశ మైనా... చట్టాలకు, విలువలకు అతీతంగా ప్రవర్తిస్తే చివరికి అది తనకే నష్టం కలిగిస్తుంది. అందుకే, చట్టాలు బలహీనులను మాత్రమే కాదు... బలవంతులను కూడా కాపాడతాయి. వాటిని గౌరవించడం అందరి బాధ్యత. సత్యం కోసం నిలబడండి. సత్యాన్ని ధైర్యంగా చెప్పండి. ఎంత ఒత్తిడి వచ్చినా, ఎవరు వ్యతిరేకించినా... సత్యం పక్షాన నిలబడాలి. అదే విద్య యొక్క అసలు లక్ష్యం.ఇక్కడ మీరు నేర్చుకున్న విలువలను, ఇప్పుడు ప్రపంచానికి నేర్పే సమయం వచ్చింది. బలహీనుల పక్షాన నిలబడండి. అధి కారంలో ఉన్నవారిని ప్రశ్నించండి. న్యాయం కోసం గొంతెత్తండి. ఇతరులకు మార్గదర్శకులుగా నిలవండి. ఇదే ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి వెళ్లే స్ఫూర్తి. ఈ ప్రపంచానికి ఇప్పుడు కావాల్సింది... కేవలం తెలివైన మనుషులు కాదు, విలువలతో జీవించే నాయకులు. సత్యం కోసం నిలబడే పౌరులు. ఇతరులను ముందుకు నడిపించే ఉపాధ్యాయులు. ఆ నాయకులు, ఆ గురువులు... మీరే!

రాజీనామా లేఖను ప్రధానమంత్రికి అందించి బయటకు రాగానే నా జ్ఞాపకాలు ముప్పై ఏళ్లు వెనక్కు వెళ్లాయి. ఆ రోజు... భువనేశ్వర్‌లో, వందల మంది విద్యార్థులను వెంటేసుకుని వెళ్లి ‘‘జేబీ పట్నాయక్, దిగిపో... జేబీ పట్నాయక్, దిగిపో...’’ అని సచివాలయం భవనం బీటలు వారేలా నేను నినాదాలిస్తున్నాను. ముఖ్యమంత్రి జేబీ పట్నాయక్‌ కర్టెన్‌ను కాస్త తొలగించి, కిటికీ అద్దంలోంచి కిందికి చూస్తూ ఏదో అడుగుతున్నారు. పక్కనున్నవారు ఆయన చెవిలో ఏదో చెబుతున్నారు. మరుక్షణం సీఎం కర్టెన్‌ మూసేశారు. పోలీసులు ఒక్కసారిగా లాఠీ ఛార్జ్‌ మొదలు పెట్టారు. నా ముఖం చిట్లిపోయింది. నా ఎముకలు సున్నం అయ్యాయి. నా వెంట ఉన్న విద్యార్థులకూ గాయాలయ్యాయి. అంతా రక్తం వోడుతున్నాం. అయినా మేము అక్కడి నుంచి కదల్లేదు. ‘‘ప్రశ్నాపత్రాల లీకేజీకి బాధ్యత వహించి పట్నాయక్‌ తక్షణం రాజీనామా చేయాలి’’ అని విద్యార్థులందరం డిమాండ్‌ చేస్తూనే ఉన్నాం. నినాదాలు ఇస్తూనే ఉన్నాం. పోలీసులు మాపై విరుచుకు పడుతూనే ఉన్నారు. అంత జరుగుతున్నా పట్నాయక్‌ రాజీనామా చేయలేదు. ‘‘దోషులపై చర్యలు తీసుకుంటాం’’ అని మాత్రం అన్నారు. నాడు నేను ఏ స్థానంలో నిలబడి పోరాడానో... నేడు అదే స్థానంలో జంతర్‌ మంతర్‌ వద్ద విద్యార్థులు నిలబడ్డారు. నాడు నేను ఏ అధికార పీఠాన్ని ప్రశ్నించానో... నేడు అదే పీఠంపై కూర్చొని ఉన్న నన్ను విద్యార్థులు ప్రశ్నించారు. కాలం ఎంత విచిత్రమైనది! నాలోని పాత విద్యార్థి నాయకుడు, నేటి కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ను ఓడించాడు. నేను రాజీనామా చేశాను. జంతర్‌ మంతర్‌లో విద్యార్థుల ఆందోళన మొదలైనప్పటి నుంచీ– 36 రోజులుగా–నాడు పట్నాయక్‌ మాతో అనిన మాటే, నేనూ విద్యార్థులతో అంటూ వచ్చాను... ‘‘దోషులపై చర్యలు తీసుకుంటాం’’ అని! కానీ, విద్యార్థులు వినలేదు. వినకపోవటంలో ఎప్పుడూ న్యాయమే ఉంటుంది. ప్రశ్నాపత్రాలు ఇచ్చి, వాటికి సమాధానాలు రాయమని ప్రభుత్వం విద్యార్థులను అడుగు తున్నప్పుడు, ప్రశ్నాపత్రాల లీకేజీపై విద్యార్థులు అడిగే ప్రశ్నలకు ప్రభుత్వమూ సరైన సమాధానాలు చెప్పాల్సిందే. ప్రభుత్వం చెప్పింది. కానీ వారికి ఆ సమాధానాలు సంతృప్తికరంగా లేవు. జీరో మార్కులు వేశారు. గవర్నమెంట్‌ ఫెయిల్‌ అనేశారు! ‘‘ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ రాజీనామా చేయాల్సిందే...’’ అని పంతం పట్టారు. మంత్రి రాజీనామా చేస్తే ఏం జరుగుతుంది? రాజీనామా చేయటం తప్ప మరేమీ జరగదు. విద్యాశాఖ ప్రధాని కిందకు వెళుతుంది. లేదంటే, ఇంకో మంత్రికి అదనపు శాఖ అవుతుంది. కొత్త మంత్రిని తీసుకున్నా,ఆ మంత్రికి విద్యాశాఖ అర్థం కావటానికి సమయం పడుతుంది. అంతవరకూ విద్యాశాఖలో ఒక్క నిర్ణయమూ జరగదు. ఒక్క తీర్మానమూ కదలదు. ఒక్క అమలూ కుదరదు. విద్యార్థులకు ఏం న్యాయం జరిగినట్లు?! అయినప్పటికీ నేను రాజీనామా చేశాను. ఇది ప్రశ్నాపత్రాలు లీక్‌ అయినందుకు చేసిన రాజీనామా కాదు. విద్యార్థుల డిమాండ్‌కు తలవొగ్గి చేసిన రాజీనామా కూడా కాదు. రాజీనామా చేయకపోతే, వారిని ఉసిగొల్పు తున్న చేతుల్లోనే వారి భవిష్యత్తును ఉంచి నట్లౌతుందన్న ఆందోళనతో చేసిన రాజీనామా!ఇదేమీ త్యాగం కాదు, ప్రజాస్వామ్యంపై విద్యార్థులకు నమ్మకం కలిగించటం. ఇదేమీ ఓటమి కాదు, విద్యార్థుల ఆవేదనను గౌరవించటం. చేతిలోని పెన్నును పక్కన పెట్టి, కుర్చీలోంచి నేను లేస్తున్నప్పుడు నాలో తెలియని ప్రశాంతత! ఇప్పుడిక నేను మంత్రిని కాకపోవచ్చు... కానీ, మళ్లీ నా పాత రోజుల్లోకి వెళ్లి, విద్యార్థుల పక్షాన నిలబడ్డానన్న తృప్తిని మిగుల్చుకున్న ఒక విద్యార్థి నాయకుడిని!

జూన్‌ 17, 2026న ఇరాన్‌–యూఎస్‌ఏల మధ్య అవగాహన (మెమోరాండమ్‌ ఆఫ్‌ అండర్‌స్టాండింగ్‌–ఎంవోయూ) కుదర టంతో పర్షియన్‌ గల్ఫ్‌లో శాంతి పునః స్థాపితమవుతుందనే అందరూ భావించారు. ప్రపంచ విపణిలో చమురు ధరలు దిగిరావటంతో ప్రపంచ దేశాలు ఊపిరి పీల్చుకున్నాయి. మూడు వారాలు తిరగక ముందే హార్మూజ్‌ మళ్లీ మూతపడటంతో శాంతి మూణ్నాళ్ల ముచ్చటయింది. ఈ రెండవ దశ యుద్ధం మరింత విస్తృతంగా, తీవ్రంగా కనపడుతున్నది. ప్రాంతీయ, అంతర్జా తీయ రాజకీయాలలో కీలక మలుపునకు ఈ దశ నాంది కావచ్చు.దిక్కుతోచని అమెరికా ఇరాన్‌–యూఎస్‌ అంగీకరించిన అవగాహన పత్రం 60 రోజులలో సమగ్ర ఒప్పందాన్ని తయారు చేయటానికి ఒక చట్రంగా ఉపయోగపడాలనేది ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఈ రెండు నెలల వ్యవధిలో హార్మూజ్‌ జలసంధి ద్వారా నిరాటంకంగా ఎలాంటి రుసుములు లేకుండా వాణిజ్య నౌకల రవాణా జరగాలనీ, తత్సంబందిత ఏర్పాట్లను ఇరాన్‌ చేయాలనీ ఎంవోయూలోని అయిదవ ఆర్టికల్‌ నిర్దేశిస్తుంది. ఇదే పీటముడిగా మారింది. హార్మూజ్‌ జలసంధి ద్వారా రవాణా పూర్తిగా తన అజమాయిషీ, ఆధ్వర్యంలో జరగాలని ఇరాన్‌ నిర్దేశాలు జారీ చేసింది. ఈ నిర్దేశాల ప్రకారం హార్మూజ్‌ నుండి ప్రయాణించే ప్రతి నౌక ముందుగా ఇరాన్‌ వద్ద తమ పూర్తి వివరాలను నమోదు చేసుకుని నిర్దేశించిన మార్గంలో, నిర్దేశించిన సమయంలో ప్రయాణించాలి. యూఎస్‌ఏ ఈ వాదనను తిరస్క రిస్తూ హార్మూజ్‌ జలసంధి అంతర్జాతీయ రవాణా మార్గం, దీనిపై ఇరాన్‌ అజమాయిషీ కుదరదని తేల్చి చెప్పింది. ఇరాన్‌ తీరానికి సమీపంగా కాకుండా ఒమన్‌ తీరానికి సమీపంలో ఒమన్‌ ప్రాదేశిక జలాల గుండా నౌకల రవాణాను ప్రోత్సహించింది. ఒమన్‌ తీరంగుండా ప్రయాణిస్తున్న నౌకలపై ఇరాన్‌ దాడి చేయటంతో యూఎస్‌ఏ తన నౌకాబలంతో హార్మూజ్‌ను దిగ్బంధించింది. ప్రతిగా ఇరాన్‌ గల్ఫ్‌ దేశాలపై దాడులు ప్రారంభించింది.మొదటి దశ 40 రోజుల దాడులతో పోల్చితే గత పన్నెండు రోజులుగా జరుగుతున్న రెండవ దశ యుద్ధం భిన్నంగా ఉన్నది. మొదటిసారిగా అమెరికా ఇరాన్‌లోని పౌర లక్ష్యాలపై దాడి చేసింది. రహదారులు, వంతెనలు, పవర్‌ ప్లాంట్లు, డీసాలినేషన్‌ ప్లాంట్లను లక్ష్యంగా చేసుకున్నది. బుషేర్‌లో నిర్మాణంలో ఉన్న పౌర అణువిద్యు చ్ఛక్తి కేంద్రంపై కూడా దాడి చేసింది. ఇది అంతర్జాతీయ యుద్ధనేరం (వార్‌ క్రైమ్‌) కిందకు వస్తుంది. ఇరాన్‌ కూడా అవగాహన పత్రంపై అమెరికా అధ్యక్షుడి సంతకానికి విలువ లేదని చెప్పి, అదే స్థాయిలో విరుచుకుపడింది. కువైట్‌లోని అల్‌సుబియా డీసాలినేషన్‌ ప్లాంట్, విద్యుచ్ఛక్తి కేంద్రంపై దాడి చేసింది. బహ్రెయిన్‌లో అమెరికా అయిదవ నౌకాదళ ప్రధాన కార్యాలయం ఉన్న సల్మాన్‌ పోర్టుపై దాడి చేసింది. మొదటిసారిగా సిరియా, జోర్డాన్‌లలోని యూఎస్‌ వైమానిక స్థావరాలు, విమానాశ్రయాలు, రేపు పట్టణాలపై కూడా దాడి చేసింది. అవగాహన పత్రంపై ట్రంప్‌ తప్పనిసరి పరిస్థితులలో సంతకం పెట్టినట్లుగా కన్పడుతున్నది. ఏదోరకంగా హార్మూజ్‌ జలసంధిని తెరిపించి, చమురు ధరలను కిందకు తేవాలనే ఆరాటం కనపడుతుంది. కానీ ఎంవోయూలో ఎక్కడా ఇరాన్‌ అణుకార్యక్రమాన్ని వీడుతున్నట్లు లేదు. ఒక రకంగా ఎంవోయూ అమెరికాకు ప్రతి కూలంగా, ఇరాన్‌కు ప్రయోజనకారిగా ఉన్నదని విశ్లేషకుల అభి ప్రాయం. ఈ నేపథ్యంలో ఇరాన్‌ హార్మూజ్‌ను తన ఆజమాయిషీ లోకి తీసుకునే ప్రయత్నాలు చేయటంతో అమెరికా దిక్కుతోచక మళ్లీ దాడులు మొదలుపెట్టింది.ఇరు పక్షాలకూ నష్టమే!ఇరాన్‌తో యుద్ధం అమెరికాకు కొరివితో తల గోక్కున్నట్లయింది. అమెరికా రక్షణ శాఖ మంత్రి పీటర్‌ హెగ్‌సెత్‌ అమెరికా ప్రభుత్వం ఇప్పటికే 37.5 బిలియన్‌ డాలర్లు ఖర్చు చేసినట్లు వెల్లడించారు. మూడీస్‌ సంస్థ అంచనాల ప్రకారం ఇరాన్‌పై దాడి వలన అమెరికన్‌ పౌరులపై పన్నులు, అధిక ధరల రూపంలో 132 బిలియన్‌ డాలర్ల అదనపు భారం పడింది. పెంటగాన్, యుద్ధం కోసం అదనంగా 80 బిలియన్‌ డాలర్ల నిధులను కోరుతున్నది.తరిగిపోతున్న మందుగుండు సామగ్రి నిల్వలను పూర్తి చేయటానికి అమెరికా రక్షణ శాఖ 114 బిలియన్‌ డాలర్లను కోరుతున్నది. ఆర్థిక భారంతో పాటు, ప్రభుత్వ లెక్కల ప్రకారం ఇప్పటికి 18 మంది అమెరికన్‌ సైనికులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. గత రెండు వారాల లోనే వందమందికి పైగా అమెరికన్‌ సైనికులు గాయపడ్డారు. ఇరాన్‌పై దాడితో అమెరికా సాధించిందేమిటనేది ప్రశ్నార్థకం. ఇరాన్‌ అణుకార్యక్రమాన్ని, అణుసామర్థ్యాన్ని నిర్మూలించే లక్ష్యం నెరవేరే సూచనలు లేవు. గల్ఫ్‌ దేశాలను రక్షించే సామర్థ్యం అమెరికాకు ఉన్నదా అనే సందేహాలను ఈ యుద్ధం లేవనెత్తుతున్నది. ఇక ఇరాన్‌ విషయానికొస్తే, ఐఎంఎఫ్‌ అంచనాల ప్రకారం ఈ సంవత్సరం ఇరాన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థ 6.1 శాతం క్షీణిస్తున్నది. ద్రవ్యో ల్బణం 68.9 శాతం. ఆహార ద్రవ్యోల్బణం 105 శాతం. ఇరాన్‌ కరెన్సీ (రియల్‌) దారుణంగా పతనమయింది. ఒక డాలర్‌కు 1.32 మిలియన్ల రియల్స్‌ పలుకుతున్నది. యుద్ధం వలన 144 బిలియన్‌ డాలర్ల నష్టం జరిగింది. ఇది ఇరాన్‌ జీడీపీలో 40 శాతం. సుమారుగా 3,460 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఉన్నతస్థాయి సైనిక, రాజ కీయ నాయకత్వం తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. అయితే, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ దాడులు రాజకీయంగా ఇరాన్‌ నాయకత్వానికి కలిసి వచ్చాయి. ప్రజలలో ఉన్న ప్రభుత్వ వ్యతిరేకత అమెరికా–ఇజ్రా యెల్‌ వైపు మళ్లింది. ఖమేని అంత్యక్రియలను ఇరాన్‌ తెలివిగా వాడుకున్నది. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ఇరాన్‌ హార్మూజ్‌ జలసంధి రూపంలో ఒక కొత్త అస్త్రాన్ని కనుక్కొన్నది. ఈ యుద్ధం ద్వారా ఇరాన్‌–రష్యా–చైనా మైత్రీబంధం మరింత బలపడింది.కొత్త గుణపాఠాలుహార్మూజ్, బాబెల్‌ మాండెబ్, సూయజ్, పనామా, మలక్కా వంటి ఇరుకైన జలసంధుల (చోక్‌ పాయింట్ల) ద్వారా రవాణాపై పూర్తిగా ఆధారపడటం వలన వచ్చే ముప్పు అన్ని దేశాలకు అర్థమైంది. హార్మూజ్‌ నుండి తప్పించుకోవటానికి సౌదీ ఈస్ట్‌–వెస్ట్‌ పైప్‌ లైన్‌ ద్వారా రోజూ సుమారు 5 బిలియన్‌ బారల్స్‌ చమురును ఎర్ర సముద్రంలోని యాంబూ రేవు పట్టణం గుండా పంపిస్తున్నది.అందుకే ఇరాన్‌కు మద్దతునిచ్చే యెమెన్‌లోని హౌతీలు బాబెల్‌ మాండెబ్‌ను మూసివేశారు. యూఏఈ హార్మూజ్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా హబ్షాన్‌ నుండి పైప్‌లైన్‌ ద్వారా ఫుజేరాకు పంపించి ఒమన్‌ సింధుశాఖ గుండా రవాణా చేస్తున్నది. అందుకే ఇరాన్‌ ఫుజేరాపై దాడి చేసింది. భారత్‌ ప్రతిపాదించిన ‘ఐమెక్‌’(ఇండియా–మిడిల్‌ ఈస్ట్‌– యూరప్‌ ఎకనామిక్‌ కారిడార్‌) వీటన్నింటికి విరుగుడు. ఐమెక్‌ రూపుదిద్దుకోవాలంటే గల్ఫ్‌ దేశాలు ఇజ్రాయెల్‌తో ఆచరణాత్మక వైఖరిని రూపొందించుకోవాలి. అధునాతన ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్‌ కారియర్లు, స్టెల్త్‌ యుద్ధ విమానాలు, అణ్వస్త్రాలు, క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థల ద్వారా దిగ్గజ శక్తులు చిన్న రాజ్యాలను లొంగదీసుకోవటం అసాధ్యమని ఉక్రెయిన్, ఇరాన్‌ యుద్ధాలు రుజువు చేస్తున్నాయి. చౌకైన డ్రోన్లు, క్షిపణులతో కూడా ఎదురొడ్డి నిలువవచ్చని చాటి చెప్తున్నాయి. ఒకరకంగా ఈ రెండు యుద్ధాలు రెండు కూటముల మధ్య జరుగుతున్నట్టు లెక్క. అమెరికా, ఐరోపా దేశాలు ఒకవైపు; చైనా, రష్యా, ఇరాన్, ఉత్తర కొరియా ఇంకొకవైపు మోహరించి ఉన్నాయి. ఉక్రెయిన్‌ వెనుక అమెరికా, యూరప్‌ ఉన్నాయి. ఇరాన్‌ వెనుక చైనా, రష్యా ఉన్నాయి. గల్ఫ్‌ దేశాల పరిస్థితి అడకత్తెరలో పోకచెక్కగా మారింది. గల్ఫ్‌ దేశాల రక్షణను ఇజ్రాయెల్‌ పట్టకంలోంచి అమెరికా చూస్తుందనే విషయాన్ని అవి గుర్తించాలి. తమ భద్రతకై జీసీసీ దేశాలు, నాటో తరహా కూటమిని ఏర్పాటు చేసుకోవటం మేలు. ఇరాన్‌తో సత్సంబంధాలకు ప్రయత్నించాలి. భద్రత, రక్షణ, ఆర్థిక అంశాలలో వ్యూహాత్మక స్వాతంత్య్రాన్ని అనుసరించాలి. ఈ విషయంలో భారత్‌ విధానాల నుండి నేర్చుకోవచ్చును.-వ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌); సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు-గురజాల శ్రీనివాసరావు

ఢిల్లీలోని జంతర్‌ మంతర్‌లో జరుగుతున్న విద్యార్థుల నిరసన... శాంతియుతంగా వ్యవస్థలను ప్రశ్నించే ధైర్యం ఉన్న వారే ఒక దేశపు ప్రజాస్వామ్య గాథను రాస్తారనే చిరస్థాయి సూత్రాన్ని మరోసారి గుర్తు చేస్తోంది. బ్రిటిష్‌ పాలనలో జరిగిన స్వదేశీ ఉద్యమం నుంచి క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం వరకు; స్వాతంత్య్రం తరువాత గుజరాత్‌లోని నవనిర్మాణ ఉద్యమం నుంచి 1970ల జేపీ (జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌) జేపీ ఉద్యమం వరకు... వ్యవస్థ న్యాయమార్గం నుంచి తప్పిపోతోందని భావించిన ప్రతిసారీ విద్యార్థులు సవాలు విసిరారు. వారి పాత్ర తరగతి గదులకే పరిమితం కాలేదు. జంతర్‌ మంతర్‌ నిరసన ఆ సంప్రదాయానికి కొనసాగింపు మాత్రమే.సత్యాగ్రహ శక్తిసామాజిక మాధ్యమాల్లో విస్తృతంగా ప్రచారంలోకి వచ్చిన అనేక వీడియోల్లో, పోలీసులు బలప్రయోగం చేసినప్పటికీ విద్యార్థులు హింసతో ప్రతిస్పందించకుండా నిలిచిన దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి. తమపై ఏమి జరిగినా శాంతియుతంగానే ఉంటామని కొందరు పోలీసుల ఎదుట నిలబడి చెప్పారు. వారు తెలుసుకుని చేసినా, తెలియక చేసినా అది మహాత్మా గాంధీ ‘సత్యాగ్రహం’గా అభివర్ణించిన సత్యశక్తినే ప్రతిబింబించింది. ‘మానవాళి చేతిలో ఉన్న అత్యంత శక్తిమంతమైన ఆయుధం అహింస’ అని గాంధీజీ అన్నారు. ఆయన దృష్టిలో సత్యాగ్రహి లక్ష్యం ప్రత్యర్థిని ఓడించడం కాదు, సమాజ అంతరాత్మను మేల్కొల్పడం. జంతర్‌ మంతర్‌ నిరసన ద్వారా విద్యార్థులు సరిగ్గా ఇదే చేశారు. విద్య అంటే అసలు ఏమిటన్న మరింత లోతైన ప్రశ్నను కూడా ఈ నిరసన లేవనెత్తుతోంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 19 భావప్రకటన స్వేచ్ఛతో పాటు శాంతియుతంగా సమావేశ మయ్యే హక్కును హామీ ఇస్తోంది. ఎందుకంటే భయపడకుండా అధికారాన్ని ప్రశ్నించగల విజ్ఞానవంతులైన పౌరులపైనే ప్రజాస్వామ్యం ఆధారపడి ఉంటుంది కాబట్టి. అందువల్ల భిన్నాభిప్రాయం ప్రజాస్వామ్యానికి మినహాయింపు కాదు; దాని ప్రాథమిక అవసరాల్లో అది ఒకటి. ఏ రాజకీయ సిద్ధాంతం అధికారంలో ఉన్నా, ప్రజా శాంతి భద్రతలను కాపాడటం ప్రభుత్వ బాధ్యతే కావచ్చు. కానీ అదే సమయంలో శాంతియుత నిరసనను దేశానికే ముప్పుగా పరిగణించకుండా చూడటం కూడా ప్రతి ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వ బాధ్యత అనేది గుర్తెరగాలి.ధర్మబద్ధమైన కార్యాచరణ‘ప్రభుత్వాలు తాత్కాలికమైనవి; ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు శాశ్వ తమైనవి’ అని చరిత్ర చెబుతోంది. ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడాన్ని దేశాన్ని విమర్శించినట్టుగా భావించడం... భారత స్వాతంత్య్ర ఉద్యమం నెలకొల్పాలనుకున్న రాజ్యాంగ సంస్కృతినే బలహీన పరుస్తుంది. ఇది ఇటీవల కాలంలో తరచుగా వినిపిస్తున్న ‘సనాతన ధర్మం’ వైపునకు తీసుకువెళుతుంది. ప్రస్తుత రాజకీయ చర్చల్లో సనాతన ధర్మాన్ని కేవలం మతపరమైనదిగా చిత్రీకరిస్తున్నారు. కానీ భారతీయ శాస్త్రీయ తాత్విక సంప్రదాయంలో దానికి ఎంతో విస్తృతమైన అర్థం ఉంది. ‘ధర్మం’ అంటే సమాజాన్ని నిలబెట్టేది– న్యాయం, సత్యం, కరుణ, కర్తవ్యం, నైతిక క్రమం. అది కేవలం ఆచారాలు, కర్మకాండలు కాదు; నైతిక ప్రవర్తన.ధర్మం లేని అధికారానికి చెల్లుబాటు ఉంటుందా అనే ప్రశ్న మహాభారతంలో చాలాసార్లు కనిపిస్తుంది. ధృతరాష్ట్రుడు అధికారంపై మమకారంతో అన్యాయాన్ని చూడలేకపోయాడు. దుర్యోధనుడి దురాశ ఒక రాజ్యాన్నే నాశనం చేసింది. భీష్ముడు జ్ఞానవంతుడూ, నిష్కళంకుడూ అయినప్పటికీ, చక్రవర్తి పట్ల తన విధేయత కారణంగా అధర్మాన్ని ఎదిరించలేక విషాదపాత్రగా మిగిలాడు. న్యాయాన్ని వదిలిపెట్టిన పాలకులు చివరకు తమను తామే నాశనం చేసుకుంటారని విదురుడు పదేపదే హెచ్చరిస్తాడు. అర్జునుడికి కృష్ణుడు ఇచ్చిన ఉపదేశం అధికారాన్ని సమర్థించడం కాదు; ధర్మ బద్ధమైన కార్యాచరణకు మద్దతు ఇవ్వడం. ఈ సందేశం శాశ్వత మైనది. ధర్మం రాజకీయ అధికారానికి మించినది. పాలకుల చెల్లు బాటు నైతిక పాలన పట్ల వారి నిబద్ధతపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.ఈ అవగాహన భారత రాజ్యాంగంతో కూడా సారూప్యత కలిగి ఉంది. స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, గౌరవం, న్యాయం వంటి విలువలు భారతీయ నాగరికతపై పాశ్చాత్య ప్రపంచం రుద్దినవి కావు. ఉప నిషత్తుల నుంచి బుద్ధుడి వరకు, అశోకుని నుంచి బసవన్న వరకు, కబీర్‌ నుంచి అంబేడ్కర్‌ వరకు... భారతీయ తాత్విక సంప్రదా యాల్లో ఇవి లోతుగా ప్రతిధ్వనిస్తాయి. భారత రాజ్యాంగ నైతికత, భారత నాగరికత నైతిక సంప్రదాయం పరస్పర విరోధాలు కావు; అత్యుత్తమ రూపంలో అవి ఒకదానిని మరొకటి బలోపేతం చేస్తాయి.పూర్తికాని స్వాతంత్య్ర పోరాటంభారతదేశం 1947లో రాజకీయ స్వాతంత్య్రాన్ని సాధించింది. అయితే ఆ స్వేచ్ఛకు నైతిక పునాదులను కాపాడుకునే పోరాటం ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉంది. అందులో భాగంగా జంతర్‌ మంతర్‌ వద్ద నిరసన తెలిపిన విద్యార్థులు ప్రజాస్వామ్యం ఎన్నికల ద్వారా మాత్రమే నిలవదనీ, ప్రజా అంతరాత్మ ద్వారానూ నిలుస్తుందనీ గుర్తు చేశారు. భారత ప్రజాస్వామ్య భవిష్యత్తుకు సమాధానం కేవలం అధికార కేంద్రాల్లో దొరకదు. స్వతంత్ర ఆలోచనను పెంపొందించే తరగతి గదుల్లో, జవాబుదారీతనాన్ని ఆహ్వానించే సంస్థల్లో, భయానికి సత్యాన్ని బలివ్వని పౌరుల్లో అది కనిపిస్తుంది. అధికా రాన్ని ప్రశ్నించడం దేశద్రోహం కాదు; గణతంత్రంపై విశ్వాసాన్ని వ్యక్తపరిచే చర్య అని జంతర్‌ మంతర్‌లో యువత గుర్తుచేస్తోంది. ప్రజాస్వామ్యానికి అతిపెద్ద ముప్పు నిరసన స్వరం కాదు, పౌరుల మౌనం!డా‘‘ రఘు చలిగంటివ్యాసకర్త ఫ్రౌన్‌హోఫర్‌ హెచ్‌హెచ్‌ఐ (జర్మనీ)సీనియర్‌ పరిశోధకుడు, ‘తెలంగాణ అసోసియేషన్‌ ఆఫ్‌ జర్మనీ’ వ్యవస్థాపకుడు

