స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, ఉత్తరాయనం, వసంతఋతువు, చైత్రమాసంతేది/మాసం శుభసమయం 19/03 సా.05:00 ∙బ.అమావాస్య గురు ఘ.02:14, ఉ.గం.7:04, చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి ఘ.57:12, తె.గం.5:56. ఉత్తరాభాద్ర రా.తె.గం.5:11. శుక్లం రా.గం.2:20. నాగవం ఉ.గం.7:04. కింస్తుఘ్నం సా.గం.6:30. అహస్సు ఘ.29:52. వర్జ్యం ప.గం.3:09ల 4:43వ. అమృ రా.గం.12:30ల 2:04వ. భు.ఘ.0:32:55. మ.దు.2:56ల 3:44వ. ఉగాది.20/03 ఉ.10:35 శు.విదియ శుక్ర ఘ.55:29, తె.గం.4:21, రేవతి రా.గం.4:19. బ్రహ్మం రా.గం.12:00. బాల సా.గం.5:35. అహస్సు ఘ.29:54. వర్జ్యం ప.గం.4:43ల 6:16వ. అమృ రా.గం.2:00ల 3:30వ. భు.ఘ.00:40:54. ఉ.దు.8:42ల 9:30వ. మ.దు.12:32ల 1:20వ.21/03 ఉ.10:35 శు.తదియ శని ఘ.50:35, రా.గం.2:22, అశ్విని రా.తె.గం.3:03. ఐంద్రం రా.గం.9:15. తైతుల ప.గం.3:21. అహస్సు ఘ.29:56. వర్జ్యం రా.గం.11:15ల 12:45వ. అమృ రా.గం.8:13ల 9:44వ. భు.ఘ.00:48:54. ఉ.దు.6:08ల 7:44వ. సౌభాగ్య గౌరీవ్రతం, శివడోలోత్సవం22/03 ఉ.07:30 శు.చవితి ఆది ఘ.45:12, రా.గం.12:12, భరణి రా.గం.1:37. వైధృతి సా.గం.6:24. వనిక్‌ ప.గం.1:18. అహస్సు ఘ.29:59. వర్జ్యం ప.గం.12:04ల 1:34వ. అమృ రా.గం.9:07ల 10:37వ. భు.ఘ.00:48:53. సా.దు.4:31ల 5:19వ. గణేశచతుర్థీ (గణేశపూజ)23/03 ప.08:30 శు.పంచమి సోమ ఘ.39:23, రా.గం.9:52, కృత్తిక రా.గం.12:00. విష్కంభం ప.గం.3:23. బవ ప.గం.11:12. అహస్సు ఘ.30:02. వర్జ్యం ప.గం.12:49ల 2:18వ. అమృ రా.తె.గం.9:46ల 11:16వ. భు.ఘ.1:4:51. ప.దు.12:08ల 12:56వ. పునః ప.2:56ల 3:44వ. నాగపూజ, శ్వేతవరాహకల్పం, శ్రీపంచమీ(లక్ష్మీపూజ)24/03 సా.05:50 శు.షష్ఠి మంగళ ఘ.33:24, రా.గం.7:28 రోహిణి రా.గం.10:19. ప్రీతి ప.గం.12:17. కౌలవ ఉ.గం.8:39. అహస్సు ఘ.30:04. వర్జ్యం ప.గం.2:52ల 4:21వ. పునః రా.గం.3:31ల 5:00వ. అమృ రా.గం.7:20ల 8:50. భు.ఘ.1:12:50. ఉ.దు.8:28ల 9:16వ. రా.దు.10:53ల 11:42వ.25/03 ఉ.09:30 శు.సప్తమి బుధ ఘ.27:13, సా.గం.4:59, మృగశిర రా.గం.8:36. ఆయుష్మాన్‌ ఉ.గం.9:07. సౌభాగ్యం రా.తె.గం.6:00. వనిక్‌ సా.గం.4:59. అహస్సు ఘ.30:06. వర్జ్యం రా.తె.గం.4:28ల 5:58వ. అమృ ప.గం.12:26ల 1:56వ. భు.ఘ.1:20:49. మ.దు.11:48ల 12:37వ. 26/03 ప.12:10 శు.అష్టమి గురు ఘ.21:37, ప.గం.2:44, ఆర్ద్ర రా.గం.7:05. శోభ రా.గం.3:04. బవ ప.గం.2:44. అహస్సు ఘ.30:08. వర్జ్యం లేదు. అమ ఉ.గం.9:43ల 11:13వ. భు.ఘ.1:28:48. ఉ.దు.10:07ల 10:56వ. మ.దు.2:58ల 3:47వ. భవానీయాత్ర, అశోకరుద్రపూజ27/03 ప.02:30 శు.నవమి శుక్ర ఘ.16:13, ప.గం.12:33, పునర్వసు సా.గం.5:41. అతిగండ రా.గం.12:16. కౌలవ ప.గం.12:33. అహస్సు ఘ.30:10. వర్జ్యం ఉ.గం.6:22ల 7:52వ. పునః రా.1:18ల 2:49వ. అమృ ప.గం.3:26ల 4:56వ. భు.ఘ.1:36:47. ఉ.దు.8:30ల 9:19వ. మ.దు.12:32ల 1:21వ. శ్రీరామనవమి28/03 ప.01:15 శు.దశమి శని ఘ.11:26, ప.గం.10:37, పుష్యమి సా.గం.4:33. సుకర్మ రా.గం.9:41. గరజి ప.గం.10:37. అహస్సు ఘ.30:12. వర్జ్యం తె.గం.4:55ల 6:02వ. అమృ ప.గం.10:27ల 11:58వ. భు.ఘ.1:44:46. ఉ.దు.6:03ల 7:30వ.29/03 సా.06:20 శు.ఏకాదశి ఆది ఘ.7:21, ఉ.గం.8:58, ఆశ్లేష ప.గం.3:43. ధతి రా.గం.7:22. భద్ర ఉ.గం.8:58. అహస్సు ఘ.30:15. శేష వర్జ్యం ఉ.గం.6:02ల 6:28వ. పునః రా.గం.3:30ల 5:04వ. అమృ ప.గం.2:10ల 3:43వ. భు.ఘ.1:52:45. సా.దు.4:30ల 5:18వ. 30/03 సా.06:15 శు.ద్వాదశి సోమ ఘ.4:18, ఉ.గం.7:44, మఘ ప.గం.3:17. శూల రా.గం.5:43. బాలవ ఉ.గం.7:44. అహస్సు ఘ.30:18. వర్జ్యం రా.గం.11:17ల 12:53. అమృ ప.గం.12:55ల 2:29వ. భు.ఘ.2:00:44. ప.దు.12:29ల 1:18వ. పునః ప.2:55ల 3:44వ.31/03 ప.12:00 శు.త్రయోదశి మంగళ ఘ.2:12, ఉ.గం.6:53, పుబ్బ ప.గం.3:17. గండ ప.గం.3:46. తైతుల ఉ.గం.6:53. అహస్సు ఘ.30:20. వర్జ్యం రా.గం.10:38ల 12:16వ. అమృ ఉ.గం.8:52ల 10:28వ. భు.ఘ.2:8:43. ఉ.దు.8:25ల 9:14వ. రా.దు.10:53ల 11:32వ. 01/04 ఉ.07:10 శు.చతుర్దశి బుధ ఘ.1:23, ఉ.గం.6:33, ఉత్తర సా.గం.3:47. వృద్ధి ప.గం.2:55. వనిక్‌ ఉ.గం.6:33. అహస్సు ఘ.30:22. వర్జ్యం రా.గం.12:56ల 2:36వ. అమృ ఉ.గం.8:26ల 10:04వ. భు.ఘ.2:16:42. మ.దు.11:39ల 12:28. 02/04 ఉ.09:15 ఝ శు.పౌర్ణమి గురు ఘ.2:14, ఉ.గం.6:53, హస్త సా.గం.4:46. ధ్రువం ప.గం.1:41. బవ ఉ.గం.6:53. అహస్సు ఘ.30:24. వర్జ్యం రా.గం.1:15ల 2:57వ. అమృ ఉ.గం.10:31ల 12:11వ. భు.ఘ.2:24:41. ఉ.దు.10:01ల 10:50వ. మ.దు.2:54ల 3:43వ. 03/04 ప.03:00 బహుళ పాడ్యమి శుక్ర ఘ.3:32, ఉ.గం.7:24. చిత్త సా.గం.6:15. వ్యాఘాతం ప.గం.1:17. కౌలవ ఉ.గం.7:24. అహస్సు ఘ.30:27. వర్జ్యం రా.గం.12:18ల 2:02వ. అమృ ప.గం.11:27ల 1:09. భు.ఘ.2:32:40. ఉ.దు.8:23ల 9:12వ. మ.దు.12:27ల 1:16వ.04/04 ఉ.11:00 బ.విదియ శని ఘ.6:45, ఉ.గం.8:40. స్వాతి రా.గం.8:10. హర్షణం ప.గం.1:11. గరజి ఉ.గం.8:40. అహస్సు ఘ.30:30. వర్జ్యం రా.గం.2:18ల 4:03వ. అమృ ఉ.గం.10:40ల 12:24వ. భు.ఘ.2:40:39. ఉ.దు.5:58ల 7:36వ.05/04 ఉ.9:30 బ.తదియ ఆది ఘ.10:24, ప.గం.10:07. విశాఖ రా.గం.10:26. వజ్రం ప.గం.1:25. విష్టి ప.గం.10:07. అహస్సు ఘ.30:32. వర్జ్యం రా.గం.2:52ల 4:38వ. అమృ ప.గం.12:48ల 2:33వ. భు.ఘ.2:48:38. సా.దు.4:32ల 5:21వ. సంకటహర చతుర్థి06/04 సా.07:00 బ.చవితి సోమ ఘ.15:12, ప.గం.12:01. అనురాధ రా.గం.12:58. సిద్ధి ప.గం.1:51. బాలవ ప.గం.12:01. అహస్సు ఘ.30:34. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.1:28ల 3:14వ. భు.ఘ.2:56:37. ప.దు.12:26ల 1:16వ. పునః 2:54ల 3:44వ.07/04 సా.05:15 బ.పంచమి మంగళ ఘ.20:24, ప.గం.2:05. జ్యేష్ఠ రా.గం.3:37. వ్యతీపాత ప.గం.2:27. తైతుల ప.గం.2:05. అహస్సు ఘ.30:37. వర్జ్యం ఉ.గం.7:11ల 8:57వ. అమృ సా.గం.5:50ల 7:36వ. భు.ఘ.3:4:36. ఉ.దు.8:21ల 9:11వ. రా.దు.10:51ల 11:41వ. మత్స్యజయంతీ08/04 ఉ.07:00 బ.షష్ఠి బుధ ఘ.25:37, ప.గం.4:09. మూల పూర్తి. వరీయాన్‌ ప.గం.3:03. వనిక్‌ ప.గం.4:09. అహస్సు ఘ.30:40. వర్జ్యం ప.గం.12:26ల 2:12వ. పునః తె.గం.5:20ల 5:53వ. అమృ రా.గం.11:03ల 12:49. భు.ఘ.3:12:35. మ.దు.11:37ల 12:27వ. 09/04 సా.05:00 బ.సప్తమి గురు ఘ.30:23, సా.గం.6:02. మూల ఉ.గం.6:06. పరిఘ ప.గం.3:30. బవ సా.గం.6:02. అహస్సు ఘ.30:42. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:53ల 6:06వ. పునః సా.3:38ల 5:23వ. అమృ రా.తె.గం.3:09ల 4:54వ. భు.ఘ.3:20:34. ఉ.దు.9:57ల 10:47వ. మ.దు.2:53ల 3:43వ.10/04 రా.08:30 బ.అష్టమి శుక్ర ఘ.34:28, రా.గం.7:39. పూర్వాషాఢ ఉ.గం.8:24. శివం ప.గం.3:44. బాలవ ఉ.గం.6:50. అహస్సు ఘ.30:45. వర్జ్యం సా.గం.5:03ల 6:47వ. అమృ రా.తె.గం.3:25ల 5:09వ. భు.ఘ.3:28:33. ఉ.దు.8:18ల 9:08వ. మ.దు.12:25ల 1:15వ.11/04 ప.11:15 బ.నవమి శని ఘ.37:22, రా.గం.8:48. ఉత్తరాషాఢ ఉ.గం.10:19. సిద్ధం సా.గం.3:43. తైతుల ఉ.గం.8:13. అహస్సు ఘ.30:48. వర్జ్యం ప.గం.2:34ల 3:16వ. అమృ రా.గం.12:46ల 2:28వ. భు.ఘ.3:36:32. ఉ.దు.5:50ల 7:30వ.12/04 ప.11:15 బ.దశమి ఆది ఘ.39:04, రా.గం.9:28. శ్రవణం ప.గం.11:48. సాధ్యం ప.గం.3:14. వనిక్‌ ఉ.గం.9:07. అహస్సు ఘ.30:51. వర్జ్యం ప.గం.3:58ల 5:38వ. అమృ రా.గం.1:59ల 3:39వ. భు.ఘ.3:44:31. సా.దు.4:31ల 5:21వ.13/04 సా.07:00 బ.ఏకాదశి సోమ ఘ.39:35, రా.గం.9:39. ధనిష్ఠ ప.గం.12:49. శుభం ప.గం.2:26. విష్టి ఉ.గం.9:33. అహస్సు ఘ.30:54. వర్జ్యం రా.గం.8:09ల 9:47వ. భు.ఘ.3:52:30. ప.దు.12:25ల 1:15వ. పునః 12:53ల 3:43వ. 14/04 సా.05:15 బ.ద్వాదశి మంగళ ఘ.38:49, రా.గం.9:21. శతభిషం ప.గం.1:19. శుక్లం ప.గం.1:13. కౌలవ ఉ.గం.9:30. అహస్సు ఘ.30:56. వర్జ్యం రా.గం.7:43ల 9:19వ. అమృ ఉ.గం.5:58ల 7:36వ. భు.ఘ.4:0:29. పు.భు.4:2. ఉ.దు.8:18ల 9:07వ. రా.దు.10:49ల 11:39వ. అశ్వి 1 రవిః ప.11:49 మేష సంక్రమణం15/04 సా.04:30 బ.త్రయోదశి బుధ ఘ.36:41, రా.గం.8:28. పూర్వాభాద్ర ప.గం.1:19. బ్రహ్మం ప.గం.11:35. గరజి ఉ.గం.8:54. అహస్సు ఘ.30:58. వర్జ్యం రా.గం.10:46ల 12:20వ. అమృ ఉ.గం.5:48ల 7:20వ. భు.ఘ.00:6:22. మ.దు.11:35ల 12:25వ. వరాహజయంతీ, మాసశివరాత్రి నిశీధి వారికి16/04 సా.05:10 బ.చతుర్దశి గురు ఘ.33:37, రా.గం.7:14. ఉత్తరాభాద్ర ప.గం.12:55. ఐంద్రం ప.గం.11:37. విష్టి ఉ.గం.7:51. అహస్సు ఘ.31:00. వర్జ్యం రా.గం.12:30ల 2:02వ. అమృ ఉ.గం. 8:11ల 9:45వ. భు.ఘ.0:14:52. ఉ.దు.9:55ల 10:45వ. మ.దు.2:53ల 3:43వ. మాస శివరాత్రి (ధర్మశాం) ప్రదోషం వారికి, శివసన్నిధిస్నానం17/04 రా.08:30 ∙బ.అమావాస్య శుక్ర ఘ.28:28, సా.గం.5:21. రేవతి ప.గం.12:05. వైధతి ఉ.7:19. విష్కంభం తె.గం.4:49. నాగవం సా.గం.5:21. అహస్సు ఘ.31:3. వర్జ్యం లేదు. ఉ.గం.9:46ల 11:19. పునః అమృ తె.గం.4:06ల 5:38వ. భు.ఘ.000:23:22. ఉ.దు.8:15ల 9:05వ. మ.దు.12:24ల 1:14వ. కూర్మకల్పం, తర్పణాలకు అమావాస్య స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, ఉత్తరాయనం, వసంతఋతువు, వైశాఖమాసం18/04 ప.11:00 శుద్ధ పాడ్యమి శని ఘ.24:39, సా.గం.3:38. అశ్విని ప.గం.10:58. ప్రీతి రా.గం.2:01. బవ సా.గం.3:38. అహస్సు ఘ.31:06. వర్జ్యం ఉ.గం.7:09ల 8:40. పునః రా.7:56ల 9:26వ. అమృ తె.గం.4:55ల 5:46వ. భు.ఘ.00:31:52. ఉ.దు.5:46ల 7:26వ. చంద్రదర్శనం (నెలపొడుపు), ధర్మఘటాదిదానం19/04 ఉ.09:30 శు.విదియ ఆది ఘ.19:15, ప.