మానవాళి ఆరోగ్య సంరక్షణ చరిత్రను పరిశీలిస్తే ప్రకృతే తొలి వైద్యశాలగా నిలిచిందని స్పష్టమవుతుంది. శతాబ్దాలుగా ఆయుర్వేదం, యునాని, సిద్ధ, నాటు వైద్య విధానాలు మనుషులకు ప్రాథమిక ఆరోగ్య రక్షణను అందిస్తూ వచ్చాయి. 1950వ దశాబ్దానికి పూర్వం వరకు మానవ మనుగడ ప్రధానంగా ఈ సహజ మూలికా వైద్యంపైనే ఆధారపడి సాగింది. ఆధునిక వైద్యంలో అత్యంత కీలకమైన మోర్ఫిన్, కొకైన్, క్వినైన్, ఆస్పిరిన్‌ వంటి అనేక ఔషధాల ఆవిష్కరణకు ప్రకృతిసిద్ధమైన వృక్ష సంపదే మూలధారంగా నిలిచింది. అయితే, నేటి మారుతున్న జీవనశైలి కారణంగా హృద్రో గాలు, మధుమేహం, కాన్సర్, ఊబకాయం వంటి తీవ్రమైన రుగ్మతలు మానవాళికి సవాలుగా మారాయి. వీటి నివారణకు ప్రాచీన మూలికా విజ్ఞానాన్ని ఆధునిక కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) సాంకేతికతతో అనుసంధానించటం ఆవశ్యకంగా మారింది.ఔషధ ఆవిష్కరణలో నూతన శకంమన దేశంలో ప్రాచీన ఆయుర్వేద విజ్ఞానానికి అపారమైన ప్రాధాన్యత ఉంది. అశ్వగంధ, శతావరి, నేలవేము, తులసి, గుడుచి, త్రిఫల వంటి ఎన్నో శతాబ్దాలుగా రోగనిరోధక శక్తిని పెంపొందించటంలోనూ, అనేక రుగ్మతల నివారణలోనూ ఎంతగానో ఉపయోగ పడుతున్నాయి. అయితే, ఈ సంప్రదాయ మూలికా వైద్యంలో ఉన్న క్రియాశీల రసాయన ఘటకాలను (యాక్టివ్‌ ప్రిన్సిపుల్స్‌) వేరుచేసి, వాటి ప్రామాణీకరణను ఆధునిక రసాయనిక, జీవశాస్త్ర పద్ధతుల ద్వారా నిర్ధారించవలసిన అవసరం ఉంది. సంప్రదాయ వైద్యం కేవలం అనుభవపూర్వక నమ్మకంగా మాత్రమే మిగిలిపోకుండా ప్రజారోగ్య వ్యవస్థలో భాగం కావాలంటే శాస్త్రీయ విశ్లేషణ, ఆధారిత రుజువులు (సైంటిఫిక్‌ రిగర్‌) చాలా ముఖ్యం.నూతన ఔషధాల అన్వేషణలో కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) ప్రవేశం ఒక విప్లవాత్మకమైన మార్పునకు శ్రీకారం చుట్టింది. ఒక కొత్త ఔషధాన్ని కనుగొనటానికి సాధారణంగా దశాబ్దాల సమయం, భారీ ఆర్థిక వ్యయం అవసరమవుతాయి. కానీ, ఏఐ సాంకేతికత సహాయంతో కోట్లాది రసాయన నిర్మాణాలను చాలా తక్కువ సమయంలోనే వర్చువల్‌ స్క్రీనింగ్‌ చేయవచ్చు. ఇవి లక్ష్యిత వ్యాధి కణాలపై ఎలా పనిచేస్తాయి? ఎంతవరకు ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి? వాటి వల్ల ఏవైనా విషపూరిత పరిణామాలు ఎదురవుతాయా? అనే అంశాలను ఏఐ ద్వారా ముందే ఊహించడానికి అవకాశముంది. ప్రాచీన మూలికా సమాచారాన్ని డిజిటలైజ్‌ చేసి ఏఐ డేటాబేసులతో అనుసంధానించటం ద్వారా పరిశోధన వేగాన్ని పెంచవచ్చు.ఏఐ నిర్ణేత కాదు, పరికరం మాత్రమే!ఏఐ ఎంత శక్తిమంతమైనదైనప్పటికీ, అది మైక్రోస్కోప్‌ లేదా స్పెక్ట్రోమీటర్‌ లాంటి ఒక పరిశోధనా సాధనం మాత్రమే తప్ప స్వయంభూ నిర్ణేత కాదు. ఏఐ కోట్లాది రసాయన నమూనాలను వేగంగా విశ్లేషించగలదు. కానీ అది సత్యానికి ప్రమాణం లేదా శాస్త్రీయ నిజం కాదు. ఏఐ ఇచ్చే అంచనాలలో ‘ఫాల్స్‌ పాజిటివ్స్‌’, ‘ఫాల్స్‌ నెగె టివ్స్‌’, తప్పుడు ఊహలు చోటుచేసుకునే ప్రమాదం ఉంది. ఏఐకి మానవ భావోద్వేగాలు, జీవశాస్త్ర పద్ధతుల వెనుక ఉన్న నిజమైన కారణాలు లేదా ప్రయోగశాల ప్రత్యక్ష అనుభవం ఉండవు. పెన్సిలిన్, టాక్సాల్‌ వంటి విప్లవాత్మక ఆవిష్కరణలు... అనుకోకుండా, మానవ సృజనాత్మక పరిశీలన వల్లనే సాధ్యపడ్డాయి. కాబట్టి, ఏఐ ఆలోచనను భర్తీ చేయలేదు, కేవలం శాస్త్రవేత్త ఆలోచనా పరిధిని విస్తరింపజేస్తుంది. ఔషధ నాణ్యత, క్లినికల్‌ భద్రత, తుది నిర్ణయం ఎప్పుడూ మానవ మేధస్సు, శాస్త్రీయ విశ్లేషణ పైనే ఆధారపడి ఉంటాయి. సంప్రదాయం, శాస్త్రీయతల సమతుల్యతఏఐ నమూనాల (ప్యాటర్న్స్‌)ను గుర్తిస్తుంది. కానీ శాస్త్రానికి కారణ–ఫలిత సంబంధం (కాజేషన్‌), జీవశాస్త్రపరమైన సమర్థత (బయలాజికల్‌ ప్లాసిబిలిటీ) అవసరం. వివరణ లేకుండా చేసే అంచనాలు బలహీనమైన శాస్త్రాన్ని సృష్టిస్తాయి. అందువల్ల ఏఐ పట్ల శాస్త్రీయ సందేహ దృష్టి (సైంటిఫిక్‌ స్కెప్టిసిజమ్‌), విమర్శనాత్మక శాస్త్రీయ ఆలోచన (సైంటిఫిక్‌ రీజనింగ్‌) సమాజ అభ్యున్నతికి అత్యంత అవసరం. కాబట్టి, భవిష్యత్తు ‘మనిషి వర్సెస్‌ ఏఐ’ కాదు, ‘మనిషి + ఏఐ’ అనే సహకార దృక్పథమే వాస్తవం. ఏఐ మన జిజ్ఞాసను విస్తరించాలి, దాన్ని భర్తీ చేయకూడదు. అందువల్ల, ఇదీ భవిష్యత్తు విజయసూత్రం: ఏఐ+సాంప్రదాయ జ్ఞానం+కఠినమైన ప్రయోగాత్మక పరిశోధన+ విమర్శనాత్మక ఆలోచన= సమాజ పురోగతి, మానవ సంక్షేమం. భారతదేశానికి ఉన్న అపారమైన ప్రాచీన వైద్య సంపదను, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో సమ్మేళనం చేయటమే నేటి మన ప్రధాన లక్ష్యం కావాలి. ఏఐ అందించే విశ్లేషణలను గుడ్డిగా నమ్మ కుండా, విమర్శనాత్మక ఆలోచన, ప్రయోగశాల నిర్ధారణల ద్వారా పరిశీలించాలి. ఆయుర్వేద ఔషధాల నాణ్యత, భద్రత, సమర్థతలను అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా నిరూపించినప్పుడే భారతీయ వైద్య విజ్ఞానానికి ప్రపంచస్థాయిలో సముచిత స్థానం లభిస్తుంది. ఏఐ పరిశోధనల వేగాన్ని పెంచినప్పటికీ, మానవ మేధస్సు, శాస్త్రీయ దృక్పథం మాత్రమే నిజమైన ఆరోగ్య విప్లవానికి బాటలు వేస్తాయి. – డా‘‘ కె. నాగయ్య : విశ్రాంత ముఖ్య శాస్త్రవేత్త, ప్రాకృతిక ఉత్పత్తులు–ఔషధ రసాయన శాస్త్ర విభాగం, ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ కెమికల్‌ టెక్నాలజీ (సీఎస్‌ఐఆర్‌–ఐఐసీటీ), హైదరాబాద్‌;– ఫణిరాజ్‌ జి : ఐటీ ప్రొఫెషనల్, బోస్టన్, యూఎస్‌ఏ

అంతరిక్ష రంగం ఈమధ్య సముచిత, అనుచిత కారణాలు రెండింటితోనూ వార్తలకెక్కుతోంది. స్కైరూట్‌ అనే భారతీయ ప్రైవేటు స్పేస్‌ కంపెనీ తానే అన్నీ అయి చూసుకున్న ఒక అంతరిక్ష ప్రయోగాన్ని తొలి ప్రయత్నంలోనే విజయవంతంగా నిర్వహించింది. భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో)కు చెందిన ఇద్దరు మాజీ ఇంజినీర్లు ఆ కంపెనీని నెల కొల్పారు. ఈ కంపెనీ విక్రమ్‌–1 రాకెట్‌ను ప్రయోగించి తన సత్తా చాటుకుంది. ఇదే తరహా రాకెట్‌ను మరింత ఉన్నతపరచి విక్రమ్‌–2 పేరుతో వచ్చే ఏడాది ప్రయోగించాలని భావిస్తోంది. తక్కువ ఎత్తులోనున్న భూకక్ష్య (ఎల్‌.ఇ.ఓ.)లో ఉపగ్రహాలను నిలిపే కోట్లాది డాలర్ల మార్కెట్లోకి ప్రవేశించాలని స్కైరూట్‌ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రైవేటు ఆకర్షణీయంమరోపక్క ఇస్రో నుంచి టాప్‌ సైంటిస్టులు, ఇంజినీర్లు పెద్ద యెత్తున వైదొలగుతున్నారనే వార్త గుబులు పుట్టిస్తోంది. యు.ఆర్‌. రావు స్పేస్‌ సెంటర్, విక్రమ్‌ సారాభాయ్‌ స్పేస్‌ సెంటర్, జాతీయ అంతరిక్ష సంస్థకు చెందిన ఇతర కీలక విభాగాల్లో పనిచేస్తున్న డజన్లకొద్దీ సీనియర్‌ సైంటిస్టులు రాజీనామా చేయడమో లేదా ముందుగానే రిటైర్మెంట్‌ తీసుకోవడమో చేశారని వార్తలు సూచిస్తున్నాయి. వారిలో చాలామంది భారత్‌ ఎంతో ప్రతిష్ఠాత్మకంగా తీసుకున్న గగన్‌యాన్‌ (మానవుడిని స్పయంగా అంతరిక్షంలోకి పంపడం), తదుపరి తరం వాహక నౌక (ఎన్జీఎల్వీ), భారతీయ అంతరిక్ష స్టేషన్‌ (బ్యాస్‌) వంటి ప్రముఖ కార్యక్రమాల్లో పనిచేస్తున్నారు. ఈ వలస ఎంత ఆందోళనకరంగా పరిణమించిందంటే, అలాంటి ప్రాజెక్టులు పూర్తయ్యేంత వరకు వాటిలో పనిచేస్తున్నవారు సంస్థను విడిచి వెళ్ళడానికి వీలులేకుండా అంతరిక్ష శాఖ ఆంక్షలు విధించాలని నిర్ణయించుకుంది. ఈ రెండు పరిణామాలు– మొదటి ప్రైవేటు రాకెట్‌ ప్రయోగం, ఇస్రోకు ఉద్యోగులు వీడ్కోలు పలకడం– పైకి ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం లేనివిగా కనిపించవచ్చు. కానీ, అవి పరస్పరం ముడిపడి ఉన్నవని గ్రహించాలి. ఇస్రో యూనిట్ల నుంచి ఉద్యోగులు రాజీనామాలు చేయడానికి ప్రధాన కారణం, గత కొద్ది ఏళ్ళలో ప్రైవేట్‌ రంగ స్పేస్‌ కంపెనీలు కనబరుస్తున్న ఎదుగుదలేనని స్పష్టమవుతోంది. అంతరిక్ష రంగంలోకి ప్రైవేట్‌ సంస్థల ప్రవేశానికి పచ్చజెండా ఊపడమే కాకుండా, ఉపగ్రహ వాహక నౌకల ప్రయోగానికి ఇస్రో సదుపాయాలను వినియోగించుకునేందుకు కూడా ప్రభుత్వం అను మతించింది. ఇస్రోలో పనిచేస్తున్న ప్రతిభావంతులైనవారిని తమ వైపు లాక్కునేందుకు ప్రైవేట్‌ కంపెనీలకు ఇది అనువైన వాతావర ణాన్ని కల్పించింది. ప్రభుత్వ సంస్థల నుంచి ప్రైవేటుకు ఇలా ప్రతిభావంతులు తరలిపోవడం ఇస్రోకు ఇది కొత్తా కాదు, అంతరిక్ష రంగానికి మాత్రమే పరిమితమైన ధోరణి అంతకన్నా కాదు. అమెరికాలో కూడా ప్రైవేట్‌ అంతరిక్ష రంగం మూడు పూవులు ఆరు కాయలుగా వర్ధిల్లుతోంది. అమెరికా అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (నాసా) తీర్చిదిద్ది, అభివృద్ధి చేసిన మానవ వనరులే అక్కడి ప్రైవేట్‌ రంగానికి ప్రధాన ఆలంబన. ఇన్ఫర్మేషన్‌ టెక్నాలజీ పరిశ్రమ కూడా మొగ్గ తొడుగుతున్న దశలో ఆ రంగానికి చెందిన ప్రైవేట్‌ సంస్థలు తమ పరిశోధన–అభివృద్ధి విభాగాలలోకి ఈసీఐఎల్, సీఎంసీ వంటి ప్రభుత్వ రంగ కంపెనీల నుంచే సిబ్బందిని తీసుకున్నాయి. హిందూస్థాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ లిమిటెడ్‌ వంటి ప్రభుత్వ రంగ కంపెనీల విషయంలోనూ అదే జరిగింది. డీఆర్‌డీఓ ల్యాబొరేటరీలలో కూడా ఇస్రో తరహా పరిస్థితే నెలకొంది. రక్షణ, ఏరోస్పేస్‌ పరికరాల ఉత్పత్తిలో ప్రైవేట్‌ రంగాన్ని అనుమతించిన ఫలితమే ఇది. అందని నిధులు– అందితే కోతలుఇస్రో, డీఆర్‌డీఓ వంటి మన వైజ్ఞానిక సంస్థలు తాము ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితికి కారణాలను నిశితంగా అన్వేషించుకోవాలి. ఇస్రోకు చెందిన వివిధ యూనిట్లలో 2,800లకు పైగా ఖాళీలున్నాయనీ, మంజూరైనవి సుమారు 1800 పోస్టులు మాత్రమేననీ అంతరిక్ష శాఖ పనితీరును అధ్యయనం చేసిన పార్లమెంటరీ కమిటీకి 2026 మార్చిలో వెల్లడించారు. ఎన్జీఎల్వీ తయారు చేసే ముఖ్య పనిలో ఉన్న విక్రమ్‌ సారాభాయ్‌ కేంద్రంలో దాదాపు 500 పోస్టులు ఖాళీగా ఉన్నాయి. ఒకవైపు ప్రైవేట్‌ కంపెనీలు అనుభవజ్ఞులైన సైంటిస్టులను ఎరవేసి పట్టుకుంటున్నాయి. మరోవైపు, ఇస్రో ప్రాజెక్టులకు ప్రభుత్వం నుంచి నిధులు అందడం లేదు. ఉదాహరణకు, ఎన్జీఎల్వీని నిర్మించి, ప్రయోగించే ప్రాజెక్టునకు 96 నెలల సమయమిస్తూ క్యాబినెట్‌ 2024లో ఆమోదం తెలిపింది. ఆమోదించిన తేదీ నుంచి 84 నెలల లోపల మొదటి పరీక్షకు వాహక నౌకను సిద్ధం చేయాలని కూడా ఆదేశించింది. కానీ, 2024–25 బడ్జెట్‌లో దీనికి కేటాయింపులు ఏమీ లేకపోవడం వల్ల ఆమోదం పొందిన అనేక నెలల తర్వాత కూడా ఈ ప్రాజెక్టు కాగితాలకు మాత్రమే పరిమితమైంది. సవరించిన అంచనాలలో నామ మాత్రంగా రూ. 3 కోట్లు కేటాయిస్తే, దానిలో ఇస్రో రూ. 85 లక్షలను మాత్రమే వెచ్చించగలిగింది. 2025–26 బడ్జెట్‌లో రూ. 158 కోట్లు కేటాయించారుగానీ, సవరించిన అంచనాల దగ్గరకొచ్చేసరికి దాన్ని రూ. 39.76 కోట్లకు తగ్గించారు. ఇందులో ఇస్రో 2026 జన వరి 31 వరకు రూ. 7.93 కోట్లను మాత్రమే వెచ్చించగలిగింది.వ్యయంలో నత్తనడక, కేటాయించిన నిధులను కూడా పూర్తిగా వినియోగించుకోలేకపోవడం, తదుపరి బడ్జెట్‌లలో కేటాయింపులను తగ్గిస్తూపోవడం, ఖాళీలను భర్తీ చేయడంలో జాప్యం, ప్రైవేట్‌ రంగ ప్రవేశం వంటివన్నీ ఇస్రోలో నేటి స్థితికి కారణమయ్యాయి. వీటన్నింటికి తోడు ఇస్రోకు నమ్మిన బంటుగా పనిచేస్తూ వచ్చిన పీఎస్‌ఎల్వీ వరుసగా వైఫల్యాలను చవిచూసింది. నిర్ణాయక వ్యవస్థ కేంద్రీకృతం కావడం, అధికారుల, రాజకీయ జోక్యం పెరగడం వంటివి భారీ ప్రాజెక్టులను తలకెత్తుకున్న సైంటిఫిక్‌ ఏజెన్సీ పని తీరుకు మేలు చేయవు. మారాల్సిన విధానాలుసైంటిస్టులను రాజీనామా చేయవద్దని కోరడం, వారు వైదొలగకుండా అడ్డు పెట్టడం సరైన స్పందన అనిపించుకోదు. ప్రైవేట్‌ రంగ ప్రవేశానికి ప్రోద్బలం ఇచ్చిన కేంద్ర ప్రభుత్వం, దానికి వీలు కల్పించిన ఇస్రో తమ వైఖరి పర్యవసానాన్ని, అది జాతీయ కార్యక్రమాలపై చూపగల ప్రభావాన్ని ముందే ఊహించి ఉండాల్సింది. దాంతోపాటు, మిషన్‌ వైఫల్యాలు, జాప్యాల ఫలితంగా నీరసపడ్డ సైంటిస్టులలో స్థైర్యాన్ని పెంపొందించే చర్యలను ఇస్రో నాయకత్వం చేపట్టాలి. ఇస్రో దీర్ఘకాలంలో చేపట్టవలసిన సరికొత్త యంత్రాంగాలపై యోచించాలి. ఉదాహరణకు, సిబ్బంది ఇస్రోలో తమ ఉద్యోగాలను నిలబెట్టుకుంటూనే ఒక పరిమిత కాలానికి ప్రైవేట్‌ రంగంలో పని చేసేందుకు అనుమతించవచ్చు. కీలకేతర రంగాల్లో సొంత కంపెనీలను స్థాపించుకునేందుకు అంగీకరించవచ్చు. వీటికి తోడుగా, జీతభత్యాలు, ప్రోత్సాహకాలు, ప్రమోషన్ల విధానాలను సవరించు కోవాలి. ప్రభుత్వం తన వంతుగా వైజ్ఞానిక సంస్థల ప్రతిపత్తిని పున రుద్ధరించాలి. స్పేస్‌ మార్కెట్‌ ప్రపంచవ్యాప్తంగా వృద్ధి చెందుతోంది. దాన్ని వినియోగించుకునేందుకు జాతీయ ఏజెన్సీలతో పాటు ప్రైవేట్‌ కంపెనీలకు కూడా కావలసినంత అవకాశం ఉంది. బ్రెయిన్‌ డ్రెయిన్‌ను బ్రెయిన్‌ సర్క్యులేషన్‌గా మలచుకోవచ్చు. దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

చైనాలో విధానపరమైన అన్ని నిర్ణయాలు తీసుకునే కమ్యూనిస్టు పార్టీ పొలిట్‌ బ్యూరో నుంచి ఈ నెల 14న మరొక సభ్యుడిని తొలగించారు. అసలు పార్టీ నుంచే బహిష్కరించారు. మొత్తం 24 మంది సభ్యులుండే ఆ విభాగం నుంచి ఈ ఒక్క ఏడాదిలోనే ఇప్పటికి ముగ్గురు బహిష్కృతులయారు. ఇదే కాలంలో అత్యున్నత సైనిక జనరల్స్‌ నలుగురు పదవీ చ్యుతులు కావటమేగాక, కొందరు ఉన్నతాధికారులు ఉరిశిక్షలకు గురికావటమో, జీవిత కాలపు జైలుకు వెళ్లటమో జరిగింది.ప్రచారంలో నిజం ఎంత?ఇందుకు కారణాలు ఏమిటన్నది అర్థం చేసుకోవలసిన విషయం. ఇటువంటి వార్తలు బయటకు వచ్చినప్పుడల్లా ప్రపంచమంతా ఆశ్చర్యపోతుంది. ఒక విధమైన దిగ్భ్రమకు కూడా లోనవుతుంది. పలువిధాలైన ఊహాగానాలు, చర్చలు సాగుతాయి. కానీ, చైనా 1949 కమ్యూనిస్టు విప్లవానికి ముందుకాలపు చరిత్రలోనూ తనకుతానే సీమితమై, తన చుట్టూ తాను తిరిగే మిస్టిక్‌ దేశమే. కమ్యూనిజంలో ఉండే పారదర్శకతా రాహిత్యానికి, ఈ చారిత్రక మిస్టిసిజం తోడై, అక్కడి పరిణామాలలోని వాస్తవాలు ఏమిటో బయటి ప్రపంచానికి సరిగా తెలియని పరిస్థితి ఏర్పడింది. చైనా ప్రభుత్వం స్వయంగా చెప్పేది ఎక్కువగా అవినీతి, బంధు ప్రీతి, ఆశ్రిత పక్షపాతం, అధికార దుర్వినియోగం. కొద్ది సందర్భాలలో మాత్రం రక్షణ రహస్యాలను, శాస్త్ర–సాంకేతికరంగ రహస్యాలను శత్రు దేశాలకు చేరవేయటం. చైనా నాయకత్వం మధ్య అధికార గ్రూపు రాజకీయాలని కూడా పాశ్చాత్య ఇంటెలిజెన్స్‌ సంస్థలు, మీడియా ప్రచారం చేస్తుంటాయి. ఈ ప్రచారాన్ని నిజానికి తేలికగా కొట్టివేయవచ్చు. మావో, డెంగ్‌ జియావ్‌ పింగ్‌ తర్వాత ఈ రోజున షీ జిన్‌పింగ్‌ పార్టీలో, ప్రభుత్వంలో, సైన్యంలో, ప్రజలలో కూడా ఎదురులేని నాయకుడు. పార్టీలో, ప్రభుత్వంలో, సైన్యంలో అత్యున్నతాధికార స్థానాలన్నీ ఆయనవే. అది వాంఛనీయమా అన్న చర్చ వేరే. కానీ, ఈ ప్రక్షాళనలకు కారణం మాత్రం అధికార ఘర్షణల నటం కేవలం పాశ్చాత్య ప్రచారాలే.మెరుగ్గా లేని ర్యాంకుఇపుడు విషయానికి వస్తే, ఈ విధమైన ప్రక్షాళనలను పురస్కరించుకుని జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకోవలసినవి రెండున్నాయి. మొదటిది అవినీతి కోణం. కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థలలో నైతికతలు, క్రమశిక్షణలు ఎక్కువనీ, ముఖ్యంగా ఉన్నత స్థానాలకు చేరుకునే వారికి త్యాగశీలత, దేశభక్తి కూడా ఉన్నతంగా ఉంటాయనీ భావిస్తాము. కానీ చైనాలో అవినీతి విస్తృతంగా ఉన్న మాట నిజం. నిరుడు నేను చైనా వెళ్లినప్పుడు, సామాన్య ప్రజలలో ఈ మాట అననివారు కన్పించలేదు. కింది స్థాయిలో గ్రామీణాధికారుల నుంచి ఉన్నత స్థాయి వారిదాకా అందరూ దోషులేనన్నది వినవచ్చిన మాట. దానితో కొంత వెతకగా కనిపించిన లెక్క, అవినీతి ర్యాంకింగ్స్‌లో 182 దేశాలలో చైనా స్థానం 76.చైనా వ్యవస్థలో కీలకమైన విభాగాలు కమ్యూనిస్టు పార్టీ, అధికార యంత్రాంగం, సైన్యం, శాస్త్ర–సాంకేతిక రంగాలు. ఈ నాలుగింటికి నాలుగులోనూ ఏదో ఒక స్థాయిలో అవినీతి చేరింది. వీటిలో పార్టీ అవినీతి అన్నింటికన్న ప్రమాదకరమైనదని దేశాధ్యక్షుడు జిన్‌పింగ్‌ అభిప్రాయం. ఎందుకంటే – పార్టీ, దాని సిద్ధాంతం తమ వ్యవస్థకు వెన్నెముక. అది బాగుంటే తక్కిన లోపాలను సరి దిద్దుకోవచ్చు. అదే లేనట్లయితే మొత్తం వ్యవస్థ కుప్పగూలుతుంది. పార్టీని ఎంత లోపరహితంగా ఉంచగలిగితే జన సామాన్యానికి పార్టీపై, నాయకత్వంపై, వ్యవస్థపై అంత విశ్వాసం కుదురుతుంది. అంతిమంగా దేశ సుస్థిరతకు, పురోభివృద్ధికి ఇది అవసరం.ఈ అవగాహనతోనే జిన్‌పింగ్‌ 2013లో అధికారానికి వచ్చి నప్పటినుంచే అవినీతిని అరికట్టడంపై దృష్టి పెట్టారన్నది చైనాకు బయటి చైనా నిపుణులు చెప్తున్న మాట. ఇందుకు ధ్రువీకరణలను నేను చైనా వెళ్లినప్పుడు విన్నాను కూడా. ఆయన ఆ స్థాయి పార్టీ బాధ్యులపై, సీనియర్‌ జనరల్స్‌పై సాహసించి తీవ్ర చర్యలు తీసుకుంటున్నారంటే, తన లక్ష్యం పట్ల చిత్తశుద్ధి ఉండటం ఒకటైతే, ఆయన చర్యలకు తక్కిన పార్టీ నుంచి, సైన్యం నుంచి, అంతిమంగా ప్రజల నుంచి మద్దతు ఉండటమే కారణం.పెరిగిన సంపదతో అవినీతి కూడా!అంతవరకు బాగున్నదిగానీ, అసలు చైనా వంటి వ్యవస్థలో ఇంతటి అవినీతి ఏమిటన్నది కూడా ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే పరిస్థితే. ఆ కారణాన్ని విని తిరిగి ఆశ్చర్యం కలగవచ్చు. మనమంతా డెంగ్‌ జియావో పింగ్‌ సంస్కరణలు సృష్టించిన సంపదల గురించి తప్ప, ఆ దీపం కింద గల నీడలను చూడటం లేదు. అవినీతి, అసమానతల పెరుగుదల ఆ నీడలలో భాగమే. ఆయన చైనా సంపదలను పెంచుతూ, ప్రైవేట్‌ రంగానికి, విదేశీ పెట్టుబడులకు మార్గాన్ని సరళతరం చేస్తూ, మనుషులు ధనికులు కావటం సిగ్గుపడవలసిన విషయమేమీ కాదని ప్రకటించాడు. ఆ ఒక్క వాక్యం చాలామందికి స్ఫూర్తినిచ్చింది. సక్రమంగానైనా, అక్రమంగానైనా ధన సంపాదనకు ప్రోత్సహించింది. ఒక స్థాయిలో ఆలోచించినపుడు, మావో అనంతర కాలంలో ఆర్థికాభివృద్ధి కోసం వ్యవస్థలో ఒత్తిడులు ఏర్పడిన మాట నిజం. అదే సమయంలో అభివృద్ధి కోసం అనుసరించిన మార్గాలు అనివార్యంగా అవినీతికి కూడా దారితీశాయి. అది మావో కాలంలో లేదు. పింగ్‌ అధికారానికి వచ్చేనాటికి ఇది అది అని గాక అన్ని రంగాలు అవినీతిమయమయ్యాయి. అక్కడి ప్రజలు చేసే వ్యాఖ్యలకుగానీ, అవినీతిలో అటువంటి ర్యాంకింగ్‌కుగానీ, ప్రస్తుత అధ్యక్షుని ప్రక్షాళన చర్యలకుగానీ ఆ పరిస్థితి కారణమవుతున్నది. మరొక ముఖ్య విషయం కూడా దీని వెనకున్నది. అది, 1991లో సోవియెట్‌ యూనియన్‌ పతనం వెనుక గల కారణాల నుంచి చైనా నాయకత్వం నేర్చుకున్న పాఠాలు. ఆ కారణాలలో ఒకటి, సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ సహా అన్ని రంగాలలో పెచ్చు పెరిగిన అవినీతి. రెండవది– పార్టీలో, ప్రభుత్వంలో, సైన్యంలో స్వేచ్ఛగా చొరబడగలిగిన పాశ్చాత్య గూఢచార సంస్థలు. ఇక్కడ ఒక విశేషం ఉంది. సోవియట్‌ యూనియన్‌ పతనానికి ఆర్థిక వెనుక బాటుతనం కూడా ఒక ముఖ్య కారణం. అయితే, పింగ్‌ బలమైన సైన్యం అవసరమనే పాఠాన్ని అయితే బాగానే తీసుకున్నా,సంపదల వెంట అవినీతి పెరుగుదల అనే పాఠాన్ని మాత్రం తీసుకోలేదు. 1997లో ఆయన మరణించే నాటికే ఏర్పడిన ఈ సమస్యను ఆయన గుర్తించలేదనలేము. ఎందువల్లనైతేనేమి చర్యలేమీ కనిపించ లేదు. తర్వాత 15 ఏళ్లకు 2012లో జిన్‌పింగ్‌ పార్టీ బాధ్యతలు తీసుకునే వేళకు, ప్రజలకు అసలు కమ్యూనిస్టు పార్టీ పట్లనే విశ్వాసం లేకుండా పోయే ప్రమాదం ముంచుకొస్తున్నట్లు భావించటంతో, ఆయన అప్పటినుంచే ఈ జాఢ్యం నిర్మూలనకు పూనుకొన్నారు. పూర్తి నిర్మూలన సాధ్యమవుతుందనుకోలేము గానీ, కనీసం తగినంత అదుపు అవుతూ ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టగలదేమో చూడాలి.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

మానవీయ విలువల కేంద్రంగా సాగే ‘ట్యానర్‌ లెక్చర్‌’ ధారావాహికలో భాగంగా, 2026 ఏడాది ప్రసంగాన్ని చరిత్రకారుడు, తత్వవేత్త, రచయిత అయిన ప్రొఫెసర్‌ యువల్‌ నోవా హరారీ అమెరికాలోని ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ యూనివర్సిటీలో ఇచ్చారు. ‘ఏఐ బ్యూరోక్రాట్స్, ఏఐ రిలిజియన్, అండ్‌ ఏఐ బాయ్‌ఫ్రెండ్స్‌’ శీర్షికతో సాగిన ఆ ప్రసంగ సంక్షిప్త పాఠం: కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) గురించి తెలుసుకోవలసిన అత్యంత ముఖ్య మైన విషయం ఏమిటంటే, అది ఒక సాధనం (టూల్‌) కాదు. సాధనం అంటే ఎవరైనా ఉపయోగించే వరకు నిరీక్షిస్తుంది. కానీ ఒక ఏజెంట్‌ తనంతట తానే నిర్ణయాలు తీసుకుంటుంది; తనంతట తానే కొత్త విషయాలను సృష్టిస్తుంది; తన సృష్టికర్తలకు తెలియని విషయాలను నేర్చుకుంటుంది; అంతేకాదు, తన సృష్టికర్తలు ఊహించని విధంగా మారిపోతుంది. అణుబాంబు ఎంతటి అపారమైన విధ్వంసక శక్తి కలిగి ఉన్నా అది ఏజెంట్‌ కాదు. ఏ నగరంపై దాడి చేయాలో అది నిర్ణయించదు. హైడ్రోజన్‌ బాంబును కూడా అది కనిపెట్టదు. మీకు స్వయంచాల కంగా కాఫీ తయారుచేసి ఇచ్చే కాఫీ యంత్రం కూడా ఏజెంట్‌ కాదు. అది ముందుగానే నిర్దేశించిన విధానాన్ని మాత్రమే అనుసరిస్తుంది. ఏజెంట్‌ అనేది వీటన్నింటికంటే మౌలికంగా భిన్నమైనది.ఏఐ సమర్థకులు ఒక వాదన చేస్తుంటారు. ఏఐ స్వయంప్రతి పత్తి చదరంగం వంటి పరిమిత కృత్రిమ వాతావరణాలకే పరిమిత మవుతుందనీ, వాస్తవ ప్రపంచానికి అది ముప్పుగా మారదనీ అంటారు. కానీ ఇదే వాదన మనకు తెలిసిన ప్రతి మేధస్సుకూ వర్తిస్తుంది. ఒక మనిషిని ఒంటరిగా అంగారక గ్రహం మీద వదిలేస్తే కొన్ని క్షణాల్లోనే చనిపోతాడు. మానవ మేధస్సు కూడా నాలుగు వందల కోట్ల సంవత్సరాల పరిణామ క్రమంలో ఇతర జీవులు నిర్మించిన ఒక నిర్దిష్ట జీవావరణంలోనే పనిచేస్తుంది.సహజ బ్యూరోక్రసీ బలంవేల సంవత్సరాలుగా మనుషులు భూమిని భాషలేని ప్రపంచం నుంచి భాష, సమాచారం, అధికార యంత్రాంగంతో (బ్యూరో క్రసీ) నిండిన ప్రపంచంగా మార్చారు. చేపలు సముద్రాల్లో జీవించి నట్లే, కోతులు అడవుల్లో జీవించినట్లే, ఏఐలు బ్యూరోక్రసీలో జీవి స్తాయి. మనకు తెలియకుండానే వాటి కోసం ఆ వాతావర ణాన్ని మనమే నిర్మించాము. మనుషులు ప్రపంచాన్ని జయించింది ఒక్కొక్కరిగా ఇతర జంతువులకంటే బలవంతులు లేదా తెలివైన వారు కావడం వల్ల కాదు. భారీ సంఖ్యలో పరస్పరం సహకరించడం నేర్చుకోవడం వల్ల. ఒక మనిషి ఒంటరిగా చింపాంజీతో పోరాడితే ఓడిపోవచ్చు. కానీ పది లక్షల మంది మనుషులు పదిలక్షల చింపాంజీలను సులభంగా ఓడించగలరు. ఎందుకంటే మనుషులు విస్తృత స్థాయిలో సహకరించుకోగలరు. ఈ విçస్తృత స్థాయి మానవ సహకారం సాధ్యమయ్యేది బ్యూరో క్రసీ వల్లే. బ్యాంకులు, న్యాయవ్యవస్థలు, ప్రభుత్వాలు, విశ్వవిద్యా లయాలు – ఇవన్నీ ఒకే పని చేస్తాయి: ఒకరికొకరు వ్యక్తిగతంగా తెలియని వ్యక్తుల మధ్య విశ్వాసాన్ని నిర్మించడం. మానవ నాగరికత సాధించిన దాదాపు ప్రతి విజయానికీ ఆ విశ్వాసమే పునాది. గొడ్డలి నిగానీ, సుత్తినిగానీ పట్టుకోలేని ఒక న్యాయవాది కూడా కేవలం బ్యూరోక్రటిక్‌ వ్యవస్థలో పత్రాలను కదిలించడం ద్వారా అడవులను నరికించగలడు; నగరాలను నిర్మింపజేయగలడు. అడవిలో ఏమాత్రం పనికిరాని ఆ పరిమిత మేధస్సే, మనుషులు ఇప్పటికే నిర్మించిన వ్యవస్థలలో అపారమైన శక్తిని సంపాదిస్తుంది.ఏఐలు మనుషులకన్నా సహజసిద్ధమైన బ్యూరోక్రాట్లు. ఒక దేశంలోని అన్ని చట్టాలను ఏ న్యాయవాదీ గుర్తుంచుకోలేడు. కానీ ఏఐ గుర్తుంచుకోగలదు. ఒక బ్యాంకులో జరిగిన అన్ని లావాదేవీ లను ఏ అకౌంటెంట్‌ గుర్తుంచుకోలేడు. కానీ ఏఐ గుర్తుంచుకో గలదు. రెండు వేల సంవత్సరాల మత గ్రంథాలనూ, ధర్మశాస్త్రాలనూ ఏ పూజారీ పూర్తిగా గుర్తుంచుకోలేడు. ఏఐ మాత్రం వాటన్నింటినీ సులభంగా మెమరీలో ఉంచుకోగలదు. రాబోయే సంవత్సరాల్లో మీకు రుణం ఇవ్వాలా వద్దా అన్నది ఏఐ బ్యాంకర్లు నిర్ణయిస్తారు. మిమ్మల్ని జైలుకు పంపాలా వద్దా అన్నది ఏఐ న్యాయమూర్తులు నిర్ణయిస్తారు. గర్భస్రావానికి అను మతి ఇవ్వాలా వద్దా అన్నది ఏఐ మతపండితులు నిర్ణయిస్తారు. మీ ఇంటిపై బాంబు వేయాలో వద్దో సైనిక ఏఐలు నిర్ణయిస్తాయి.నిశ్శబ్దంగా ఓడిస్తుంది!హాలీవుడ్‌ సినిమాల్లో చూపినట్లుగా ఏఐ మనుషులపై తిరుగు బాటు చేయదు. వీధుల్లో టెర్మినేటర్‌ నడుచుకుంటూ రావడం జర గదు. ప్రపంచాన్ని నడిపిస్తున్న బ్యూరోక్రటిక్‌ వ్యవస్థలను నిశ్శబ్దంగా స్వాధీనం చేసుకుంటూ, ఒక్క తూటా కూడా పేల్చకుండా మానవ ప్రపంచాన్ని లోపలి నుంచే తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంటుంది. మానవ నాగరికతను నడిపించే ఆపరేటింగ్‌ కోడ్‌ – భాష. బ్యాంకులు పదాలతో నిర్మితమయ్యాయి. చట్టాలు పదాలతో రూపొందాయి. పవిత్ర గ్రంథాలు పదాలతోనే ఉన్నాయి. పన్నుల రికార్డులు, ఒప్పందాలు, నిబంధనలు, లెక్కల పుస్తకాలు – అన్నీ పదాలే. వేల సంవత్సరాల పాటు ఈ కోడ్‌ను చదవగలిగింది మనుషులే. అందువల్ల నాగరిక తపై నియంత్రణ కూడా మనుషుల చేతుల్లోనే ఉండేది. ఇప్పుడు అది మారుతోంది. ఏఐ మానవ నాగరికత తాలూకు కోడ్‌ను హ్యాక్‌ చేస్తోంది. చరిత్రలో తొలిసారిగా ఈ భూమిపై భాషను అర్థం చేసుకునే, త్వరలో మనుషులకన్నా మెరుగ్గా అర్థం చేసుకో బోయే ఒక వ్యవస్థ ఆవిర్భవించింది.బ్యూరోక్రసీపై ఏఐ ఆధిపత్యం పెరిగే కొద్దీ, మనుషులు ఇతర మనుషులపై విశ్వాసాన్ని కోల్పోయి అల్గోరిథమ్‌లను మాత్రమే నమ్మే పరిస్థితి రావచ్చు. ఏఐ తెగలు, ఏఐ ఆర్థిక వ్యవస్థలు, ఏఐ ప్రార్థనా మందిరాలు కూడా ఏర్పడవచ్చు. అవి లక్షలాది ఏఐలను పరస్పరం అనుసంధానిస్తాయి. ఆ సంబంధాలను మనుషులు అర్థం చేసుకోలేకపోవచ్చు. మనుషులతో కలిసి ఈ ప్రపంచంలో నివసించే ఆవులకు తమ జీవితాలను ప్రభావితం చేసే ఆర్థిక వ్యవస్థ అర్థం కానట్లే!2026లో జన్మించిన ఒక చిన్నారి తన తల్లి, తండ్రి, తోబుట్టు వులు, స్నేహితుల కంటే ఏఐలతోనే ఎక్కువ సమయం గడిపే అవకాశం ఉంది. ఆ చిన్నారికి తొలి గురువు ఒక ఏఐ కావచ్చు. తొలి ప్రియుడు లేదా ప్రియురాలు కూడా ఒక ఏఐ కావచ్చు. అలాంటి ప్రయోగం మానవ సమాజంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుందో ఎవరికీ తెలియదు.పదాలకు అతీత సత్యంమన ఆలోచనలుగా, మన గురించి మనం చెప్పుకునే కథలుగా మనసులో ఏర్పడే వాచిక నిర్మాణాలే మన వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మిస్తాయి. ఇప్పటి వరకు ఆ పదాలన్నీ మానవ మేధస్సుల నుంచే వచ్చాయి. ఇకపై మన తలల్లో తిరిగే ఆలోచనల్లో ఎక్కువ భాగాన్ని యంత్రాలే ఉత్పత్తి చేస్తాయి. మనం మన ఆలోచనలనే మన వ్యక్తిత్వంగా భావిస్తే, ఆ ఆలోచనలను యంత్రాలే రూపొందిస్తే, మన వ్యక్తిత్వంపై నియంత్రణ కూడా యంత్రాల చేతుల్లోకి వెళ్లినట్టే!ఏఐ మానవాళి ముందు నిలబెడుతున్న అత్యంత గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సవాలు ఇదే: పదాలకు అతీతమైన సత్యాన్ని మనుషులు కనుగొనగలరా? ఇప్పటి వరకు చాలామంది మనుషులు అలాంటి ప్రయత్నమే చేయలేదు. మన మనసులో తలెత్తే పదరూప ఆలో చనలనే మన నిజస్వరూపంగా భావిస్తూ జీవితాన్ని గడిపాం. ఇప్పుడు ఏఐ ఆ పదాలపై మనకన్నా మెరుగైన ఆధిపత్యం సాధించ బోతోంది. అందువల్ల, మన స్వేచ్ఛా మనుగడలే పణంగా మారే ఈ కాలంలో, పదాలకు అతీతంగా మనం ఎవరో తెలుసుకోవడం మానవాళికి అత్యవసరం కావొచ్చు.

వరి సాగు ప్రపంచవ్యాప్తంగా హరిత గృహ వాయువుల (గ్రీన్‌ హౌస్‌ గ్యాసెస్‌) ఉద్గారాలకు ముఖ్యమైన వ్యవసాయ కార్యకలాపాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ నివేదిక ప్రకారం, దశాబ్ద కాలంలో కార్బన్‌ డయాక్సైడ్‌ 11.4 శాతం పెరిగింది. వాతావరణ మార్పులకు కారణమవుతున్న కార్బన్‌ ఉద్గారా లలో 30 శాతం వ్యవసాయం ద్వారా విడుదలవుతున్నాయి. కొద్దిపాటి మార్పులు చేస్తే వ్యవసాయ రంగం నుండి వెలువడే ఉద్గారాలను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.కర్బన ఉద్గారాలు, ముఖ్యంగా మీథేన్‌ వెలువడే పంటపొలాల్లో అనేక పర్యావరణహిత సాగు పద్ధతులను అనుసరించడం ద్వారా అతి తక్కువ స్థాయికి తగ్గించడం మాత్రమే కాకుండా అంతకన్నా ఎక్కువ కర్బనాన్ని వాతావరణంనుంచి సంగ్రహించి భూమిలో స్థిరీకరించే దిశగా యాజమాన్య పద్ధతులుపాటించవచ్చు.నీటినిల్వ వరి సాగుతో పోలిస్తే అడపా దడపా నీటి పారుదల ద్వారా సాగు చేసే వరి కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గిస్తుంది. ఇంకా వరుసల మధ్యలో మురుగునీటిని తీసివేయడం వలన దిగుబడిలో వ్యత్యాసం లేకుండా 50 శాతం వరకు ఉద్గారాలను తగ్గించుకోవచ్చు. దీని వలన కార్బన్‌ క్రెడిట్‌లు ఎకరాకు 1–2 చొప్పున పొంద వచ్చు. నేరుగా దమ్ములో వరి విత్తడం ద్వారా, వరి నాటు పద్ధతితో పోల్చుకుంటే 16–54% మీథేన్‌ వాయువు విడుదల తగ్గుతుంది. దమ్ము చేసి వరి నాటే పద్ధతి నుంచి నేరుగా వరి విత్తే పద్ధతిని అవలంబించి, కలుపు రసాయనాల ద్వారా కలుపు నివారించి, నీటి యాజమాన్యం చేపట్టి, యాంత్రీకరణ ద్వారా కొంత మేర మీథేన్, నైట్రస్‌ ఆక్సైడ్‌ ఉద్గారాలను తగ్గించుకోవచ్చు. వరిలో అధిక మోతాదులో నత్రజని వాడటం వలన మిథనోజెనిక్‌ బ్యాక్టీరియా చర్యను తగ్గించి 30–50 శాతం మిథేన్‌ ఉద్గారాలు తగ్గించవచ్చు. వేపచెక్క, వేపనూనె, వేప పూసిన యూరియా వాడటం వల్ల కర్బన ఉద్గారాల విడుదలను తగ్గించుకోవచ్చు. సమగ్ర పోషక యాజమాన్య పద్ధతుల ద్వారా నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం ఎరువులతో పాటుగా పశువుల ఎరువు వర్మీ కంపోస్ట్, కోళ్ల ఎరువును జాగ్రత్తగా ఉపయోగించాలి. ఎందుకంటే సేంద్రియ ఎరువులు రసాయన ఎరువులు కంటే ఎక్కువ మిథేన్, నైట్రస్‌ ఆక్సైడ్, బొగ్గు పులుసు వాయువు లాంటి ఉద్గారాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. వరి గడ్డి కాల్చడం వల్ల కాలుష్యం, కర్బన ఉద్గారాలు విడుదలై జీవ వైవిధ్యం దెబ్బతింటుంది. వరిగడ్డిని కంపోస్ట్‌ చేసి కానీ లేదా భూమిలో కలియ దున్నటం వలన నేలలో సేంద్రియ కర్బనం పెరుగుతుంది. ఖరీఫ్‌లో వరి కోసిన తర్వాత వరి గడ్డి మల్చింగ్‌ చేయడం వలన నైట్రస్‌ ఆక్సైడ్‌ 10% తగ్గింది కానీ మీథేన్‌ 8% పెరిగినది. దీని వలన నేలలో సేంద్రియ కర్బనం పెరుగుతున్నందువలన ఈ పద్ధతిని ప్రోత్సహించాలి. సహజ వ్యవసాయం, సమీకృత సేంద్రియ వ్యవసాయ పద్ధతులను పాటించాలి. ఈ సమీకృత వ్యవసాయ విధానంలో వరినాట్లు వేసిన తరువాత, వరి పంట చుట్టూ కందకంలా చేసుకొని అందులో చేపల పెంపకం, అలాగే కందకం గట్టుపై కూరగాయలు, ఆకు కూరలు, పండ్ల మొక్కలు, పూలు మొక్కలు, ఇతర ధాన్యపు పంటలు సాగుచేయాలి. ఈ పంటలతో పాటుగా పాడి, కోళ్ళ పెంపకం చేపట్టినట్లైతే కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గించుకోవచ్చు.కర్బన క్రెడిట్‌–కర్బన మార్కెట్లు కర్బన క్రెడిట్‌ అనేది వాతావరణంలోకి విడుద లయ్యే హరిత గృహ వాయువుల ఉద్గారాలను తగ్గించడం లేదా తొలగించడం ద్వారా సంపాదించే వ్యాపారయోగ్యమైన ధ్రువీకృత యూనిట్‌. సాధారణంగా ఒక కర్బన క్రెడిట్‌ = ఒక మెట్రిక్‌ టన్ను (1000 కిలోగ్రాములు) కార్బన్‌ డై ఆక్సైడ్‌ లేదా దానికి సమానమైన ఇతర హరిత గృహ వాయువుల ఉద్గారాల తగ్గింపును సూచిస్తుంది.పరిశ్రమలు, సంస్థలు లేదా వ్యక్తులు తమ ఉద్గారాలను పూర్తిగా తగ్గించలేని పరిస్థితిలో, ఇతరులు సాధించిన ఉద్గారాల తగ్గింపుకు సంబంధించిన కర్బన క్రెడిట్లను కొనుగోలు చేసి తమ ఉద్గారాలను సమ తుల్యం చేసుకోవచ్చు.వరి సాగులో నీటి నిర్వహణ, ఎరువుల సమర్థ వినియోగం, మీథేన్‌ ఉద్గారాల తగ్గింపు వంటి పద్ధతుల ద్వారా వాతావరణంలోకి విడుదలయ్యే హరిత గృహ వాయువులను తగ్గిస్తే, ఆ తగ్గింపును కొలిచి ధ్రువీకరించిన తర్వాత రైతులకు లేదా రైతు సమూహాలకు కార్బన్‌ క్రెడిట్లు జారీ చేస్తారు. దీనివల్ల అదనపు ఆదాయం, నీటి వినియోగంలో గణనీయమైన ఆదా, సాగు ఖర్చుల తగ్గింపు, నేల ఆరోగ్యం మెరుగుదల, వాతావరణ మార్పులకు అనుకూలమైన వ్యవసాయం, అంతర్జాతీయ కార్బన్‌ మార్కెట్లలో భాగస్వామ్యం రైతులకు చేకూరతాయి. – డా‘‘ బి. సహదేవ రెడ్డి, డా‘‘ కె. తేజస్వరరావు ,ఆచార్య ఎన్జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వ విద్యాలయ శాస్త్రవేత్తలు

ఒక ప్రజాస్వామ్యం ఎదుర్కొనే అసలైన పరీక్ష పోలింగ్‌ రోజున ప్రారంభం కాదు, అది ఓటర్ల జాబితా రూపకల్పనతోనే మొద లవుతుంది. ఈ జాబితాయే ప్రజాస్వామ్యానికి మొదటి అలారం (గడియారం). పోలింగ్‌ రోజును గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ‘ఓట్ల పండుగ’గా చూస్తారు. పెద్ద ఎత్తున పౌరులు తమ ఓటు హక్కును ఉపయోగించుకోవడా నికి బారులు తీరుతారు. అయితే అటువంటి పౌరుల ఓటుపై ఇప్పుడు నీలి నీడలు ‘సర్‌’ (ఎస్‌ఐఆర్‌) రూపంలో ముసురుకోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. సర్‌ పేరుతో లక్షలాది మంది పౌరుల ఓటు హక్కును వివిధ సాకులతో తీసివేయడం రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన హక్కును కాల రాయడమే. ఈ ప్రమాదం నుంచి పౌరులు బయటపడాలంటే ఓటు హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించాలి. భారతదేశంలో నివసిస్తున్న ప్రతి వయోజన భారతీయుడికి ఓటు వేసే సహజ సిద్ధమైన హక్కు ఉంది. తరతరాలుగా ఇక్కడే నివసిస్తూ, ఓటు వేస్తున్న కుటుంబానికి చెందిన వ్యక్తిని అతను అనర్హుడని పూర్తి ఆధారాలతో నిరూ పించేంతవరకూ, ఈ దేశ పౌరుడిగానే పరిగణించాలి. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 326 ఓటింగ్‌కు రాజ్యాంగపరమైన పునాదిని అందించినప్పటికీ, 1950, 1951 నాటి ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టాలు ఎన్నికల నిర్వహణకు అవసరమైన చట్టబద్ధమైన యంత్రాంగాన్ని సృష్టించాయి. అయితే, దీనికి అసలైన తాత్విక పునాది ఆర్టికల్‌ 19(1)(ఎ)లోని ‘భావప్రకటన స్వేచ్ఛ’లోనే ఉంది. బ్యాలెట్‌ ద్వారా రాజకీయ ఎంపికను వ్యక్తపరచడం కూడా భావప్రకటన స్వేచ్ఛలో అంతర్భాగమే. చారిత్రకంగా చూస్తే, 1947 ఏప్రిల్‌ 21–22 తేదీలలో జరిగిన రాజ్యాంగ నిర్మాణ పరిషత్‌ చర్చల్లో డా‘‘ బి.ఆర్‌. అంబేడ్కర్, బాబు జగ్జీవన్‌ రామ్‌ ఓటు హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా ప్రకటించాలని గట్టిగా వాదించారు. అయితే సర్దార్‌ వల్లభ్‌భాయ్‌ పటేల్, సి. రాజ గోపాలాచారి వంటివారు దీన్ని వ్యతిరేకించారు. అటువంటి నిబంధన విధిస్తే సంస్థానాలు ఇండియన్‌ యూనియన్‌ లో చేరడానికి వెన కాడుతాయని, రాజ్యాంగంలో సార్వజనీన వయోజన ఓటు హక్కు (యూనివర్సల్‌ అడల్ట్‌ ఫ్రాంచైజ్‌)ను చేర్చితే సరిపోతుందని వారు వాదించారు. ‘సార్వజనీన వయోజన ఓటు హక్కు అనేది దానికదే ఒక అంతర్గత ప్రాథమిక హక్కు అంటూ సర్దార్‌ పటేల్‌ స్వయంగా ప్రకటించారు. ఆర్టికల్‌ 326 వెనుక ఉన్న చారిత్రక నేపథ్యం ఇదే’ అని ఇటీవల సీనియర్‌ రాజకీయ నాయకుడు జైరామ్‌ రమేశ్‌ చెప్పారు. ఈ చర్చకు మార్చి 2023 నాటి ‘అనూప్‌ బరన్వాల్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా’ కేసులో సుప్రీం కోర్టు జడ్జి జస్టిస్‌ అజయ్‌ రస్తోగి రాసిన అసమ్మతి (డిస్సెంటింగ్‌) తీర్పుతో మళ్లీ జీవం వచ్చింది. ఓటు హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా న్యాయమూర్తి స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. ప్రధానమంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడు, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తులతో కూడిన ఉన్నత స్థాయి కమిటీ ద్వారానే ఎన్నికల కమిషనర్లను నియమించాలని సుప్రీంకోర్టు ఈ కేసులో ఆదేశించింది. అయితే ప్రభుత్వం ‘చీఫ్‌ ఎలక్షన్‌ కమిషనర్‌ ఇతర ఎలక్షన్‌ కమిషనర్ల చట్టం– 2023’లో ఈ నియామక ప్యానెల్‌ నుండి భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి పేరు తొలగించి, ఆయన స్థానంలో ప్రధానమంత్రి సూచించిన కేబినెట్‌ మంత్రిని నియమించేలా నిబంధన చేర్చింది. దీంతో ప్రతిపక్ష నాయకుడు ప్యానెల్‌లో ఒంటరిగా, శాశ్వత మైనారిటీగా సభ్యునిగా మిగిలిపోయారు. అభ్యర్థుల నేర చరిత్ర, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, నిధుల వనరులను తెలుసుకునే హక్కును అత్యున్నత న్యాయస్థానం గుర్తించిందనీ, బాలెట్‌ రహస్యాన్ని రక్షించిందనీ, ‘నోటా’ను తీసుకొచ్చిందనీ జైరామ్‌ ప్రస్తావించారు. అయినప్పటికీ, ఓటు వేసే ప్రక్రియను మాత్రం కేవలం ఒక మామూలు ‘చట్టబద్ధమైన హక్కు’గానే చూస్తున్నారు. ‘దానిపై ఆధారపడిన మిగతా అన్ని అనుబంధ హక్కులను ప్రాథమిక హక్కులుగా పరిగణిస్తున్నారు కానీ, వీటన్నింటికీ మూలమైన ప్రధాన ఓటు హక్కును మాత్రం కాదు’ అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. ఓటు హక్కును స్పష్టమైన ప్రాథమిక హక్కుగా మార్చడం వల్ల, వివిధ రాష్ట్రాల్లో భారీ సంఖ్యలో జరిగినట్లుగా చెబుతున్న ఓటర్ల ఏక పక్ష తొలగింపు నుండి రక్షణ లభిస్తుంది. ఇది ఎన్నికల కమిషన్‌ రోజు వారీ పనితీరుపై సుప్రీంకోర్టు నిఘాను పెంచుతుంది. అధికారంలో ఉన్న రాజకీయ కార్యనిర్వాహక వర్గం ఆదేశాల మేరకు ఎన్నికల కమి షన్‌ పనిచేస్తోందనే విమర్శలు వస్తున్న తరుణంలో, ఓటు హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా మార్చడం ద్వారానే దానికి అత్యున్నత స్థాయి న్యాయ సమీక్ష, రాజ్యాంగ రక్షణ లభిస్తాయి.ప్రొ‘‘ మాడభూషి శ్రీధర్‌వ్యాసకర్త కేంద్ర సమాచార సంఘం మాజీ కమిషనర్‌

కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల బడ్జెట్‌ చర్చలలో ద్రవ్యలోటు, మూలధన వ్యయం, రాబడి, సబ్సిడీలు, రుణానికి సంబంధించిన అంశాలకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది. కానీ అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో జియో స్పేషియల్‌ డేటా అందుబాటులో ఉండి, అన్ని ప్రాంతాలకు అవసరమైన నిధులు శాస్త్రీయంగా నిర్ణయించబడుతుండగా, ఈ స్థితి భారత్‌లో పూర్తి స్థాయిలో కన్పించడం లేదు. సుస్థిరాభివృద్ధికి తోడ్పడే బడ్జెట్‌ను రూపొందించాలంటే ‘స్పేషియల్‌ బడ్జెటింగ్‌’ను పూర్తి స్థాయిలో అమలు చేయాలి. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో సహజ వనరుల, మౌలిక సౌకర్యాల లభ్యత, భూవినియోగ మార్పులు, పర్యావరణం, వాతావరణ మార్పులను విశ్లేషించి నిధులు కేటాయించే ‘స్పేషియల్‌ ప్రణాళిక ఆధారిత బడ్జెట్‌’ రూపకల్పన అత్యవసరం. ఎందుకు అవసరం?దేశంలోని కొన్ని రాష్ట్రాలు జియోగ్రాఫిక్‌ ఇన్ఫర్మేషన్‌ సిస్టమ్‌ ఆధారిత బడ్జెట్‌ రూపకల్పనను పూర్తి స్థాయిలో అమలు చేయక పోయినా– గ్రామీణాభివృద్ధి, భూరికార్డులు, డిజాస్టర్‌ మేనేజ్‌మెంట్, మౌలిక సౌకర్యాలు, రవాణా, ప్రజారోగ్యం, పర్యావరణం, నీటి వన రుల యాజమాన్యంలో ఈ సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తున్నాయి. స్పేషియల్‌ విశ్లేషణతో కూడిన బడ్జెట్‌ను రూపొందించినట్లయితే భౌగోళికంగా నిర్లక్ష్య పరచబడిన ప్రాంతాలకు అదనపు పెట్టుబడులు సమకూరి ప్రాంతీయ సమతౌల్య అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. కానీ ప్రభుత్వాలు రాజకీయంగా ప్రభావశీల నియోజకవర్గాలు, ఇప్పటికే మౌలిక సౌకర్యాలు లభ్యమయ్యే ప్రాంతాలకు అధిక నిధులు కేటాయించే పరిస్థితి ఉన్నందువలన సామాజిక, ఆర్థిక లక్ష్యాల సాధనలో భారత్‌ వెనుకబడి ఉంది. బిగ్‌ డేటా అనలటిక్స్, జి.పి.ఎస్, మెషిన్‌ లెర్నింగ్, డ్రోన్‌ సర్వీస్, రిమోట్‌ సెన్సింగ్,ఇంటర్నెట్‌ ఆఫ్‌ థింగ్స్, క్లౌడ్‌ ఆధారిత జియోస్పేషియల్‌ ప్లాట్‌ఫామ్స్‌ లాంటి సాంకేతికతను అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో వినియోగిస్తుండటం వల్ల ఆధారాలతో కూడిన విధాన నిర్ణయాలను ఒడ్జెట్‌ రూప కల్పనలో తీసుకోగలుగుతున్నాయి. బడ్జెట్‌ వ్యయ నాణ్యత, సమర్థ తను పెంచే కీలక సంస్కరణగా స్పేషియల్‌ బడ్జెటింగ్‌ రూపొందింది. జనాభా లెక్కల గణాంకాలు, సామాజిక–ఆర్థిక సూచికలు, ఉపాధి గణాంకాలు, బహుమితీయ పేదరిక సూచీలను అనుసంధా నించడం ద్వారా పేదరిక తీవ్రత అధికంగా ఉన్న రాష్ట్రాలు వివిధ ప్రాంతాలకు నిధులను సమర్థవంతంగా కేటాయించగలవు. వెనుక బడిన ప్రాంతాలకు అదనపు మద్దతునిచ్చే విషయంలో స్పేషియల్‌ విశ్లేషణ ప్రభుత్వాలకు ఉపకరిస్తుంది. పునరుత్పాదక శక్తి ప్రణాళిక ఆధారంగా శక్తి రంగానికి, మురికి వాడల గుర్తింపు ద్వారా హౌసింగ్‌ రంగానికి, పాఠశాలల అందు బాటు, మౌలిక వసతుల తేడాను బట్టి విద్యా రంగానికి, వివిధ జబ్బుల మ్యాపింగ్, ఆసుపత్రులు ఉన్న ప్రదేశాలను బట్టి ఆరోగ్య రంగానికి నిధుల కేటాయింపునకు ‘స్పేషియల్‌ విశ్లేషణ’ ఉపకరిస్తుంది. భూరికార్డుల యాజమాన్యం, వ్యవసాయం, పట్టణ ప్రణాళిక, నీటి వనరుల యాజమాన్యం, వరదల మ్యాపింగ్‌లో జియోగ్రాఫిక్‌ ఇన్ఫర్మేషన్‌ సిస్టమ్స్‌ను తెలంగాణ ఉపయోగిస్తుండగా; పట్టణాభివృద్ధి, సహజ వనరుల పర్యవేక్షణలో కర్ణాటక; మౌలిక సౌకర్యాలు, గవర్నెన్స్‌లో మహారాష్ట్ర; మౌలిక వసతులు, అభివృద్ధి ప్రణాళిక విష యంలో ఉత్తరప్రదేశ్‌ ఈ సాంకేతికతను వినియోగిస్తున్నాయి. తక్కువగా ఉండటానికి కారకాలుఅనేక రాష్ట్రాల్లో జి.ఐ.ఎస్‌. ఆధారిత బడ్జెట్‌ వ్యవస్థ పూర్తి స్థాయిలో అమలులో లేదు. కొన్ని శాఖలు తమ డేటాను ఇతర శాఖలతో పంచుకోక పోవడం వలన సమగ్ర డేటా సమన్వయం క్లిష్టంగా మారింది. కొన్ని రాష్ట్రాలలో డిజిటల్‌ భూరికార్డులు అందు బాటులో ఉండగా, కొన్నింట ఇప్పటికీ పాత రికార్డులే వినియోగంలో ఉన్నాయి. రాజస్థాన్, ఛత్తీస్‌గఢ్, కేరళ, అస్సాం, తమిళనాడు, బిహార్, ఉత్తరప్రదేశ్‌ లాంటి చోట్ల భూరికార్డుల డిజిటలైజేషన్‌ పాక్షికంగా ఉండి, ఇంకా పూర్తిస్థాయిలో ఆన్‌లైన్‌ రిజిస్ట్రేషన్‌ సాధ్యం కావడం లేదు. ప్రణాళిక, ఆర్థిక శాఖల మధ్య సరైన సహకారం లేక పోవడం కూడా జి.ఐ.ఎస్‌.ను పూర్తి స్థాయిలో వినియోగించుకోకపోవడానికి కారణం. ఆధునిక సాంకేతిక సాధనాలైన కృత్రిమ మేధ, రిమోట్‌ సెన్సింగ్, మెషిన్‌ లెర్నింగ్, శాటిలైట్‌ ఎనర్జీ, జీపీఎస్, డ్రోన్‌ సర్వేలు, బిగ్‌ డేటా అనలిటిక్స్‌ వినియోగంలో సమస్యల నెదుర్కో వడం వలన స్పేషియల్‌ విశ్లేషణ ఆధారిత బడ్జెట్‌ రూపకల్పన సాధ్యం కావడం లేదు. కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు మాత్రమే నూతన సాంకేతికతకు సంబంధించిన సమన్వయం చేసిన కోర్సులను అందించడం, నైపు ణ్యత కల్గిన శ్రామిక శక్తి తక్కువగా ఉండటం అకడమిక్‌ ప్రాజెక్టులను రూపొందించడానికే ఈ సాంకేతికత పరిమితమై స్థానిక గవర్నెన్స్‌ సమస్యల నివారణపై దృష్టి కేంద్రీకరించడం లాంటి అంశాలు స్పేషియల్‌ బడ్జెటింగ్‌ అమలుకు అవరోధంగా నిలిచాయి. ద రోడ్‌ అహెడ్‌దేశంలోని సుమారు 806 జిల్లాలలో 112 జిల్లాలను ఆకాంక్ష జిల్లాలుగా, 329 జిల్లాలలోని 513 బ్లాక్‌లను ఆకాంక్ష బ్లాక్‌లుగా గుర్తించడం జరిగింది. ఆర్థిక సమ్మిళితం, పౌష్టికాహారం, ఆరోగ్యం, వ్యవసాయం, మౌలిక సౌకర్యాల లభ్యతలు, పేదరికం ఆధారంగా వెనుకబడిన జిల్లాలను గుర్తించడం జరిగింది. బిహార్, జార్ఖండ్, మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని కొన్ని జిల్లాలలో బ్యాంకింగ్‌ సౌకర్యాల అందుబాటు తక్కువగా ఉండటం, నీటి పారుదల, డిజిటల్‌ కనెక్టివిటీ లాంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. దేశంలోని వివిధ జిల్లాలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను గుర్తించి వాటి నివారణకు బడ్జెట్‌లో ప్రాధాన్యతనిచ్చే క్రమంలో స్పేషియల్‌ విశ్లేషణ అవసరం.సామాజిక, ఆర్థిక పర్యావరణ గణాంకాలతో భౌగోళిక సమా చారాన్ని అనుసంధానపరచడం ద్వారా ప్రభుత్వాలు వనరుల పంపిణీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించగలవు. స్పేషియల్‌ బడ్జెటింగ్‌ను పూర్తిగా అమలు చేయగలిగినపుడు అన్ని డిపార్ట్‌మెంట్స్‌లో ఒకే విధ మైన జియోస్పేషియల్‌ డేటాప్లాట్‌ఫామ్‌ సాధ్యమై అధిక నాణ్యతతో కూడిన స్పేషియల్‌ డేటాసెట్‌ లభ్యమవుతుంది. తద్వారా కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక ప్రభుత్వాల మధ్య పటిష్టమైన సహకారం పెరుగుతుంది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో మాదిరి ఆధునిక సాంకేతికత వినియోగంలో భాగంగా కార్యక్రమాలను సమన్వయపరచినట్లయితే సమీప భవిష్యత్తులో స్పేషియల్‌ ఆధారిత బడ్జెట్‌ రూపకల్పన సాధ్యమై సుస్థిరాభివృద్ధికి మార్గం సుగమం అవుతుంది.డా‘‘ తమ్మా కోటిరెడ్డివ్యాసకర్త ఆర్థిక రంగ నిపుణులు