గం.1:27. భరణి ఉ.గం.9:23. ఆయుష్మాన్‌ రా.గం.11:01. కౌలవ ప.గం.1:27. అహస్సు ఘ.31:8. వర్జ్యం రా.గం.8:43ల 10:13వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:45ల 6:25వ. భు.ఘ.00:40:22. సా.దు.4:35ల 5:25వ.20/04 సా.07:00 శు.తదియ సోమ ఘ.13:25, ప.గం.11:06. కృత్తిక ఉ.గం.8:00. సౌభాగ్యం రా.గం.7:57. గరజి ప.గం.11:06. అహస్సు ఘ.31:10. వర్జ్యం రా.గం.10:53ల 12:22. అమృ ఉ.గం.5:51ల 7:21వ. పునరమ రా.తె.3:21ల 4:50వ. భు.ఘ.00:48:52. ప.దు.12:24ల 1:14వ. పునః ప.2:53ల 3:43వ. అక్షయతృతీయ, గౌరీపూజ21/04 ఉ.10:30 శు.చవితి మంగళ ఘ.7:22, ఉ.గం.8:41. రోహిణి ఉ.గం.6:22. మృగశిర తె.గం.4:40. శోభ సా.గం.4:52. భద్ర ఉ.గం.8:41. అహస్సు ఘ.31:12. వర్జ్యం ప.గం.11:34ల 1:03వ. అమృ రా.గం.8:29ల 9:58వ. భు.ఘ.00:57:22. ఉ.దు.8:13ల 9:03వ. రా.దు.10:49ల 11:39వ. శంకర జయంతి, నాగచతుర్థీ22/04 ఉ.09:45 శు.పంచమి బుధ ఘ.01:17, ఉ.గం.6:14. షష్ఠి ఘ.54:00, తె.గం.3:50. ఆర్ద్ర రా.తె.గం.3:02. అతిగండ ప.గం.1:47. బాలవ ఉ.గం.6:14. కౌలవ సా.గం.5:02. అహస్సు ఘ.31:14. వర్జ్యం ప.గం.12:29ల 1:58వ. అమృ సా.గం.5:42ల 7:11వ. భు.ఘ.1:5:52. మ.దు.11:43ల 12:33వ.23/04 సా.05:00 శు.సప్తమి గురు ఘ.49:50, రా.గం.1:39. పునర్వసు రా.గం.1:37. సుకర్మ ప.గం.10:50. గరజి సా.గం.4:38. అహస్సు ఘ.31:16. వర్జ్యం ప.గం.2:20ల 3:50వ. అమృ రా.గం.11:22ల 12:52వ. భు.ఘ.1:14:22. ఉ.దు.9:52ల 10:42వ. మ.దు.2:53ల 3:43వ. విద్యారణ్య జయంతి, గంగోత్పత్తి 24/04 ప.02:15 శు.అష్టమి శుక్ర ఘ.44:56, రా.గం.11:41. పుష్యమి రా.గం.12:23. ధృతి ఉ.గం.7:59. శూల తె.గం.5:15. విష్టి ప.గం.12:39. అహస్సు ఘ.31:18. వర్జ్యం ప.గం.9:12ల 10:42వ. అమృ రా.గం.6:19ల 7:49వ. భు.ఘ.1:22:52. ఉ.దు.8:12ల 9:02వ. మ.దు.12:23ల 1:13వ. అపరాజితాదేవీపూజ25/04 ప.11:00 శు.నవమి శని ఘ.40:56, రా.గం.10:03. ఆశ్లేష రా.గం.11:30. గండ రా.గం.2:55. బాలవ ప.గం.10:51. అహస్సు ఘ.31:20. వర్జ్యం ప.గం.12:43ల 2:16వ. అమృ రా.గం.9:58ల 11:30వ. భు.ఘ.1:31:22. ఉ.దు.5:41ల 7:31వ. 26/04 ప.11:30 శు.దశమి ఆది ఘ.37:39, రా.గం.8:45. మఘ రా.గం.10:57. వృద్ధి రా.గం.1:14. తైతుల ఉ.గం.9:24. అహస్సు ఘ.31:22. వర్జ్యం ప.గం.11:14ల 12:48వ. అమృ రా.గం.8:36ల 10:10వ. భు.ఘ.1:39:52. సా.దు.4:34ల 5:24వ. 27/04 సా.07:00 శు.ఏకాదశి సోమ ఘ.35:37, రా.గం.7:55. పుబ్బ రా.గం.10:53. ధ్రువం రా.గం.11:23. వనిక్‌ ఉ.గం.8:19. అహస్సు ఘ.31:25. వర్జ్యం ఉ.గం.6:56ల 8:32వ. అమృ సా.గం.4:32ల 6:08వ. భు.ఘ.1:48:22. ప.దు.12:23ల 1:13వ. పునః ప.2:54ల 3:44వ. అన్నవరం సత్యదేవ కళ్యాణం, మతత్రయ (మోహినీ) ఏకాదశి28/04 సా.05:10 శు.ద్వాదశి మంగళ ఘ.34:37, రా.గం.7:31. ఉత్తర రా.గం.11:14. వ్యాఘాతం రా.గం.9:45. బవ ఉ.గం.7:43. అహస్సు ఘ.31:28. వర్జ్యం ఉ.గం.6:11ల 7:48వ. అమృ ప.గం.3:56ల 5:33వ. భు.ఘ.1:56:52. ఉ.దు.8:10ల 09:00వ. రా.దు.10:49ల 11:30వ. పరశురామద్వాదశీ29/04 సా.04:20 శు.త్రయోదశి బుధ ఘ.35:02, రా.గం.7:40. హస్త రా.గం.12:08. హర్షణం రా.గం.9:01. కౌలవ ఉ.గం.7:35. అహస్సు ఘ.31:30. వర్జ్యం ఉ.గం.7:56ల 9:36వ. అమృ సా.గం.5:54ల 7:34వ. భు.ఘ.2:5:22. మ.దు.11:31ల 12:21వ.30/04 సా.05:00 శు.చతుర్దశి గురు ఘ.36:35, రా.గం.8:16. చిత్త రా.గం.1:28. వజ్రం రా.గం.8:30. గరజి ఉ.గం.8:03. అహస్సు ఘ.31:32. వర్జ్యం ఉ.గం.8:34ల 10:15వ. అమృ సా.గం.6:42ల 8:23వ. భు.ఘ.2:13:52. ఉ.దు.9:51ల 10:41వ. మ.దు.2:54ల 3:44వ. 01/05 ప.02:15 ఝ శు.పౌర్ణమి శుక్ర ఘ.39:28, రా.గం.9:25. స్వాతి రా.గం.3:20. సిద్ధి రా.గం.8:25. విష్టి ఉ.గం.8:50. అహస్సు ఘ.31:34. వర్జ్యం ఉ.గం.7:30ల 9:14వ. అమృ సా.గం.5:51ల 7:35వ. భు.ఘ.2:22:22. ఉ.దు.8:10ల 9:00వ. మ.దు.12:23ల 1:13వ. 02/05 సా.06:30 బహుళ పాడ్యమి శని ఘ.43:18, రా.గం.10:56. విశాఖ రా.తె.గం.5:32. వ్యతీపాత రా.గం.8:47. బాలవ ఉ.గం.10:10. అహస్సు ఘ.31:36. వర్జ్యం ప.గం.9:26ల 11:11వ. అమృ రా.గం.7:55ల 9:40వ. భు.ఘ.2:30:52. ఉ.దు.5:37ల 7:18వ.03/05 రా.07:00 బ.విదియ ఆది ఘ.48:01, రా.గం.12:49. అనురాధ పూర్తి. వరీయాన్‌ రా.గం.9:04. తైతుల ప.గం.11:53. అహస్సు ఘ.31:38. వర్జ్యం ఉ.గం.9:57ల 11:43వ. అమృ రా.గం.8:34ల 10:20వ. భు.ఘ.2:39:22. సా.దు.4:35ల 5:25వ.04/05 రా.07:00 బ.తదియ సోమ ఘ.53:06, రా.గం.2:50. అనురాధ ఉ.గం.8:04. పరిఘ రా.గం.9:38. వనిక్‌ ప.గం.8:17. అహస్సు ఘ.31:40. వర్జ్యం ప.గం.2:16ల 4:02వ. అమృ రా.గం.12:55ల 2:41వ. భు.ఘ.2:47:52. ప.దు.12:22ల 1:12వ. పునః 2:54ల 3:44వ. 05/05 ఉ.10:30 బ.చవితి మంగళ ఘ.58:17, తె.గం.4:55. జ్యేష్ఠ ప.గం.10:41. శివం రా.గం.10:24. బవ ప.గం.3:52. అహస్సు ఘ.31:42. వర్జ్యం రా.గం.7:33ల 9:19వ. భు.ఘ.2:56:22. ఉ.దు.8:08ల 8:58వ. రా.దు.10:49ల 11:39వ. సంకటహర చతుర్థి06/05 ఉ.09:30 బ.పంచమి బుధ పూర్తి. మూల ప.గం.1:15. సిద్ధం రా.గం.10:51. కౌలవ రా.గం.6:31. అహస్సు ఘ.31:44. వర్జ్యం ప.గం.11:29ల 1:15వ. పునః రా.గం.11:48ల 1:34వ. అమృ ఉ.గం.6:10ల 7:56వ. భు.ఘ.3:4:52. మ.దు.11:32ల 12:22వ.07/05 సా.05:00 బ.పంచమి గురు ఘ.2:55, ఉ.గం.6:45. పూర్వాషాఢ ప.గం.3:37. సాధ్యం రా.గం.11:11. తైతుల ఉ.గం.6:45. అహస్సు ఘ.31:46. వర్జ్యం రా.గం.12:18ల 2:02వ. అమృ ఉ.గం.10:21ల 12:07వ. భు.ఘ.3:13:22. ఉ.దు.9:49ల 10:39వ. మ.దు.2:55ల 3:45వ.08/05 సా.05:40 బ.షష్ఠి శుక్ర ఘ.6:49, ఉ.గం.8:18. ఉత్తరాషాఢ సా.గం.5:39. శుభం రా.గం.11:15. వనిక్‌ ఉ.గం.8:18. అహస్సు ఘ.31:48. వర్జ్యం రా.గం.9:55ల 11:37వ. అమృ ప.గం.10:42ల 12:26వ. భు.ఘ.3:21:52. ఉ.దు.8:07ల 8:57వ. మ.దు.12:21ల 1:11వ.09/05 ప.11:30 బ.సప్తమి శని ఘ.9:43, ఉ.గం.9:27. శ్రవణం రా.గం.7:16. శుక్లం రా.గం.10:56. బవ ఉ.గం.9:27. అహస్సు ఘ.31:50. వర్జ్యం రా.గం.11:27ల 1:08వ. అమృ ఉ.గం.8:11ల 9:53వ. భు.ఘ.3:30:22. ఉ.దు.5:34ల 7:15వ.10/05 ప.03:00 బ.అష్టమి ఆది ఘ.11:22, ఉ.గం.10:07. ధనిష్ఠ రా.గం.8:24. బ్రహ్మం రా.గం.10:16. కౌలవ ఉ.గం.10:07. అహస్సు ఘ.31:52. వర్జ్యం రా.తె.గం.3:45ల 5:23వ. అమృ ఉ.గం.9:30ల 11:11వ. భు.ఘ.3:38:52. దు.4:36ల 5:26వ. 11/05 రా.07:00 బ.నవమి సోమ ఘ.11:48, ఉ.గం.10:14. శతభిషం రా.గం.9:00. ఐంద్రం రా.గం.9:08. గరజి ఉ.గం.10:14. అహస్సు ఘ.31:54. వర్జ్యం రా.గం.3:26ల 5:03వ. అమృ ప.గం.1:37ల 3:15వ. భు.ఘ.3:47:22. ప.దు.12:22ల 1:13వ. పునః 2:55ల 3:46. చణ్డికాదేవీపూజ, హనుమజ్జయంతీ మధ్యాహ్న వ్యాప్తి ప్రధానం12/05 ప.12:00 బ.దశమి మంగళ ఘ.11:16, ప.గం.10:03. పూర్వాభాద్ర రా.గం.9:09. వైధృతి రా.గం.7:39. విష్టి ఉ.గం.10:03. అహస్సు ఘ.31:56. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.1:06ల 2:43వ. భు.ఘ.3:55:52. ఉ.దు.8:06ల 8:57వ. రా.దు.10:49ల 11:40వ.13/05 ప.04:15 బ.ఏకాదశి బుధ ఘ.8:52, ఉ.గం.9:05. ఉత్తరాభాద్ర రా.గం.8:48. విష్కంభం సా.గం.5:45. బాలవ ఉ.గం.9:05. అహస్సు ఘ.31:58. వర్జ్యం ఉ.గం.6:36ల 8:11వ. అమృ సా.గం.4:04ల 5:39వ. భు.ఘ.4:4:22. మ.దు.11:31ల 12:22వ. 14/05 సా.06:00 బ.ద్వాదశి గురు ఘ.5:40, ఉ.గం.7:48. రేవతి రా.గం.8:05. ప్రీతి సా.గ.3:34. తైతుల ఉ.గం.7:48. అహస్సు ఘ.32:00. వర్జ్యం ఉ.గం.8:26ల 9:59వ. అమృ సా.గం.5:48ల 7:18వ. భు.ఘ.4:12:52. ఉ.దు.09:48ల 10:39వ. మ.దు.2:55ల 3:46వ.15/05 రా.09:00 బ.త్రయోదశి శుక్ర ఘ.1:32, ఉ.గం.6:09, చతుర్దశి ఘ.55:28, తె.గం.4:21. అశ్విని రా.గం.7:03. ఆయుష్మాన్‌ ప.గం.1:06. వనిక్‌ ఉ.గం.6:09. విష్టి సా.గం.5:15. అహస్సు ఘ.32:00. వర్జ్యం ప.గం.2:51ల 4:23వ. పునః తె.గం.4:06ల 5:36వ. అమృ ప.గం.12:09ల 1:41వ. భు.ఘ.4:21:22. పు.భు.4:23. ఉ.దు..9:05ల 8:56వ. మ.దు.12:21ల 1:12వ. కత్తి 2 వషభే రవిః ఉ.9:59 మాసశివరాత్రి, వృషభ సంక్రమణం16/05 ప.02:15 ∙బ.అమావాస్య శని ఘ.51:53, రా.గం.2:17. భరణి సా.గం.5:41. సౌభాగ్యం ప.గం.10:24. చతుష్పాత్‌ సా.గం.3:19. అహస్సు ఘ.32:02. వర్జ్యం రా.తె.గం.4:56ల 5:32వ. అమృ ప.గం.1:09ల 2:39వ. భు.ఘ.00:07:50. ఉ.దు.5:32ల 7:14వ. తర్పణాలకు అమావాస్య స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, ఉత్తరాయనం, గ్రీష్మ ఋతువు అధిక జ్యేష్ఠ మాసం,17/05 సా.03:00 శుద్ధ పాడ్యమి ఆది ఘ.45:22, రా.గం.11:41. కృత్తిక సా.గం.4:10. శోభ ఉ.గం.7:30. అతిగండ తె.గం.4:31. కింస్తుఘ్నం ప.గం.12:59. అహస్సు ఘ.32:04. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:32ల 6:26వ. అమృ ప.గం.1:56ల 3:26వ. భు.ఘ.00:17:27. సా.దు.4:39ల 5:30వ. యాగకాలం18/05 రా.07:00 శు.విదియ సోమ ఘ.39:13, రా.గం.9:12. రోహిణి ప.గం.2:31. సుకర్మ రా.గం.1:25. బాలవ ప.గం.10:26. అహస్సు ఘ.32:6. వర్జ్యం ఉ.గం.7:04ల 8:34వ. పునః రా.7:45ల 9:14వ. అమృ ప.గం.11:33ల 1:02వ. పునరమ తె.గం.4:41ల 5:31వ. భు.ఘ.0:28:04. ప.దు.12:21ల 1:12వ. పునః ప.2:56ల 3:47వ. చంద్రదర్శనం 19/05 సా.05:15 శు.తదియ మంగళ ఘ.33:04, రా.గం.6:45. మృగశిర ప.12:51. ధృతి రా.గం.10:20. తైతుల ఉ.గం.7:58. అహస్సు ఘ.32:08. వర్జ్యం రా.గం.8:41ల 10:10వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:31ల 6:10వ. పునరమ రా.1:55ల 3:25వ. భు.ఘ.0:37:41. దు.8:04ల 8:55వ. రా.దు.10:49ల 11:44వ.20/05 సా.04:20 శు.చవితి బుధ ఘ.27:10, సా.గం.4:22. ఆర్ద్ర ప.గం.11:14. శూల రా.గం.7:21. భద్ర సా.