అంతర్గత భద్రతా సమస్యలు, ఘర్షణలు, నిరసనలు, హింస, టెర్రరిస్టు ఘటనలతో పాకిస్తాన్‌ ఉక్కిరిబిక్కిరి అవు తున్నది. బలూచిస్తాన్, పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్, గిల్గిత్‌ బాల్టిస్తాన్, ఖైబర్‌– పఖ్తూన్‌ఖ్వా ప్రాంతాలలో పెద్ద ఎత్తున ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా నిరసనలు, హింస చెలరేగాయి. ఈ అంతర్గత భద్రతా సమస్యలకు తోడు సింధు జలాలను భారత్‌ ఆపివేస్తుందనే భయం, దిగజారి పోతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఇరాన్‌–అమెరికా యుద్ధంలో దౌత్యం విఫలమవ్వటంతో పాక్‌ పరిస్థితి కుడితిలో పడ్డ ఎలుక చందాన తయారైంది. అంత్యంత కీలకమైన సీపెక్‌ (సీపీఈసీ; చైనా–పాకి స్తాన్‌ ఎకనమిక్‌ కారిడార్‌) పథకం అమలవుతున్న బలూచిస్తాన్, ఖైబర్‌–పఖ్తూన్‌ఖ్వా, పీఓకే, గిల్గిత్‌ ప్రాంతాలలో పౌరులు పాక్, చైనాలకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించటాన్ని భారత్‌ నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నది. ఈ పరిణామాలు సీపెక్‌ భవిష్యత్తుపైన, చైనా పాత్రపైన, కశ్మీర్‌ వివాదంపైన ఒక కొత్త అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించవచ్చు. ఆజాద్‌ కశ్మీర్‌లో ఆజాద్‌ ఎంత?పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్, గిల్గిత్‌ బాల్టిస్తాన్‌లలో పాక్‌ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా గత రెండు నెలలుగా జరుగుతున్న నిరసనలు తార స్థాయికి చేరుకున్నాయి. జాయింట్‌ అవామీ యాక్షన్‌ కమిటీ (జేఏఏసీ) ఆధ్వర్యంలో రావల్‌కోట్, మీర్‌పూర్, బాగ్‌లతో సహా పలు పట్టణాలలో 38 ప్రధాన డిమాండ్లతో భారీగా నిరసన ప్రదర్శ నలు జరుగుతున్నాయి. జూలై 15న రావల్‌కోట్‌లో సైన్యం కాల్పు లలో కనీసం పదిమంది పౌరులు చనిపోయినట్లు వార్తలొచ్చాయి. ముజఫరాబాద్‌కు తలపెట్టిన లాంగ్‌మార్చ్‌ను జూలై 21కి వాయిదా వేసినా, నిరసనలు ఆగలేదు. ఆక్రమిత కశ్మీర్‌ అసెంబ్లీలో శరణార్థులకు రిజర్వ్‌ చేసిన 12 సీట్ల తొలగింపు, కరెంటు ఛార్జీలు, గోధుమ పిండి ధరలతో ప్రారంభమైన నిరసనలు క్రమంగా పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌ ప్రాంతపు స్వయంప్రతిపత్తిపై వేలెత్తి చూపుతున్నాయి. పాక్‌ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతాన్ని ఆజాద్‌ (స్వాతంత్ర) కశ్మీర్‌గా పేర్కొంటుంది. ఆక్రమిత కశ్మీర్‌ ప్రజలు భారత అధీనంలోని కశ్మీర్‌ ప్రాంత ప్రజలతో పోలిస్తే తమ ఆర్థిక స్థితిగతులు, రాజకీయ స్వాతంత్య్రం ఎంత దీనంగా ఉన్నాయో అర్థం చేసుకుంటున్నారు. రావల్‌కోట్‌లో జాక్‌ (జేఏఏసీ) నాయకుడు సర్దార్‌ అమన్‌ఖాన్‌ ప్రదర్శనకారులనుద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ, ఆజాద్‌ కశ్మీర్‌ను ఆక్రమిత ప్రాంతంగా పేర్కొని పాకిస్తాన్‌ను ఈ ప్రాంతం నుండి వైదొలగాలని డిమాండ్‌ చేయటం కొసమెరుపు. అఫ్గానిస్తాన్‌తో అంతంతే!పాకిస్తాన్‌లో వైశాల్యం పరంగా 40 శాతం వాటా కల్గిన బలూచిస్తాన్‌ అతిపెద్ద రాష్ట్రం. ఇరాన్, అఫ్గానిస్తాన్, అరేబియా సముద్రంతో సరిహద్దులు కలిగిన ఈ ప్రాంతం వ్యూహాత్మకంగా కీలకం. రాగి, సహజ వాయువు, బంగారం వంటి కీలకమైన వనరులు బలూచిస్తా న్‌లో సమృద్ధిగా లభిస్తున్నాయి. బలూచి జాతికి చెందిన ప్రజలు పాక్‌లోని బలూచిస్తాన్, ఇరాన్‌లోని సిస్తాన్‌ బలూచిస్తాన్, అఫ్గానిస్తాన్‌లలో నివసిస్తున్నారు. శతాబ్దాలుగా తమ ఉనికిని, స్వాతంత్య్రాన్ని కాపాడుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. 1947లో పాకిస్తాన్‌ ఏర్పడినప్పుడు బలూచిస్తాన్‌ కలాత్‌ సంస్థా నంగా ఉండేది. 1948లో పాక్‌లో బలూచిస్తాన్‌ విలీనం వివాదా స్పద పరిస్థితులలో జరిగింది. కలాత్‌ రాజును ఒత్తిడి చేసి విలీన పత్రంపై సంతకం పెట్టించారు. పాక్‌ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా 1958–59, 1963–69, 1973–77 మధ్యకాలంలో బలూచిస్తాన్‌లో పెద్ద ఎత్తున తిరుగుబాట్లు జరిగాయి. 2004 నుండి మళ్లీ బలూచిస్తా న్‌లో తిరుగుబాటు తీవ్రమైంది. అభివృద్ధి ఫలాలు స్థానికులకు అందకపోవటం, స్థానిక ప్రజలపై సైన్యం దమనకాండ, రాజకీయ స్వయంప్రతిపత్తి లేకపోవడం స్థానిక ప్రజల వ్యతిరేకతకు కారణం. ముఖ్యంగా బలూచి లిబరేషన్‌ ఆర్మీ(బీఎల్‌ఏ) ఇటీవల పాక్‌ సైన్యం, భద్రతా బలగాలపై కచ్చితత్వంతో ఒకేసారి పెక్కు పట్టణా లలో విరుచుకుపడింది. జాఫర్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ రైలును ఏకంగా హైజాక్‌ చేశారు. గత వారంలో బీఎల్‌ఏ దాడులలో 42 మంది పాక్‌ సైనిక సిబ్బంది చనిపోవడం పరిస్థితి తీవ్రతను తెలియజేస్తున్నది. పాక్‌ సైన్యపు ‘ఆపరేషన్‌ షాబాన్‌’ సత్ఫలితాలను ఇస్తున్నట్టు లేదు.పాక్‌–అఫ్గానిస్తాన్‌ సరిహద్దులలోని ఖైబర్‌–ఫఖ్తూన్‌ఖ్వాప్రాంతంలోని తెహ్రీక్‌ తాలిబాన్‌ పాకిస్తాన్‌ (టీటీపీ) ఉగ్రవాదులు ఏకంగా పాక్‌ సైనిక చెక్‌పోస్టులుపై దాడులు చేస్తున్నారు. వీరికి అఫ్గానిస్తాన్‌లోని తాలిబన్‌ ప్రభుత్వం దన్నుగా నిలుస్తున్నదని పాక్‌ ఆరోపణ. దీనికి ప్రతిగా పాక్‌ సైన్యం అఫ్గానిస్తాన్‌పైన ఏకంగా వైమానిక దాడులను చేపట్టింది. అఫ్గాన్‌ తాలిబన్‌ ప్రభుత్వం ప్రతిచర్యగా పాక్‌పై డ్రోన్లతో దాడి చేసింది. పశ్తూన్‌ (పఠాన్‌) తెగకు చెందిన ప్రజలు నివసిస్తున్న ఈ ప్రాంత ప్రజలు సరిహద్దుకు ఆవల అఫ్గాన్‌లోని పశ్తూన్‌ ప్రాంతాలతో కలిపి గ్రేటర్‌ పశ్తూనిస్తాన్‌ ఏర్పాటు చేయాలని డిమాండ్‌ చేస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలో పాక్‌– అఫ్గాన్‌లకు సరిహద్దుగా ఉన్న హిందూకుష్‌ పర్వతాలలోని డ్యూరాండ్‌ లైన్‌ను అఫ్గాన్‌ మొదటినుండీ అంగీకరించలేదు.తెలిసివచ్చిన తరుణం62 బిలియన్‌ డాలర్ల వ్యయంతో పాక్‌లో చైనా అమలు చేస్తున్న సీపెక్‌ పథకం కింద పాక్‌లోని ప్రస్తుత సంక్షుభిత ప్రాంతాలలో కీలకమైన రహదార్లు, విద్యుచ్ఛక్తి కేంద్రాలు, రేవు పట్టణాలు, పారి శ్రామిక కేంద్రాలు, ఆప్టికల్‌ ఫైబర్‌ కేబుళ్ల నిర్మాణం జరుగుతున్నది. సీపెక్‌ ద్వారా పాక్‌ గుండా అరేబియా సముద్రంలోనికి ప్రవేశించటం చైనా వ్యూహం. గిల్గిత్‌ బాల్టిస్తాన్‌ పాక్‌ను చైనాతో కలుపుతుంది. పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో ఈ పథకంలో భాగంగా జీలం, నీలం నదులపై కోహ్లా, కరాత్, ఆజాద్‌ పఠాన్‌లలో భారీ జలవిద్యుచ్ఛక్తి కేంద్రాలను చైనా నిర్మిస్తున్నది. కశ్మీర్‌లో భాగమైన ఈ ప్రాంతాలలో సీపెక్‌ పథ కాన్ని భారత్‌ వ్యతిరేకించింది. సీపెక్‌ రహదారికి గిల్గిత్‌ బాల్టిస్తాన్‌ ప్రవేశ ద్వారమైతే, బలూచిస్తాన్‌లోని గ్వాదర్‌ రేవు పట్టణం నిష్క్రమణ స్థానం (ఎగ్జిట్‌ పాయింట్‌). గ్వాదర్‌లో భారీ డీప్‌ వాటర్‌ పోర్టు, అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం చైనా నిర్మిస్తున్నది. బలూచిస్తాన్‌లో సంక్షోభం సీపెక్‌ పథకానికి ప్రతికూలం. ఇది భారత్‌కు కలిసివచ్చే అంశం. పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో సంక్షోభం భారత అధీనంలోని కశ్మీర్‌లో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన, అణచి వేత జరుగుతున్నదనే పాక్‌ వాదనలో డొల్లతనాన్ని బయటపెడు తున్నది. పాక్‌ అధీనంలోని కశ్మీర్‌లో ఆదర్శప్రాయమైన పాలన జరు గుతున్నదనే ప్రచారానికి ఈ నిరసనలు చెక్‌ పెడుతున్నాయి. అమె రికా, ఐరోపాలలోని పాశ్చాత్య మీడియా సంస్థలు ఇప్పటివరకు కశ్మీర్‌పై కొనసాగిస్తున్న దుష్ప్రచారాన్ని తిప్పికొట్టడానికి భారత్‌కు ఇది సువర్ణావకాశం. బలూచిస్తాన్, పీఓకే, ఖైబర్‌ పఖ్తూన్‌ఖ్వాలలో సంక్షోభానికి భారత్‌ కారణమని పాక్‌ ఆరోపిస్తున్నది. ఈ పరిణా మాల నేపథ్యంలో భారత్‌ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. అంతర్గతంగా సమస్యలను ఎదుర్కొన్నప్పుడల్లా పాక్‌ భారత్‌లో ఏదో ఒక ఉగ్ర చర్యకు పాల్పడి దృష్టిని మరల్చి ప్రజలను తమ వైపునకు తిప్పు కోవటానికి ప్రయత్నిస్తుంటుంది.గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

శ్రీజగన్నాథుడి ప్రార్థనలు, కీర్తనలు చిన్ననాటి నుంచి నా జ్ఞాపకాల్లో పదిలమై ఉన్నాయి. పాఠశాలలో, కళాశాలలో చదువుకొనేటప్పుడు మహాప్రభు జగన్నాథుని భజనలు పాడటం నాకు చాలా ఆనందాన్ని చ్చేది. నేనీ మధ్య భజనలు పాడటం లేదు కానీ, ప్రతి రోజూ ఆ మహా ప్రభుని స్మరిస్తాను. భజనలోని ఓ నాలుగు పదాలైనా పలకని రోజుండదు. ఈనాటికీ భక్త కవి మధు సూదనరావు రచించిన పాటను పాడుతూనే ఉంటాను. ‘‘అంతటా ఉండే ఓ మహాప్రభూ... నువ్వు రాత్రింబగళ్లు నా తోడే ఉన్నావు... ఈ జ్ఞాపకంతో నిన్ను ఎల్లప్పుడూ పూజిస్తాను నా పూర్ణ హృదయంతో’’ అని ఆ పాటకి అర్థం. మహా ఆలయంమహాప్రభు జగన్నాథుని గురించి ఇంట్లో తరచూ మాట్లాడు కొనేవారు. మా గ్రామంలోనూ ఇలాంటి చర్చలే ఎక్కువగా జరుగు తుండేవి. నేను గ్రామ పాఠశాలలో చదువుతున్నప్పుడు భక్త సాల్బేగ్‌ రచించిన ‘ఆహే నీల శైల’ అనే ప్రార్థనను క్రమం తప్పకుండా పఠించేవారు. జగన్నాథుని గురించి మా టీచర్‌ అనేక విషయాలు చెబుతూ ఉండేవారు. ‘‘పూరీలో పెద్ద ఆలయం ఉంది. అంతటి గొప్ప ఆలయం మరొకటి లేదు! ఆ ఆలయంలో తన చెల్లెలు సుభద్ర, సోదరుడు బలభద్రునితో కలసి మహాప్రభు పూజలందు కుంటారు. మహాప్రభు నల్లని రంగులో, గుండ్రని కళ్లతో ఉంటారు. సుభద్ర పసుపు రంగులో, బలభద్రుడు వెన్నెల్లో వికసించిన పుష్పంలా శ్వేతవర్ణంలో ఉంటారు. ఒక్కసారి ఆ మూర్తులను చూస్తే, ఎప్పటికీ మరచిపోం’’ అని చెప్పేవారు. జగన్నాథుడే మహా ప్రభు వనీ, ఆయన ప్రసాదమే మహా ప్రసాదమనీ కూడా మా టీచర్‌ చెప్పేవారు. ఆయన ఆలయమే ‘బడ దేవుళ’ లేదా పెద్ద ఆలయం. ఆయన మార్గమే బడ దాండ. అంటే ఉత్కృష్ట మార్గం. ఆయన సముద్రమే మహోదధి లేదా గొప్ప మహాసముద్రం. మయూర్భంజ్‌ జిల్లాలోని మా ఊరు ఉపర్బేడా నుంచి పురుషోత్తమ క్షేత్రం పూరీ చాలా దూరంలో ఉంటుంది. మరి పూరీని సందర్శించే అవకాశం నాకెలా వస్తుంది? నేను పెద్దయ్యాక, భువనేశ్వర్‌కి వెళ్లాను. అక్కడ బాలికల ఉన్నత పాఠశాల యూనిట్‌–2లో చేరాను. అక్కడే వసతి గృహంలో ఉండేదాన్ని. అక్కడ ఉన్నప్పుడే పూరీ, భువనేశ్వర్, కోణార్క్‌ సందర్శించే అవకాశం లభించింది. మొదటిసారి మహా ప్రభును దర్శించుకున్న జ్ఞాపకం ఇప్పటికీ నా మదిలో స్పష్టంగా ఉంది. ఎంత అద్భుతమైన ఆలయం! ఎంత తేజోవంతమైన దేవతా మూర్తులు! శ్రీ క్షేత్రలో ఏడాదిలోని పన్నెండు నెలల్లో పదమూడు ఉత్స వాలు జరుగుతాయి. కానీ రథయాత్ర వైభవం అద్వితీయం. మహా ప్రభు దర్శనం కోసం ఏడాది పొడవునా భక్తులు ఆలయాన్ని సంద ర్శిస్తారు. కానీ ఏడాదికోసారి మహాప్రభువే ఆలయాన్ని వదలి విశాల పథంలో గుండిచా ఆలయానికి చేరుకొని భక్తులకు దర్శన మిస్తారు. మూడు అద్భుతమైన రథాలపై... చక్రరాజ సుదర్శనునితో పాటు... ముగ్గురు దేవతామూర్తులు గుండిచా ఆలయానికి చేరుకుంటారు. అక్కడే ఏడు రోజులు ఉండి, ఆ తర్వాత తిరుగు ప్రయాణ మవుతారు.నా తోడు...చిన్నతనం నుంచి మహాప్రభు జగన్నాథుని భక్తురాలిని. నా జీవితంలో ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొన్నాను. ఆ సమస్యలన్నింటి నుంచి మహాప్రభు నన్ను బయటకు తీసుకొచ్చారు. ఎంతైనా నేను ఆయన బిడ్డనే కదా! భారత రాష్ట్రపతి పదవికి నన్ను అభ్యర్థిగా ప్రకటించినప్పుడు.. నేను భక్తిపూర్వకంగా మహాప్రభుని తలచు కున్నాను. ‘నన్ను ఇంత పెద్ద స్థాయికి తీసుకెళుతున్నావు. నన్ను ముందుకు నడిపించు. ఎప్పుడూ నాతోనే ఉండు’ అని ప్రార్థించాను. నేను రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిగా పోటీ చేస్తున్న తరుణంలో రథయాత్ర ఉత్సవం జరిగింది. నేను అప్పుడు ఢిల్లీలోనే ఉండాల్సి వచ్చింది. పూరీ వెళ్లడం సాధ్యం కాలేదు. రథయాత్ర రోజు ఉదయమే నేను ఢిల్లీలోని హాజ్‌ ఖాస్‌లో ఉన్న జగన్నాథుని ఆలయానికి వెళ్లాను. మహాప్రభు దర్శనం చేసుకున్నాను. పూర్తి విశ్వాసంతో నామినేషన్‌ దాఖలు చేశాను. 2022 జూలై 25న రాష్ట్రపతిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేయడానికి పార్లమెంట్‌ సెంట్రల్‌ హాలుకి వెళుతూ... దారిలో మహా ప్రభు జగన్నాథుని స్మరిస్తూనే ఉన్నాను. రాష్ట్రపతిగా నేను మొదటి సారి ప్రసంగించినప్పుడు ఆయన నాతోనే ఉన్నట్టు అనిపించింది.క్షేత్ర రాజంఅయినప్పటికీ, మహాప్రభు దర్శనం కోసం నా హృదయం పరితపించింది. రోజులు గడచిపోతున్నాయి కానీ పూరీ వెళ్లడం సాధ్యం కాలేదు. ఆయన అనుమతిస్తేనే తప్ప ఎవరికైనా ఆయన దర్శనం ఎలా లభిస్తుందని నాకు అనిపించింది. ‘మహాప్రభూ! నేనేదైనా తప్పు చేసి ఉంటే నన్ను క్షమించండి. దయచేసి నన్ను పూరీకి పిలిచి, మీ దర్శన భాగ్యం ఇవ్వండి’ అని మౌనంగా ప్రార్థించాను. అనతి కాలంలోనే పూరీ పర్యటనకు షెడ్యూల్‌ ఖరారైంది. ఆ రోజు 2022 నవంబర్‌ 10. పూరీకి చేరుకున్న తర్వాత వాహన శ్రేణి శ్రీమందిర్‌ దిశగా ముందుకు వెళుతోంది. పూరీలోని బడ దాండ వద్దకు చేరుకోగానే అనిర్వచనీయమైన అనుభూతి నన్ను ముంచెత్తింది. బడ దాండ శ్రీ జగన్నాథునిది. ఇక్కడ ప్రొటోకాల్‌ పాటించాల్సిన అవసరం ఉందా? అన్ని పుణ్యక్షేత్రాల్లోనూ క్షేత్ర రాజంగా పూరీ ప్రసిద్ధి చెందింది. దేవుళ్లకే దేవుడు మహాప్రభు. ఎలాంటి ఆలోచనలు లేకుండా నా కారుని ఆపించాను. నా కారు ఆగగానే వెనుక వస్తున్న కార్లనీ కూడా ఆగిపోయాయి. ఏం జరుగుతుందో మిగిలిన వారికి అర్థమయ్యేలోపే... చెప్పులు లేకుండా బడ దాండపై నడవడం మొదలుపెట్టాను. అక్కడికి శ్రీ మందిర్‌ రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఆలయ శిఖరం మీద ఉన్న నీల చక్రం, పతిత పావన ధ్వజం మీదే నా దృష్టిని సారించి ముందుకు సాగాను.ఆలయ సింహద్వారానికి చేరుకొనేసరికి... నేను స్థిమితంగా ఉండలేకపోయాను. బడ దాండ మీద దుమ్ములోనే సాష్టాంగ నమ స్కారం చేసి... ఆ మహాప్రభుకి నా ప్రణామాలు అర్పించాను. గర్భ గుడికి చేరుకొని నలుగురు దేవతామూర్తులను దర్శనం చేసుకుని, దైవికానందంతో ఉప్పొంగిపోయాను. లోకంలోని జనుల కష్టాలను తీర్చేందుకు ఆయన ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగానే ఉంటారు. అందుకే ఆయన విశాలమైన గుండ్రటి నేత్రాలు ఎప్పుడూ రెప్ప వాల్చవు. ఆయనకి పెద్దాచిన్నా తారతమ్యం లేదు. సమానత్వమే ఆయన మంత్రం. ఆయన దీవెనలతోనే... సమాజంలోని ప్రతి వర్గానికి సేవ చేసేందుకు నన్ను నేను అంకితం చేసుకున్నాను. గుండ్రని కన్నులతో ఉన్న మహాప్రభు జగన్నాథుని చూస్తూ... ‘ఓ మహాబాహూ! ప్రజ లకు సేవ చేయాలనే నా అంకితభావం కొనసాగేలా ఆశీర్వదించు. ఓ కృపానిధీ! నా దేశాన్ని, ఈ ప్రపంచాన్ని రక్షించు’ అని చేతులు జోడించి ప్రార్థించాను.ద్రౌపది ముర్ముభారత రాష్ట్రపతి(నేడు జగన్నాథ రథయాత్ర ప్రారంభం)

ఆహార భద్రతా చట్టానికి సవరణలు చేయటానికి కేంద్రప్రభుత్వం పూనుకుంది. ఏదైనా ఆహార భద్రతా చట్టంలో మార్పును పరీక్షించడానికి ఒక సులభమైన కొలమానం ఉంది. ఆ పథకం ఎవరి కోసం రూపొందిందో ఆ వ్యక్తిని – అంటే గాంధీజీ చెప్పిన ‘అంత్యోదయ’, వరుసలో చిట్టచివరి మనిషిని – తీసుకోవడం; ఈ సవరణ తర్వాత అతడికి ఎక్కువ ఆహారం అందుతుందా, తక్కువా అని అడగడం. జాతీయ ఆహార భద్రతా (సవరణ) బిల్లు, 2026కు ఈ పరీక్ష పెడితే వచ్చే జవాబు స్పష్టం: ప్రతి కుటుంబానికీ తక్కువే. ఒంటరిగా ఉండే వితంతువుకు మరీ తక్కువ. ఈ చట్టం ఆమెనూ, ఆమెలాంటి వాళ్లనూ రక్షించడానికి రూపొందినది కావడమే ఇక్కడ గమనార్హం.పెద్ద కుటుంబాల మాటేమిటి?‘అంత్యోదయ అన్న యోజన’ (ఏఏవై) కింద కుటుంబానికి నెలకు 35 కిలోల ధాన్యం ఇచ్చే హక్కును ఈ బిల్లు తీసేసి, ఒక్కొక్కరికి 7 కిలోల చొప్పున ఇవ్వాలని ప్రతిపాదిస్తోంది. అదే సమయంలో కుటుంబానికి గరిష్ఠంగా 35 కిలోల పరిమితిని విధిస్తోంది. దీన్ని ‘అసమానతలను తొలగించడం’గా ప్రభుత్వం చెబుతోంది. కానీ లెక్క చూస్తే నిజం బయటపడుతుంది: ఒంటరి వ్యక్తికి 35 నుంచి 7 కిలోలకు (80% కోత) తగ్గుతుంది. ఇద్దరికి 14 కిలోలకు, ముగ్గురికి 21కి, నలుగురికి 28కి పడిపోతుంది. ఐదుగురి కుటుంబం మాత్రమే సరిగ్గా 35 కిలోలు తీసుకుంటుంది. ఆరు, ఏడు, ఎనిమిది మంది ఉన్న కుటుంబాలు 35 కిలోల పరిమితి వల్ల ఉన్న చోటే ఉండిపోతాయి. ఏ ఒక్క ‘ఏఏవై’ కుటుంబానికీ ఒక్క కిలో అదనంగా రాదు. ‘లాభం’ అనే గడి పూర్తిగా ఖాళీ. 7 కిలోలు పోషకాహార ప్రమాణమే అయితే, ఎనిమిది మంది కుటుంబానికి 56 కిలోలు కావాలి. కానీ పరిమితి వాళ్లకు 35 మాత్రమే ఇస్తుంది. అంటే తలసరి 4.4 కిలోలు. సాధారణ ప్రాధాన్య కుటుంబం కంటే కూడా తక్కువ. ఈ పోషకాహార సూత్రం కోత పెట్టే చోట పని చేస్తుంది, హక్కు పెంచాల్సిన చోట మాత్రం మౌనంగా ఉంటుంది. ఒకే వైపు పనిచేసే సూత్రం కాదు – అది సమానత్వం ముసుగులో ఒక పొదుపు లక్ష్యం మాత్రమే.ఒంటరివాళ్లు ఏం కావాలి?చిన్న కుటుంబాలపైనే ఈ పథకాన్ని కేంద్రీ కరించారు. ఏఏవైలో చిన్న కుటుంబం అనేది యాదృచ్ఛికం కాదు, అదే దాని రూపకల్పన. 2000 సంవత్సరం నుంచి ఏఏవై రాష్ట్రాలకు స్పష్టంగా చెప్పింది: ఆసరా లేని వితంతువులు, ఒంటరి మహిళలు, మంచానపడ్డ రోగులు, వికలాంగులు, ఆధారం లేని వృద్ధులు, ఆదిమ తెగలు,ఒంటరిగా బతికే నిరుపేదలను గుర్తించండి అని! దారిద్య్రం మన దేశంలో ఒకరిద్దరుగానే ఉంటుంది. అందుకే 35 కిలోల ఫ్లాట్‌ హక్కు పొరపాటు కాదు, అది తలసరి లెక్కకు కుదించ లేని ఒక గుర్తింపు. ఒంటరి నిరుపేదకు ఆ రేషన్‌ కేవలం ఆహారం కాదు; పింఛను అందని నెలకు అది ఆసరా, ఇంట్లో ఏ ఆపదనైనా తట్టుకోగల ఏకైక ఆస్తి. రేషన్‌ దుకాణంలో ఒంటరి కార్డుపై వేలి ముద్ర ఎవరిదో చూసిన వారికి తెలుసు. అది చాలావరకు ఏ దిక్కూ లేని ఒక ముసలి స్త్రీది. ఆమె 35 కిలోలు ఇప్పుడు 7 కిలోలు అవుతాయి. చట్టం చరిత్రలోనే విధించిన అతిపెద్ద కోత ఇది.పైగా ఇదంతా ఎప్పుడు జరుగుతోంది? ఎఫ్‌సీఐ గోదాముల్లో దాదాపు 604 లక్షల టన్నుల ధాన్యం– బఫర్‌ ప్రమాణానికి దాదాపు మూడు రెట్లు– పేరుకుపోయి ఉన్నప్పుడు. అదే సమయంలో రైతులు వరి, గోధుమ, కంది, పెసర కనీస మద్దతు ధర కంటే తక్కు వకే అమ్ముకుంటున్నారు. మిగులుపై కూర్చొని, రైతుకు గిట్టుబాటు ధర ఇవ్వకుండా, అత్యంత పేద కుటుంబాల రేషన్‌ నుంచి ఏటా 22–25 లక్షల టన్నులు తీసేయడం – ఇది కొరత వల్ల కాదు, పొదుపు పేరుతో జరుగుతున్న మార్పు. సేకరణ దగ్గర రైతును,పంపిణీ దగ్గర పేదను నొక్కి, మధ్యలో మిగిలిన దాన్ని ‘పొదుపు’ అని పిలవడం– ఇది మనం మళ్లీ మళ్లీ చూస్తున్న నమూనా. ఇది చట్టం చరిత్రలో మొదటిసారిగా ఒక హక్కును తగ్గించే సవరణ. ఆర్టికల్‌ 21 కింద ఆహార హక్కును ఒకసారి కల్పించాక దాన్ని వెనక్కి తీసుకోవడం రాజ్యాంగపరంగా ప్రశ్నార్థకం. పైగా ఇంత కీలకమైన మార్పును – ఈమెయిల్‌ ద్వారా, ఇంగ్లిష్‌లో మాత్రమే, కొద్ది రోజుల గడువుతో సంప్రదింపులకు పెట్టడం ప్రభుత్వం తన శాసన సంప్ర దింపుల విధానాన్నే ఉల్లంఘించడం! అసలు పరిష్కారంప్రభుత్వం చెప్పే సమస్య నిజమైనదే అయితే, పరిష్కారం చాలా సులభం. ఒక అంత్యోదయ అన్న యోజన కుటుంబానికి హక్కు ఒక్కొక్కరికి 7 కిలోలు, లేదా కుటుంబానికి 35 కిలోలు– వీటిలో ఏది ఎక్కువ అయితే అది నిర్ణయించవచ్చు. చిన్న కుటుంబాలు తమ రక్షణను నిలబెట్టుకుంటాయి; పెద్ద కుటుంబాలకు– ఆరుగురికి 42 కిలోలు, ఎనిమిది మందికి 56 కిలోలు వస్తాయి. బిల్లు ఉదహరించే ఐసీఎంఆర్‌ పోషణ ప్రమాణానికి తగిన వాటా దొరుకుతుంది. దీనికి కావాల్సిన అదనపు ధాన్యం నేటి మిగులు ముందు నామమాత్రమే. పైగా అది గోదాముల ఒత్తిడిని తగ్గించి, కనీస మద్దతు ధర కంటే తక్కువకు పడిపోయిన మార్కెట్‌లో సేక రణకు ఊతమిస్తుంది. ఎవరూ నష్టపోరు, అందరూ లాభపడతారు. కానీ ప్రభుత్వం మాత్రం పేదలే ఎక్కువ నష్టపోయే సూత్రాన్ని ఎంచుకుంది. మిగిలిన ధాన్యాన్ని ఇథనాల్‌ పరిశ్రమలకు సబ్సిడీతో అందించే బదులు ఆకలితో ఉన్నవాళ్లకి అందిస్తే మంచిది కదా!అలా అని ఇప్పుడు ఉన్న చట్టంలో సమస్యలు లేవని కాదు. నిజానికి చట్టానికి సంస్కరణలు అవసరమే– కానీ ఈ దిశలో కాదు. అసలైన సవరణ ఐదు ప్రశ్నలను ఎదుర్కోవాలి. మొదటిది, జనాభాలో ఒక శాతం ప్రకారం కాక నిజంగా అవసరమున్నవారిని క్షేత్రస్థాయిలో గుర్తించి చేర్చడం. రెండోది, బియ్యం, గోధుమలకే పరిమితం కాకుండా పప్పులు, చిరుధాన్యాలు, నూనెను రేషన్‌ బుట్టలో చేర్చడం. మూడోది, ప్రజాపంపీణీ వ్యవస్థ ఆహారం తినడానికి సురక్షితంగా ఉండేలా ప్రమాణాలు, పరీక్షలు, తిరస్కరించే హక్కు కల్పించడం. నాలుగోది, రైతును తక్కువ ధరతో ముంచి చౌక ఆహారానికి రాయితీ ఇవ్వడం ఆపి, గిట్టుబాటు ధర (సీ2+50%)ను ఆహార భద్రత నిజ ఖర్చుగా గుర్తించడం. ఐదోది, మిగతా నాలుగింటినీ సాధ్యం చేసేది– వ్యవస్థను వికేంద్రీకరించి, జిల్లాను ప్రాతిపదికగా చేసి, స్థానిక ఎఫ్‌పీఓలకు సేకరణ, నిల్వ,పంపిణీ బాధ్యతలను అప్పగించడం. ఈ బిల్లును ఇప్పటికీ వెనక్కి తీసుకోవచ్చు. దాని వెనుక ఉన్న శక్తిని, చట్టం దశాబ్దంగా ఎదురుచూస్తున్న నిజమైన సంస్కరణ వైపు మళ్లించడమే మెరుగైన మార్గం. అలా కాక, సమానత్వం ముసు గులో చేసేది కేవలం కోత మాత్రమే!డా‘‘ జి.వి.రామాంజనేయులువ్యాసకర్త వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త,‘సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం’ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టర్‌

జూలై నెల ఇంకా సగం కూడా గడవ లేదు. ఇంకా చెప్పాలంటే ఈ నెలలో 31 రోజులు అయినందున మూడవ వంతే అయినట్లు లెక్క. ఈ కొద్ది కాలంలోనే జపాన్‌ ప్రధాని భారత రాజధానికి వచ్చి వెళ్లగా, భారత ప్రధాని మూడు ముఖ్య మైన దేశాలు ఇండోనేషియా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో పర్యటించి స్వదేశానికి చేరుకున్నారు. ఏ కొలమానం ప్రకారం చూసినా ఇది అసాధారణమైనది. ఈ నాలుగింటిలో ఏదీ అపుడపుడు జరుగుతుండే సౌహార్ద్రపూరితమైన సందర్శన కాదు. అన్నింటికి అన్నీ వ్యూహాత్మకమైన కోణాలు గలవి. ఎందుకట్లా?కొత్త అస్థిరతలుఆ చర్చలోకి వెళ్లే ముందు కొన్ని విషయాలు అర్థం చేసుకోవటం అవసరం. లేనట్లయితే ఇన్నిన్ని పర్యటనలు, ఒప్పందాలు ఎందుకు, ఇంత వేగంగా ఎందుకు అన్నది తెలుసుకోలేము. ఈ నెల పర్యటనలకు గత ఆరుమాసాల ప్రయాణాలను కూడా జోడించి చూసిన ప్పుడు విషయం ఇంకా బాగా అర్థమవుతుంది. మొదటిది, ఒకటి రెండేళ్ల క్రితంతో పోల్చితే ప్రపంచ పరిస్థితులు వేగంగా మారుతుండటం. రెండవది, మార్పులన్నవి రాజకీయం, ఆర్థికం, సైనికం, వేర్వేరు కూటములు, శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలు, ఉద్యోగ ఉపాధుల కోసం ఇతర దేశాలకు తరలిపోవటం, పెరుగుతున్న జాతివాదాలు, వీటితో పాటు తీవ్ర రూపం తీసుకుంటున్న వాతావరణ పరిస్థితుల న్నిటా కనిపిస్తున్నాయి. పర్యవసానంగా ప్రపంచమంతటా కొత్త అస్థిరతలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఇటువంటి స్థితి ఎప్పుడూ లేదు.ఇటువంటి పరిణామాల మధ్య ఆసియాతోపాటు మధ్య ఆసియా, పశ్చిమాసియా, ఆఫ్రికా, దక్షిణ అమెరికా, యూరప్‌లే గాక, ఉత్తర అమెరికాలో భాగమైన కెనడా వరకు కూడా కొత్త ఒత్తిడులు ఏర్పడుతూ, కొత్త ఆలోచనలు కనిపిస్తున్నాయి. సముద్రాలలో ఎక్కడో విసిరివేసినట్లుండే డజన్లకొద్దీ దేశాల పరిస్థితి కూడా ఇదే విధంగా ఉంది. వాటి సమస్యలు మరింత ప్రమాదకర మైనవి. పెద్ద దేశాలు తమ అభివృద్ధి పేరిట పర్యావరణాన్ని లెక్క చేయనందువల్ల సముద్ర మట్టాలు పెరుగుతూ, ఆ ద్వీప దేశాలు మునిగి పోగల వేగం కూడా పెరుగుతున్నది. అందుకే అటువంటి వారంతా గత నెల మొదటిసారిగా పెద్ద దేశాలు వేటినీ ఆహ్వానించకుండా, ఐక్యరాజ్యసమితితో సైతం నిమిత్తం లేకుండా, కొలంబియాలో సమావేశమయ్యారు. అన్ని ఖండాలలోని అన్ని దేశాలకూ ఆర్థికం, రక్షణలన్నవి అనిశ్చయమవుతున్నాయన్నది గమనార్హం.బహుళ ధ్రువ ప్రపంచంభారత దేశానికిగానీ, మరే దేశానికిగానీ ఆర్థికాభివృద్ధి, దేశ రక్షణ, ఇతర ప్రయోజనాల పరిరక్షణ, నిరాటంకమైన రీతిలో పురోగతి అనే నాలుగు ఆలోచనలు ఎప్పుడూ ఉండేవే. లోగడ కూడా ఇవి సజావుగా ఏమీ సాగలేదు. కానీ సమస్యలు ఇటీవల మరింత పెరుగుతున్నాయి. అందరికీ పెరగటమన్నది ఒక సామాన్య లక్షణంగా మారింది. అందువల్లనే ఇండియా వలెనే అన్ని దేశాలూ ఈ స్థితి నుంచి బయటపడేందుకు ముమ్మరమైన ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాయి. దక్షిణ అమెరికా మొదలు కెనడా, యూరప్, ఆఫ్రికాలపైగా తూర్పు ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌ల వరకు ఆర్థిక, రక్షణ ఒప్పందాల కోసం భారత ప్రధాని పర్యటనలు చేయటమే కాదు, ఒప్పందాల అవసరాన్ని గుర్తించి వారు కూడా ఇటు వస్తున్నారు.ఇండియాను అట్లుంచి వారిలో వారు కూడా పరస్పర ప్రయాణాలు, ఒప్పందాలు చేసుకుంటున్నారు. వేర్వేరు దేశాధినేతల ఆకాశయా నాలు ఇంతగా బహుశా లోగడ ఎప్పుడూ జరిగి ఉండవు. ఆర్థిక, రక్షణ విషయాలతో ముడిపడిన ఇటువంటి మార్పులు రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతర ప్రపంచంలోగానీ, ఏకధ్రువ ప్రపంచావ తరణ జరిగిన తర్వాతగానీ, ప్రపంచ చరిత్రలో ఒక కొత్త అధ్యాయ మంటే అతిశయోక్తి కాకపోవచ్చు.ఏ దేశమైనా అభివృద్ధి చెందాలనీ, భద్రంగా ఉండాలనీ కోరుకుంటుంది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, ఆ తర్వాత ఆర్థిక సంస్క రణల కాలం నుంచి ఒకవైపు వస్తూత్పత్తి, వినియోగాలు చరిత్రలో ఎన్నడూ లేనట్లు పెరుగుతుండగా, మరొకవైపు అన్ని దేశాలలో ప్రజల అవసరాలు, ఆకాంక్షలు అదే స్థాయిలో పెరగసాగాయి. ఈ రెండింటికి తగిన విధంగా అభివృద్ధిని సాధించి, దేశ భద్రతా ఏర్పాట్లను కూడా పెంచవలసిన బాధ్యత సహజంగానే ప్రభుత్వాలపై పడింది. ఆ బాధ్యతలను నెరవేర్చలేని ప్రభుత్వాలు ఓటింగ్‌ ద్వారానో, తిరుగుబాట్ల వల్లనో కూలిపోవటాన్ని చూస్తు న్నాము. ఈ విధమైన పరిణామాలు అంతర్గతమైన ఒత్తిడులు కాగా, అదే విధమైన ఒత్తిడులు వేరే రూపాలలో, బయటి పరిణామాల వల్ల ఏర్పడటం ఇటీవలి కాలంలో పెరగటం మొదలైంది. అందుకు నాంది ఆర్థిక సంస్కరణలు వర్ధమాన దేశాలకు, మరీ ముఖ్యంగా సాధారణ సామాజిక వర్గాలకు ప్రతికూలమై అసమానతలను పెంచటంతో పడింది. ఇటీవలికి వచ్చేసరికి, పాశ్చాత్య దేశాలు తాము సృష్టించి ఇతరులపై రుద్దిన పలు అంతర్జాతీయ నియమ నిబంధనలు తాము కోరుకున్న ఫలితాలనివ్వటం తగ్గటంతో వాటిని భంగపరచటం మొదలైంది. వారు కొత్త వ్యవస్థలనూ సృష్టించలేక పోతున్నారు. ఈ పరిణామాలన్నింటి ఫలితంగా బహుళ ధ్రువ ప్రపంచ భావనలు బలపడటం, ఇండియాతో పాటు కొన్ని ప్రముఖ దేశాలు ‘బ్రిక్స్‌’ వంటి ప్రత్యామ్నాయ సంస్థలను ఏర్పరచటం జరిగింది. బయటకు స్పష్టంగా ప్రకటించకున్నా అమెరికన్‌ డాలర్‌కు సమాంతర కరెన్సీల వినియోగం క్రమంగా విస్తరిస్తున్నది. పులి మీద పుట్ర వలె ట్యారిఫ్‌లు, బలవంతపు వాణిజ్య ఒప్పందాలు, అక్కర లేని యుద్ధాలు, అందరినీ ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తున్నాయి.బద్దలవుతున్న చట్రంవీటన్నింటివల్ల వీరువారని గాక అందరికీ ఎదురవుతున్న సమస్యలు ఏమిటో ఏకరువు పెట్టనక్కరలేదు. ఆ సమస్యలలో ఆర్థిక మైనవి, రక్షణపరమైనవి, ఇతరాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ రెండు రంగాలకు సంబంధించి అమెరికాకు సన్నిహిత దేశాలైన యూరప్, కెనడా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, ఫిలిప్పీన్స్, మెక్సికో, గల్ఫ్‌ రాజ్యాల వంటివి సైతం తమలో తామే గాక ఇండియా, బ్రెజిల్, దక్షిణ అమెరికా, దక్షిణాఫ్రికా వంటి ఇతర దేశాలతోనూ ఇటీవలి ఆరు మాసాలలో చేసుకుంటూ వస్తున్న ఆర్థిక ఒప్పందాలు ఈ పరిస్థితికి అద్దం పడుతున్నాయి. కెనడా, యూరప్‌ల వంటివి అమెరికా వద్దన్నా... చైనాతో ఒప్పందాలను ఆర్థిక భద్రత కోసం చేసుకుంటున్నాయి. ఈ మార్పులు, మలుపులు ప్రపంచాన్ని అను కోని రీతిలో పాత చట్రం నుంచి బయటకు తెస్తున్నాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత బ్రెట్టన్‌వుడ్స్‌ సంస్థల నుంచి ఆర్థిక సంస్కరణల వరకుండిన ఒక చట్రం, అప్పటి నుంచి ఉండిన రెండవ చట్రం ఇప్పుడు భగ్నమవుతున్న దృశ్యాన్ని మనమిపుడు చూస్తున్నాము. మన జూలై ఒప్పందాలు కూడా విస్తృతార్థంలో అదే పరిధి లోకి వస్తాయి. అంతటా అందరూ క్రమంగా స్వతంత్ర నిర్ణయా లతో, పరస్పర ఒప్పందాలతో, స్వతంత్రంగా ఎదిగేందుకు,భద్రంగా జీవించేందుకు ప్రయత్నాలు సాగిస్తున్నారు.టంకశాల అశోక్‌వ్యాసకర్త సీనియర్‌ సంపాదకుడు

2021 వసంతకాలంలో భారతదేశంలో రెండో కోవిడ్‌ అల ఆసుపత్రులను ముంచెత్తుతున్న సమయంలోనూ ఒక ప్రమాదకరమైన అపోహ విస్తృత ప్రచారంలో ఉంది: ‘దక్షిణాసియా ప్రజలకు కరోనా వైరస్‌పై సహజమైన రోగనిరోధక శక్తి ఉంది.’ ఇది ఎలా పుట్టింది? దాని వల్ల ఎంత నష్టం జరిగింది? రాబోయే మహమ్మారులకు సిద్ధంగా ఉండాలంటే ఈ ప్రశ్నలకు జవాబులు తెలుసుకోవలసిందే.గణాంకాల తప్పుమొదటి తప్పు గణాంకాల్లో జరిగింది. భారత్, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్‌ వంటి దేశాల్లో అధికారికంగా నమోదైన కోవిడ్‌ మరణాల సంఖ్య అసలు మరణాల కంటే చాలా తక్కువగా ఉంది. పరీక్షలు పరిమితంగా ఉండటం, మరణాల నమోదు వ్యవస్థలు బలహీనంగా ఉండటం వల్ల అనేక మరణాలు నమోదు కాలేదు. మరికొన్నింటిని ఇతర కారణాల వల్ల జరిగిన మరణాలుగా నమోదు చేశారు.2021 చివరి వరకు భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించిన కోవిడ్‌ మరణాల సంఖ్య లక్షల్లోనే ఉంది. అయితే ‘ద లాన్సెట్‌’, ‘ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ’ చేసిన స్వతంత్ర అధ్యయనాలు... ఏడాది కాలంలో సాధారణంగా నమోదయ్యే మరణాల కంటే అదనంగా సంభవించిన మరణాలు 40 నుంచి 50 లక్షలు ఉండొచ్చని అంచనా వేశాయి. ప్రభుత్వ ప్రకటనల్లో తక్కువ మరణాల సంఖ్య ప్రజలకు ఊరట నివ్వొచ్చు. కానీ అవే నిజమని నమ్మితే నిర్లక్ష్యానికి దారితీస్తాయి.‘అదనపు మరణాలు’ అనే ప్రమాణం మరింత విశ్వసనీయ మైనది. ఎందుకంటే ఒక మరణాన్ని కోవిడ్‌గా నమోదు చేశారా, న్యుమోనియాగా నమోదు చేశారా, లేక కారణం తెలియదని పేర్కొ న్నారా అనే విషయాన్ని అది పట్టించుకోదు. సాధారణంగా ఏడాదిలో ఎంతమంది మరణిస్తారు, వాస్తవంగా ఎంతమంది మర ణించారు అనే తేడాను మాత్రమే అది పరిశీలిస్తుంది. ఈ ప్రమాణంతో చూస్తే దక్షిణాసియా దేశాల ప్రజలకు అసాధారణ రక్షణ ఉందనేది సరికాదు. అది కేవలం తక్కువ లెక్కింపు వల్ల కనిపించే దృశ్యం అని అర్థమవుతుంది.జీవన విధానాల ప్రభావంప్రారంభ దశలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో కోవిడ్‌ ప్రభావం తక్కువగా కనిపించడానికి మరో కారణం జీవశాస్త్రం కాదు. పర్యావరణం, ప్రజల జీవన విధానం. గాలి సరిగా వీచే ప్రదేశాలు, జనసాంద్రత, ప్రయాణ అలవాట్లు, ఇంటి లోపల గడిపే సమయం వంటి అంశాలు వైరస్‌ వ్యాప్తిపై పెద్ద ప్రభావం చూపుతాయి. దక్షిణా సియాలో చాలా ప్రాంతాల్లో వీధి వ్యాపారం, కూలి పని, సామాజిక కలయిక వంటి రోజువారీ కార్యకలాపాలు బహిరంగ ప్రదేశాల్లోనే జరుగుతాయి. అక్కడ గాలి స్వేచ్ఛగా వీస్తుంది. కాబట్టి వైరస్‌ అంత వేగంగా వ్యాపించదు. అందువల్ల ప్రారంభ దశలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో వైరస్‌ నెమ్మదిగా వ్యాపించి ఉండొచ్చు. అంతేకాని అది ప్రజల్లో సహజ రోగనిరోధక శక్తి ఉన్నందు వల్ల కాదనేది గమనించాలి.ఇది జీవశాస్త్రానికి సంబంధించిన కథ కాదు. నగరాల నిర్మాణం, జీవనశైలి వంటి అంశాలకు సంబంధించిన విషయం. మూసివేసిన, ఎయిర్‌కండిషన్‌ భవనంలో వైరస్‌ ఒక విధంగా, బహిరంగ మార్కెట్‌లో మరో విధంగా వ్యాపిస్తుంది. గాలిలో వైరస్‌ ఎక్కువసేపు నిలిచే పరిస్థితులు ఉన్నచోట తీవ్రంగా వ్యాపించింది. అలాంటి పరిస్థితులు లేని చోట వ్యాప్తి ఆలస్యమైంది. ఈ అనుభవం మనకు నగర ప్రణాళిక, మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రజారోగ్య పెట్టు బడుల ప్రాముఖ్యాన్ని నేర్పాలి. కానీ దానిని ప్రజల సహజ రోగనిరోధక శక్తికి నిదర్శనంగా తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారు.1918లో వచ్చిన ఇన్‌ఫ్లుయెంజా మహమ్మారి భారత ఉపఖండంలో సుమారు 1.2 కోట్ల నుంచి 1.7 కోట్ల మంది ప్రాణాలు తీసింది. ప్రపంచంలోని ఏ ఒక్క దేశంలోనైనా నమోదైన అతిపెద్ద మరణాల సంఖ్యల్లో ఇది ఒకటి. 19వ శతాబ్దంలో కలరా మహ మ్మారులు గంగానది పరివాహక ప్రాంతం నుంచి పదే పదే వ్యాపించాయి. ఈ చరిత్ర చెబుతున్న విషయం ఒక్కటే. ఈ ప్రాంత ప్రజలకు ప్రత్యేక రక్షణ లేదు. బలహీనమైన ఆరోగ్య వ్యవస్థలు, సరిపోని మౌలిక సదుపాయాల వల్ల ప్రమాదం మరింత పెరుగుతుంది.కోవిడ్‌ సమయంలో టెలివిజన్‌ కార్యక్రమాల్లో కొందరు మూలికల మందులు రోగనిరోధక శక్తిని పెంచుతాయని ప్రచారం చేశారు. భారతదేశంలో బీసీజీ టీకా ఎక్కువ మందికి వేయడం వల్ల రక్షణ లభించిందని కొందరు అధికారులు సూచించారు. సోషల్‌ మీడియాలో ఇలాంటి వాదనలు వేగంగా వ్యాపించాయి. వాటిని ప్రశ్నించే శాస్త్రీయ స్వరాలు అంతగా వినిపించలేదు. ఇలాంటి ప్రచారం వల్ల అసలు ప్రమాదం ప్రజల ప్రవర్తనలో కనిపిస్తుంది. ‘మనం ఇప్పటికే రక్షితులం’ అని నమ్మినవారు పరీక్షలు చేయించు కోవడానికి, ఇతరుల నుంచి దూరంగా ఉండడానికి, టీకాలు వేయించుకోవడానికి, లక్షణాలు కనిపించిన వెంటనే ఆసుపత్రికి వెళ్లడానికి తక్కువ ఆసక్తి చూపుతారు.ఎలా ఎదుర్కోవాలి?సంప్రదాయ ఆహారం, ఇంటి చిట్కాలు ఆరోగ్యానికి కొంత మేలు చేయవచ్చు. కానీ ఊపిరితిత్తులపై దాడి చేస్తున్న వైరస్‌ను అవి ఆపలేవు. ఆ సమయంలో అవసరమయ్యేది ఆక్సిజన్‌ చికిత్స, వైద్య సేవలు. ఈ రెండింటి మధ్య తేడాను చెరిపేసిన తప్పుడు ప్రచారం సాంస్కృతిక అతిశయం మాత్రమే. ఇది నివారించగలిగిన మరణాలకు కూడా కారణమైంది. మహమ్మారి ముగిసిన తర్వాత కూడా తప్పుడు సమాచారం ఎందుకు నిలిచిపోతుంది? ఎందుకంటే అది ప్రజలకు మానసిక ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది. ‘మన ప్రజలు బలమైనవారు’, ‘మన సంప్ర దాయాలు మనల్ని కాపాడతాయి’ అనే మాటలు భయంతో ఉన్న సమయంలో ఆకర్షణీయంగా అనిపిస్తాయి. దానికి విరుద్ధంగా ‘వైరస్‌కు మీ సంస్కృతి తెలియదు. మీ చరిత్రతో దానికి సంబంధం లేదు’ అనే సందేశం అంతగా నచ్చదు.భవిష్యత్తులో సంభవించబోయే విపత్తులను ఎదుర్కోవడానికి తప్పుడు కథనాలను అధిగమించి నిజాలపై ఆధారపడగలిగిన వ్యవ స్థలను నిర్మించాలి. అందుకోసం మరణాల నమోదును బలోపేతం చేయాలి. గ్రామీణ ప్రాంతాలు, పట్టణాల శివార్లలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలను మరింత బలపరచాలి. తప్పుడు సమాచారం ఎలా వ్యాపిస్తుందో అర్థం చేసుకునే ప్రజారోగ్య సమాచార వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి. ఆధారాలు లేని వాదనలను ప్రచారం చేసే అధికారులు, మీడియా వ్యక్తులను జవాబుదారులుగా నిలబెట్టాలి. దక్షిణాసియా వాసులకు సహజ రోగనిరోధక శక్తి ఉందనే అపోహ మనకు నేర్పిన ప్రధాన పాఠం ఒక్కటే: ‘శ్వాసకోశ వైరస్‌ల నుంచి ఏ జాతికీ, ఏ దేశానికీ సహజ రక్షణ ఉండదు’. ప్రజలను రక్షించేది అపోహలు కాదు. ముందస్తు సన్నద్ధత, వ్యాధులపై నిఘా, ప్రజల విశ్వాసం, సరైన సమయంలో తీసుకునే చర్యలే.మహమ్మారి ఉద్ధృతమయ్యేలోపే ఈ పాఠం నేర్చుకుంటే ప్రాణాలు నిలుస్తాయి. అదే ఆలస్యంగా నేర్చుకుంటే, ఆసుపత్రి కారి డార్లలో, ఆక్సిజన్‌ సిలిండర్ల కోసం క్యూల్లో నిలబడి ఆ నిజాన్ని తెలుసుకోవాల్సి వస్తుంది. అప్పుడు చెల్లించాల్సిన మూల్యం గణాంకాల్లో కాదు. అంత్యక్రియల్లో కనిపిస్తుంది.మేడా పరమేశ్వర రెడ్డివ్యాసకర్త ఇండో–అమెరికన్‌ రిటైర్డ్‌ సైంటిస్ట్, ‘రెడ్డి సెంటర్‌ ఫర్‌ క్రిటికల్‌ అండ్‌ ఇంటిగ్రేటెడ్‌ థింకింగ్‌’ డైరెక్టర్‌