గం.4:22. అహస్సు ఘ.32:10. వర్జ్యం రా.గం.10:30ల 12:00వ. భు.ఘ.0:47:18. మ.దు.11:31ల 12:22వ.21/05 రా.08:30 శు.పంచమి గురు ఘ.21:36, ప.గం.2:08. పునర్వసు ఉ.గం.9:45. గండ సా.గం.4:30. బాలవ ప.గం.2:08. అహస్సు ఘ.32:10. వర్జ్యం సా.గం.5:20ల 6:50వ. అమృ ఉ.గం.7:30ల 9:00వ. పునరమ రా.2:27ల 3:57వ. భు.ఘ.0:56:55. ఉ.దు.9:48ల 10:39వ. మ.దు.2:57ల 3:48వ.22/05 ఉ.07:15 శు.షష్ఠి శుక్ర ఘ.16:42, ప.గం.12:11. పుష్యమి ఉ.గం.8:31. వృద్ధి ప.గం.1:53. తైతుల ప.గం.12:11. అహస్సు ఘ.32:12. వర్జ్యం రా.గం.8:48ల 10:20వ. భు.ఘ.1:6:32. ఉ.దు.8:05ల 8:56వ. మ.దు.12:22ల 1:13వ.23/05 ప.11:15 శు.సప్తమి శని ఘ.12:28, ప.గం.10:29. ఆశ్లేష ఉ.గం.7:32. ధ్రువం ప.గం.11:18. వనిక్‌ ప.గం.10:29. అహస్సు ఘ.32:14. వర్జ్యం రా.గం.7:14ల 8:48వ. అమృ ఉ.గం.6:00ల 7:32వ. పునరమ తె.4:34ల 5:30వ. భు.ఘ.1:16:9. ఉ.దు.5:30ల 7:13వ.24/05 ప.11:15 శు.అష్టమి ఆది ఘ.9:09, ఉ.గం.9:10. మఘ ఉ.గం.6:55. వ్యాఘాతం ఉ.గం.9:42. బవ ప.గం.9:10. అహస్సు ఘ.32:14. వర్జ్యం ప.గం.2:51ల 4:26వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:30ల 6:08వ. పునరమ రా.గం.12:22ల 1:57వ. భు.ఘ.1:25:46. సా.దు.4:41ల 5:32వ. 25/05 ప.11:15 శు.నవమి సోమ ఘ.6:56, ఉ.గం.8:16. పుబ్బ ఉ.గం.6:44. హర్షణం ఉ.గం.7:38. కౌలవ ఉ.గం.8:16. అహస్సు ఘ.32:16. వర్జ్యం ప.గం.2:00ల 3:37వ. అమృ రా.గం.11:43ల 1:20వ. భు.ఘ.1:35:23. ప.దు.12:22ల 1:14వ. పునః 2:57ల 3:49వ.26/05 సా.06:00 శు.దశమి మంగళ ఘ.5:53, ఉ.గం.7:50. ఉత్తర ఉ.గం.6:59. వజ్రం ఉ.గం.5:36. సిద్ధం తె.గం.4:34. గరజి ఉ.గం.7:50. అహస్సు ఘ.32:18. వర్జ్యం ప.గం.10:37ల 12:16వ. అమృ రా.గం.1:31ల 3:10వ. భు.ఘ.1:45:00. ఉ.దు.8:04ల 8:56వ. రా.దు.10:50ల 11:42వ.27/05 ఉ.07:00 శు.ఏకాదశి బుధ ఘ.5:54, ఉ.గం.7:51. హస్త ఉ.గం.7:41. వ్యతీపాత తె.గం.4:31. భద్ర ఉ.గం.7:51. అహస్సు ఘ.32:18. వర్జ్యం సా.గం.4:08ల 5:49వ. అమృ రా.గం.2:13ల 3:54. భు.ఘ.1:54:37. మ.దు.11:31ల 12:43వ. 28/05 సా.06:00 శు.ద్వాదశి గురు ఘ.7:35, ఉ.గం.8:31. చిత్త ఉ.గం.9:02. వరీయాన్‌ తె.గం.4:29. బాలవ ఉ.గం.8:31. అహస్సు ఘ.32:20. వర్జ్యం ప.గం.3:02ల 4:45వ. అమృ రా.గం.1:20ల 3:03వ. భు.ఘ.2:4:14. ఉ.దు.9:48ల 10:40వ. మ.దు.2:59ల 3:51వ.29/05 ప.02:30 శు.త్రయోదశి శుక్ర ఘ.10:17, ఉ.గం.9:36. స్వాతి ఉ.గం.10:46. పరిఘ తె.గం.4:37. తైతుల ఉ.గం.9:36. అహస్సు ఘ.32:22. వర్జ్యం సా.గం.4:52ల 6:36. అమృ రా.గం.3:18ల 5:02. భు.ఘ.2:13:51. ఉ.దు.8:04ల 8:56వ. మ.దు.12:23ల 1:15వ.30/05 రా.08:00 శు.చతుర్దశి శని ఘ.14:02, ప.గం.11:06. విశాఖ ప.గం.12:55. శివం తె.గం.5:07. వనిక్‌ ప.గం.11:06. అహస్సు ఘ.32:22. వర్జ్యం సా.గం.5:19ల 7:05వ. అమృ తె.గం.3:53ల 5:28వ. భు.ఘ.2:23:28. ఉ.దు.5:29ల 7:13వ. 31/05 రా.06:15 ఝ శు.పౌర్ణమి ఆది ఘ.18:31, ప.గం.12:52. అనురాధ ప.గం.3:19. సిద్ధం పూర్తి. బవ ప.గం.12:52. అహస్సు ఘ.32:24. వర్జ్యం రా.గం.9:32ల 11:18వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:28ల 5:39వ. భు.ఘ.2:33:5. సా.దు.4:43ల 5:35వ.01/06 సా.07:00 బహుళ పాడ్యమి సోమ ఘ.23:31, ప.గం.2:52. జ్యేష్ఠ సా.గం.5:56. సిద్ధం ఉ.గం.5:45. కౌలవ ప.గం.2:52. అహస్సు ఘ.32:24. వర్జ్యం రా.గం.2:48ల 4:34. అమృ ఉ.గం.8:10ల 9:51. భు.ఘ.2:42:42. ప.దు.12:27ల 1:15వ. పునః 2:59ల 3:51వ. యాగకాలం02/06 సా.06:00 బ.విదియ మంగళ ఘ.28:39, సా.గం.4:56. మూల రా.గం.8:33. సాధ్యం ఉ.గం.6:24. గరజి సా.గం.4:56. అహస్సు ఘ.32:26. వర్జ్యం రా.గం.6:47ల 8:33వ. పునః రా.తె.3:08ల 4:54వ. అమృ ప.గం.1:27ల 3:13వ. భు.ఘ.2:52:19. ఉ.దు.8:04ల 8:56వ. రా.దు.10:51ల 11:43వ.03/06 సా.04:00 బ.తదియ బుధ ఘ.33:14, రా.గం.6:46. పూర్వాషాఢ రా.గం.10:59. శుభం ఉ.గం.7:00. వనిక్‌ ఉ.గం.5:50. అహస్సు ఘ.32:26. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.11:42ల 1:28వ. భు.ఘ.3:1:56. మ.దు.11:32ల 12:24వ.04/06 సా.06:00 బ.చవితి గురు ఘ.37:08, రా.గం.8:19. ఉత్తరాషాఢ రా.గం.1:07. శుక్లం ఉ.గం.7:26. బాలవ ఉ.గం.7:32. అహస్సు ఘ.32:28. వర్జ్యం ఉ.గం.7:42ల 9:26వ. అమృ సా.గం.6:09ల 7:55వ. భు.ఘ.3:11:33. ఉ.దు.9:48ల 10:40వ. మ.దు.2:59ల 3:51వ. సంకటహర చతుర్థి05/06 సా.05:30 బ.పంచమి శుక్ర ఘ.40:01, రా.గం.9:28. శ్రవణం రా.గం.2:51. బ్రహ్మం ఉ.గం.7:34. కౌలవ ఉ.గం.8:54. అహస్సు ఘ.32:28. వర్జ్యం ఉ.గం.5:24ల 7:07వ. అమృ ప.గం.3:42ల 5:25వ. భు.ఘ.3:21:10. ఉ.దు.8:04ల 8:56వ. మ.దు.12:24ల 1:16వ.06/06 సా.06:00 బ.షష్ఠి శని ఘ.41:46, రా.గం.10:10. ధనిష్ఠ రా.తె.గం.4:09. ఐంద్రం ఉ.గం.7:22. గరజి ఉ.గం.9:49. అహస్సు ఘ.32:30. వర్జ్యం ఉ.గం.7:04ల 8:45వ. అమృ సా.గం.5:11ల 6:52వ. భు.ఘ.3:30:47. ఉ.దు.5:28ల 7:12వ.07/06 సా.06:00 బ.సప్తమి ఆది ఘ.42:06, రా.గం.10:18. శతభిషం రా.తె.గం.4:51. వైధృతి ఉ.గం.6:48. విష్టి ఉ.గం.10:14. అహస్సు ఘ.32:30. వర్జ్యం ప.గం.11:34ల 1:12వ. అమృ రా.గం.9:26ల 11:05వ. భు.ఘ.3:40:24. సా.దు.4:44ల 5:36వ.08/06 సా.06:00 బ.అష్టమి సోమ ఘ.41:17, రా.గం.9:59. పూర్వాభాద్ర తె.గం.5:08. విష్కంభం ఉ.గం.5:48. ప్రీతి తె.గం.4:41. బాలవ ఉ.గం.10:09. అహస్సు ఘ.32:30. వర్జ్యం ప.గం.11:08ల 12:45వ. అమృ రా.గం.9:02ల 10:39వ. భు.ఘ.3:50:1. ప.దు.12:24ల 1:16వ. పునః 3:01ల 3:53వ.09/06 సా.05:00 బ.నవమి మంగళ ఘ.39:8, రా.గం.9:07. ఉత్తరాభాద్ర తె.గం.4:51. ఆయుష్మాన్‌ రా.గం.2:41. తైతుల ఉ.గం.9:33. అహస్సు ఘ.32:32. వర్జ్యం ప.గం.2:37ల 4:12వ. అమృ రా.గం.12:06ల 1:41వ. భు.ఘ.3:59:38. ఉ.దు.8:04ల 8:56వ. రా.దు.10:53ల 11:45వ.10/06 సా.07:00 బ.దశమి బుధ ఘ.36:00, రా.గం.7:52. రేవతి తె.గం.4:14. సౌభాగ్యం రా.గం.12:34. వనిక్‌ ఉ.గం.8:30. అహస్సు ఘ.32:32. వర్జ్యం సా.గం.4:33ల 6:07వ. అమృ రా.గం.1:53ల 3:28వ. భు.ఘ.4:9:15. మ.దు.11:33ల 12:25వ.11/06 రా.06:00 బ.ఏకాదశి గురు ఘ.31:51, సా.గం.6:12. అశ్విని రా.తె.గం.3:12. శోభ రా.గం.10:06. బాలవ సా.గం.6:12. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం రా.గం.11:22ల 12:54వ. అమృ రా.గం.8:18ల 10:50వ. భు.ఘ.4:18:52. ఋ ఉ.దు.9:49ల 10:41వ. మ.దు.3:01ల 3:53వ. మతత్రయ (పురుషోత్తమ) ఏకాదశి12/06 సా.05:40 బ.ద్వాదశి శుక్ర ఘ.26:59, ప.గం.4:16. భరణి రా.గం.1:56. అతిగండ రా.గం.7:28. తైతుల ప.గం.4:16. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం ప.గం.12:09ల 1:39వ. అమృ రా.గం.9:07ల 10:36వ. భు.ఘ.4:28:29. ఉ.దు.8:04ల 8:56వ. మ.దు.12:25ల 1:17వ.13/06 సా.06:00 బ.త్రయోదశి శని ఘ.21:29, ప.గం.2:04. కృత్తిక రా.గం.12:24. సుకర్మ సా.గం.4:36. వనిక్‌ ప.గం.2:04. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం ప.గం.1:10ల 2:39వ. అమృ రా.గం.10:10ల 11:40వ. భు.ఘ.4:38:6. ఉ.దు.5:28ల 7:12వ. మాసశివరాత్రి14/06 సా.06:00 బ.చతుర్దశి ఆది ఘ.15:42, ప.గం.11:46. రోహిణి ప.గం.10:49. ధృతి ప.గం.1:39. శుభం ప.గం.11:46. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం సా.గం.3:21ల 4:50వ. పునః తె.4:01ల 5:30వ. అమృ రా.గం.7:50ల 9:19వ. భు.ఘ.4:47:43. సా.దు.4:46ల 5:38వ. తర్పణాలకు అమావాస్య15/06 ప.11:00 ∙బ.అమావాస్య సోమ ఘ.9:30, ఉ.గం.9:17. మృగశిర రా.9:09. శూల ఉ.గం.10:37. నాగవం ఉ.గం.9:17. అహస్సు ఘ.32:36. వర్జ్యం తె.గం.4:58ల 5:29వ. అమృ ప.గం.12:57ల 2:26వ. భు.ఘ.4:57:20. పు.భు.5:02. ప.దు.12:26ల 1:18వ. పునః 3:03ల 3:55వ. మృగ 3 రవిః రా.8:00 ప్రవేశాత్‌ పూర్వతః మిథున సంక్రమణం ప.దు.12:27ల 1:19వ. పునః ప.3:04ల 3:56వ. శుక్లాదేవీపూజ23/06 సా.05:00 శు.నవమి మంగళ ఘ.35:10, రా.గం.7:34. హస్త సా.గం.3:27. వరీయాన్‌ ప.గం.2:10. బాలవ ఉ.గం.7:35. అహస్సు ఘ.32:38. వర్జ్యం రా.గం.11:50ల 1:31వ. అమృ ఉ.గం.9:18ల 10:56వ. భు.ఘ.1:17:20. ఉ.దు.8:07ల 8:59వ. రా.దు.10:56ల 11:48వ. బ్రాహ్మణీదేవీపూజ24/06 సా.05:00 శు.దశమి బుధ ఘ.36:41, రా.గం.8:10. చిత్త సా.గం.4:37. పరిఘ ప.గం.1:33. తైతుల ఉ.గం.7:52. అహస్సు ఘ.32:38. వర్జ్యం రా.గం.10:36ల 12:18వ. అమృ ఉ.గం.9:54ల 11:35వ. భు.ఘ.1:27:46. మ.దు.11:35ల 12:27వ.25/06 సా.06:00 శు.ఏకాదశి గురు ఘ.39:17, రా.గం.9:14. స్వాతి సా.గం.6:15. శివం ప.గం.1:19. వనిక్‌ ఉ.గం.8:43. అహస్సు ఘ.32:38. వర్జ్యం రా.గం.12:19ల 2:03వ. అమృ ఉ.గం.8:51ల 10:33వ. భు.ఘ.1:38:12. ఉ.దు.9:52ల 10:44వ. మ.దు.3:05ల 3:57వ. మతత్రయ (నిర్జల) ఏకాదశి26/06 రా.09:00 శు.ద్వాదశి శుక్ర ఘ.42:46, రా.గం.10:38. విశాఖ రా.గం.8:18. సిద్ధం ప.గం.1:27. బవ ఉ.గం.9:57. అహస్సు ఘ.32:36. వర్జ్యం రా.గం.12:42ల 2:28వ. అమృ ఉ.గం.10:45ల 12:28వ. భు.ఘ.1:48:38. ఉ.దు.8:09ల 9:01వ. మ.దు.12:29ల 1:21వ. రామలక్ష్మణద్వాదశీ27/06 ప.02:00 శు.త్రయోదశి శని ఘ.47:17, రా.గం.12:27. అనురాధ రా.గం.10:42. సాధ్యం ప.గం.1:50. కౌలవ ప.గం.11:33. అహస్సు ఘ.32:36. వర్జ్యం తె.గం.4:37ల 5:32వ. అమృ ప.గం.12:15ల 2:01వ. భు.ఘ.1:59:4. ఉ.దు.5:32ల 7:16వ.28/06 ప.02:00 శు.చతుర్దశి ఆది ఘ.52:18, రా.గం.2:27. జ్యేష్ఠ రా.గం.1:17. శుభం ప.గం.2:26. గరజి ప.గం.1:27. అహస్సు ఘ.32:36. వర్జ్యం శేషం గం.5:32ల 6:19వ. అమృ ప.గం.2:46ల 4:28వ. భు.ఘ.2:9:30. సా.దు.4:49ల 5:41వ.29/06 ప.11:00 ఝ శు.