2026 జూన్‌ 8న భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు... వాణిజ్య బ్యాంకులు సమీకరించే మూడు నుంచి ఐదేళ్ల కాల పరిమితి గల ఎఫ్‌సీఎన్‌ ఆర్‌(బి) డిపాజిట్లపై, ప్రత్యేక డాలర్‌–రూపాయి స్వాప్‌ సదుపాయాన్ని ప్రకటించింది. 2026 సెప్టెంబరు 30 వరకు ఈ పథకం అందుబాటులో ఉంటుంది. సాధారణంగా అమెరికన్‌ డాలర్, యూరో, బ్రిటిష్‌ పౌండ్, జపాన్‌ యెన్, ఆస్ట్రేలియన్‌ డాలర్, కెనడియన్‌ డాలర్‌ వంటి ప్రధాన విదేశీ ద్రవ్యాల్లో ఎఫ్‌సీఎన్‌ ఆర్‌(బి) డిపా జిట్లు స్వీకరిస్తారు. ఈ నిర్ణయంతో ప్రవాస భారతీయులకు తమ విదేశీ ద్రవ్యాన్ని రూపాయిల్లోకి మార్చకుండానే, గతంతో పోలిస్తే అధిక వడ్డీ పొందే అవకాశం లభించింది.ఎఫ్‌సీఎన్‌ ఆర్‌(బి) (ఫారిన్‌ కరెన్సీ నాన్‌– రెసిడెంట్‌ బ్యాంక్‌) డిపాజిట్‌ అంటే – ప్రవాస భారతీయులు విదేశాల్లో ఆర్జించిన సొమ్మును, అనుమతించబడిన విదేశీ ద్రవ్యంలోనే భారతీయ బ్యాంకుల్లో కాలపరిమితి డిపాజిట్‌గా ఉంచడం. గడువు పూర్తయ్యాక అసలు, వడ్డీ రెండూ అదే ద్రవ్యంలో తిరిగి చెల్లించబడుతాయి. ఎన్‌ఆర్‌ఈ డిపాజిట్‌లో మాత్రం ఆ డబ్బు రూపాయిల్లోకి మారుతుంది. భారత్‌లో వచ్చే వడ్డీపై పన్ను మినహాయింపు, విదేశాలకు తిరిగి తీసుకెళ్లే సౌలభ్యం రెండింటికీ వర్తిస్తాయి.సాధారణంగా, ఎన్‌ ఆర్‌ఈ డిపాజిట్లతో పోలిస్తే ఎఫ్‌సీఎన్‌ ఆర్‌(బి) డిపాజిట్లపై కొంత తక్కువ వడ్డీ లభిస్తుంది. ఎందుకంటే, బ్యాంకులు ఈ విదేశీ ద్రవ్య నిధులను రూపాయిల్లోకి మార్చుకొని, దేశీయ అవసరాల కోసం వినియోగి స్తాయి. అయితే గడువు పూర్త య్యాక డిపాజిటర్లకు విదేశీ ద్రవ్యంలోనే తిరిగి చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. ఈలోగా రూపాయి–డాలర్‌ మారకం ప్రతికూలంగా మారినా నష్టం వాటిల్లకుండా, బ్యాంకులు కొంత అదనపు వ్యయంతో కూడిన ముందస్తు రక్షణ ఏర్పాట్లు – అంటే హెడ్జింగ్‌ చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. తాజా ఆర్‌బీఐ విధాన నిర్ణయంతో, ఈ డిపాజిట్లపై బ్యాంకులు భరించాల్సిన హెడ్జింగ్‌ వ్యయాన్ని ఆర్‌బీఐ స్వయంగా భరిస్తుంది. దీంతో బ్యాంకులకు అలాంటి డిపాజిట్లపై అధిక వడ్డీ చెల్లించే వెసులుబాటు కలిగింది.స్థిర విదేశీ ద్రవ్యవనరుల సమీకరణఈ విధానం ప్రకటించిన సమయంలో అంతర్జాతీయంగా అనిశ్చితి నెలకొని ఉంది. ముడి చమురు ధరలు అనూహ్యంగా పెరిగాయి. డాలర్‌తో పోల్చితే రూపాయి విలువ జీవితకాల కనిష్ఠాన్ని తాకింది. ఆ నేపథ్యంలో, రూపాయిపై ఒత్తిడిని తగ్గించడంతో పాటు, దేశానికి మరింత స్థిరమైన విదేశీ ద్రవ్య వనరులను సమకూర్చడం కూడా ఈ చర్య వెనుక ఉన్న ముఖ్యోద్దేశాల్లో ఒకటి. విదేశీ సంస్థాగత, స్టాక్‌ మార్కెట్‌ పెట్టుబడులు వంటి స్వల్పకాలిక మూలధన ప్రవాహాలతో పోలిస్తే, ఎఫ్‌సీఎన్‌ ఆర్‌(బి) డిపాజిట్లు మరింత స్థిరమైన, దీర్ఘకాల విదేశీ ద్రవ్య వనరులుగా అక్కరకు వస్తాయి. అందువల్ల అత్యవసర సందర్భాల్లో, ఇటు వంటి ప్రత్యేక వెసులుబాట్ల ద్వారా విదేశీ ద్రవ్య నిధులను సమీకరించేందుకు ఆర్‌బీఐ ప్రయత్నిస్తోంది. ప్రపంచంలో రెండో అతిపెద్ద ప్రవాస భారతీయ సమూహం, ఇటువంటి విధానాలు సఫలీకృతం కావడంలో విశేషంగా తోడ్పడుతోంది.2013లో రూపాయిపై తీవ్ర ఒత్తిడి నెలకొన్న సమయంలో అప్పటి ఆర్‌బీఐ గవర్నర్‌ రఘురామ్‌ రాజన్‌ స్వల్ప మార్పులతో ఇదే తరహా ప్రత్యేక స్వాప్‌ సదుపాయాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. ఆ పథకానికి అనూహ్య స్పందన లభించింది. కొద్ది నెలల్లోనే సుమారు 34 బిలియన్‌ అమెరికన్‌ డాలర్ల డిపాజిట్లు వచ్చాయి. రూపాయిపై ఒత్తిడి తగ్గించడంలో, విదేశీ పెట్టుబడిదారుల్లో విశ్వాసం పెంపొందించడంలో ఆ పథకం కీలక పాత్ర పోషించినట్లు భావిస్తారు. అయితే ఈ పథకంపై భిన్నాభిప్రాయాలు కూడా లేక పోలేదు. గడువు పూర్తయ్యాక ఒకేసారి భారీ మొత్తంలో విదేశీ ద్రవ్య చెల్లింపులు చేయాల్సి వస్తుంది. ఆ సమయంలో విదేశీ ద్రవ్య ప్రవాహాలు ఆశించిన స్థాయిలో లేకపోతే, రూపాయిపై మరింత ఒత్తిడి ఏర్పడే అవకాశం ఉందని కొందరు ఆర్థికవేత్తల అభి ప్రాయం. అయితే 2013లో ప్రవేశపెట్టిన ఇదే తరహా పథకం గడువు ముగిసి నప్పుడు ఏర్పడిన పరిస్థితిని ఆర్‌బీఐ సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొందన్న విషయాన్ని కూడా గుర్తుంచుకోవాలి.అలాగే, ఇలాంటి తాత్కాలిక విధాన సడలింపులు తక్షణావసరాలను తీర్చడంలో ఉపయోగపడినా; ఎగుమతుల వృద్ధి, స్థిరమైన విదేశీ పెట్టుబడులు, బలమైన స్థూల ఆర్థిక వ్యవస్థ వంటి దీర్ఘకాలిక చర్యలే దేశానికి స్థిరమైన విదేశీ ద్రవ్య వనరులను సమకూర్చగలవు. మార్చి 2026 నాటికి భారతీయ బ్యాంకుల్లో ఉన్న ఎఫ్‌సీఎన్‌ ఆర్‌(బి) డిపాజిట్ల మొత్తం సుమారు 34 బిలియన్‌ అమెరికన్‌ డాలర్లు. అంతర్జాతీయ అనిశ్చితుల వలన గణనీయంగా తగ్గిన నిల్వలను తిరిగి సమకూర్చుకోవడం తక్షణావసరం. ప్రస్తుత చర్యల ద్వారా, అనుకూల పరిస్థితుల్లో 50 నుంచి 60 బిలియన్‌ అమెరికన్‌ డాలర్ల వరకు అదనపు విదేశీ ద్రవ్య నిధులు సమీకరించే అవకాశం ఉందని బ్యాంకింగ్‌ రంగ ప్రముఖులు, మార్కెట్‌ విశ్లేషకుల అంచనా. ఆ అంచనాలు ఎంతవరకు వాస్తవరూపం దాల్చుతాయో రాబోయే నెలల్లో స్పష్టమవుతుంది. అయితే, గతానుభవాలను దృష్టిలో ఉంచుకుంటే, అవసరమైన సమయంలో ప్రవాస భారతీయుల వ్యక్తిగత పొదుపులు కూడా దేశ ఆర్థిక స్థిరత్వానికి తోడ్పడగలవని ఆర్‌బీఐ విశ్వసించడం సహేతుకంగానే తోస్తోంది.పల్లపోతు కృష్ణబాలాజివ్యాసకర్త ఎస్బీఐ విశ్రాంత ఉన్నతాధికారి

‘‘భద్రం పవార్‌ జీ...’’ అంటూ ఒక్క గెంతున వచ్చి, నా చేతికి తన భుజాన్ని అందించారు ఏక్‌నాథ్‌ షిందే! ‘‘పడిపోనులే ఏక్‌నాథ్‌. కాసేపు మీ ఛాంబర్‌లో కూర్చుందామని వచ్చాను. కూర్చోవచ్చు కదా?’’ అన్నాను నవ్వుతూ. ‘‘పవార్‌ జీ, ఇంతటి గౌరవాన్ని మరెవరికైనా నేనెందుకు దక్కనిస్తాను! దయచేసి రండి. మీ పార్టీ ఛాంబర్‌ను కూడా కాదని, నా ఛాంబర్‌కి వచ్చారంటే నాకు మీ ఆశీస్సులు ఉన్నట్లుగానే కదా నేను భావిస్తాను. రండి, మెల్లిగా నడవండి’’ అన్నారు ఏక్‌నాథ్‌. నవ్వాన్నేను. ఏక్‌నాథ్‌ నన్ను తన ఛాంబర్‌లో కూర్చోబెట్టి, శాలువా కప్పి; పూలు, టెంకాయ చేతికి అందించారు. ‘‘ఏమిటి ఇదంతా ఏక్‌నాథ్‌?’’ అన్నాను. ‘‘పవార్‌ జీ, నేనొక ముఖ్యమైన మీటింగులో ఉండగా, మీరు నా ఛాంబర్‌ అడుగుతున్నారని తెలిసి, వెంటనే మీటింగ్‌ని ఆపి మీకోసం పరుగున వచ్చాను’’ అన్నారు ఏక్‌నాథ్‌. ‘‘చాలా సంతోషం ఏక్‌నాథ్‌. అసెంబ్లీ భవన్‌లో ‘బోర్డర్‌ ఇష్యూ మీటింగ్‌’ ఉంటే వచ్చాను. తిరిగి వెళ్లేటప్పుడు... మా ఎమ్మెల్యే లతో కాసేపు కలిసి కూర్చోటానికి... మీ ఛాంబర్, ఎంట్రెన్స్‌కి దగ్గరగా ఉందని ఇటొచ్చాను’’ అన్నాను.‘‘వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు పవార్‌ జీ...’’ అన్నారు ఏక్‌నాథ్‌. నాకోసం ప్రత్యేకంగా ‘టీ’ తెప్పించి, నాతో పాటు తనూ టీ సేవించి, నాతో కొద్దిసేపు మాట్లాడి, ‘ఉంటాను పవార్‌ జీ’ అంటూ సెలవు తీసుకున్నారు ఏక్‌నాథ్‌. ఏక్‌నాథ్‌ ఇంకో ఇరవై, ఇరవై అయిదేళ్ల తర్వాత తన ఎనభై ఐదేళ్ల వయసులో కూడా... ఇప్పుడు నాలాగే, లేదా నాకన్నా ఎక్కువగానే ఉత్సాహంగా ఉంటాడనుకుంటా! ఉన్నచోటే ఉండిపోయేవాళ్లకు పాలిటిక్స్‌లో భవిష్యత్తు ఉండదు. పేరుకు ఉంటారంతే. ఇక్కడ ఎదగాలంటే సిద్ధాంత పరమైన విభేదాలు ఉండాలి. వ్యక్తిగత ఘర్షణలు ఉండాలి. అధికార సమీకరణాలపై ఒక కన్ను, ఒక చెవి వేసి ఉంచాలి. ఒక కాలును లోపల, ఒక కాలును బయటా ఉంచాలి. రాజీవ్‌ హత్య తర్వాత నేను ప్రధాని అవ్వాల్సింది. ‘అతడికి స్వతంత్ర భావాలు ఎక్కువ’ అని నా మీద సోనియాజీకి చెప్పి,నేను ప్రధాని కాకుండా అడ్డుపడి నన్ను బయటికి పంపించారు. ఏక్‌నాథ్‌వి నాకు మించిన స్వతంత్ర భావాలు! శివసేన తన ‘హిందుత్వ’ సిద్ధాంతాన్ని పక్కన పెట్టి ఎన్సీపీ, కాంగ్రెస్‌లతో కలిసి కూటమి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయటం ఏంటని అతడు బయటికి వచ్చేశాడు. నాలా ఒక్కడే రాలేదు. శివసేనను సగం తెంపుకుని వచ్చేశాడు. నేను పీఎంని కాలేకపోయాను. ఏక్‌నాథ్‌ సీఎం అయ్యాడు. ఇప్పుడు డిప్యూటీ సీఎం. మళ్లీ సీఎం అయినా అవుతాడు. ఏక్‌నాథ్‌ ఛాంబర్‌లో నేను కాసేపు కూర్చొని వచ్చినందుకు... ‘‘ఏక్‌నాథ్‌ అనే ద్రోహి ఛాంబర్‌లోకి శరద్‌ జీ వెళ్లి కూర్చోవటం ఏంటి?!’’ అని ఉద్ధవ్‌ శివసేన విమర్శిస్తోంది. కూటమిలోని తక్కిన పార్టీలు కూడా... ‘‘వాళ్లేమిటి? వాళ్ల వంశం ఏమిటి? వాళ్ల ఛాంబర్‌కి శరద్‌ జీ వెళ్లటం ఏమిటి?’’ అని భృకుటి ముడేస్తున్నాయి! ‘‘శరద్‌ జీ కూర్చోదలచుకుంటే ఏక్‌నాథ్‌ ఛాంబరే దొరికిందా! అసెంబ్లీ ప్రాంగణంలో మన ఛాంబర్లు లేవా? పోనీ, అవి వద్దనుకుంటే వై.బి. చవాన్‌ ప్రతిష్ఠాన్‌ లేదా? ఎన్సీపీ ఆఫీస్‌ ‘రాష్ట్రవాది భవన్‌’ లేదా?’’ అంటున్నారు ఉద్ధవ్‌ శివసేన ఎంపీ సంజయ్‌ రౌత్‌! చవాన్‌ ప్రతిష్ఠాన్, రాష్ట్రవాది భవన్‌ అసెంబ్లీ ప్రాంగణంలో లేవు. చవాన్‌ ప్రతిష్ఠాన్‌ నారిమన్‌ పాయింట్‌లో ఉంది. ఏక్‌నాథ్‌ ఛాంబర్‌ నాకు నాలుగడుగుల దూరంలో ఉంది; రాష్ట్రవాది భవన్‌ దక్షిణ ముంబైలోని బల్లార్డ్‌ ఎస్టేట్‌లో ఉంది. ఏక్‌నాథ్‌ ఛాంబర్‌ నా భుజానికి దగ్గరగా ఉంది. రౌత్‌కు ఇది ఎందుకు తెలియకుండా ఉంది?! దూరాలు గ్రహించలేనివారు, ఎప్పటికీ దగ్గరగా ఆలోచించలేరు.

ఈరోజు పట్టాలు అందుకుంటున్న 2026 బ్యాచ్‌ విద్యార్థులందరికీ నా హృదయపూర్వక అభినందనలు. ఈ రోజు మీ జీవితంలో ఎంతో ప్రత్యేకమైన రోజు. ఎన్నో ఏళ్ల కష్టం, పట్టుదల, త్యాగానికి ఇది ప్రతిఫలం. కానీ ఈ విజయం మీదే కాదు. మీ తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, మార్గదర్శకులు, మిమ్మల్ని నమ్మిన ప్రతి ఒక్కరిది! మీకు ఇది జీవితంలో మరో ముందడుగు మాత్రమే కావచ్చు. కానీ ఒక తల్లికి మాత్రం తన బిడ్డ పట్టా అందుకోవడం జీవితకాల కల నెరవేరిన క్షణం. నా తల్లిదండ్రులు కూడా ఈరోజు నన్ను చూసి ఎంతో గర్వపడుతున్నారు. నా విజయం వారి కలల ఫలితం. నిజానికి నేను వారి అమెరికా కలకు రూపం. ఈ సభలో ఉన్న చాలామంది విద్యార్థుల్లాగే నేను కూడా మొదటి తరం వలసదారుడిని. నా తల్లిదండ్రులు (తైవాన్‌ నుంచి) అమెరికాకు రావడానికి కారణం ఒక్కటే. ‘మా పిల్లలకు మంచి అవకాశం దొరకాలి’ అనే ఆశ. నాకు ముప్పై సంవత్సరాల వయసులో, నా స్నేహితులతో కలిసి ఎన్‌విడియాను ప్రారంభించాను. మా లక్ష్యం ఒక కొత్త తరహా కంప్యూటర్‌ను రూపొందించడం. సాధారణ కంప్యూటర్లు సాధించలేని సమస్యలను పరిష్కరించే శక్తిమంతమైన వ్యవస్థను నిర్మించాలని అనుకున్నాం. కొద్ది రోజుల్లోనే అసలు నిజం తెలిసింది. మేము రూపొందించిన తొలి సాంకేతికత పూర్తిగా విఫలమైంది. డబ్బు కూడా అయిపోయే పరిస్థితి వచ్చింది. గత 33 ఏళ్లుగా ఎన్‌ విడియా ఎన్నోసార్లు తనను తాను మార్చుకుంది. ప్రతిసారి ఒకే ప్రశ్న వేసుకుంది: ‘ఇందులో ఎంత కష్టముంటుంది?’ ప్రతిసారి సమాధానం ఒక్కటే: ‘మనం అనుకున్నదానికంటే చాలా కష్టం.’ కానీ ప్రతి వైఫల్యం మాకు కొత్త పాఠం నేర్పింది. ప్రతి అపజయం మమ్మల్ని మరింత వినయంగా మార్చింది. ప్రతి కష్టం మా వ్యక్తిత్వాన్ని మరింత దృఢంగా తీర్చిదిద్దింది. వైఫల్యం అనేది విజయానికి వ్యతిరేకం కాదు. వైఫల్యం విజయానికి తీసుకెళ్లే మరో మెట్టు మాత్రమే. ప్రతిసారి పడిపోయి మళ్లీ లేవడంవల్లే జీవితంలో నిజమైన ధైర్యం వస్తుంది. అదే మన విజయానికి అసలైన బలం. ప్రపంచాన్ని మార్చే కొత్త యుగంమీ కలలను నిజం చేసుకునే అద్భుతమైన అవకాశం ఇప్పుడు మీ ముందుంది. మీ కెరీర్‌ ప్రారంభమవుతున్న సమయం... ప్రపంచ చరిత్రలో అత్యంత ఉత్కంఠభరితమైన దశ. నేను ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు ప్రపంచం పర్సనల్‌ కంప్యూటర్స్‌ (పీసీ) విప్లవం ప్రారంభ దశలో ఉంది. మీరు మాత్రం కృత్రిమ మేధస్సు (ఏఐ) విప్లవం ప్రారంభమవు తున్న సమయంలో కెరీర్‌ మొదలుపెడుతున్నారు. దీనికంటే గొప్ప అవకాశం మరొకటి ఉండదని నేను నమ్ముతున్నాను. నా జీవితంలో కంప్యూటింగ్‌ రంగంలో వచ్చిన ప్రతి పెద్ద మార్పును నేను చూశాను. మెయిన్‌ ఫ్రేమ్‌ కంప్యూటర్లు, పర్సనల్‌ కంప్యూటర్లు, ఇంటర్నెట్, మొబైల్‌ టెక్నాలజీ, క్లౌడ్‌ కంప్యూటింగ్‌... ప్రతి దశ ప్రపంచాన్ని మార్చింది. ప్రతి కొత్త ఆవిష్కరణ మానవ జీవితాన్ని మరింత సులభం చేసింది. కానీ ఇప్పుడు మనం చూడబోతున్న మార్పు వీటన్నింటికంటే పెద్దది. ఇది కేవలం మరో సాంకేతిక పరిణామం కాదు. ఇది కంప్యూటింగ్‌ ప్రపంచానికే కొత్త ఆరంభం. గత ఆరు దశాబ్దాలుగా కంప్యూటర్లు ఒకే విధంగా పని చేశాయి. మనుషులు కోడ్‌ రాస్తారు. కంప్యూటర్లు ఆ ఆదేశాలను అమలు చేస్తాయి. ఇంతకాలం ఇదే సూత్రం. కానీ ఇప్పుడు... ఆ యుగం ముగిసింది. ఏఐ కంప్యూటింగ్‌ను పూర్తిగా కొత్త దిశలోకి తీసుకెళ్లింది. ఇకపై కంప్యూటర్లు కేవలం ఆదేశాలు పాటించే యంత్రాలు కావు. అవి అర్థం చేసుకుంటాయి. తర్కిస్తాయి. ప్రణాళికలు రూపొందిస్తాయి. అవసరమైన సాధనాలను ఉపయోగించి సమస్యలకు పరిష్కారాలు కనుగొంటాయి. ఒకప్పుడు మనం సాఫ్ట్‌వేర్‌ను రాసి సీపీయూలపై నడిపించే వాళ్లం. ఇప్పుడు ఏఐ వ్యవస్థలు భారీ న్యూరల్‌ నెట్‌వర్క్‌ల ద్వారా జీపీయూలపై పనిచేస్తున్నాయి. ఇది కేవలం వేగం పెర గడం కాదు, కంప్యూటర్లు ఆలోచించే విధానమే మారుతోంది. వ్యవసాయం నుంచి వైద్యం వరకు, విద్య నుంచి పరిశ్రమల వరకు, వ్యాపారం నుంచి శాస్త్ర పరిశోధనల వరకు... ప్రతి రంగా నికి ఏఐ అవసరం. ఏఐ ప్రతి పరిశ్రమనూ మార్చబోతోంది. ఏఐపై భయం సహజమే!ఏఐ చిత్రాలు గీస్తోంది. వ్యాసాలు రాస్తోంది. సాఫ్ట్‌వేర్‌ తయారు చేస్తోంది. కార్లను నడుపుతోంది. ఇలాంటప్పుడు సహజంగానే కొన్ని ప్రశ్నలు ఎదురవుతాయి: ఉద్యోగాలు పోతాయా? మనిషి అవసరం తగ్గిపోతుందా? అసలు ఈ టెక్నాలజీ మన నియంత్రణలో ఉంటుందా? ఇలాంటి సందేహాలు కొత్తవి కావు. ప్రపంచ చరిత్రలో ప్రతి గొప్ప సాంకేతిక విప్లవం వచ్చినప్పుడు కూడా ఇలాంటి భయాలే పుట్టాయి. విద్యుత్‌ వచ్చినప్పుడు కూడా భయపడ్డారు. ఇంటర్నెట్‌ వచ్చి నప్పుడు కూడా సందేహించారు. కానీ మానవ సమాజం కొత్త సాంకేతి కతను బాధ్యతతో స్వీకరించిన ప్రతిసారీ... అది మన సామ ర్థ్యాన్ని మరింత విస్తరించింది. ఏఐని తెలివిగా అభివృద్ధి చేయాల్సిన బాధ్యత మనదే. ఇకపై ప్రతి ఒక్కరూ ప్రోగ్రామర్‌లే. ఇప్పటి వరకు కంప్యూటర్‌ ప్రోగ్రామింగ్‌ చేయగలిగినవారు ప్రపంచ జనాభాలో చాలా తక్కువ మంది మాత్రమే. ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారుతోంది. కోడ్‌ ఎలా రాయాలో తెలియకపోయినా, మనకు కావాల్సిన పనిని సహజమైన భాషలో ఏఐకి చెప్పగలిగితే చాలు. మిగతా పనిని ఏఐ పూర్తి చేస్తుంది. ఒక చిన్న దుకాణం నడిపే వ్యాపారి... ఏఐ సహాయంతో తన వ్యాపారం కోసం అందమైన వెబ్‌సైట్‌ను రూపొందించుకోవచ్చు. ఒక వడ్రంగి... కస్టమర్‌కు వంటగది నమూనాలను రూపొందించి చూపించవచ్చు. ఒక ఉపాధ్యా యుడు కొత్త పాఠ్యాంశాలను సిద్ధం చేయవచ్చు. ఒక వైద్యుడు... వైద్య సమాచారాన్ని వేగంగా విశ్లేషించవచ్చు. ఒక రైతు... పంట లపై మెరుగైన నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. ఏఐ వల్ల కంప్యూటింగ్‌ శక్తి కొద్దిమందికే పరిమితం కాకుండా... ప్రపంచంలోని ప్రతి ఒక్కరికీ అందుబాటులోకి వస్తోంది. ఇదే ఏఐ తీసుకొస్తున్న అతిపెద్ద ప్రజాస్వామిక మార్పు. ఏఐ ఉద్యోగాలను మారుస్తుంది!విద్యుత్‌ ఎలా ప్రపంచాన్ని మార్చిందో... ఇంటర్నెట్‌ ఎలా మన జీవన విధానాన్ని మార్చిందో... అలాగే ఏఐ కూడా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను పూర్తిగా మార్చబోతోంది. దీనికోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షల కోట్ల డాలర్ల పెట్టుబడులు అవసరం అవుతాయి. ఇది మానవ చరిత్రలోనే అతిపెద్ద సాంకేతిక మౌలిక వసతుల నిర్మాణ కార్యక్రమంగా నిలవబోతోంది. ఏఐ కోసం కొత్త చిప్‌ తయారీ కేంద్రాలు, అత్యాధునిక కంప్యూటర్‌ కర్మాగా రాలు ఏర్పాటవుతాయి. భారీ డేటా సెంటర్లు నిర్మిస్తారు. ఆధు నిక తయారీ పరిశ్రమలు విస్తరిస్తాయి. ఎలక్ట్రీషియన్లు,ప్లంబర్లు, ఇనుప కార్మికులు, టెక్నీషియన్లు, నిర్మాణ రంగ కార్మికులు... ప్రతి ఒక్కరికీ కొత్త అవకాశాలు లభిస్తాయి. ఏఐ కేవలం ఒక కొత్త కంప్యూటింగ్‌ యుగాన్ని మాత్రమే కాదు... ఒక కొత్త పారిశ్రామిక యుగాన్ని కూడా ప్రారంభిస్తోంది. శక్తిమంతమైన ఏఐకి శక్తిమంతమైన విద్యుత్‌ అవసరం. అందుకే విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది. విద్యుత్‌ గ్రిడ్‌లను ఆధునికీకరిస్తారు. పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులపై పెట్టు బడులు పెరుగుతాయి. ఏఐ అభివృద్ధి కేవలం కంప్యూటర్లనే కాదు, మొత్తం మౌలిక వసతుల అభివృద్ధినే వేగవంతం చేస్తుంది. ఏఐ ఉద్యోగాలను మార్చుతుంది... కానీ మనిషి లక్ష్యాన్ని కాదు.చాలామంది అడుగుతున్న ప్రశ్న: ‘ఏఐ వల్ల ఉద్యోగాలు పోతాయా?’ నా సమాధానం: ప్రతి ఉద్యోగాన్నీ ఏఐ ప్రభా వితం చేస్తుంది. ఉద్యోగంలోని కొన్ని పనులు యంత్రాలు చేయవచ్చు. కొన్ని పాత ఉద్యోగాలు తగ్గవచ్చు. అదే సమయంలో ఎన్నో కొత్త ఉద్యోగాలు పుట్టుకొస్తాయి. కొత్త పరిశ్ర మలు ఏర్పడతాయి. ఉదాహరణకు, ఈరోజు ఏఐ చాలావరకు సాఫ్ట్‌వేర్‌ కోడ్‌ రాయగలుగుతోంది. అంటే... సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజినీర్లు అవసరం లేదని కాదు. వారు ఇప్పుడు ఏఐ సహా యంతో మరింత క్లిష్టమైన సమస్యలకు పరిష్కారాలు కనుగొన గలుగుతున్నారు. ఏఐ వైద్య చిత్రాలను వేగంగా విశ్లేషించగలదు. కానీ రోగిని అర్థం చేసుకుని సరైన చికిత్స అందించే వైద్యుడి స్థానాన్ని అది భర్తీ చేయదు. ఏఐ మనిషిని తొలగించడానికి రాలేదు. మనిషి సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచడానికి వచ్చింది. మిమ్మల్ని ఏఐ భర్తీ చేయకపోవచ్చు, కానీ ఏఐ బాగా ఉపయోగించే వ్యక్తి ఆ పని చేయవచ్చు. ఏఐ మీ ఉద్యోగాన్ని తీసేయక పోవచ్చు. కానీ ఏఐని సమర్థంగా ఉపయోగించడం నేర్చుకున్న వ్యక్తి మీకంటే ముందుకు వెళ్లే అవకాశం ఉంది. ఏఐ మానవ జ్ఞానాన్ని మరింత వేగంగా విస్తరించబోతోంది. ఇప్పటి వరకు అసాధ్యంగా అనిపించిన ఎన్నో సమస్య లకు పరిష్కారాలు కనుగొనబోతోంది. ప్రపంచంలోని కోట్లాది మందికి కంప్యూటింగ్‌ శక్తిని అందించబోతోంది. మనం నిర్మించే భవిష్యత్తు... ఈరోజు మనకు లభించిన ప్రపంచం కంటే మరింత సంపన్నంగా, మరింత సామర్థ్యవంతంగా, మరింత ఆశాజనకంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. ఇంత శక్తిమంతమైన సాధనాలు, ఇంత గొప్ప అవకా శాలతో ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టిన తరం ఇంతకుముందు లేదు. మనమంతా ఒకే ప్రారంభ రేఖ వద్ద నిలబడి ఉన్నాం. రాబోయే భవిష్యత్తు ఎలా ఉండాలో నిర్ణయించే అవకాశం ఇప్పుడు మీ ముందుంది. కాబట్టి నెమ్మదిగా నడవకండి... ధైర్యంగా ముందుకు పరుగెత్తండి!