పౌర్ణమి సోమ ఘ.57:23, రా.గం.4:29. మూల రా.గం.3:56. శుక్లం ప.గం.3:07. విష్టి సా.గం.3:28. అహస్సు ఘ.32:36. వర్జ్యం ఉ.గం.10:10ల 11:56వ. పునః రా.తె.2:10ల 3:56వ. అమృ రా.గం.8:50ల 10:36వ. భు.ఘ.2:19:56. ప.దు.12:29ల 1:21వ. పునః 3:06ల 3:58వ. 30/06 ప.12:00 బహుళ పాడ్యమి మంగళ పూర్తి. పూర్వాషాఢ పూర్తి. బ్రహ్మం ప.గం.3:46. బాలవ సా.గం.5:23. అహస్సు ఘ.32:36. వర్జ్యం ప.గం.2:31ల 4:17వ. అమృ రా.గం.1:05ల 2:51వ. భు.ఘ.2:30:22. ఉ.దు.8:09ల 9:01వ. రా.దు.10:57ల 11:49వ.01/07 ఉ.09:00 బ.పాడ్యమి బుధ ఘ.1:54, ఉ.గం.6:18. పూర్వాషాఢ ఉ.గం.6:22. ఐంద్రం ప.గం.4:14. కౌలవ ఉ.గం.6:18. అహస్సు ఘ.32:36. వర్జ్యం ప.గం.3:08ల 4:53వ. అమృ రా.గం.1:39ల 3:25వ. భు.ఘ.2:40:48. మ.దు.11:37ల 12:29వ.02/07 ఉ.10:45 బ.విదియ గురు ఘ.5:51, ఉ.గం.7:52. ఉత్తరాషాఢ ఉ.గం.8:39. వైధృతి ప.గం.4:26. గరజి ఉ.గం.7:52. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం ప.గం.12:56ల 2:39వ. అమృ రా.గం.11:14ల 12:57వ. భు.ఘ.2:51:14. ఉ.దు.9:54ల 10:46వ. మ.దు.3:06ల 3:58వ.03/07 ప.02:00 బ.తదియ శుక్ర ఘ.8:44, ఉ.గం.9:02. శ్రవణం ప.గం.10:22. విష్కంభం ప.గం.4:18. భద్ర ఉ.గం.9:02. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం ప.గం.2:36ల 4:17వ. అమృ రా.గం.12:44ల 2:25వ. భు.ఘ.3:1:40. ఉ.దు.8:09ల 9:01వ. మ.దు.12:30ల 1:22వ. సంకటహర చతుర్థి04/07 ప.02:00 బ.చవితి శని ఘ.10:30, ఉ.గం.9:45. ధనిష్ఠ ప.గం.11:45. ప్రీతి ప.గం.3:48. బాలవ ఉ.గం.9:45. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం రా.గం.7:12ల 8:51వ. అమృ తె.గం.5:08ల 5:33వ. భు.ఘ.3:12:6. ఉ.దు.5:38ల 7:11వ. 05/07 ప.11:00 బ.పంచమి ఆది ఘ.10:55, ఉ.గం.9:55. శతభిషం ప.గం.12:35. ఆయుష్మాన్‌ ప.గం.2:53. తైతుల ఉ.గం.9:55. అహస్సు ఘ.32:34. వర్జ్యం సా.గం.7:05ల 8:42వ. అమృ ఉ.గం.5:33ల 6:47వ. పునరమ తె.గం.4:49ల 5:33వ. భు.ఘ.3:22:32. సా.దు.4:50ల 5:42వ.06/07 సా.06:00 బ.షష్ఠి సోమ ఘ.10:08, ఉ.గం.9:37. పూర్వాభాద్ర ప.గం.12:57. సౌభాగ్యం ప.గం.1:27. వనిక్‌ ఉ.గం.9:37. అహస్సు ఘ.32:32. వర్జ్యం రా.గం.10:29ల 12:04వ. అమృ ఉ.గం.5:33ల 6:26వ. భు.ఘ.3:32:58. ప.దు.12:30ల 1:22వ. పునః 3:07ల 3:59వ.07/07 సా.05:00 బ.సప్తమి మంగళ ఘ.7:59, ఉ.గం.8:46. ఉత్తరాభాద్ర ప.గం.12:46. శోభ ప.గం.11:50. బవ ఉ.గం.8:46. అహస్సు ఘ.32:32. వర్జ్యం రా.గం.12:31ల 2:05వ. అమృ ఉ.గం.8:01ల 9:36వ. భు.ఘ.3:43:24. ఉ.దు.8:10ల 9:02వ. రా.దు.10:59ల 11:51వ. 08/07 సా.04:00 బ.అష్టమి బుధ ఘ.5:03, ఉ.గం.7:35. రేవతి ప.గం.12:16. అతిగండ ప.గం.9:50. కౌలవ ఉ.గం.7:35. అహస్సు ఘ.32:32. వర్జ్యం లేదు. అమృ ఉ.గం.9:55ల 11:29. పునః తె.గం.4:26ల 5:39వ. భు.ఘ.3:53:50. మ.దు.11:38ల 12:30వ.09/07 సా.06:00 బ.నవమి గురు ఘ.1:00, ఉ.గం.5:59. బ.దశమి ఘ.55:17, తె.గం.4:06. అశ్విని ప.గం.11:23. సుకర్మ ఉ.గం.7:30. ధృతి తె.గం.4:58. గరజి ఉ.గం.5:59. వనిక్‌ సా.గం.5:02. అహస్సు ఘ.32:30. వర్జ్యం ఉ.గం.7:32ల 9:04వ. పునః రా.8:29ల 10:00వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:35ల 5:58వ. భు.ఘ.4:4:16. ఉ.దు.9:55ల 10:47వ. మ.దు.3:07ల 3:59వ.10/07 ఉ.07:30 బ.ఏకాదశి శుక్ర ఘ.50:38, రా.గం.1:50. భరణి ప.గం.10:10. శూల రా.గం.2:06. బవ ప.గం.2:58. అహస్సు 32:30. వర్జ్యం రా.గం.9:26ల 10:56వ. అమృ ఉ.గం.5:36ల 7:06వ. భు.ఘ.4:14:42. ఉ.దు.8:11ల 9:03వ. మ.దు.12:31ల 1:23వ. మతత్రయ యోగినీ ఏకాదశి11/07 సా.06:00 బ.ద్వాదశి శని ఘ.44:45, రా.గం.11:30. కృత్తిక ఉ.గం.8:44. గండ రా.గం.11:08. బాలవ ప.గం.12:40. అహస్సు ఘ.32:28. వర్జ్యం రా.గం.11:42ల 1:12వ. అమృ ఉ.గం.6:24ల 7:54వ. పునరమ తె.4:14ల 5:36వ. భు.ఘ.4:25:8. సా.దు.5:36ల 7:20వ. కూర్మజయంతీ12/07 సా.06:00 బ.త్రయోదశి ఆది ఘ.38:32, రా.గం.9:01. రోహిణి ఉ.గం.7:12. మృగశిర తె.5:32. వృద్ధి రా.గం.8:06. గరజి ఉ.గం.10:15. అహస్సు ఘ.32:28. వర్జ్యం ప.గం.12:24ల 1:53వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:36ల 5:44వ. పునరమ రా.గం.9:20ల 10:49వ. భు.ఘ.4:35:44. సా.దు.4:50ల 5:32వ. మాసశివరాత్రి నిశీధి వారికి13/07 ఉ.07:00 బ.చతుర్దశి సోమ ఘ.32:20, సా.గం.6:32. ఆర్ద్ర రా.తె.గం.3:47. ధవం సా.గం.5:02. శకుని ఉ.గం.7:46. అహస్సు ఘ.32:28. వర్జ్యం ప.గం.1:19ల 2:48వ. అమృ సా.గం.6:31ల 8:01వ. భు.ఘ.4:46:10. ప.దు.12:31ల 1:23వ. పునః 3:07ల 3:59వ. మాసశివరాత్రి ప్రదోషం వారికి14/07 ఉ.10:00 ∙బ.అమావాస్య మంగళ ఘ.25:39, ప.గం.3:52. పునర్వసు రా.గం.2:14. వ్యాఘాతం ప.గం.2:02. నాగవం ప.గం.3:52. అహస్సు ఘ.32:26. వర్జ్యం ప.గం.3:00ల 4:30వ. అమృ రా.గం.11:59ల 1:29వ. భు.ఘ.4:56:36. ఉ.దు.8:12ల 9:04వ. రా.దు.10:59ల 11:51వ. వటసావిత్రీవ్రతం, తర్పణాలకు అమావాస్య స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, ఉత్తరాయనం, 17/07 నుండి దక్షిణాయనం గ్రీష్మఋతువు, ఆషాఢ మాసం15/07 ఉ.07:00 శుద్ధ పాడ్యమి బుధ ఘ.20:39, ప.గం.1:52. పుష్యమి రా.గం.12:50. హర్షణం ప.గం.11:09. బవ ప.గం.1:52. అహస్సు ఘ.32:26. వర్జ్యం ప.గం.9:46ల 11:16. అమృ రా.గం.6:48ల 8:18వ. భు.ఘ.5:7:2. మ.దు.11:39ల 12:31వ.16/07 ఉ.06:00 శు.విదియ గురు ఘ.15:33, ప.గం.11:49. ఆశ్లేష రా.గం.11:42. వజ్రం ఉ.గం.8:26. కౌలవ ప.గం.11:49. అహస్సు ఘ.32:24. వర్జ్యం ప.గం.1:02ల 2:34వ. అమృ రా.గం.10:11ల 11:43వ. భు.ఘ.5:17:28. ఉ.దు.9:55ల 10:47వ. మ.దు.3:06ల 3:58వ. రథోత్సవం17/07 ప.03:00 శు.తదియ శుక్ర ఘ.11:09, ఉ.గం.10:05. మఘ రా.గం.10:57. సిద్ధి ఉ.గం.5:57. వ్యతీపాత తె.గం.3:40. గరజి ఉ.గం.10:05. అహస్సు ఘ.32:22. వర్జ్యం ప.గం.11:20ల 12:53వ. అమృ రా.గం.8:38ల 10:11వ. భు.ఘ.5:27:54. పు.భు.5:30. ఉ.దు.8:12ల 9:04వ. మ.దు.12:31ల 1:23వ. పున 4 రవిః ప.11:53. ప్రవేశాత్‌ పూర్వతః దక్షిణాయన పుణ్యకాల. కర్కాటక సంక్రమణం18/07 సా.06:00 శు.చవితి శని ఘ.7:39, ఉ.గం.8:41. పుబ్బ రా.గం.10:31. వరీయాన్‌ రా.గం.1:45. భద్ర ఉ.గం.8:41. అహస్సు ఘ.32:22. వర్జ్యం ఉ.గం.6:49ల 8:23వ. అమృ సా.గం.4:14ల 5:48వ. భు.ఘ.00:7:51. ఉ.దు.5:38ల 7:22వ.19/07 సా.06:00 శు.పంచమి ఆది ఘ.5:12, ఉ.గం.7:43. ఉత్తర రా.గం.10:38. పరిఘ రా.గం.12:19. బాలవ ఉ.గం.7:43. అహస్సు ఘ.32:20. వర్జ్యం ఉ.గం.5:46ల 7:22వ. అమృ సా.గం.3:24ల 5:00వ. భు.ఘ.00:18:22. సా.దు.4:51ల 5:43వ. 20/07 ప.11:10 శు.షష్ఠి సోమ ఘ.3:55, ఉ.గం.7:13. హస్త రా.గం.11:08. శివం రా.గం.11:11. తైతుల ఉ.గం.7:13. అహస్సు ఘ.32:18. వర్జ్యం ఉ.గం.7:13ల 8:51వ. అమృ సా.గం.5:01ల 6:39వ. భు.ఘ.00:28:53. ప.దు.12:32ల 1:24వ. పునః ప.2:59ల 3:51వ. కుమారషష్ఠీ21/07 ప.12:10 శు.సప్తమి మంగళ ఘ.3:49, ఉ.గం.7:11. చిత్త రా.గం.12:11. సిద్ధం రా.గం.10:32. వనిక్‌ ఉ.గం.7:11. అహస్సు ఘ.32:18. వర్జ్యం ఉ.గం.7:29ల 9:09వ. అమృ సా.గం.5:29ల 7:09వ. భు.ఘ.00:39:24. ఉ.దు.8:14ల 9:06. రా.దు.10:59ల 11:51వ. వివస్వత్సప్తమీ22/07 సా.04:15 శు.అష్టమి బుధ ఘ.5:10, ఉ.గం.7:43. స్వాతి రా.గం.1:42. సాధ్యం రా.గం.10:12. బవ ఉ.గం.7:43. అహస్సు ఘ.32:16. వర్జ్యం ఉ.గం.6:09ల 7:51వ. అమృ సా.గం.5:09ల 6:51వ. భు.ఘ.00:49:55. మ.దు.11:40ల 12:32వ. 23/07 సా.05:00 శు.నవమి గురు ఘ.7:36, ఉ.గం.8:41. విశాఖ రా.తె.గం.3:41. శుభం రా.గం.10:16. కౌలవ ఉ.గం.8:41. అహస్సు ఘ.32:16. వర్జ్యం ఉ.గం.7:41ల 9:25వ. అమృ సా.గం.6:09ల 7:53వ. భు.ఘ.1:00:26. ఉ.దు.9:47ల 10:38వ. మ.దు.3:06ల 3:57వ. ఐంద్రీపూజ, చాక్షుషమన్వాది24/07 ఉ.07:30 శు.దశమి శుక్ర ఘ.11:34, ప.గం.10:17, అనురాధ పూర్తి. శుక్లం రా.గం.10:36. గరజి ప.గం.10:17. అహస్సు ఘ.32:14. వర్జ్యం ఉ.గం.8:04ల 9:50వ. అమృ రా.గం.7:37ల 9:23వ. భు.ఘ.1:10:57. ఉ.దు.8:15ల 9:07వ. మ.దు.12:32ల 1:24వ. మహాలకీ‡్ష్మవ్రతారంభం25/07 ప.10:30 శు.ఏకాదశి శని ఘ.15:36, ప.గం.11:54. అనురాధ ఉ.గం.6:03. బ్రహ్మం రా.గం.11:23. భద్ర ప.గం.11:54. అహస్సు ఘ.32:12. వర్జ్యం ప.గం.12:14ల 2:00వ. అమృ రా.గం.10:51ల 12:37వ. భు.ఘ.1:21:28. ఉ.దు.5:40ల 7:32వ. తొలిఏకాదశీ, మతత్రయ శయన ఏకాదశి, గోపద్మవ్రతారంభ26/07 ప.02:00 శు.ద్వాదశి ఆది ఘ.20:06, ప.గం.1:42. జ్యేష్ఠ ఉ.గం.8:35. ఐంద్రం రా.గం.11:51. బాలవ ప.గం.1:42. అహస్సు ఘ.32:10. వర్జ్యం సా.గం.5:28ల 7:14వ. అమృ రా.తె.గం.4:03ల 5:49వ. భు.ఘ.1:31:59. సా.దు.4:49ల 5:41వ. 27/07 సా.07:00 శు.త్రయోదశి సోమ ఘ.25:30, సా.గం.3:52. మూల ప.గం.11:13. వైధృతి రా.గం.12:30. తైతుల సా.గం.3:52. అహస్సు ఘ.32:10. వర్జ్యం ప.గం.9:27ల 11:13వ. పునః రా.గం.9:49ల 11:35వ. భు.ఘ.1:42:30. ప.దు.12:31ల 1:22వ. పునః3:06ల 3:57వ.28/07 సా.07:00 శు.చతుర్దశి మంగళ ఘ.30:13, సా.గం.5:45. పూర్వాషాఢ ప.గం.1:48. విష్కంభం రా.గం.1:01. వనిక్‌ సా.గం.5:45. అహస్సు ఘ.32:08. వర్జ్యం రా.గం.10:30ల 12:15వ. అమృ ప.గం.10:02ల 11:48వ. భు.ఘ.1:53:1. ఉ.దు.8:15ల 9:06వ. రా.దు.10:59ల 11:50వ. పవిత్రార్చనం, నోములకు పౌర్ణమి29/07 రా.07:00 ఝ శు.పౌర్ణమి బుధ ఘ.34:13, రా.గం.7:22. ఉత్తరాషాఢ సా.గం.4:01. ప్రీతి రా.గం.1:18. విష్టి ఉ.గం.6:33. అహస్సు ఘ.32:6. వర్జ్యం రా.గం.8:21ల 10:05వ. అమృ ఉ.గం.9:01ల 10:46వ. భు.ఘ.2:3:32. మ.దు.11:40ల 12:31వ. 30/07 రా.08:00 బహుళ పాడ్యమి గురు ఘ.37:18, రా.గం.8:36. శ్రవణం సా.గం.5:56. ఆయుష్మాన్‌ రా.గం.1:15. బాలవ ఉ.గం.7:59. అహస్సు ఘ.32:4. వర్జ్యం రా.గం.10:11ల 11:53. అమృ ఉ.గం.6:43ల 8:27వ. భు.ఘ.2:14:3. ఉ.దు.9:58ల 10:41వ. మ.దు.3:06ల 3:57వ.31/07 ఉ.07:30 బ.విదియ శుక్ర ఘ.39:05, రా.గం.9:20. ధనిష్ఠ రా.గం.7:24. సౌభాగ్యం రా.గం.1:48. తైతుల ఉ.గం.8:58. అహస్సు ఘ.32:02. వర్జ్యం రా.తె.గం.2:54ల 4:34వ. అమృ ఉ.గం.8:22ల 10:04వ. భు.ఘ.2:24:34. ఉ.దు.8:16ల 9:07వ. మ.దు.12:32ల 1:23వ. చాతుర్మాస్యద్వితీయ01/08 సా.06:00 బ.తదియ శని ఘ.39:44, రా.గం.9:36. శతభిషం రా.గం.8:23. శోభ రా.గం.11:59. వనిక్‌ ఉ.గం.9:28. అహస్సు ఘ.32:02. వర్జ్యం రా.గం.2:06ల 3:44వ. అమృ ప.గం.12:53ల 2:33వ. భు.ఘ.2:35:5. ఉ.దు.5:42ల 7:24వ.02/08 సా.06:00 బ.చవితి ఆది ఘ.38:55, రా.గం.9:16. పూర్వాభాద్ర రా.గం.8:48. అతిగండ రా.గం.11:40. బవ ఉ.గం.2:06. అహస్సు ఘ.32:00. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.11:52ల 1:30వ. భు.ఘ.2:45:36. సా.దు.4:48ల 5:39వ. సంకటహర చతుర్థి03/08 ప.11:00 బ.పంచమి సోమ ఘ.37:2, రా.గం.8:29. ఉత్తరాభాద్ర రా.గం.8:48. సుకర్మ రా.గం.9:02. కౌలవ ఉ.గం.8:54. అహస్సు ఘ.31:58. వర్జ్యం ఉ.గం.6:24ల 8:00వ. అమృ సా.గం.4:00ల 5:36వ. భు.ఘ.2:56:7. ప.దు.12:31ల 1:22వ. పునః 3:04ల 3:55వ.04/08 ఉ.10:15 బ.షష్ఠి మంగళ ఘ.33:58, రా.గం.7:17. రేవతి రా.గం.8:19. ధృతి రా.గం.7:01. గరజి ఉ.గం.7:54. అహస్సు ఘ.31:56. వర్జ్యం ఉ.గం.8:33ల 10:07వ. అమృ సా.గం.5:58ల 7:32వ. భు.ఘ.3:6:38. ఉ.దు.8:16ల 9:07వ. రా.దు.10:58ల 11:49వ.05/08 ఉ.09:00 బ.సప్తమి బుధ ఘ.30:00, సా.గం.5:42. అశ్విని రా.గం.7:29. శూల ప.గం.5:00. బవ సా.గం.5:42. అహస్సు ఘ.31:54. వర్జ్యం ప.గం.3:37ల 5:10వ. పునః తె.4:36ల 6:07వ. అమృ ప.గం.12:32ల 2:05వ. భు.ఘ.3:17:9. మ.దు.11:40ల 12:31వ.06/08 ఉ.10:45 బ.అష్టమి గురు ఘ.25:11, సా.గం.3:47. భరణి సా.గం.6:19. గండ ప.గం.2:08. కౌలవ సా.గం.3:47. అహస్సు ఘ.31:52. వర్జ్యం తె.గం.5:33ల 5:43వ. అమృ ప.గం.1:45ల 3:16వ. భు.ఘ.3:27:40. ఉ.దు.9:58ల 10:49వ. మ.దు.3:03ల 3:54వ. ధర్మసావర్ణిమన్వాది07/08 రా.08:40 బ.నవమి శుక్ర ఘ.19:47, ప.గం.1:38. కృత్తిక సా.గం.4:47. వృద్ధి ప.గం.11:20. గరజి ప.గం.1:38. అహస్సు ఘ.31:50. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:43ల 7:03వ. అమృ ప.గం.2:33ల 4:03వ. భు.ఘ.3:38:11. ఉ.దు.8:16ల 9:07వ. మ.దు.12:30ల 1:21వ.08/08 ప.02:00 బ.దశమి శని ఘ.14:04, ప.గం.11:22. రోహిణి సా.గం.3:21. ధ్రువం ఉ.గం.8:25. వ్యాఘాతం తె.గం.5:19. విష్టి ప.గం.11:22. అహస్సు ఘ.31:48. వర్జ్యం ఉ.గం.7:50ల 9:20వ. పునః రా.8:34ల 10:04వ. అమృ ప.గం.12:21ల 1:51వ. పునరమ తె.5:30ల 5:44వ. భు.ఘ.3:48:42. ఉ.దు.5:44ల 7:26వ.09/08 ప.03:00 బ.ఏకాదశి ఆది ఘ.7:37, ఉ.గం.8:47. మృగశిర ప.గం.1:41. హర్షణం రా.గం.2:20. బాలవ ఉ.గం.8:47. అహస్సు ఘ.31:46. వర్జ్యం రా.గం.9:30ల 11:00వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:44ల 6:59వ. పునరమ రా.2:43ల 4:12వ. భు.ఘ.3:59:13. సా.దు.4:44ల 5:35వ. మతత్రయ కామిక ఏకాదశి10/08 సా.06:00 బ.ద్వాదశి సోమ ఘ.1:36, ఉ.గం.6:22. త్రయోదశి ఘ.53:55. తె.గం.3:56. ఆర్ద్ర ప.గం.12:01. వజ్రం రా.గం.11:15. తైతుల ఉ.గం.6:22. గరజి సా.గం.5:09. అహస్సు ఘ.31:44. వర్జ్యం రా.గం.11:04ల12:34వ. భు.ఘ.4:9:44. ప.దు.12:31ల 1:21వ. పునః 3:02ల 3:52వ.11/08 ఉ.10:30 బ.చతుర్దశి మంగళ ఘ.49:45, రా.గం.1:39. పునర్వసు ప.గం.10:28. సిద్ధి రా.గం.8:19. విష్టి ప.గం.2:48. అహస్సు ఘ.31:42. వర్జ్యం సా.గం.5:59ల 7:29వ. అమృ ఉ.గం.8:13ల 9:43వ. పునరమ రా.తె.3:00ల 4:30వ. భు.ఘ.4:20:15. ఉ.దు.8:17ల 9:07వ. రా.దు.10:57ల 11:47వ. మాసశివరాత్రి12/08 ఉ.09:30 ∙బ.అమావాస్య బుధ ఘ.44:39, రా.గం.11:37. పుష్యమి ఉ.గం.9:01. వ్యతీపాత సా.గం.5:34. చతుష్పాత్‌ ప.గం.12:38. అహస్సు ఘ.31:40. వర్జ్యం రా.గం.9:12ల 10:43వ. భు.ఘ.4:30:46. మ.దు.11:40ల 12:30వ.స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, దక్షిణాయనం, వర్షఋతువు, శ్రావణమాసం13/08 ఉ.11:15 శుద్ధ పాడ్యమి గురు ఘ.40:15, రా.గం.9:51. ఆశ్లేష ఉ.గం.7:51. వరీయాన్‌ ప.గం.3:01. కింస్తుఘ్నం ప.గం.10:44. అహస్సు ఘ.31:38. వర్జ్యం రా.గం.7:24ల 8:56వ. అమృ ఉ.గం.6:20ల 7:51వ. పునరమ తె.4:38ల 5:46వ. భు.ఘ.4:41:17. ఉ.దు.9:59ల 10:49వ. మ.దు.3:02ల 3:52వ. యాగకాలం14/08 ప.02:00 శు.విదియ శుక్ర ఘ.36:45, రా.గం.8:28. మఘ ఉ.గం.6:58. పరిఘ ప.గం.12:45. బాలవ ఉ.గం.9:10. అహస్సు ఘ.31:36. వర్జ్యం ప.గం.2:48ల 4:22వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:46ల 6:10వ. పునరమ రా.12:16ల 1:50వ. భు.ఘ.4:51:48. ఉ.దు.8:17ల 9:07వ. మ.దు.12:30ల 1:20వ. చంద్రదర్శనం (నెలపొడుపు)15/08 సా.06:00 శు.తదియ శని ఘ.34:25, రా.గం.7:32. పుబ్బ ఉ.గం.6:33. శివం ఉ.గం.10:51. తైతుల ఉ.గం.8:00. అహస్సు ఘ.31:34. వర్జ్యం ప.గం.1:43ల 3:19వ. అమృ రా.గం.11:16ల 12:52వ. భు.ఘ.5:2:19. ఉ.దు.5:46ల 7:27వ. 16/08 సా.06:30 శు.చవితి ఆది ఘ.32:54, రా.గం.6:56. ఉత్తర ఉ.గం.6:26. సిద్ధి ఉ.గం.9:11. వనిక్‌ ఉ.గం.7:14. అహస్సు ఘ.31:32. వర్జ్యం ప.గం.2:50ల 4:26వ. అమృ రా.గం.12:26ల 2:02వ. భు.ఘ.5:12:50. సా.దు.4:42ల 5:32వ. 17/08 సా.07:00 శు.పంచమి సోమ ఘ.32:53, రా.గం.6:55. హస్త ఉ.గం.6:50. సాధ్యం ఉ.గం.7:58. బవ ఉ.గం.6:55. అహస్సు ఘ.31:30. వర్జ్యం సా.గం.3:09ల 4:49వ. అమృ రా.గం.1:07ల 2:47వ. భు.ఘ.5:23:11. పు.భు.5:31. ప.దు.12:29ల 1:19వ. పునః ప.3:00ల 3:50వ. మఘ 1 రవిః రా.11:08 ప్రవేశదినే సింహ సంక్రమణం18/08 సా.05:00 శు.షష్ఠి మంగళ ఘ.34:2, రా.గం.7:23. చిత్త ఉ.గం.7:46. శుభం ఉ.గం.6:45. కౌలవ ఉ.గం.7:09. అహస్సు ఘ.31:28. వర్జ్యం ప.గం.1:41ల 3:23వ. అమృ రా.గం.11:51ల 1:33వ. భు.ఘ.00:02:50. ఉ.దు.8:18ల 9:08వ. రా.దు.10:55ల 11:45వ. సూర్యపూజ 19/08 రా.07:30 శు.సప్తమి బుధ ఘ.36:32, రా.గం.8:24. స్వాతి ఉ.గం.9:11. శుక్లం ఉ.గం.6:45. గరజి ఉ.గం.7:54. అహస్సు ఘ.31:26. వర్జ్యం ప.గం.3:13ల 4:57వ. అమృ రా.గం.1:34ల 3:18వ. భు.ఘ.00:13:03. మ.దు.11:39ల 12:29వ.20/08 సా.06:00 శు.అష్టమి గురు ఘ.40:01, రా.గం.9:47. విశాఖ ప.గం.11:07. బ్రహ్మం ఉ.గం.6:43. విష్టి ఉ.గం.9:05.అహస్సు ఘ.31:24. వర్జ్యం ప.గం.3:26ల 5:11వ. అమృ రా.గం.1:55ల 3:40వ. భు.ఘ.00:23:16. ఉ.దు.9:58ల 10:48వ. మ.దు.3:00ల 3:50వ.21/08 ప.02:15 శు.నవమి శుక్ర ఘ.44:29, రా.గం.11:35. అనురాధ ప.గం.1:18. ఐంద్రం ఉ.గం.6:58. బాలవ ఉ.గం.10:41. అహస్సు ఘ.31:22. వర్జ్యం రా.గం.7:28ల 9:14వ. భు.ఘ.00:33:29. ఉ.దు.8:18ల 9:08వ. మ.దు.12:29ల 1:19వ. వరలకీ‡్ష్మవ్రతం, కౌమారీదేవీపూజ22/08 సా.06:00 శు.దశమి శని ఘ.49:26, రా.గం.1:34. జ్యేష్ఠ సా.గం.3:48. వైధృతి ఉ.గం.7:29. తైతుల ప.గం.12:35. అహస్సు ఘ.31:20. వర్జ్యం రా.గం.12:41ల 2:27వ. అమృ ఉ.గం.6:05ల 7:51వ. భు.ఘ.00:43:42. ఉ.దు.5:48ల 7:28వ. 23/08 ప.03:00 శు.ఏకాదశి ఆది ఘ.54:39, రా.గం.3:40. మూల సా.గం.6:26. విష్కంభం ఉ.గం.8:07. వనిక్‌ ప.గం.2:39. అహస్సు ఘ.31:18. వర్జ్యం సా.గం.4:40ల 6:26వ. పునః తె.5:04ల 5:48వ. అమృ ప.గం.11:20ల 1:06వ. భు.ఘ.00:53:55. సా.దు.4:36ల 5:26వ. 24/08 రా.07:00 శు.ద్వాదశి సోమ ఘ.59:30, రా.తె.గం.5:36. పూర్వాషాఢ రా.గం.9:00. ప్రీతి ఉ.గం.8:44. బవ సా.గం.4:38. అహస్సు ఘ.31:15. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:48ల 6:50వ. అమృ సా.గం.3:41ల 5:27వ. భు.ఘ.1:4:8. ప.దు.12:27ల 1:17వ. పునః ప.2:57ల 3:47వ. దామోదరద్వాదశీ, వాసుదేవ పవిత్రారోపణం25/08 రా.07:00 శు.త్రయోదశి మంగళ పూర్తి. ఉత్తరాషాఢ రా.గం.11:19. ఆయుష్మాన్‌ ఉ.గం.9:14. కౌలవ సా.గం.6:22. అహస్సు ఘ.31:12. వర్జ్యం ఉ.గం.5:46ల 7:31వ. పునః రా.3:40ల 5:24వ. అమృ సా.గం.4:18ల 6:04వ. భు.ఘ.1:14:21. ఉ.దు.8:18ల 9:08వ. రా.దు.10:53ల 11:43వ.26/08 సా.04:00 శు.త్రయోదశి బుధ ఘ.3:22, ఉ.గం.7:09. శ్రవణం రా.గం.1:21. సౌభాగ్యం ఉ.గం.9:32. తైతుల ఉ.గం.7:09. అహస్సు ఘ.31:10. వర్జ్యం తె.గం.5:37ల 5:48వ. అమృ ప.గం.2:04ల 3:48వ. భు.ఘ.1:24:34. మ.దు.11:37ల 12:27వ. 27/08 సా.06:00 శు.చతుర్దశి గురు ఘ.6:32, ఉ.గం.8:25. ధనిష్ఠ రా.గం.2:54. శోభ ఉ.గం.9:30. వనిక్‌ ఉ.గం.8:25. అహస్సు ఘ.31:8. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:48ల 7:19వ. అమృ ప.గం.3:50ల 5:32వ. భు.ఘ.1:34:47. ఉ.దు.9:57ల 10:47వ. మ.దు.2:55ల 3:45వ. నోములకు పౌర్ణమి28/08 ప.02:15 ఝశు.పౌర్ణమి శుక్ర ఘ.8:29, ఉ.గం.9:12. శతభిషం తె.గం.4:04. అతిగండ ఉ.గం.9:07. బవ ఉ.గం.9:12. అహస్సు ఘ.31:6. వర్జ్యం ఉ.గం.10:27ల 12:07వ. అమృ రా.గం.8:33ల 10:15వ. భు.ఘ.1:45:00. ఉ.దు.8:17 9:07వ. మ.దు.12:26ల 1:16వ. యాగకాలం, హయగ్రీవోత్పత్తి, యజుర్వేద ఉపాకర్మ, విఖనసజయంతీ29/08 సా.07:00 బహుళ పాడ్యమి శని ఘ.9:07, ఉ.గం.9:27. పూర్వాభాద్ర తె.గం.4:34. సుకర్మ ఉ.గం.8:18. కౌలవ ఉ.గం.9:27. అహస్సు ఘ.31:4. వర్జ్యం ప.గం.10:36ల 12:14వ. అమృ రా.గం.8:24ల 10:2వ. భు.ఘ.1:55:13. ఉ.దు.5:48ల 7:27వ.30/08 సా.06:00 బ.విదియ ఆది ఘ.8:36, ఉ.గం.9:14. ఉత్తరాభాద్ర తె.గం.4:41. ధృతి ఉ.7:08. శూల తె.గం.5:42. గరజి ఉ.గం.9:14. అహస్సు ఘ.31:2. వర్జ్యం ప.