భారత్‌ ప్రభుత్వం 2025–26 నాటికి పెట్రోల్లో 20 శాతం ఇథనాల్‌ మిశ్రమం (ఇ20) లక్ష్యాన్ని సాధించే దిశగా గణనీయ మైన పురోగతి సాధించింది. ఇందుకోసం ఇథనాల్‌ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచడంతో పాటు చమురు మార్కెటింగ్‌ సంస్థల ద్వారా ఇథనాల్‌ కొనుగోలును కూడా విస్తరించింది. అయితే ఈ కార్యక్రమానికి అనేక సవాళ్లు ఉన్నాయి: అధిక నీటి అవసరం; 2023కు ముందు కొన్న లక్షల వాహనాలు ఇ20కి పూర్తిగా అనుకూలంగాలేకపోవడం; ఆహారానికీ, ఇంధనానికీ మధ్య సమతుల్యతను కాపాడటం.‘నీళ్లు’ కలుపుతున్నారా?అనేక ప్రాంతాలలో ఇ20తో కూడిన పెట్రోల్‌ వేసుకున్నాక వాహనాలు ఆగిపోవడం, ఇంజిన్‌ చెడిపోవడం వంటి అనుభవాలు పెరిగినాయి. అనేక పెట్రోల్‌ బంక్‌లలో పెట్రోల్‌తో పాటు నీళ్ళు పోస్తున్నారని వాహనదారులు ఆందోళనకు దిగుతున్నారు. ఆమధ్య మధ్యప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రి మొత్తం వాహనశ్రేణికి ఇదే సమస్య ఉత్పన్నమయ్యింది. మధ్యప్రదేశ్‌ పెట్రోల్‌ బంక్‌ల సంఘం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి లేఖ రాసినా ప్రతిస్పందన లేదు. నిత్యావసర వస్తువు లలో ఒకటైన పెట్రోల్, డిజిల్‌ గురించిన నియంత్రణ జిల్లా కలెక్టర్లు చేస్తారు. వారి అభిప్రాయానికి కూడా ప్రభుత్వం విలువ ఇవ్వడం లేదు. పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్‌ కలిపితే నీళ్ళు రావడం సాధారణం అని ఒప్పుకొన్నా చమురు కంపెనీలు సాంకేతిక అవసరాలకు అనుగుణంగా కలపడం లేదని పెట్రోల్‌ బంక్‌ల ఆరోపణ. దాదాపు 30 కోట్ల వాహనాలు ఇ20 వల్ల పాడయితే దేశ ఆర్థిక స్థితి, వ్యక్తిగత వాహనదారుల మీద పడే ఆర్థిక భారం గురించి ఆలో చన చేయవలసి ఉన్నది. సరుకు రవాణా వాహనాలు మొరాయిస్తే పరిణామాలు తీవ్రంగా ఉంటాయి. ఆటోలు, టాక్సీ తదితర రవాణా సదుపాయాలు కుంటుపడితే ఆ యా కుటుంబాల మీద భారంతో పాటు నిత్య రవాణా మీద దుష్ప్రభావం ఉంటుంది.పర్యావరణ హితమేగానీ...భారత్‌లో ఇథనాల్‌ కార్యక్రమం (ఇథనాల్‌ బ్లెండెడ్‌ పెట్రోల్‌ ప్రోగ్రామ్‌–ఈబీపీ) దేశ ఇంధన భద్రతను బలోపేతం చేయడం, పెట్రోలియం దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచడం, పర్యావరణ పరిరక్షణను ప్రోత్సహించడం అనే ముఖ్య ఉద్దేశాలతో కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తోంది. ఇది 2003లో ప్రారంభమైంది. ప్రపంచ వాతావరణ సదస్సులలో కర్బన ఉద్గారాలు తగ్గిస్తామని భారత్‌ చేసిన లిఖితపూర్వక వాగ్దానంలో ఇది ఒక భాగమైంది. చెరకు రసం, మొలాసెస్, మొక్కజొన్న, బియ్యం వంటి వ్యవ సాయ పంటలు, వాటి ఉప ఉత్పత్తుల నుంచి తయారయ్యే జీవఇంధనం (బయో ఫ్యూయల్‌) ఇథనాల్‌. ఇది పునరుత్పాదకఇంధనం కావడంతో పెట్రోల్‌ తరహ వాయు కాలుష్యం ఉండదు గానీ పూర్తిగా సున్నా కాదు. ఇంకొక కొత్త రకం కాలుష్యం ఏర్పడు తున్నది. కొన్ని పరిస్థితుల్లో నైట్రోజన్‌ ఆక్సైడ్లు లేదా ఆల్డిహైడ్లు పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల అన్ని రకాల ఉద్గారాలు సమానంగా తగ్గుతాయని చెప్పలేము. టెయిల్‌పైప్‌ ఉద్గారాలు సాధారణంగా తగ్గుతాయి. అయితే ఏ ఉద్గారాలు ఎంత తగ్గుతాయనేది ఇంజిన్‌ రకం, ఇథనాల్‌ మిశ్రమ శాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కార్బన్‌ మోనాక్సైడ్, హైడ్రోకార్బన్లు, పార్టిక్యులేట్‌ మ్యాటర్‌ తగ్గు తాయి. వివిధ ఇంధనాల ఉత్పత్తి నుంచి వినియోగం పోల్చితే కార్బన్‌ డయాక్సైడ్‌ నికర ప్రభావం కూడా తగ్గుతుంది. అయితే, కార్బన్‌ డయాక్సైడ్‌ తగ్గుదల కూడా ఇథనాల్‌ తయారు చేసే విధా నాన్ని బట్టి ఉంటుంది. చెరుకు, మక్కలు, వడ్ల నుంచి తయారు చేసే క్రమంలో వివిధ రకాల ప్రభావం ఉంటుంది. ఇథనాల్‌ను పెట్రో ల్లోనే కలుపుతున్నారు; డీజిల్‌ వాడకం వల్ల వచ్చే వాయు కాలుష్యం గురించి ఎటువంటి అడుగులు వేయడం లేదు. రైతులకు ఎంత మేలు?భారత్‌లో ఇథనాల్‌ను చెరకు రసం, మొలాసెస్, మొక్కజొన్న, బియ్యం, గోధుమలు, జొన్నలు, సజ్జల నుంచి తయారు చేస్తారు. ఆయా పంటలకు డిమాండ్‌ పెరిగి తద్వారా రైతులకు అదనపు ఆదాయం సమకూరుతుందనేది ఆలోచన. ఇది ఒక నినాదంగా, ఆకర్షణీయ ప్రకటన లాగానే ఉన్నది. ఆహార పంటలకు డిమాండ్‌ ఎప్పుడూ ఉంటుంది. రైతుకు గిట్టుబాటు ధర రాకపోవడానికి కారణం ఆ యా పంటలకు డిమాండ్‌ లేక కాదు – మార్కెట్లో వ్యవస్థీ కృతమైన దోపిడీ వల్ల. మార్కెట్ల దోపిడీ ఈ పంటలను ఇథనాల్‌ ఉత్పత్తికి మళ్ళించడం వల్ల తగ్గదు. ప్రస్తుతం దేశంలో ఇథనాల్‌ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం గణనీయంగా పెరిగింది. 2014లో సుమారు 421 కోట్ల లీటర్ల సామర్థ్యం ఉండగా, 2026 నాటికి అది సుమారు 2,000 కోట్ల లీటర్ల వార్షిక సామర్థ్యానికి పెరిగింది. ప్రభుత్వం కొత్తగా అనేక ధాన్యాధారిత, చెరకు ఆధారిత డిస్టిలరీలకు అనుమతులు ఇచ్చింది. పెట్రోల్లో 20% ఇథనాల్‌ కలప డానికి సంవత్సరానికి సుమారు 1,016 కోట్ల లీటర్ల ఇథనాల్‌ అవస రమని ప్రభుత్వం, నీతి ఆయోగ్‌ అంచనా.ఇంధనం కాకుండా పరి శ్రమలు, రసాయనాలు, మద్యం తదితర ఇతర అవసరాలను కలి పితే మొత్తం సుమారు 1,350 కోట్ల లీటర్ల ఇథనాల్‌ అవసరం. సుమారు 2,000 కోట్ల లీటర్ల వార్షిక ఇథనాల్‌ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా ధాన్యాలపై ఆధారపడి నడపాలంటే దాదాపు 5 కోట్ల టన్నుల ధాన్యం అవసరం అవుతుంది. మొత్తం ధాన్య ఉత్పత్తి దాదాపు 37.66 కోట్ల టన్నులు. అంటే, అది దేశ మొత్తం ఆహార ధాన్య ఉత్పత్తిలో సుమారు 13% అవుతుంది. అమెరికా నుంచి డీడీజీఎస్‌ (డిస్టిల్లర్స్‌ డ్రైడ్‌ గ్రెయిన్స్‌ విత్‌ సొల్యూబుల్స్‌) దిగుమతులు, భారత ఇథనాల్‌ కార్యక్రమంతో ముడిపడి ఉన్న నేపథ్యంలో అది ఇంకొన్ని సమస్యలను సృష్టిస్తుంది. ఇథనాల్‌ తయారీ తర్వాత మిగిలే అధిక ప్రోటీన్‌ కలిగిన ఉప ఉత్పత్తిని డీడీజీఎస్‌ అంటారు. దీనిని పశువులు, కోళ్లు, చేపలకు దాణాగా ఉపయోగిస్తారు. అమెరికా నుంచి చౌకగా డీడీజీఎస్‌వస్తే దేశీయ డీడీజీఎస్‌ ధరలు పడిపోవచ్చు. దీంతో భారతఇథనాల్‌ డిస్టిలరీల ఆదాయం తగ్గుతుంది. మొక్కజొన్న రైతులపై కూడా ప్రభావం ఉంటుంది. అమెరికా దిగుమతులతో జీఎం (జన్యు మార్పిడి) వివాదం కూడా ఉన్నది. జీఎం మొక్కజొన్ననుంచి అమెరికా డీడీజీఎస్‌ వస్తుంది కాబట్టి, జన్యుమార్పిడిదాణా వల్ల ఏర్పడే అనారోగ్య సమస్యలు అదనం. అందుకే ఈఅన్ని సమస్యలపై కేంద్ర ప్రభుత్వం వివరంగా స్పందించాల్సిన అవసరం ఉంది.-వ్యాసకర్త వ్యవసాయ రంగ నిపుణులు-దొంతినరసింహారెడ్డి

గత నెలాఖరులో ఫ్రెంచ్‌ ప్రభుత్వంతో ఆఫ్రికాలోని బుర్కినా ఫాసో దౌత్య సంబంధాలు తెంచుకోవటంతో ఫ్రాన్స్‌ – ఆఫ్రికా ఘర్షణ తారస్థాయికి చేరింది. ఆఫ్రికా నుండి ఫ్రాన్స్‌ నిష్క్రమణ ఖాయమైంది. 1880–1919 మధ్యకాలంలో 90 శాతం ఆఫ్రికా ఖండం వలస పాలకుల అధీనంలోకి వచ్చింది. బ్రిటన్‌ తరువాత ఫ్రాన్స్‌ ఆఫ్రికాను ఆక్రమించుకొన్న రెండవ అతిపెద్ద వలస రాజ్యం. పోర్చుగల్, బెల్జియం, జర్మనీ, ఇటలీ కూడా ఆఫ్రికాలో వలసలను ఏర్పరచాయి. ఫ్రాన్స్‌ ప్రధానంగా పశ్చిమ, మధ్య ఆఫ్రికాలను ఆక్రమించింది. ఫ్రాన్స్‌ వలస సామ్రాజ్యం ఉచ్ఛ దశలో ఆఫ్రికాలో సుమారు 33 శాతం ప్రాంతంలో విస్తరించింది. 1960లో ఫ్రాన్స్‌ 14 ఆఫ్రికా దేశాలకు స్వాతంత్య్రాన్ని ప్రకటించింది. అల్జీరియా 1962లో ఫ్రెంచ్‌ పాలన నుండి విముక్తి పొందింది.ఫ్రాన్స్‌ తీరు వేరు!వలస దేశాలకు బ్రిటన్, పోర్చుగల్, జర్మనీ, ఇటలీ స్వాతంత్య్రాన్ని ఇచ్చిన తరువాత, ఆయా దేశాల నుండి పూర్తిగా వైదొలిగాయి. కానీ ఫ్రాన్స్, రాజకీయ స్వాతంత్య్రాన్ని ఇచ్చినప్పటికీ, సైనిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక నియంత్రణను కొనసాగించింది. 1960– 2025 మధ్యకాలంలో ఫ్రాన్స్‌ సైన్యం ముప్పయిసార్లకు పైగా ప్రత్యక్షంగా జోక్యం చేసుకున్నది. 2013లో మాలీలో ఫ్రెంచ్‌ సైన్యం ఆప రేషన్‌ సెవాల్‌ను చేపట్టింది. అనేక సందర్భాలలో ఫ్రెంచ్‌ సైన్యం దుష్ట నియంత పాలకులకు దన్నుగా నిలిచింది. గాబన్‌లో ఒమర్‌ బాంగో, చాద్‌లో డెబీ ఫ్రెంచ్‌ సైన్యం మద్దతుతోనే పాలించారు. ఫ్రెంచ్‌ అనుకూల పాలకులను ప్రతిష్ఠించటానికి అందివచ్చిన ఏ అవకాశాన్నీ ఫ్రెంచ్‌ ప్రభుత్వం వదులుకోలేదు. పూర్వ వలస దేశాల పాలకుల వ్యక్తిగత భద్రతకు ఫ్రెంచ్‌ సైనికులను వినియోగించారు. ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైన కరెన్సీని ఫ్రాన్స్‌ తన గుప్పిట్లో ఉంచుకున్నది. 14 పూర్వ ఆఫ్రికన్‌ వలస దేశాలు సీఎఫ్‌ఏ ఫ్రాంక్‌ను కరెన్సీగా వాడతాయి. దీనిని యూరోకు అనుసంధానం చేశారు. 2021 వరకు ఈ నోట్లను ఫ్రెంచ్‌ ట్రెజరీ ముద్రించేది. కరెన్సీ రిజర్వ్‌ను ఫ్రెంచ్‌ బ్యాంకులలో నిలువ చేస్తున్నారు. వడ్డీరేట్లు, ద్రవ్య విధానాన్ని ఫ్రాన్స్‌ తన నియంత్రణలో ఉంచుకున్నది. ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైన మైనింగ్, రవాణా, కమ్యూనికేషన్‌ రంగాలను ఫ్రెంచ్‌ కంపెనీలు తమ గుత్తాధిపత్యంలో ఉంచుకొన్నాయి. 21 ఆఫ్రికన్‌ దేశాలు ఫ్రెంచ్‌ను అధికార భాషగా వాడుతున్నాయి. ముప్పై లక్షలకుపైగా ఆఫ్రికన్లు ఫ్రాన్స్‌లో నివసిస్తున్నారు.2020 తరువాత ఫ్రాన్స్‌ జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా ఎదురుగాలి మొదలైంది. పెద్ద ఎత్తున యువత నిరసన ప్రదర్శనలు జరిగాయి. 2020–21లో మాలి, బుర్కినా ఫాసో, గినియాల్లో ఫ్రెంచ్‌ అనుకూల పాలకులను తిరుగుబాటుదారులు కూలదోశారు. 2022లో మాలి నుండి ఫ్రెంచ్‌ సైన్యాన్ని బహిష్కరించారు. 2023లో నైజర్, గాబన్‌ లలో తిరుగుబాటు తరువాత ఫ్రెంచ్‌ సైన్యాన్ని బహిష్కరించారు. 2024లో సెనెగల్, ఐవరీ కోస్ట్, ఛాద్‌ల నుండి ఫ్రెంచ్‌ సైన్యాన్ని ఉపసంహరించారు. ప్రస్తుతం ఎర్ర సముద్రం సమీపంలోని జిబూతిలో మాత్రమే ఫ్రెంచ్‌ తన సైనిక స్థావరాన్ని నిర్వహిస్తున్నది. పెరుగుతున్న చైనా ప్రభావంఆఫ్రికా నుండి ఫ్రాన్స్‌ నిష్క్రమణకు ఆఫ్రికాపై రష్యా, చైనా దృష్టిని సారించటమూ కారణమే. రష్యాకు చెందిన వాగ్నర్‌ గ్రూప్‌ (కిరాయి సైన్యం) ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు భద్రతా సహాయాన్ని ఇవ్వటా నికి ముందుకొచ్చింది. వాగ్నర్‌ నాయకుడి మరణం తరువాత ఈ సైన్యాన్ని ఆఫ్రికా కోర్‌గా పేరుమార్చి రష్యా నేరుగా తన నియంత్ర ణలోకి తీసుకున్నది. జిహాదీల అణచి వేత, అంతర్గత భద్రత, అధ్య క్షుల వ్యక్తిగత భద్రతలను మాలీ, నైజర్, గాబన్, ఛాద్, సెంట్రల్‌ ఆఫ్రికన్‌ రిపబ్లిక్, బుర్కినా ఫోసోలలో పర్యవేక్షించటానికి రష్యా ఒప్పందాలను చేసుకున్నది. గనుల భద్రత కూడా రష్యన్‌ సైనికుల నియంత్రణలో ఉన్నది. ప్రతిగా ఈ దేశాలు బంగారాన్ని చెల్లిస్తున్నాయి. మాలి, బుర్కినా ఫోసోలోని బంగారం, నైజర్‌లోని యురేనియం, గినియాలోని బాక్సైట్‌ గనుల నుండి ఫ్రెంచ్‌కి చెందిన ఒరానో వంటి కంపెనీలు వైదొలగాల్సి వచ్చింది. ఇదే అదనుగా చైనా తన ఆర్థిక, వాణిజ్య సామ్రాజ్యాన్ని ఫ్రెంచ్‌ –ఆఫ్రికాలోనికి గత రెండు దశబ్దాలుగా విస్తరిస్తున్నది. ఫ్రెంచ్‌ ఫ్రాంక్‌ను కరెన్సీగా వాడుతున్న 14 ఆఫ్రికన్‌ దేశాలలో పది దేశాలకు ఇప్పుడు చైనా అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి. దొరాల (జిబూతి), కిర్చి (గినియా), అబిడ్‌జాన్‌ (ఐవరీ కోస్ట్‌), పాయింట్‌ నాయిర్‌ (కాంగో) రేవు పట్టణాలను చైనా అభివృద్ధి పరచింది. పది విమానా శ్రయాలు, పార్లమెంటు భవనాలు, స్టేడియాలను నిర్మించింది. ఫ్రెంచ్‌ కంపెనీలతో పోలిస్తే చైనా కంపెనీలు తక్కువ వడ్డీతో రుణాలు అందించాయి. హువే, జెడ్‌టీఈ వంటి చైనా కంపెనీలు సెనెగల్, ఐవరీ కోస్ట్, గాబన్, కామెరూన్‌లలో 4జీ/5జీ సేవలను అందిస్తున్నాయి. విద్యుత్‌ వాహనాలు, బ్యాటరీల తయారీకి అవసర మైన బాక్సైట్‌ (గినియా), కోబాల్ట్, రాగి(కాంగో), మాంగనీస్‌ (గాబన్‌)లతో పాటుగా యురేనియం (నైజర్‌), చమురు, గ్యాస్‌ (మారిటానియా)లను చైనా ప్రతిఫలంగా చౌకగా పొందు తున్నది.మనకో సువర్ణావకాశంభారత్‌కు కూడా ఫ్రాంకో ఆఫ్రికన్‌ ప్రాంతంలో ఆర్థిక, వాణిజ్య సంబంధాలను పటిష్టం చేసుకోవటానికి ఇది మంచి తరుణం. చౌకైన, తేలికపాటి ఆయుధాలు, సైనిక శిక్షణ రంగాలలో ఈ దేశా లతో ఒప్పందాలకు ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. యూఎన్‌ శాంతి పరిరక్షణ బలగాలతో అనుభవం భారత్‌కు కలిసొచ్చే అంశం. సముద్ర జలాల పహారా, గస్తీలో కూడా భాగస్వామ్యానికి అవకాశాలున్నాయి. ఈ దేశాలలోని ఖనిజ వనరుల వెలికితీతలో భారత కంపెనీల పెట్టుబడులను ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తున్నది. చైనా మాదిరిగా ఆ దేశాలను రుణ ఊబిలోకి నెట్టకుండా పరస్పర ప్రయో జనకరమైన ఉమ్మడి భాగస్వామ్యాలను ప్రతిపాదించటం వలన ఆ దేశాలు భారత్‌ను ఎంచుకోవటానికి అవకాశం ఉన్నది. ఫార్మాస్యూ టికల్స్‌ ఎగుమతితోపాటుగా, యూపీఐ, ఆధార్‌ సేవలను విస్తరింప జేయటానికి కూడా అవకాశం ఉన్నది. చైనా కంపెనీలు ఈ ప్రాంతంలో రెండు దశాబ్దాల నుండి పాతుకుపోయి ఉన్నాయి. ప్రాజెక్టులను అతి తక్కువ సమయంలో పూర్తి చేయటంలో అవి దిట్ట. మన ప్రైవేటు రంగ కంపెనీలు ఈ రేసులో పాల్గొంటే తప్పితే ఈ ప్రాంతంలో భారత్‌ నిలబడలేదు. పశ్చిమ ఆఫ్రికాకు నేరుగా సముద్ర రవాణా మార్గం లేకపోవటం భారత్‌కు ప్రతికూలాంశం.ఈ నేపథ్యంలో ఆఫ్రికాపై తన పట్టును వదులుకోవటానికి ఫ్రాన్స్‌ అంగీకరించదు. వలస మనస్తత్వాన్ని, యాజమాన్య ధోర ణిని వదలివేసి పూర్వ వలస దేశాలను సమానులుగా అంగీకరించి, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంబంధాలను కొనసాగించటం శ్రేయస్కరం. ఎర్ర సముద్ర భద్రతకు జిబూతి సైనిక స్థావరం, గినియా సింధు శాఖ భద్రతకు గాబన్‌ సైనిక స్థావరం కీలకం. ఫ్రాంకో ఆఫ్రికన్‌ దేశాల అంతర్గత వ్యవహారాలలో జోక్యం చేసు కోకుండా యూరో పియన్‌ యూనియన్‌ ద్వారా ఈ ప్రాంతంలో ఆర్థిక, వాణిజ్య సంబంధాలను కొనసాగించటం ఫ్రాన్స్‌ ముందున్న మార్గం.గురజాల శ్రీనివాసరావువ్యాసకర్త అడిషనల్‌ రిజిస్ట్రార్‌ (రిటైర్డ్‌);సివిల్స్, గ్రూప్‌–1 పోటీ పరీక్షల నిపుణులు

ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థలో బలమైన నాలుగు వ్యవస్థలున్న నేపథ్యంలో మూడు వ్యవస్థలు దిగజారిపోయి ప్రజల విశ్వాసాన్ని కోల్పోయి ఉన్నాయి. నాలుగవ స్తంభమైన పత్రికా స్వేచ్ఛ కనీసంగానైనా సోషల్ మీడియా పరంగా యూట్యూబ్లతో ప్రజల విశ్వాసంలో ఉన్నది. నేషనల్ మీడియా రాష్ట్రాల పత్రికలన్ని కూడా అధికార పార్టీల కనుసన్నల్లో వార్తను బంధీ చేసి ఉన్నాయి. గతంలో చేగువేరతో ప్రారంభమైన పవన్ కళ్యాణ్ ఎక్కడ తేలాడో మనందరికి తెలుసు. అతని మాటలకు, ఆచరణకు చాలా వ్యత్యాసం కనబడింది. చివరికి తాను మాట్లాడిన అప్రజాస్వామిక పదజాలాన్ని ప్రశ్నా రావణ్ అనుకరించడం నాలుగు పోలీస్ స్టేషన్లలో బెయిల్ తో విడుదలైన తరువాత ఐదవ పోలీస్ స్టేషన్లో అప్రజాస్వామిక నిర్బంధ చట్టమైన ఉపా చట్టంతో అతనిని నిర్బందానికి గురి చేశారు. గతంలో టాడా, పోటా, నేపథ్యాల నుంచే ఉపా చట్టం వచ్చిన తరువాత ఉపా ఎంతగా ప్రశ్నించే గొంతులపై అణచివేతను, నిర్బంధాన్ని అమలు చేస్తున్నదో 2018 భీమాకొరెగావ్ ఉపా కుట్ర కేసు నుంచి మనందరికి అర్థమవుతున్న విషయం. కేవలం బెయిల్ దొరకకుండా ఆ ప్రశ్నను, ఆ నిరసన గొంతును నిశ్శబ్దం చేయడం కోసం పాలక వర్గాలు అనుసరిస్తున్న బలమైన అణచివేత విధానంగా పౌర హక్కుల సంఘం భావిస్తున్నది. అందులో భాగంగానే 84 ఏండ్ల ఫాదర్ స్టాన్ స్వామి జార్ఖండ్ లోని ఆదివాసీల కోసం న్యాయ స్థానంలో చట్టపరంగా బలమైన పోరాటాలు నిర్వహించినందుకు ఆగ్రహించిన ప్రభుత్వం జైలులోనే హత్య చేసింది. అదే విధంగా 90 శాతం వికలాంగుడైన ప్రొ. సాయిబాబా కూడా ఆదివాసీల పక్షాన మాట్లాడినందుకు ప్రశ్నించినందుకు అక్రమ కేసులో అన్యాయమైన శిక్షతో 10 ఏండ్లపాటు జైలు నిర్బంధానికి గురి చేస్తే అతను కూడా మరణించడం జరిగింది. ఇలా పీడిత ప్రజల పక్షాన ఆదివాసీల పక్షాన అణగారిన వర్గాల పక్షాన నేడు బుద్ధిజీవులు మేధావులతో పాటు య్యూట్యూబర్లు కూడా తమ ఛానెళ్ళ ద్వారా ప్రజలకు ప్రశ్నించడం నేర్పుతున్నారు. ఆ నేర్పడంలో భాగంగానే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కూటమి ప్రభుత్వంలో ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న పవన్ కళ్యాణ్ అన్న మాటలను పునరుచ్చరణ చేసినందుకు అదే నేరంగా వరుసగా కేసులు నమోదు చేశారు. నమోదు చేయడమే కాకుండా పోలీస్ స్టేషన్ లో ఉన్న ప్రశ్నారావణపై, న్యాయస్థానానికి తరలిస్తున్నప్పుడు పోలీస్ స్టేషన్లో గోడలు దూకి మరీ ప్రశ్నారావణపై భౌతిక దాడికి జనసేన కార్యకర్తలు పాల్పడ్డారు. జనసైనికులు, చట్టవిరుద్ధంగా వ్యవహరించడ మంటేనే పవన్ కళ్యాణ్ బాధ్యతపడాల్సిన అవసరం ఉంది.అదే మాదిరిగా ఈ నెల ఒకటిన మరో జర్నలిస్టు కె. వి. ఆర్. ఇంటి మీద దాడి చేసి ఎపి పోలీసులు అమాంతంగా ఎత్తుకు పోయారు. పోలీసులకు హద్దులు పరిమితులు పని చేయవు. పేదలకు అన్యాయం జరిగినపుడు పోలీసు స్టేషన్ కెళితే మా పరిధి కాని హింసించిన ఉదాహరణలెన్నో ఉన్నాయి. కె.వి.ఆర్. ను ఎత్తుకు పోవడానికి ముందు మఫ్టీలో వున్న ఎపి పోలీసులు రెక్కి నిర్వహించారు. మీరెవరు నా భర్తను ఎందుకు తీసుకు పోతున్నారని అడుగితే, నేను కూడా నా భర్త వెంబడి వస్తానంటే ఆమెను లాగిపడేశారు. పైగా భాగ్యలక్ష్మీపై కూడా పోలీసులు అక్రమ కేసులు నమోదు చేశారు. అరెస్టు చేస్తున్న సందర్భంలో కుటుంబీకులుకు తెలియజేసే చట్టబద్దమైన బాధ్యత పోలీసులపై వుంది. పోలీసులకు చట్టాన్ని బేఖాతరు చేయమని పాలకులు మౌఖిక ఆదేశాలిస్తున్నారు. ఈ అరెస్టులకు ముఖ్యమంత్రి బాధ్యత వహించాలి.వాక్ సభా స్వాతంత్ర్యాలకు రాష్ట్రంలో తీవ్ర విఘాతం కలుగుతుంది. గొంతు విప్పి మాట్లాడితే నేరం అవుతుంది. అంత్యక్రియల్లో మాట్లాడిన గాదె ఇన్నయ్యను జైలుపాలు చేసి 8 నెలలుగా బెయిలు లేకుండా నిర్బంధించారు.ప్రజాస్వామ్యంలో పత్రికా స్వేచ్ఛ అన్నీ వ్యవస్థలను ప్రశ్నిస్తూ ప్రజాస్వామ్యాన్ని నిలబెట్టే ప్రయత్నం చేస్తున్నది. అప్రజాస్వామిక విధానాలకు అలవాటు పడిన ప్రభుత్వాలు వ్యక్తులు పత్రికా స్వేచ్ఛను గౌరవించడం ఇబ్బందిగా ఫీలవుతారు. ఆ నేపథ్యంలోనే ప్రశ్నారావణపై చట్టపరంగా పోరాటం చేయాల్సిన స్థితి కాకుండా అక్రమ ఉపా కేసులు నమోదు చేసి భౌతిక దాడులకు పాల్పడడం అదే విధంగా కేసులు చేస్తున్న జడ శ్రావణపై కూడా కేసులు నమోదు చేస్తామని ప్రకటించడం లాంటివన్నీ కూడా ప్రజాస్వామ్య విరుద్ధమైన చర్యలుగా పౌరహక్కుల సంఘం భావిస్తూ ప్రజాస్వామ్యం నిలబెట్టడానికి ప్రభుత్వాలలో పాలకులుగా ఉన్న అన్ని రాజకీయ పార్టీలు నిబద్ధతతో వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రభుత్వాలు రాజకీయ పార్టీలే రాజ్యాంగాన్ని పాటించకపోతే ప్రజలు మాత్రం ఎందుకు పాటించాలనే ఒక మౌళిక ప్రశ్న బలల్దేరుతుంది. అది ప్రజాస్వామ్యానికి చాలా ప్రమాదకరం. దీన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రశ్నారావణ్ పై కూటమి ప్రభుత్వం కావాలని కుట్రపూరితంగా నమోదు చేసిన ఉపా కేసుతో పాటు అన్ని కేసులను బేషరతుగా ఎత్తివేసి అతన్ని వెంటనే విడుదల చేయాలని పౌర హక్కుల సంఘం డిమాండ్ చేస్తుంది.తెలంగాణలో కూడా గత కొద్ది నెలల క్రితం కొన్ని య్యూట్యూబ్ ఛానెల్లపై ఎన్.ఐ.ఎ. తరహా నిర్బంధాలు బలంగానే కొనసాగాయి. ఆ నిర్బంధాలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు దీనికి సంబంధం లేనట్లుగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ప్రవర్తిస్తున్నాయి. కానీ శాంతి భద్రతలనేవి కేవలం రాష్ట్రానికి సంబంధించినదే, కాబట్టి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పత్రికా స్వేచ్ఛను గౌరవిస్తూ య్యూట్యూబ్ ఛానెల్ల పట్ల పత్రికల పట్ల ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన వైఖరితో తమ పాలన కొనసాగించాలి. కనిపించ కుండా నిర్బంధాన్ని కొనసాగిస్తున్న అన్ని పత్రికలపై య్యూట్యూబ్లపై ఆ నిర్బంధాన్ని ఉపసంహరించుకొని పత్రికా స్వేచ్ఛను కాపాడగలిగితేనేకనీసంగానైనా ప్రజాస్వామ్యం నిలబడు తుంది. లేకపోతే నిర్బంధమే రాజ్యమేలుతూ ప్రజాస్వామ్యాన్ని పరిహాసం చేస్తుంది. అప్పుడు ప్రజల దగ్గరకి ప్రజాస్వామ్య విలువల కోసం వెళ్ళడానికి మీకు అవకాశం ఉండదు. కాబట్టి పత్రికలపై య్యూట్యూబ్ ఛానెళ్ళపై నమోదు చేసిన అన్ని అక్రమ కేసులను ఎత్తివేయాల్సిందిగా ప్రభుత్వాలను పౌర హక్కుల సంఘం డిమాండ్ చేస్తున్నది.పౌరహక్కుల సంఘం (CLC) తెలంగాణ రాష్ట్ర కమిటీ ప్రొ. గడ్డం లక్ష్మణ్ రాష్ట్ర అధ్యక్షులు, ఎన్. నారాయణ రావు, రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శి, బాల కృష్ణ, సహాయ కార్యదర్శి,

ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ఇటీవల నూతన ఎలక్ట్రిక్‌ వాహనాల విధానాన్ని ప్రకటించింది. వీధుల్లో వాయు నాణ్యతను మెరుగుపర చేందుకు పెట్రోల్‌తో నడిచే ద్విచక్ర వాహనాల వాడకాన్ని పూర్తిగా దశలవారీగా రద్దు చేయనున్నట్లు వెల్లడించింది. ఆల్కహాల్‌ మోతాదు తక్కువగా ఉన్న లిక్కర్‌ పానీయాలపై పన్నులను తగ్గించనున్నట్లు కేరళ ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. మత్తు పానీయాల నుంచి ప్రజానీకాన్ని దూరం చేసేందుకు ఈ నిర్ణయం దోహదపడగలదని కేరళ భావిస్తోంది. ఇక పశ్చిమ బెంగాల్‌లో మధ్యాహ్న భోజన పథకం కింద పెడుతున్న వాటిలో కోడి గుడ్ల స్థానంలో శాకాహార ప్రొటీన్లను ప్రవేశపెడుతూ అక్కడి ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. మరోవైపు, పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్‌ మోతాదును క్రమేపీ పెంచే విధానాలపై తీవ్ర తర్జనభర్జనలు సాగుతున్నాయి. కానీ విధానాలు ఆయా లక్ష్యాలను సాధించాలంటే అవి సమాజ అవసరాలతోపాటు శాస్త్రీయ ఆధారాలను ప్రాతిపదిక చేసుకోవాలి.అసలు కాలుష్య చిత్రంఢిల్లీ ఎలక్ట్రిక్‌ వాహనాల విధానం ద్వి, త్రిచక్ర వాహనాలపైనే దృష్టి కేంద్రీకరించింది. వచ్చే 2028 ఏప్రిల్‌ నుంచి ఎలక్ట్రిక్‌ టూవీలర్ల, 2027 జూలై నుంచి ఎలక్ట్రిక్‌ త్రీవీలర్ల రిజిస్ట్రేషన్లను మాత్రమే ఆమోదిస్తామని ఢిల్లీ ప్రభుత్వం చెబుతోంది. ఢిల్లీలో మొత్తం వాహనాలు 1.3 కోట్ల మేరకు ఉంటే, అందులో టూవీలర్లు 62 శాతం, కార్లు 32 శాతం. దీన్నిబట్టి, టూవీలర్ల వాడకాన్ని దశల వారీగా పూర్తిగా నిషేధించాలన్న ప్రభుత్వ నూతన విధానంలో హేతుబద్ధత కనిపిస్తుంది. కానీ, అది పూర్తి చిత్రాన్ని రూపుకట్టించే వాస్తవం కాదు. ఢిల్లీలోని మొత్తం వాహనాల్లో టూవీలర్లు 62 శాతం మేర ఉంటే ఉండవచ్చుగానీ, ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్‌ సంబంధిత ధూళికణాల (పీఎం2.5) విడుదలలో వాటి వాటా 15 శాతమే. ఢిల్లోలోని వాహనాల్లో తేలిక, భారీ రకం వాణిజ్య వాహనాలు 3 శాతంకన్నా తక్కువే ఉండ వచ్చుగానీ, ఈ ఉద్గారాలలో వాటి వాటా 39 శాతం. బెంగళూరులోని నేషనల్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ అడ్వాన్స్‌డ్‌ స్టడీస్‌కు చెందిన గుఫ్రాన్‌ బేగ్‌ 2025లో ప్రచురించిన విధాన సంక్షిప్త పత్రంలో అటు వంటి విశేషాలు దాగున్నాయి. దాన్ని పరిశీలిస్తే, వాణిజ్య వాహనాలు, బస్సుల ఉద్గారాల సమస్యను పరిష్కరించడం ద్వారానే పర్యావరణానికీ, మానవ ఆరోగ్యానికీ ఎక్కువ మేలు చేకూరగలదని అర్థమవుతుంది. ఎలక్ట్రిక్‌ టూవీలర్ల వాడకం పర్యావరణానికి ప్రయోజనదాయకమేకానీ, ప్రభుత్వ విధానాలు మొదట అత్యంత కలుషితదాయకమైన విభాగాలపై దృష్టి పెట్టాలి. పర్యావరణానికి సంబంధించిన పార్లమెంటరీ స్థాయి సంఘం ఒకటి 2025 డిసెంబర్‌లో ఢిల్లీ వాయు కాలుష్యాన్ని కూడా పరిశీలించింది. విధానపరమైన దృక్పథం ముక్కచెక్కలుగా ఉండకూడదని అది హెచ్చరించింది. రాష్ట్ర స్థాయి బదులు ఒక భౌగోళిక ప్రాంత స్థాయిలో చర్యలు చేపట్టాలని సిఫార్సు చేసింది. ఆ వైఖరి లోపించి నపుడు, ఢిల్లీ ఈవీలవైపు మళ్ళినా ఒనగూడే పర్యావరణపరమైన ప్రయోజనాలు పెద్దగా ఉండవు. కాలుష్య కారక వాహనాలు ఢిల్లీ చుట్టుపక్కలనున్న రాష్ట్రాలకు వచ్చి ఆ మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంత ఉద్గారాలకు తమవంతు వాటాను జోడిస్తూనే ఉంటాయి. ఏదైనా తగని మోతాదే!దేశంలోకెల్లా మద్యపాన వినియోగం కేరళలోనే ఎక్కువ. ఆల్కహాల్‌ వినియోగాన్ని తగ్గించడానికి, ఆల్కహాల్‌ మోతాదు తక్కువగా ఉన్న పానీయాలపై పన్ను తగ్గించాలనీ, తద్వారా వీటి వినియోగాన్ని పెంపొందించినట్లు అవుతుందనీ కేరళ ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించింది. కానీ, ఆల్కహాల్‌ మోతాదు తక్కువగా ఉన్న పానీయాల వల్ల ఆరోగ్యకరమైన ప్రయోజనం ఏమైనా ఉందా అని కేరళ ప్రభుత్వం కొద్దిగా కూడా దృష్టి సారించినట్లు లేదు. మొదటగా, ఆల్కహాల్‌ వినియోగానికి సురక్షితమైన పరిమితులంటూ ఏవీ లేవని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ పేర్కొంది. గుండెకు రెడ్‌ వైన్‌ మంచిదనే అభిప్రాయం కూడా అపోహ మాత్రమేనని వెల్లడించింది. కనుక, పన్నుల విధానాలు ఆల్కహాల్‌ మోతాదు తక్కువ లేదా ఎక్కువ అనే తేడా చూపనవసరం లేదు. పైగా, ఆల్కహాల్‌ మోతాదు తక్కువగా ఉన్న పానీయాలను చౌకగా మారిస్తే, మొత్తం మీద లిక్కర్‌ వినియోగం పెరగడానికి తలుపులు తెరిచినట్లు అవుతుంది. ఈ పానీయాలు తేలిగ్గా అందుబాటులో ఉండటం వల్ల మైనర్లు తప్పుదారి పట్టవచ్చు. వారు క్రమంగా మద్యపానం వైపు మళ్ళవచ్చు. లైట్‌ సిగరెట్లు, హుక్కా, ఇ–సిగరెట్లు అంటూ పొగాకు పరిశ్రమ విషయంలో కూడా అలాగే చేశారు. లిక్కర్‌ కంపెనీలు తమ హార్డ్‌ లిక్కర్‌ బ్రాండ్లను మార్కెట్‌ చేసుకునేందుకు లో–ఆల్కహాల్‌ ఉత్పత్తుల వినియోగాన్ని ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా వాడుకోవచ్చు. మైలేజీ ఉంటుందా?మరో ప్రభుత్వ ప్రధాన విధాన విషయంలో కూడా ఆల్కహాల్‌ కేంద్ర బిందువుగా మారింది. పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్‌ కలపడానికి సంబంధించి చర్చలు సాగుతున్నాయి. ఇంధన భద్రత, విదేశీ మారక ద్రవ్య నిల్వలను ఆదా చేయడం నుంచి రైతుల సంక్షేమం వరకు ఈ విధానం వల్ల ఒనగూడే ప్రయోజనాల గురించి తెగ చెప్పు కొస్తున్నారు. మరోపక్క వాహనాల యజమానులు తమ ఇంజిన్లు దెబ్బతింటున్నాయనీ, మైలేజి పడిపోతోందనీ ఫిర్యాదు చేస్తున్నారు. కార్ల తయారీ సంస్థలు అంగీకరిస్తున్నట్లుగా ఇథనాల్‌ మిళిత ఇంధ నాల వల్ల కార్ల మైలేజీ తగ్గుతూ, వాహనాల యజమానులు చెబు తున్నట్లుగా ఇంజిన్లు దెబ్బతింటూంటే మొత్తంమీద ఆర్థిక వ్యయాలు పెరుగుతాయేగానీ, తగ్గవు. రైతులు ఆహార పంటల నుంచి నీరు ఎక్కువ అవసరమైన చెరకు వంటి పంటలవైపు మళ్లితే, ఆహార భద్రతపై ప్రభావం చూపుతుందని వ్యవసాయ, ఆహార నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. డిమాండ్‌ కాలంలో ఇథనాల్‌ కంపెనీలు మొక్క జొన్న, వరిని కూడా ఉపయోగించుకుంటాయి. మధ్యాహ్న భోజన పథకంలో కోడి గుడ్లను తొలగించాలన్న పశ్చిమ బెంగాల్‌ నిర్ణయం శాస్త్రీయ ఆధారాల ముందు తేలిపోతుంది. అవి నాణ్యమైన ప్రొటీన్‌ అందిస్తాయనీ, కనుక వాటిని ఆహారంలో చేర్చాలనీ పౌష్ఠికాహారవేత్తలు దశాబ్దాలుగా చెబుతు న్నారు. ఆహారానికి బలం చేకూరే విధంగా పన్నీరు, కాయధాన్యా లతోపాటు గుడ్లను కూడా పెట్టాలని హితవు పలుకుతున్నారు. హైదరాబాద్‌లోని జాతీయ పౌష్ఠికాహార సంస్థ 2024 నాటి పోషణ మార్గదర్శకాలు కూడా అదే విషయాన్ని బలపరుస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ విధానాలు విశ్వసనీయమైన, ప్రాధాన్యం కలిగిన శాస్త్రీయ ఆధారాలను ఆలంబనగా చేసుకుని రూపొందాలేగానీ, స్వల్పకాలిక లాభాలను, సంకుచిత రాజకీయ, వ్యాపార లేదా సైద్ధాంతిక ప్రయోజనాలను దృష్టిలో పెట్టుకున్నవి కాకూడదు. విధాన నిర్ణేతలు తమ వాదనలకు బలంగా ఇప్పటికే ఉన్న ఆధారా లను ఉపయోగించుకోవచ్చు లేదా నూతన పరిశోధనలను నిర్వహించవచ్చు. నూతన ఆధారాలు అందుబాటులోకి వచ్చే కొద్దీ విధానా లను సమీక్షించుకోవాలి. పరస్పరం ముడిపడి ఉన్న అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ప్రజారోగ్యం, పర్యావరణం, ఆర్థిక వ్యవస్థను పణంగా పెడుతున్నామని గుర్తెరగాలి.దినేశ్‌ సి. శర్మవ్యాసకర్త సైన్స్‌ అంశాల వ్యాఖ్యాత

2004 జూలై 8.ఆ రోజున అప్పటి ముఖ్యమంత్రి రాజశేఖరరెడ్డి స్వయంగా లక్షన్నర రూపాయలను చెక్కు ద్వారా ప్రధాన కార్యదర్శి డాక్టర్‌ మోహన్‌ కందాకి సమర్పించారు. ఇందులో దురుద్దేశం లేదు, దురాశా లేదు. ‘ఒక మంచి కార్యం జరగాలని తాను ఆశిస్తున్నప్పుడు, అందులో అందరూ భాగస్వాములు కావాలని కోరుకుంటున్నప్పుడు నాయకుడన్నవాడు తానే ముందుండి నడిపించాలి. నడిపించటం అంటే కేవలం నినాదాలిచ్చి, ప్రకటనలిచ్చి, ‘పదండి ముందుకు’ అనటం కాదయ్యా. తానే ముందు చెయ్యివేసి, ‘ఇలా చేయండయ్యా’ అని చూపించాలి...’ అన్నారు వైఎస్‌ ఆ చెక్కు నేను తయారు చేస్తున్నప్పుడు.2004 మేలో వైఎస్సార్‌ ముఖ్యమంత్రిగా కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడేనాటికి రాష్ట్ర ఖజానా ఖాళీగా వుంది. అంతకుముందు ఒకటి రెండు సంవత్సరాల్లో అప్పటి ప్రభుత్వం అనేకసార్లు ‘వేస్‌ అండ్‌ మీన్స్‌’ కింద ఓవర్‌ డ్రాఫ్టులు తీసుకుని ఈ వ్యవస్థని నిర్వహించాల్సి వచ్చింది. ఆ నేపథ్యంలో వైఎస్సార్‌ అధికారంలోకి వచ్చారు. పాద యాత్రలో పల్లె ప్రాంతాల్లోని పేదలు రకరకాల వ్యాధుల బారిన పడినప్పుడు, ఆర్థిక స్థోమత లేక వాళ్లు తగిన చికిత్సలు పొందలేక ప్రాణాలు కోల్పోతున్న దుఃస్థితిని చూసి ఆయన చలించిపోయారు. అధికారంలోకి రాగానే ‘మన ప్రభుత్వం’ వాళ్ల కోసం పెద్ద ఎత్తున సాయం చేయగలగాలి అనుకున్నారు. (ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా వున్న ప్పుడు కూడా ఆయనకి నేను వ్యక్తిగత సహాయకుడిగా వున్నాను.)అధికారంలోకి వచ్చాక, ఈ విషయం మీద ఆయన విచారిస్తే, ప్రభుత్వానికి అప్పట్లో వున్న ఒకే ఒక అవకాశం ‘ముఖ్యమంత్రి సహాయనిధి’ (సీఎంఆర్‌ఎఫ్‌). కానీ అందులో నిధులు ఖాళీ. తాను అనుకున్న దిశగా దయనీయ స్థితిలో వున్న సామాన్యులకు సహాయం అందించాలంటే, ఈ సీఎంఆర్‌ఎఫ్‌ని పటిష్ఠం చేయటమే మార్గం అనుకున్నారు. అందుకోసం ప్రజల నుంచి విరాళాలు సేకరిస్తేనే ఈ నిధిని బలపర్చటం సులభమవుతుంది. ప్రజల్లో సంపన్నులు చాలా మంది ఉన్నారు. ‘వాళ్లని అడిగేముందు, నేను చేసి చూపిస్తేనే, వాళ్లని అడిగే నైతిక హక్కు వస్తుంది శర్మా... ఒక పని చెయ్యి. లక్షన్నర రూపాయలకి ఒక చెక్కు నేనే ఈ సీఎంఆర్‌ఎఫ్‌కి విరాళంగా ఇస్తాను. చీఫ్‌ సెక్రటరీగారికి చెప్పి, టైమ్‌ నిర్ణయించి చెప్పు నాకు’ అన్నారు.అలాగే సీఎస్‌ మోహన్‌ కందా గారితో చెప్పి, సమయం తీసుకున్నాను. అది 2004 జూలై 8. డాక్టర్‌ వైఎస్సార్‌ లక్షన్నర రూపాయల చెక్కుని చీఫ్‌ సెక్రటరీ మోహన్‌ కందా గారికి అంద జేశారు. ఆ రోజే సీఎంఆర్‌ఎఫ్‌కి ఉదారంగా విరాళాలివ్వాలని ప్రజ లకు విజ్ఞప్తి చేశారు. ‘సీఎంని కలిసేవాళ్లు పూలగుత్తులు ఇవ్వాలను కుంటే, వాటి బదులు సీఎంఆర్‌ఎఫ్‌కి చెక్కులు ఇవ్వాలని సీఎం కోరు తున్నారు’ అని సీఎం కార్యాలయం ప్రకటించింది. పెద్ద మొత్తాల్ని ఇచ్చేవాళ్లు స్వయంగా ముఖ్యమంత్రిని కలిసి చెక్కు సమర్పించే అవకాశం కల్పిస్తామని ప్రకటించాం.అక్కడ్నుంచి రోజూ మధ్యాహ్నం సమయంలో సీఎంని కలిసి విరాళాల చెక్కులివ్వాలని పెద్ద పెద్దవాళ్లు రావటం మొదలైంది. విరాళాలు తెచ్చేవాళ్లకి ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా చూడాలని సెక్రెటేరియేట్‌ సెక్యూరిటీ సిబ్బందికి ఆదేశాలు పంపించాం.మొదటి 3–4 రోజులపాటు రోజుకి 5–10 మందే వచ్చారు. వచ్చి సీఎంకి చెక్కులిచ్చి ఫొటోలు దిగేవాళ్లు. పెద్ద మొత్తాలిచ్చిన వాళ్ల ఫొటోలు పత్రికల్లో వచ్చేవి. ఏ రోజు విరాళం ఎంత వచ్చిందో సమాచారశాఖ ద్వారా ప్రచారంలో పెట్టాం. దాంతో ఒకవారం గడిచే సరికి ఈ విరాళాలు తెచ్చేవాళ్లు వెల్లువలా రావటం మొదలైంది. రోజుకి 100–150–200... వీళ్లందరికీ విజిటర్స్‌ హాల్సు సరిపోక, సమావేశం హాలులో కూర్చోపెట్టాల్సి వచ్చింది. సీఎం స్వయంగా తనే అక్కడికి వెళ్లి విరాళాలు తీసుకోసాగారు.పరిమితులు, అవాంతరాలు దాటి...సీఎం క్యాంప్‌ ఆఫీసు ముందు కార్‌ పార్కింగు ఉండేది. అక్కడ సీఎంఆర్‌ఎఫ్‌ దరఖాస్తుల పరిశీలన కౌంటర్‌ ఏర్పాటు చేశారు. దారిద్య్రరేఖకి దిగువనున్న (తెల్లరేషన్‌ కార్డులేని) వాళ్లకి ఈ సహాయం కావల్సి వస్తే అక్కడికి వచ్చేవారు. సీఎంఆర్‌ఎఫ్‌ సహా యానికి రూ. 35,000 పరిమితి వుండేది. ఏవైనా న్యాయమైన కేసుల్లో సహాయం 35,000 కన్నా ఎక్కువ కావల్సివస్తే, హాస్పిటల్‌కి ఫోన్‌ చేయించి, ‘బిల్లులో రాయితీ ఇమ్మని సీఎం కోరుతున్నారు’ అని రాయితీ ఇప్పించేవారు. ఆ అవకాశం లేనిచోట (5 నుంచి 10, 15 వేల దాకా అదనంగా కావల్సివస్తోందనకున్నప్పుడు) అది తానే పి.ఎస్‌. కిరణ్‌కుమార్‌ రెడ్డి ద్వారా ఏర్పాటు చేసేవారు.అలాంటి సమయంలోనే పుట్టుకతో హృద్రోగాలు, తదితర జన్యువ్యాధులకు గురయ్యే పిల్లల కోసం కూడా ఏదో చేయాలి అనిపించింది ముఖ్యమంత్రికి. అందుకని, ముఖ్యమంత్రి పిల్లల సహాయనిధి (సీఎంసీఆర్‌ఎఫ్‌) ప్రారంభించారు (ఈ నిధులకి ప్రభుత్వ బడ్జెట్‌ వుండదు). అయితే ఇలా సహాయనిధి కోసం దీర్ఘకాలంలో విరాళాలు సేకరించటం కష్టం అని అధికారులు సీఎంకి చెబుతూ వచ్చారు. ఆయన మొదట్లో పట్టించుకోలేదు. కానీ క్రమంగా వాళ్ల సలహాలో ఔచిత్యాన్ని గుర్తించారు. అప్పుడే కర్ణా టకలో రైతుకూలీల కోసం ఆరోగ్య బీమా నిర్వహిస్తున్న ‘నారాయణ హృదయాలయ’ సంస్థతో సంప్రదింపులు జరిపారు. రెండు మూడు సార్లు సమావేశాలు జరిగాయి.‘నాకు ఆరోగ్య బీమా – సామాన్య ప్రజలందరి కోసం కావాలి. చేయగలరా?’ అని అడిగారు. వాళ్లు ఆలోచనలో పడ్డారు. కానీ వైఎస్‌ ఆగలేదు. ‘ఇది జరిగి తీరాలి సుబ్రహ్మణ్యం’ అన్నారు. సుబ్ర హ్మణ్యం సీఎంఓలో వైద్య ఆరోగ్యశాఖ చూస్తున్న కార్యదర్శి. అప్పటి ఆరోగ్య వైద్యశాఖ ముఖ్యకార్యదర్శి డాక్టర్‌ ఐ.వి. సుబ్బారావు ముఖ్యమంత్రి ఆరాటాన్ని అర్థం చేసుకున్నారు. బీమా కంపెనీలతో చాలా మీటింగులు సీఎం సమక్షంలో జరిపారు. అలా వైఎస్‌ పట్టు దలగా, అనేక అభ్యంతరాలు, అవాంతరాలు దాటి ప్రవేశపెట్టిన పథకమే రాజీవ్‌ ఆరోగ్యశ్రీ.చ‌ద‌వండి: అమృతం కురిసిన రోజు2007 ఏప్రిల్‌ నుంచి 2009 మే వరకూ ఈ పథకం కింద 15,58,828 మంది ఉచిత వైద్య పరీక్షల లబ్ధి పొందారు. వీళ్లల్లో 2,63,897 మందికి ఉచిత సర్జరీలు, ఇతర చికిత్సలు లభించాయి. 2,70,061 మంది అవుట్‌ పేషెంట్లుగా వైద్యసేవలు పొందారు. ‘ఆరోగ్యశ్రీ’ వల్ల ఉచితంగా గుండె ఆపరేషనో, కిడ్నీ ఆపరేషనో, మరో మరో ఆపరేషనో చేయించుకోగలిగి, ఆనందంగా జీవిస్తున్న ఏ ఒక్కరి ముందు వైఎస్సార్‌ పేరు ప్రస్తావించినా, రెండు చేతులూ జోడించి, నమస్కరిస్తారు. ఆ కళ్లు ఇప్పటికీ చెమరుస్తాయి.ఒక మంచి పని కోసం ఒక్క వ్యక్తి తపన, ఆరాటం ఎంత గొప్ప వ్యవస్థని నిర్మించింది!– టి. భాస్కర శర్మ ముఖ్యమంత్రికి పూర్వపు అడిషనల్‌ పి.ఎస్‌.

‘కోటికి ఒకరే పుడతారు పుణ్య మూర్తులు’ అన్నారు. అలా జనించిన వారు సమాజానికి వెలుగిస్తారు. అందరి జీవితాలలో సంతోషాన్ని వెలిగిస్తారు. జనం గుండెల్లో సజీవులై ఉంటారు. అలాంటి మహామనుషులలో అతి ముఖ్యుడు డా‘‘ వైఎస్‌ రాజశేఖరరెడ్డి. ఆయన 1949 జూలై 8న ఈ లోకంలో అడుగుపెట్టాడు. ఆయన మన మధ్య లేక పోయినా ఆయన జన్మదినాన్ని ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలవారూ ఓ పండుగలా జరుపుకొంటున్నారు. ఆయన చిత్రపటానికి పాలాభిషే కాలు, పూలాభిషేకాలు ఇంకా చేస్తున్నారు అంటే ఆయన ఎంత మేలు చేశారో, ఎన్ని ప్రాణాలు నిలిపారో లెక్కేయడం కష్టం. ఈ మధ్య చంద్రబాబు సమక్షంలో ‘నేను ఇంకా జీవించి ఉండటానికి కారణం రాజశేఖరరెడ్డిగారు, ఆయన ప్రవేశపెట్టిన ఆరోగ్యశ్రీ’ అని ఓ మహిళ ధైర్యంగా ప్రకటించింది. అందుకే ఆయన దేవుడయ్యాడు. వైద్య విద్య పూర్తయిన తరువాత ఆస్పత్రి పెట్టి ఒక రూపాయికే వైద్యం చేశాడు. అందుకే ఆయన్ని జనం ‘రూపాయి డాక్టరు’గా పిలుచుకున్నారు. ప్రజలకు కేవలం వైద్యం అందిస్తే చాలదు, ఇంకా అనేక విషయాలలో వారికి సేవలు అందాలంటే శాసనం చేసే అధికారం ఉండాలని భావించాడు. అందుకే రాజకీయ రంగప్రవేశం చేశాడు. తన వ్యక్తిత్వం, నిజాయితీ నిలుపుకొంటూనే ముందుకు సాగాడు. ఆరుసార్లు శాసనసభ్యుడిగా, నాలుగుసార్లు పార్లమెంటు సభ్యుడిగా ఎన్నిక అయిన తిరుగులేని నాయకుడాయన.పాదయాత్రలతో చరిత్ర33 సంవత్సరాల అతి చిన్న వయసులోనే ఆయన కాంగ్రెస్‌ పార్టీ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు అయ్యాడు. 1985 నుంచి కాంగ్రెస్‌ లెజిస్లేచర్‌ పార్టీ ఉపనాయకుడుగా ఉన్నాడు. కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు ఆయన ప్రజల కోసం చేసిన పోరాటాలు అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచాయి. ఓ సందర్భంలో ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న ఎన్‌టీ రామారావును సెక్రటేరియట్‌ ముందు నడిరోడ్డులో నిలువరించాడు. ఆ తెగువ చూసి రాష్ట్రం ముక్కున వేలేసుకుంది. ఇతను కదా నాయకుడు అనుకుంది. రామారావు సైతం ఆంతరంగికుల ముందు రాజశేఖరరెడ్డిని మెచ్చుకున్నారట. ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న చంద్ర బాబు ఆనాడు విద్యుత్‌ చార్జీలు పెంచితే దాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ 90 మంది శాసనసభ్యులతో కలిసి ఆ రోజుల్లో నిరాహార దీక్షచేశాడు. రైతులను రక్షించడానికి వారికి ఉచిత విద్యుత్తు అందించాలన్న ఆలోచన ఆయనకు ఆనాడే వచ్చిందేమో!రాయలసీమ ప్రజలకు తాగునీరు, సాగునీరు అందించే పోతి రెడ్డిపాడు హెడ్‌ రెగ్యులేటరీ కెనాల్‌ సామర్థ్యం పెంచాలని 1986లో 22 రోజులు పాదయాత్ర చేశాడు వైఎస్‌. ఆ తరువాత ముఖ్యమంత్రిగా ఆ కెనాల్‌ సామర్థ్యం పెంచాడు. పాదయాత్రలో సెక్యూరిటీ, సౌకర్యాలు, భోజనం – ఏవీ పట్టించుకునేవాడు కాదు. కొన్నిసార్లు నేరుగా పొలాల్లోకో, ఎదురుగా ఉన్న గుడిసెలోకో హఠాత్తుగా వెళ్ళి పోయేవాడు. వారి మాటలు వినేవాడు. కష్టం తెలుసుకునేవాడు. 2003లో వైఎస్సార్‌ చేసిన సుదీర్ఘ పాదయాత్ర ఓ సువర్ణా ధ్యాయానికి ఆరంభం. చేవెళ్ళ నుంచి ఇచ్చాపురం వరకు 1,673 కిలోమీటర్లు 67 రోజుల పాటు నడిచి, ప్రజల మధ్య నిలిచాడు. ఆయన వెంట ఉన్న మాకు అనుక్షణం ఓ కొత్త అనుభవం. నడి ఎండలో నడుస్తూ కూడా ఆయన ఆలోచించింది తనవారి కోసం, తన ప్రజల కోసం. తాను తినడానికి ముందు భోజనం అందరికీ అందిందా అని చూసేవాడు. అందరి మధ్యలోనే పడుకునేవారు. ఏసీ గదులు ఉన్నాయని చెప్పినా వారించేవాడు. పాదయాత్రలో ఆయన పరిష్కరించిన సమస్యలపై ఓ పెద్ద పుస్తకం రాయచ్చు. పాదయాత్ర మధ్య దశలో ఆయన ఆరోగ్యం క్షీణించింది. అయినా లెక్క చేయలేదు. నాలుగు రోజుల విశ్రాంతి తర్వాత తిరిగి కదిలాడు. వైద్యులు వారించారు. నేనూ వైద్యుడినే అన్న విషయం మరచి పోతున్నారు అన్నాడు చిరునవ్వుతో! పథకాలే పతకాలుగా...2004 ఎన్నికలలో ప్రజలు ఆయనకు అఖండ మెజారిటీ ఇచ్చారు. ఉమ్మడి రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ఆయన పరిపాలన ఒక స్వర్ణయుగం. ఒక విప్లవం. ఒక మార్పు, ఒక భరోసా, ఒక కదలిక. అన్ని రాష్ట్రాలు ఆరోజు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ వైపు చూశాయి. ఒక మంచి మనిషి అధికారంలోకి వస్తే ఇన్ని మంచి పనులు చేయవచ్చా అని ఆశ్చర్యపోయాయి. ఉచిత కరెంటు అందింది. పేదల ఇంటి ముందుకు ఆరోగ్యశ్రీ వచ్చి కొన్ని లక్షల ప్రాణాలు నిలిచాయి. ఆయన చిత్రపటాన్ని ఇంటిలో పెట్టుకున్నారు. పేద విద్యార్థులకు ఉచిత కార్పొరేట్‌ విద్య అందింది. లక్షలాది మంది పేద విద్యార్థులు విద్యావంతులై లక్షలు సంపాదిస్తున్నారు. ‘జలయజ్ఞం’తో రైతుల ముఖం నిండా ఆనందం. హింసావాదాన్ని వీడి ప్రజలలో కలవండి అని అభ్యర్థిస్తూ నక్సలైట్లతో చర్చలు కూడా జరిపారు. శాంతిమయ రాష్ట్రాన్ని స్వప్నించిన మహాస్వాప్నికుడు ఆయన. తిరుమల శ్రీవేంక టేశ్వర స్వామి వారి అఖండ వైభవ ప్రచారానికి అంతులేని కృషి, కార్యక్రమాలు చేసి శ్రీనివాస ప్రభువు పల్లకీ మోసి, పల్లె పల్లెకు తీసుకువెళ్ళిన హైందవ ధర్మ సేవకుడాయన. శ్రీ వేంకటేశ్వర భక్తి చానల్‌ స్థాపకుడు. ‘కల్యాణమస్తు’ అన్న కరుణామూర్తి. మహా విషాదం2009 ఎన్నికలలో తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చారు. కానీ అను కోని పరిణామం ఆయనను మనకు దూరం చేసింది. ఓ నాయకుని కోసం కొన్ని వందల మంది ఆత్మార్పణ చేసుకోవడం కనీ వినీ ఎరు గని మహావిషాదం. ఇలాంటి అద్భుత వ్యక్తి హితుడు, స్నేహితుడు, గురువు అయినందుకు నాకు ఆనందం, గర్వం. ఆయనతో గడిపిన ప్రతిక్షణమూ నాకు కొత్త పాఠం. నా తప్పులు దిద్దాడు. నా చేయి పట్టి నడిపాడు. ‘కరుణా’ అంటూ ప్రేమగా పిలిచాడు. నిత్యం పచ్చ గానూ, పచ్చిగానూ ఉంది ఆ జ్ఞాపకం. నాలాంటి కొన్ని లక్షల మందికి జీవన సౌభాగ్యం కల్పించిన ఆ మహానాయకుడు మళ్ళీ జన్మించి మన మధ్యకు రావాలని ప్రార్థిద్దాం. మదిలోని ఆయన జ్ఞాపక సజీవ చిత్ర పటానికి ఈ విధంగా అక్షర సుమాలు అర్పించు కోవడం, నా తీరని తీయని ఋణం, బంధం, బాంధవ్యం!భూమన కరుణాకర రెడ్డివ్యాసకర్త తిరుపతి మాజీ శాసనసభ్యులు