గం.2:12ల 3:48వ. అమృ రా.గం.11:50ల 1:26వ. భు.ఘ.2:5:26. సా.దు.4:33ల 5:23వ. బహత్తల్ప ద్వితీయ31/08 ప.11:00 బ.తదియ సోమ ఘ.6:57, ఉ.గం.8:35. రేవతి తె.గం.4:18. గండ తె.గం.3:42. భద్ర ఉ.గం.8:35. అహస్సు ఘ.31:00. వర్జ్యం ప.గం.4:30ల 6:05వ. అమృ రా.గం.1:46ల 3:20వ. భు.ఘ.2:15:39. ప.దు.12:25ల 1:14వ. పునః ప.2:54ల 3:43వ. సంకటహర చతుర్థి01/09 సా.04:30 బ.చవితి మంగళ ఘ.3:54, ఉ.గం.7:23. అశ్విని రా.తె.గం.3:32. వృద్ధి రా.గం.1:25. బాలవ ఉ.గం.7:23. అహస్సు ఘ.30:58. వర్జ్యం రా.గం.11:40ల 1:13వ. అమృ రా.గం.8:34ల 10:07వ. భు.ఘ.2:25:52. ఉ.దు.8:18ల 9:07వ. రా.దు.10:50ల 11:39వ.02/09 సా.04:00 బ.పంచమి బుధ ఘ.00:04, ఉ.గం.5:51. బ.షష్ఠి ఘ.55:23, రా.తె.గం.4:00. భరణి రా.2:22. ధ్రువం రా.గం.10:50. తైతుల ఉ.గం.5:51. గరజి సా.గం.4:55. అహస్సు ఘ.30:56. వర్జ్యం ప.గం.12:40ల 2:11వ. అమృ రా.గం.9:48ల 11:19వ. భు.ఘ.2:36:5. మ.దు.11:36ల 12:25వ. 03/09 సా.05:00 బ.సప్తమి గురు ఘ.50:05, రా.గం.1:52. కృత్తిక రా.గం.1:02. వ్యాఘాతం రా.8:04. విష్టి ప.గం.2:56. అహస్సు ఘ.30:53. వర్జ్యం ప.గం.1:43ల 3:13వ. అమృ రా.గం.10:46ల 12:16వ. భు.ఘ.2:46:18. ఉ.దు.9:57ల 10:46వ. మ.దు.2:53ల 3:42వ.04/09 ఉ.07:50 బ.అష్టమి శుక్ర ఘ.44:12, రా.గం.11:31. రోహిణి రా.గం.11:28. హర్షణం సా.గం.5:07. బాలవ ప.గం.12:41. అహస్సు ఘ.30:50. వర్జ్యం ప.గం.3:59ల 5:29వ. పునః తె.గం.4:40ల 5:50వ. అమృ రా.గం.8:28ల 9:58వ. భు.ఘ.2:56:31. ఉ.దు.8:18ల 9:07వ. మ.దు.12:24ల 1:13వ. శ్రీకష్ణ జన్మాష్టమీ, శ్రీకష్ణజయంతీ05/09 సా.06:00 బ.నవమి శని ఘ.38:08, రా.గం.9:05. మృగశిర రా.గం.9:48. వజ్రం ప.గం.2:04. తైతుల ప.గం.10:38. అహస్సు ఘ.30:48. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:50ల 6:09వ. పునః తె.గం.5:37ల 5:50వ. అమృ ప.గం.1:36ల 3:05వ. భు.ఘ.3:6:44. ఉ.దు.5:50ల 7:28వ. కౌమారీదేవీపూజ06/09 సా.06:00 బ.దశమి ఆది ఘ.31:57, రా.గం.6:37. ఆర్ద్ర రా.గం.8:07. సిద్ధి ప.గం.10:59. వనిక్‌ ఉ.గం.7:51. అహస్సు ఘ.30:46. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:50ల 7:06వ. అమృ ఉ.గం.10:49ల 12:18వ. భు.ఘ.3:16:57. సా.దు.4:29ల 5:18వ.07/09 ప.11:00 బ.ఏకాదశి సోమ ఘ.25:59, సా.గం.4:14. పునర్వసు సా.గం.6:30. వ్యతీపాత ఉ.గం.7:55. వరీయాన్‌ తె.గం.4:52. బాలవ సా.గం.4:14వ. అహస్సు ఘ.30:44. వర్జ్యం ఉ.గం.7:20ల 8:50వ. పునః రా.2:01ల 3:31వ. భు.ఘ.3:27:10. ప.దు.12:24ల 1:13వ. పునః ప.2:51ల 3:40వ. మతత్రయ అజా ఏకాదశి08/09 సా.04:30 బ.ద్వాదశి మంగళ ఘ.20:21, ప.గం.1:59. పుష్యమి సా.గం.5:03, పరిఘ రా.గం.2:04. తైతుల ప.గం.1:59. అహస్సు ఘ.30:41. వర్జ్యం తె.గం.5:11ల 5:51వ. అమృ ప.గం.11:03ల 12:33వ. భు.ఘ.3:37:23. ఉ.దు.8:18ల 9:07వ. రా.దు.10:48ల 11:36వ.09/09 సా.04:00 బ.త్రయోదశి బుధ ఘ.15:20, ప.గం.11:59. ఆశ్లేష ప.గం.3:48. శివం రా.గం.11:24. వనిక్‌ ప.గం.11:59. అహస్సు ఘ.30:38. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:51ల 6:51. పునః రా.3:20ల 4:52వ. అమృ ప.గం.2:17ల 3:47వ. భు.ఘ.3:47:36. మ.దు.11:33ల 12:22వ. మాసశివరాత్రి10/09 ఉ.06:30 బ.చతుర్దశి గురు ఘ.10:51, ఉ.గం.10:11. మఘ ప.గం.2:52. సిద్ధం రా.గం.9:06. శకుని ఉ.గం.10:11. అహస్సు ఘ.30:36. వర్జ్యం రా.గం.10:40ల 12:14వ. అమృ ప.గం.12:33ల 2:05వ. భు.ఘ.3:57:49. ఉ.దు.9:56ల 10:45వ. మ.దు.2:49ల 3:38వ. రుద్రసావర్ణిమన్వాది, తర్పణాలకు అమావాస్య11/09 రా.08:30 ∙బ.అమావాస్య శుక్ర ఘ.7:20, ఉ.గం.8:47. పుబ్బ ప.గం.2:17. సాధ్యం రా.గం.7:02. నాగవం ఉ.గం.8:47. అహస్సు ఘ.30:34. వర్జ్యం రా.గం.9:25ల 11:00వ. అమృ ఉ.గం.8:02ల 9:34వ. భు.ఘ.4:8:02. ఉ.దు.8:19ల 9:08వ. మ.దు.12:29ల 1:18వ. యాగకాలం కుశగ్రహణం, పోలాల అమావాస్య, శైవమౌనవ్రతము, అగస్త్యార్ఘ్యంస్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, దక్షిణాయనం, వర్షఋతువు, భాద్రపద మాసం12/09 సా.06:00 శుద్ధ పాడ్యమి శని ఘ.4:49, ఉ.గం.7:48. ఉత్తర ప.గం.2:08. శుభం సా.గం.5:43. బవ ఉ.గం.7:48. అహస్సు ఘ.30:32. వర్జ్యం రా.గం.10:38ల 12:15వ. అమృ ఉ.గం.6:58ల 8:33వ. భు.ఘ.4:18:15. ఉ.దు.5:52ల 7:30వ. చంద్రదర్శనం (నెలపొడుపు), మహత్తమవ్రతం13/09 సా.06:00 శు.విదియ ఆది ఘ.3:33, ఉ.గం.7:17. హస్త ప.గం.2:25. శుక్లం ప.గం.4:01. కౌలవ ఉ.గం.7:17. అహస్సు ఘ.30:29. వర్జ్యం రా.గం.10:41ల 12:20వ. అమృ ఉ.గం.8:21ల 9:58వ. భు.ఘ.4:28:28. సా.దు.4:27ల 5:16వ. 14/09 సా.06:30 శు.తదియ సోమ ఘ.3:27, ఉ.గం.7:15. చిత్త ప.గం.3:14. బ్రహ్మం ప.గం.3:06. గరజి ఉ.గం.7:15. అహస్సు ఘ.30:26. వర్జ్యం రా.గం.9:06ల 10:47వ. అమృ ఉ.గం.8:37ల 10:16వ. భు.ఘ.4:38:41. ప.దు.12:11ల 12:59వ. పునః ప.2:37ల 1:25వ. సువర్ణగౌరీవ్రతం, వినాయకచతుర్థీ, గణపతినవరాత్రి ప్రారంభం, గౌరీపూజ15/09 సా.05:30 శు.చవితి మంగళ ఘ.4:45, ఉ.గం.7:46. స్వాతి సా.గం.4:32. ఐంద్రం ప.గం.2:34. భద్ర ఉ.గం.7:46. అహస్సు ఘ.30:24. వర్జ్యం రా.గం.10:32ల 12:15వ. అమృ ఉ.గం.9:39ల 11:20వ. భు.ఘ.4:48:54. ఉ.దు.08:08ల 8:56వ. రా.దు.10:46ల 11:34వ. ఋషిపంచమీ16/09 సా.04:00 శు.పంచమి బుధ ఘ.7:19, ఉ.గం.8:48. విశాఖ సా.గం.6:16. వైధృతి ప.గం.2:24. బాలవ ఉ.గం.8:48. అహస్సు ఘ.30:22. వర్జ్యం రా.గం.10:38ల 12:23వ. అమృ ఉ.గం.8:50ల 10:33వ. భు.ఘ.4:59:7. మ.దు.11:32ల 12:20వ.17/09 సా.05:00 శు.షష్ఠి గురు ఘ.10:47, ప.గం.10:11. అనురాధ రా.గం.8:26. విష్కంభం ప.గం.2:35. తైతుల ఉ.గం.10:11. అహస్సు ఘ.30:20. వర్జ్యం రా.గం.2:36ల 4:22వ. అమృ ఉ.గం.9:06ల 10:51వ. భు.ఘ.5:9:20. పు.భు.5:17. ఉ.దు.9:54ల 10:42వ. మ.దు.2:45ల 3:33వ. కన్యా రవిః రా.11:29 ప్రవేశాత్‌ కన్యా సంక్రమణం18/09 ఉ.07:50 శు.సప్తమి శుక్ర ఘ.15:15, ప.గం.11:58. జ్యేష్ఠ రా.గం.10:52. ప్రీతి ప.గం.3:00. వనిక్‌ ప.గం.11:58. అహస్సు ఘ.30:17. వర్జ్యం లేదు. అమ ప.గం.1:10ల 2:56వ. భు.ఘ.00:02:45. ఉ.దు.8:17ల 9:05వ. మ.దు.12:17ల 1:08వ.19/09 ప.12:10 శు.అష్టమి శని ఘ.20:16, ప.గం.1:58. మూల రా.గం.1:30. ఆయుష్మాన్‌ ప.గం.3:34. బవ ప.గం.1:58. అహస్సు ఘ.30:14. వర్జ్యం ఉ.గం.7:44ల 9:30. పునః రా.11:44ల 1:30వ. అమృ రా.గం.6:24ల 8:10వ. భు.ఘ.00:13:00. ఉ.దు.5:52ల 7:29వ.20/09 సా.06:30 శు.నవమి ఆది ఘ.25:28, సా.గం.4:03. పూర్వాషాఢ రా.గం.4:06. సౌభాగ్యం ప.గం.4:11. కౌలవ సా.గం.4:03. అహస్సు ఘ.30:12. వర్జ్యం ప.గం.12:08ల 1:44వ. అమృ రా.గం.10:47ల 12:33వ. భు.ఘ.00:23:15. సా.దు.4:19ల 5:07వ. నందాదేవీపూజ, కేదారవ్రతం21/09 ప.11:00 శు.దశమి సోమ ఘ.30:23, సా.గం.6:01. ఉత్తరాషాఢ పూర్తి. శోభ సా.గం.4:42. గరజి సా.గం.6:01. అహస్సు ఘ.30:10. వర్జ్యం ప.గం.12:53ల 2:39వ. అమృ రా.గం.11:26ల 1:12వ. భు.ఘ.00:33:30. ప.దు.12:17ల 1:05వ. పునః ప.2:42ల 3:30వ. క్షీరవ్రతారంభ22/09 ప.12:00 శు.ఏకాదశి మంగళ ఘ.34:38, రా.గం.7:43. ఉత్తరాషాఢ ఉ.గం.6:27. అతిగండ సా.గం.5:02. వనిక్‌ ఉ.గం.6:52. అహస్సు ఘ.30:07. వర్జ్యం ప.గం.10:48ల 12:32వ. అమృ రా.గం.9:14ల 10:58వ. భు.ఘ.00:43:45. ఉ.దు.8:16ల 9:04వ. రా.దు.10:41ల 11:29వ. మతత్రయ పరివర్తన ఏకాదశి23/09 ఉ.09:00 శు.ద్వాదశి బుధ ఘ.37:50, రా.గం.9:01. శ్రవణం ఉ.గం.8:33. సుకర్మ సా.గం.5:04. బవ ఉ.గం.8:23. అహస్సు ఘ.30:04. వర్జ్యం ప.గం.12:49ల 2:31వ. అమృ రా.గం.11:05ల 12:48వ. భు.ఘ.00:54:00. మ.దు.11:29ల 12:15వ. కటదానం(దర్భాసనం), శక్రద్వాదశీ, కల్కిద్వాదశీ, వామన జయంతీ, శ్రవణద్వాదశీ24/09 సా.05:00 శు.త్రయోదశి గురు ఘ.40:01, రా.గం.9:53. ధనిష్ఠ ప.గం.10:12. ధృతి సా.గం.4:45. కౌలవ ఉ.గం.9:27. అహస్సు ఘ.30:02. వర్జ్యం సా.గం.5:45ల 7:26వ. అమృ రా.తె.గం.3:50ల 5:31వ. భు.ఘ.1:4:15. ఉ.దు.9:53ల 10:41వ. మ.దు.2:41ల 3:29వ.25/09 ఉ.07:45 శు.చతుర్దశి శుక్ర ఘ.40:45, రా.గం.10:11. శతభిషం ప.గం.11:23. శూల సా.గం.4:00. గరజి ఉ.గం.10:02. అహస్సు ఘ.30:00. వర్జ్యం సా.గం.5:58ల 7:36వ. అమృ తె.గం.3:50ల 5:29వ. భు.ఘ.1:14:30. ఉ.దు.8:17ల 9:05వ. మ.దు.12:17ల 1:05వ. అనంతవ్రతం (అనంత పద్మనాభచతుర్దశీ)26/09 ప.12:15 ఝ శు.పౌర్ణమి శని ఘ.40:21, రా.గం.10:01. పూర్వాభాద్ర ప.గం.12:06. గండ ప.గం.2:53. విష్టి ఉ.గం.10:06. అహస్సు ఘ.29:58. వర్జ్యం రా.గం.9:44ల 11:21వ. భు.ఘ.1:24:45. ఉ.దు.5:53ల 7:29వ. నోములకు పౌర్ణమి, ఉమా మహేశ్వరవ్రతం27/09 ప.02:30 బహుళ పాడ్యమి ఆది ఘ.38:31, రా.గం.9:17. ఉత్తరాభాద్ర ప.గం.12:15. వృద్ధి ప.గం.1:21. బాలవ ఉ.గం.9:39. అహస్సు ఘ.29:55. వర్జ్యం రా.గం.12:07ల 1:42వ. అమృ ఉ.గం.7:25ల 9:02వ. భు.ఘ.1:35:00. సా.దు.4:15ల 05:03వ. యాగకాలం, మహాలయపక్షప్రారంభః28/09 ప.11:00 బ.విదియ సోమ ఘ.35:50, రా.గం.8:14. రేవతి ప.గం.12:00. ధవం ప.గం.11:29. తైతుల గం.8:47. అహస్సు ఘ.29:52. వర్జ్యం లేదు. అమృ ఉ.గం.9:38ల 11:13వ. పునః అమృ తె.గం.4:19ల 5:52వ. భు.ఘ.1:45:15. ప.దు.12:16ల 1:03వ. పునః ప.2:39ల 3:26వ.29/09 సా.05:30 బ.తదియ మంగళ ఘ.31:52, సా.గం.6:39. అశ్విని ప.గం.11:19. వ్యాఘాతం ఉ.గం.9:16. వనిక్‌ ఉ.గం.7:26. అహస్సు ఘ.29:50. వర్జ్యం ఉ.గం.7:26ల 8:59వ. పునః రా.8:30ల 10:02వ. అమృ తె.గం.5:41ల 5:54వ. భు.ఘ.1:55:30. ఉ.దు.8:17ల 9:04వ. రా.దు.10:39ల 11:26వ. సంకటహర చతుర్థి, ఉండ్రాళ్ళతద్ది30/09 సా.04:30 బ.చవితి బుధ ఘ.27:14, సా.గం.4:48. భరణి ఉ.గం.10:17. హర్షణం ఉ.గం.6:45. వజ్రం తె.గం.4:05. బాలవ సా.గం.4:48. అహస్సు ఘ.29:48. వర్జ్యం రా.గం.9:38ల 11:09వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:54ల 7:12వ. భు.ఘ.2:5:45. మ.దు.11:27ల 12:14వ.01/10 సా.06:00 బ.పంచమి గురు ఘ.22:1, ప.గం.2:42. కృత్తిక ఉ.గం.8:59. సిద్ధి రా.గం.1:05. తైతుల ప.గం.2:42. అహస్సు ఘ.29:45. వర్జ్యం రా.గం.11:58ల 1:28వ. అమృ ఉ.గం.6:42ల 8:12వ. పునః రా.తె.4:28ల 5:58వ. భు.ఘ.2:16:00. ఉ.దు.9:51ల 10:38వ. మ.దు.2:36ల 3:14వ. 02/10 రా.08:00 బ.షష్ఠి శుక్ర ఘ.16:14, ప.గం.12:24. రోహిణి ఉ.గం.7:28, మృగశిర తె.5:52. వ్యతీపాత రా.గం.10:02. వనిక్‌ ప.గం.12:24. అహస్సు ఘ.29:42. వర్జ్యం ప.గం.12:42ల 2:11వ. అమృ రా.గం.9:39ల 11:09వ. భు.ఘ.2:26:15 ఉ.దు.8:16ల 9:03వ. మ.దు.12:14ల 1:01వ. వ్యతీపాత మహాలయం03/10 ఉ.08:45 బ.సప్తమి శని ఘ.10:14, ఉ.గం.10:00. ఆర్ద్ర రా.తె.గం.4:08. వరీయాన్‌ సా.గం.6:55. బవ ఉ.గం.10:00. అహస్సు ఘ.29:40. వర్జ్యం ప.గం.1:38ల 3:07వ. అమృ సా.గం.6:49ల 8:18వ. భు.ఘ.2:36:30. ఉ.దు.5:54ల 7:29వ. 04/10 ప.11:30 బ.అష్టమి ఆది ఘ.4:10, ఉ.గం.7:34. నవమి ఘ.53:57. తె.గం.5:09. పునర్వసు రా.గం.2:29. పరిఘ సా.గం.3:48. కౌలవ ఉ.గం.7:34. తైతుల సా.గం.6:21. అహస్సు ఘ.29:38. వర్జ్యం ప.గం.3:18ల 4:47వ. అమృ రా.గం.12:15ల 1:44వ. భు.ఘ.2:46:45. సా.దు.4:10ల 4:57వ. ఉమామహేశ్వరపూజ, మహాలకీ‡్ష్మ వ్రతోద్వాసనం, 05/10 రా.07:00 బ.దశమి సోమ ఘ.52:33, రా.గం.2:55. పుష్యమి రా.గం.12:58. శివం ప.గం.12:46. వనిక్‌ గం.4:06. అహస్సు ఘ.29:35. వర్జ్యం ప.గం.9:58ల 11:28వ. అమృ రా.గం.6:58ల 8:28వ. భు.ఘ.2:57:00. ప.దు.12:12ల 12:59వ. పునః ప.2:34ల 3:21వ.06/10 సా.05:15 బ.ఏకాదశి మంగళ ఘ.47:27, రా.గం.12:53. ఆశ్లేష రా.గం.11:39. సిద్ధం ప.గం.9:53. బవ ప.గం.1:54. అహస్సు ఘ.29:32. వర్జ్యం ప.గం.1:04ల 2:34వ. అమృ రా.గం.10:08ల 11:38వ. భు.ఘ.3:7:15. ఉ.దు.8:16ల 9:03వ. రా.దు.10:35ల 11:22వ.07/10 సా.04:10 బ.ద్వాదశి బుధ ఘ.43:11, రా.గం.11:10. మఘ రా.గం.10:39. సాధ్యం ఉ.గం.7:10. శుభం రా.తె.గం.4:38. కౌలవ ప.గం.12:02. అహస్సు ఘ.29:30. వర్జ్యం ప.గం.11:09ల 12:41వ. అమృ రా.గం.8:21ల 9:53వ. భు.ఘ.3:17:30. మ.దు.11:25ల 12:12వ. యతిమహాలయం08/10 సా.5:15 బ.త్రయోదశి గురు ఘ.39:43, రా.గం.9:48. పుబ్బ రా.గం.9:58. శుక్లం రా.గం.2:27. గరజి ఉ.గం.10:30. అహస్సు ఘ.29:28. వర్జ్యం ఉ.గం.6:27ల 8:00వ. పునః రా.తె.గం.5:05ల 5:55వ. అమృ ప.గం.3:45ల 5:18వ.భు.ఘ.3:27:45. ఉ.దు.9:20ల 10:07వ. మ.దు.2:33ల 3:20వ. కలియుగాది, మాసశివరాత్రి నిశీధి వారికి09/10 ప.02:30 బ.చతుర్దశి శుక్ర ఘ.37:21, రా.గం.8:51. ఉత్తర రా.గం.9:43. బ్రహ్మం రా.గం.12:41. విష్టి ఉ.గం.9:20. అహస్సు ఘ.29:26. వర్జ్యం శేషం గం.5:55ల 6:40వ. అమృ ప.గం.2:36ల 4:11వ. భు.ఘ.3:38:00. ఉ.దు.8:16ల 9:03వ. మ.దు.12:11ల 12:58వ. మాసశివరాత్రి ప్రదోషం వారికి, శహతమహాలయం10/10 ప.11:00 ∙బ.అమావాస్య శని ఘ.35:57, రా.గం.8:15. హస్త రా.గం.9:49. ఐంద్రం రా.గం.11:09. చతుష్పాత్‌ ఉ.గం.8:35. అహస్సు ఘ.29:24. వర్జ్యం ఉ.గం.6:09ల 7:45వ. అమృ ప.గం.3:48ల 5:24వ. శ్రాద్ధతిథి అమావాస్య. భు.ఘ.3:48:15. ఉ.దు.5:55ల 7:31వ. మహాలయ అమావాస్య స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, దక్షిణాయనం, శరదతువు, ఆశ్వయుజ మాసం. 11/10 ప.02:30 శుద్ధ పాడ్యమి ఆది ఘ.36:13, రా.గం.8:25. చిత్త రా.గం.10:37. వైధృతి రా.గం.10:11. కింస్తుఘ్నం ఉ.గం.8:22. అహస్సు ఘ.29:21. వర్జ్యం ఉ.గం.6:06ల 7:45వ. పునః తె.గం.4:29ల 5:56వ. అమృ ప.గం.4:00ల 5:39వ. భు.ఘ.3:58:30. సా.దు.4:06ల 4:53వ. యాగకాలం, శారదానవరాత్రి ప్రారంభం 12/10 సా.06:00 శు.విదియ సోమ ఘ.37:16, రా.గం.8:50. స్వాతి రా.గం.11:46. విష్కంభం రా.గం.9:34. బాలవ ఉ.గం.8:38. అహస్సు ఘ.29:18. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:56ల 6:09వ. పునః తె.గం.5:45ల 5:56వ. అమృ ప.గం.2:34ల 4:15వ. భు.ఘ.4:8:45. ప.దు.12:10ల 12:56వ. పునః ప.2:31ల 3:17వ. చంద్రదర్శనం (నెలపొడుపు)13/10 రా.07:00 శు.తదియ మంగళ ఘ.40:8, రా.గం.9:59. విశాఖ రా.గం.1:26. ప్రీతి రా.గం.9:16. తైతుల ఉ.గం.9:25. అహస్సు ఘ.29:16. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:56ల 7:27వ. పునః తె.గం.5:47ల 5:56వ. అమృ సా.గం.4:02ల 5:45వ. భు.ఘ.4:19:00. ఉ.దు.8:16ల 9:02వ. రా.దు.10:33ల 11:19వ.14/10 ఉ.09:00 శు.చవితి బుధ ఘ.43:25, రా.గం.11:18. అనురాధ రా.తె.గం.3:30. ఆయుష్మాన్‌ రా.గం.9:18. వనిక్‌ ఉ.గం.10:38. అహస్సు ఘ.29:14. వర్జ్యం శేషం గం.5:56ల 7:31వ. అమృ సా.గం.4:12ల 5:56వ. భు.ఘ.4:29:15. మ.దు.11:24ల 12:10వ.15/10 ప.12:00 శు.పంచమి గురు ఘ.48:21, రా.గం.1:17. జ్యేష్ఠ రా.తె.గం.5:56. సౌభాగ్యం రా.గం.9:39. బవ ప.గం.12:18. అహస్సు ఘ.29:11. వర్జ్యం ఉ.గం.9:41ల 11:26వ. అమృ రా.గం.8:15ల 10:01వ. భు.ఘ.4:39:30. ఉ.దు.9:50ల 10:36వ. మ.దు.2:30ల 3:16వ. 16/10 రా.08:15 శు.షష్ఠి శుక్ర ఘ.53:28, రా.గం.3:20. మూల పూర్తి. శోభ రా.గం.10:10. కౌలవ ప.గం.2:19. అహస్సు ఘ.29:08. వర్జ్యం ప.గం.2:48ల 4:34వ. అమృ రా.గం.1:26ల 3:12వ. భు.ఘ.4:49:45. ఉ.దు.8:17ల 9:03వ. మ.దు.12:10ల 12:56వ. సరస్వతీపూజా ప్రారంభం 17/10 ప.02:00 శు.సప్తమి శని ఘ.58:48, రా.తె.గం.5:28. మూల ఉ.గం.8:33. అతిగండ రా.గం.10:46. గరజి సా.గం.4:24. అహస్సు ఘ.29:6. వర్జ్యం ఉ.గం.6:47ల 8:33. పునః రా.7:10ల 8:46వ. అమృ తె.గం.5:49ల 5:57వ. భు.ఘ.5:00:00. ఉ.దు.5:57ల 7:30వ. దేవీత్రిరాత్రవ్రతం18/10 ప.02:00 శు.అష్టమి ఆది పూర్తి. పూర్వాషాఢ ప.గం.11:8. సుకర్మ రా.గం.11:19. విష్టి సా.గం.6:29. అహస్సు ఘ.29:04. వర్జ్యం రా.గం.7:58ల 9:44వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:57ల 7:35వ. భు.ఘ.5:10:15. పు.భు.5:12. సా.దు.4:02ల 4:48వ. చిత్త 2 రవిః ఉ.9:54 ప్రవేశదినే మహాష్టమీ, దుర్గాష్టమీ, తులా సంక్రమణం19/10 రా.08:30 శు.అష్టమి సోమ ఘ.3:51, ఉ.గం.7:30. ఉత్తరాషాఢ ప.గం.1:40. ధృతి రా.గం.12:06. బవ ఉ.గం.7:30. అహస్సు ఘ.29:02. వర్జ్యం రా.గం.6:00ల 7:44వ. అమృ ఉ.గం.6:35ల 8:21వ. పునరమ తె.గం.4:27ల. భు.ఘ.00:09:00. ప.దు.12:09ల 12:55వ. పునః ప.2:28ల 3:14వ. మహానవమీ 20/10 సా.05:30 శు.నవమి మంగళ ఘ.8:00, ఉ.గం.9:10. శ్రవణం ప.గం.3:45. శూల రా.గం.11:46. కౌలవ ఉ.గం.9:10. అహస్సు ఘ.28:59. వర్జ్యం రా.గం.8:08ల 9:51వ. అమృ శేషం ఉ.గం.5:58ల 6:11వ. భు.ఘ.00:19:50. ఉ.దు.8:18ల 9:04వ. రా.దు.10:31ల 11:17వ. విజయదశమీ, శమీపూజ, అపరాజితాదేవీపూజ21/10 సా.04:15 శు.దశమి బుధ ఘ.11:05, ప.గం.10:25. ధనిష్ఠ సా.గం.5:28. గండ రా.గం.11:29. గరజి ప.గం.10:25. అహస్సు ఘ.28:56. వర్జ్యం రా.గం.1:05ల 2:46వ. అమృ ఉ.గం.6:15ల 7:58వ. భు.ఘ.00:29:40. మ.దు.11:22ల 12:08వ.22/10 ప.11:30 శు.ఏకాదశి గురు ఘ.13:24, ప.గం.11:21. శతభిషం సా.గం.6:49. వృద్ధి రా.గం.10:53. భద్ర ప.గం.11:21. అహస్సు ఘ.28:54. వర్జ్యం రా.గం.1:26ల 3:05వ. అమృ ప.గం.11:13ల 12:54వ. భు.ఘ.00:39:30. ఉ.దు.9:50ల 10:36వ. మ.దు.2:27ల 3:13వ.23/10 రా.08:10 శు.ద్వాదశి శుక్ర ఘ.14:19, ప.గం.11:39. పూర్వాభాద్ర రా.గం.7:39. ధ్రువం రా.గం.9:52. బాలవ ప.గం.11:33. అహస్సు ఘ.28:52. వర్జ్యం రా.తె.గం.5:23ల 5:59వ. అమృ ఉ.గం.11:23ల 1:02వ. భు.ఘ.0:49:20. ఉ.దు.8:17ల 9:03వ. మ.దు.12:08ల 12:54వ. 24/10 సా.06:00 శు.త్రయోదశి శని ఘ.13:53, ప.గం.11:32. ఉత్తరాభాద్ర రా.గం.7:59. వ్యాఘాతం రా.గం.8:23. తైతుల ప.గం.11:32. అహస్సు ఘ.28:50. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.5:59ల 7:00వ. అమృ ప.గం.3:07ల 4:44వ. భు.ఘ.1:00:10. ఉ.దు.5:59ల 7:31వ.25/10 సా.06:30 శు.చతుర్దశి ఆది ఘ.12:16, ప.గం.10:53. రేవతి రా.గం.7:47. హర్షణం సా.గం.6:35. వనిక్‌ ప.గం.10:53. అహస్సు ఘ.28:48. వర్జ్యం ఉ.గం.7:53ల 9:28వ. అమృ సా.గం.5:24ల 6:59వ. భు.ఘ.1:11:00. సా.దు.3:58ల 4:44వ.26/10 ప.11:30 ఝ శు.పౌర్ణమి సోమ ఘ.9:28, ప.గం.9:46. అశ్విని రా.గం.7:11. వజ్రం ప.గం.4:24. బవ ఉ.గం.9:46. అహస్సు ఘ.28:45. వర్జ్యం ప.గం.3:16ల 4:50వ. పునః రా.తె.గం.4:24ల 5:56వ. అమృ ప.గం.12:10ల 1:44వ. భు.ఘ.1:21:50. ప.దు.12:07ల 12:52వ. పునః ప.2:25ల 3:10వ. యాగకాలం27/10 ప.12:30 బహుళ పాడ్యమి మంగళ ఘ.5:44, ఉ.గం.8:18. భరణి సా.గం.6:13. సిద్ధి ప.గం.1:56. కౌలవ ఉ.గం.8:18. అహస్సు ఘ.28:42. వర్జ్యం తె.గం.5:35ల 6:00వ. అమృ ప.గం.1:37ల 3:09వ. భు.ఘ.1:32:40. ఉ.దు.8:18ల 9:03వ. రా.దు.10:29ల 11:14వ.28/10 ఉ.07:30 బ.విదియ బుధ ఘ.1:12, ఉ.గం.6:29. బ.తదియ ఘ.54:52, తె.గం.4:26. కృత్తిక సా.గం.4:57. వ్యతీపాత ప.గం.11:13. గరజి ఉ.గం.6:29. వనిక్‌ సా.గం.5:28. అహస్సు ఘ.28:40. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:00ల 7:05వ. అమృ ప.గం.2:41ల 4:11వ. భు.ఘ.1:43:30. మ.దు.11:22ల 12:07వ. అట్లతద్దె, లలితాదేవీయాత్ర29/10 ఉ.11:15 బ.చవితి గురు ఘ.50:21, రా.గం.2:09. రోహిణి ప.గం.3:30, వరీయాన్‌ ఉ.గం.8:20. పరిఘ తె.గం.5:20. బవ సా.గం.3:24. అహస్సు ఘ.28:38. వర్జ్యం ఉ.గం.7:59ల 9:29వ. పునః రా.8:43ల 10:12వ. అమృ ప.గం.12:29ల 1:59వ. పునరమ తె.గం.5:41ల 6:01వ. భు.ఘ.1:54:20. ఉ.దు.9:50ల 10:35వ. మ.దు.2:24ల 3:09వ. సంకటహర చతుర్థి30/10 రా.08:15 బ.పంచమి శుక్ర ఘ.44:22, రా.గం.11:43. మృగశిర ప.గం.1:53. శివం రా.గం.2:06. కౌలవ ప.గం.12:57. అహస్సు ఘ.28:36. వర్జ్యం రా.గం.9:41ల 11:10వ. అమృ శేషం ఉ.గం.6:01ల 7:11వ. పునరమ రా.గం.2:54ల 4:24వ. భు.ఘ.2:5:10. ఉ.దు.8:18ల 9:03వ. మ.దు.12:07ల 12:52వ.31/10 సా.06:00 బ.షష్ఠి శని ఘ.38:19, రా.గం.9:21. ఆర్ద్ర ప.గం.12:12. సిద్ధం రా.గం.11:01. గరజి ఉ.గం.10:33. అహస్సు ఘ.28:34. వర్జ్యం రా.గం.11:22ల 12:51వ. భు.ఘ.2:16:00. ఉ.దు.6:01ల 7:34వ.01/11 ప.11:00 బ.సప్తమి ఆది ఘ.32:29, రా.గం.7:02. పునర్వసు ప.గం.10:34 సాధ్యం రా.గం.7:57. విష్టి ఉ.గం.7:12. అహస్సు ఘ.28:32. వర్జ్యం సా.గం.6:03ల 7:33వ. అమృ ఉ.గం.8:20ల 9:49వ. పునరమ రా.తె.గం.3:02ల 4:32వ. భు.ఘ.2:26:50. సా.దు.3:55ల 4:40వ.02/11 సా.06:30 బ.అష్టమి సోమ ఘ.27:00, సా.గం.4:50. పుష్యమి ఉ.గం.9:02. శుభం సా.గం.4:58. కౌలవ సా.గం.4:50. అహస్సు ఘ.28:30. వర్జ్యం రా.గం.9:06ల 10:36వ. భు.ఘ.2:37:40. ప.దు.12:07ల 12:52వ. పునః ప.2:24ల 3:09వ.03/11 ప.12:30 బ.నవమి మంగళ ఘ.22:01, ప.గం.2:51. ఆశ్లేష ఉ.గం.7:40. శుక్లం ప.గం.2:12. గరజి ప.గం.2:51. అహస్సు ఘ.28:27. వర్జ్యం రా.గం.7:07ల 8:39వ. అమ ఉ.6:09ల 7:39వ. పునరమ తె.గం.4:17ల 5:41వ. భు.ఘ.2:48:30. ఉ.దు.8:19ల 9:04వ. రా.దు.10:28ల 11:13వ.04/11 ఉ.07:30 బ.దశమి బుధ ఘ.17:48, ప.గం.1:10. మఘ ఉ.గం.6:34. పుబ్బ రా.తె.గం.5:41. బ్రహ్మం ప.గం.11:38. భద్ర ప.గం.1:10. అహస్సు ఘ.28:24. వర్జ్యం ప.గం.2:17ల 3:49వ. అమృ రా.గం.11:31ల 1:03వ. దశమి తిథి ప్రాంతీయంగా మారును. భు.ఘ.2:59:20. మ.దు.11:21ల 12:06వ.05/11 ఉ.11:15 బ.ఏకాదశి గురు ఘ.14:28, ప.గం.11:51. ఉత్తర రా.తె.గం.5:22. ఐంద్రం ఉ.గం.9:22. బాలవ ప.గం.11:51. అహస్సు ఘ.28:22. వర్జ్యం ప.గం.3:30ల 5:05వ. అమృ రా.గం.10:16ల 11:50వ. భు.ఘ.3:10:10. ఉ.దు.9:51ల 10:36వ. మ.దు.2:23ల 3:08వ.06/11 రా.08:15 బ.ద్వాదశి శుక్ర ఘ.12:11, ప.గం.10:56. హస్త రా.తె.గం.5:24. వైధృతి ఉ.7:25. విష్కంభం తె.గం.5:40. తైతుల ప.గం.10:56. అహస్సు ఘ.28:20. వర్జ్యం ప.గం.01:48ల 3:24వ. అమృ రా.గం.11:28ల 12:59వ. భు.ఘ.03:21:00. ఉ.దు.8:20ల 9:05వ. మ.దు.12:06ల 12:51వ.07/11 సా.06:30 బ.త్రయోదశి శని ఘ.11:05, ప.గం.10:30. చిత్త రా.తె.గం.5:58. ప్రీతి తె.గం.4:29. వనిక్‌ ఉ.గం.10:30. అహస్సు ఘ.28:18. వర్జ్యం ప.గం.01:35ల 3:13వ. అమృ రా.గం.11:24ల 1:12వ. భు.ఘ.03:31:50. ఉ.దు.6:04ల 7:54వ. మాసశివరాత్రి08/11 ప.03:00 బ.చతుర్దశి ఆది ఘ.11:09, ప.గం.10:33. స్వాతి పూర్తి. ఆయుష్మాన్‌ రా.తె.గం.3:43. శకుని ఉ.గం.10:33. అహస్సు ఘ.28:16. వర్జ్యం ప.గం.11:51ల 1:32వ. అమృ రా.గం.9:56ల 11:37వ. భు.ఘ.03:42:40. సా.దు.3:53ల 4:38వ. స్వాత్యభ్యంగస్నానం, దీపావళీ, లకీ‡్ష్మపూజ, తర్పణాలకు అమావాస్య09/11 ఉ.07:30 ∙బ.అమావాస్య సోమ ఘ.12:40, ప.గం.11:09. స్వాతి ఉ.గం.7:10. సౌభాగ్యం రా.తె.గం.3:21. నాగవం ప.గం.11:09. అహస్సు ఘ.28:14. వర్జ్యం ప.గం.1:08ల 2:50వ. అమృ రా.గం.11:22ల 1:04వ. భు.ఘ.3:53:30. ప.దు.12:06ల 12:51వ. పునః ప.2:22ల 3:07వ. కేదారవ్రతం, ఆకాశదీపప్రారంభం స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, దక్షిణాయనం, శరదతువు, కార్తీక మాసం10/11 ప.12:30 శుద్ధ పాడ్యమి మంగళ ఘ.15:25, ప.గం.12:15. విశాఖ ఉ.గం.8:45. శోభ రా.తె.గం.3:17. బవ ప.గం.12:15. అహస్సు ఘ.28:14. వర్జ్యం ప.గం.1:05ల 2:49వ. అమృ రా.గం.11:28ల 1:17వ. భు.ఘ.4:4:20. ఉ.దు.8:21ల 9:06వ. రా.దు.10:27ల 11:12వ. యాగకాలం, బలిచక్రవర్తి పూజ, చంద్రదర్శనం (నెలపొడుపు)11/11 ప.04:20 శు.విదియ బుధ ఘ.19:14, ప.గం.1:48. అనురాధ ఉ.గం.10:44. అతిగండ రా.తె.గం.3:33. కౌలవ ప.గం.1:48. అహస్సు ఘ.28:11. వర్జ్యం సా.గం.4:54ల 6:40వ. అమృ రా.తె.గం.3:25ల 5:11వ. భు.ఘ.4:15:10. మ.దు.11:23ల 12:08వ. యమద్వితీయ, భగినీహస్తభోజనం12/11 సా.06:00 శు.తదియ గురు ఘ.23:55, ప.గం.3:41. జ్యేష్ఠ ప.గం.1:06. సుకర్మ రా.తె.గం.4:01. గరజి ప.గం.3:41. అహస్సు ఘ.28:8. వర్జ్యం రా.గం.9:57ల 11:43వ. భు.ఘ.4:26:00. ఉ.దు.9:52ల 10:37వ. మ.దు.2:22ల 3:07వ. 13/11 ఉ.07:15 శు.చవితి శుక్ర ఘ.29:07, సా.గం.5:46. మూల ప.గం.3:38. ధృతి రా.తె.గం.4:35. భద్ర సా.గం.5:46. అహస్సు ఘ.28:06. వర్జ్యం ప.గం.1:52ల 3:38వ. పునః రా.గం.2:17ల 4:03వ. అమృ ఉ.గం.8:33ల 10:19వ. భు.ఘ.4:36:50. ఉ.దు.8:22ల 9:07వ. మ.దు.12:07ల 12:52వ. నాగచతుర్థీ14/11 ఉ.11:00 శు.పంచమి శని ఘ.34:31, రా.గం.7:55. పూర్వాషాఢ సా.గం.6:15. శూల తె.గం.5:08. బవ ఉ.గం.6:51. అహస్సు ఘ.28:04. వర్జ్యం రా.గం.3:05ల 4:51వ. అమృ ప.గం.12:56ల 2:42వ. భు.ఘ.4:47:40. ఉ.దు.6:07ల 7:37వ. నాగపంచమీ15/11 సా.06:15 శు.షష్ఠి ఆది ఘ.39:35, రా.గం.9:58. ఉత్తరాషాఢ రా.గం.8:46. గండ తె.గం.5:33. కౌలవ ఉ.గం.8:59. అహస్సు ఘ.28:02. వర్జ్యం రా.గం.1:09ల 2:54వ. అమృ సా.గం.5:54ల 7:40వ. భు.ఘ.4:58:30. సా.దు.3:53ల 4:38వ.16/11 ప.11:20 శు.సప్తమి సోమ ఘ.44:00, రా.గం.11:44. శ్రవణం రా.గం.11:01. వృద్ధి తె.గం.5:44. గరజి ఉ.గం.10:47. అహస్సు ఘ.28:00. వర్జ్యం రా.గం.3:22ల 5:06వ. అమృ ప.గం.11:40ల 1:25వ. భు.ఘ.5:09:20. ప.దు.12:06ల 12:51వ. పునః ప.2:21ల 3:06వ.17/11 ప.12:15 శు.అష్టమి మంగళ ఘ.47:31, రా.గం.1:08. ధనిష్ఠ రా.గం.12:58. ధ్రువం తె.గం.5:38. విష్టి ప.గం.12:26. అహస్సు ఘ.28:00. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.1:44ల 3:28వ. భు.ఘ.5:20:10. పు.భు.5:24. ఉ.దు.8:23ల 9:08వ. రా.దు.10:27ల 11:12వ. విశాఖ 4 రవిః ఉ.7:15. ప్రవేశాత్పరతః గోష్ఠాష్టమీ, వృశ్చిక సంక్రమణం18/11 ప.04:45 శు.నవమి బుధ ఘ.49:40, రా.గం.1:01. శతభిషం రా.గం.2:23. వ్యాఘాతం తె.గం.5:05. బాలవ ప.గం.1:35. అహస్సు ఘ.27:58. వర్జ్యం ఉ.గం.8:36ల 10:18వ. అమృ సా.గం.6:46ల 8:28వ. భు.ఘ.00:10:48. íమ.దు.11:23ల 12:08వ. 19/11 సా.04:45 శు.దశమి గురు ఘ.50:36, రా.గం.2:24. పూర్వాభాద్ర తె.గం.5:20. హర్షణం తె.గం.4:10. తైతుల ప.గం.2:13. అహస్సు ఘ.27:56. వర్జ్యం ఉ.గం.9:03ల 10:43వ. అమృ సా.గం.7:02ల 8:42వ. భు.ఘ.00:22:8. ఉ.దు.9:53ల10:38వ. మ.దు.2:21ల 3:06వ.20/11 ప.03:40 శు.ఏకాదశి శుక్ర ఘ.50:05, రా.గం.2:12. ఉత్తరాభాద్ర తె.గం.3:43. వజ్రం రా.గం.2:46. వనిక్‌ ప.గం.2:18. అహస్సు ఘ.27:54. వర్జ్యం ప.గం.1:05ల 2:42వ. అమృ రా.గం.10:50ల 12:28వ. భు.ఘ.00:33:28. ఉ.దు.8:25ల 9:10వ. మ.దు.12:08ల 12:53వ. 21/11 ప.02:25 శు.ద్వాదశి శని ఘ.48:22, రా.గం.1:34. రేవతి తె.గం.3:43. సిద్ధి రా.గం.1:04. బవ ప.గం.1:53. అహస్సు ఘ.27:52. వర్జ్యం ప.గం.3:43ల 5:19వ. అమృ రా.గం.1:19ల 2:55వ. భు.ఘ.00:44:48. ఉ.దు.6:11ల 7:42వ. క్షీరాబ్ధిద్వాదశీ 22/11 ఉ.08:00 శు.త్రయోదశి ఆది ఘ.45:34, రా.గం.12:26. అశ్విని రా.తె.గం.3:10. వ్యతీపాత రా.గం.10:06. కౌలవ ప.గం.1:00. అహస్సు ఘ.27:50. వర్జ్యం రా.గం.11:16ల 12:50వ. అమృ రా.గం.8:08ల 9:42వ. భు.ఘ.00:56:8. సా.దు.3:51ల 4:36వ.23/11 ఉ.06:30 శు.చతుర్దశి సోమ ఘ.41:52, రా.గం.10:58. భరణి రా.గం.2:19. వరీయాన్‌ రా.గం.8:34. గరజి ప.గం.11:42. అహస్సు ఘ.27:48. వర్జ్యం ప.గం.12:14ల 1:46వ. అమృ రా.గం.9:41ల 11:13వ. భు.ఘ.1:7:28. ప.దు.12:09ల 12:53వ. పునః ప.2:23ల 3:07వ.24/11 ప.12:15 ఝ శు.పౌర్ణమి మంగళ ఘ.37:11, రా.గం.9:06. కృత్తిక రా.గం.1:05. పరిఘ సా.గం.5:53. విష్టి ఉ.గం.10:02. అహస్సు ఘ.27:46. వర్జ్యం ప.గం.1:42ల 3:12వ. అమృ రా.గం.10:59ల 12:29వ. భు.ఘ.1:18:48. ఉ.దు.8:27ల 9:11వ. రా.దు.10:29ల 11:13వ. కార్తీకవ్రతోద్యాపనం, కేశబంధనగౌరీవ్రతం, జ్వాలాతోరణం, కుమారస్వామి దర్శనం25/11 సా.04:30 బహుళ పాడ్యమి బుధ ఘ.32:01, రా.గం.7:02. రోహిణి రా.గం.11:41. శివం ప.గం.3:02. బాలవ ఉ.గం.8:04. అహస్సు ఘ.27:46. వర్జ్యం ప.గం.4:09ల 5:39వ. పునః తె.గం.4:54ల 6:14వ. అమృ రా.గం.8:40ల 10:10వ. భు.ఘ.1:30:8. మ.దు.11:25ల 12:09వ. యాగకాలం26/11 సా.04:30 బ.విదియ గురు ఘ.25:28, సా.గం.4:25. మృగశిర రా.గం.10:04. సిద్ధం ప.గం.12:01. గరజి సా.గం.4:25. అహస్సు ఘ.27:44. వర్జ్యం శేషం గం.6:14ల 6:23వ. పునః తె.5:52ల 6:15వ. అమృ ప.గం.1:51ల 3:20వ. భు.ఘ.1:41:28. ఉ.దు.09:57ల 10:41వ. మ.దు.2:22ల 3:16వ. చాతుర్మాస్యద్వితీయ, అశూన్యశయనవ్రతం27/11 రా.08:15 బ.తదియ శుక్ర ఘ.19:59, ప.గం.2:15. ఆర్ద్ర రా.గం.8:24. సాధ్యం ఉ.8:54. శుభం తె.గం.5:46. భద్ర ప.గం.2:15. అహస్సు ఘ.27:42. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:15ల 7:21వ. అమృ ప.గం.11:06ల 12:35వ. భు.ఘ.1:52:48. ఉ.దు.8:28ల 9:12వ. మ.దు.12:10ల 12:54వ. సంకటహర చతుర్థి28/11 సా.06:30 బ.చవితి శని ఘ.14:18, ప.గం.11:58. పునర్వసు సా.గం.6:39. శుక్లం రా.గం.2:28. బాలవ ప.గం.11:58. అహస్సు ఘ.27:42. వర్జ్యం ఉ.గం.7:32ల 9:01వ. పునః రా.గం.2:09ల 3:39వ. అమృ ప.గం.4:26ల 5:55వ. భు.ఘ.2:4:8. ఉ.దు.6:15ల 7:45వ. 29/11 ఉ.09:00 బ.పంచమి ఆది ఘ.8:45, ఉ.గం.9:46. పుష్యమి సా.గం.5:10. బ్రహ్మం రా.గం.11:34. తైతుల ఉ.గం.9:46. అహస్సు ఘ.27:40. వర్జ్యం రా.తె.గం.5:13ల 6:43వ. అమృ ప.గం.11:10ల 12:40వ. భు.ఘ.2:15:28. సా.దు.3:52ల 4:36వ.30/11 సా.06:30 బ.షష్ఠి సోమ ఘ.3:25, ఉ.గం.7:39. బ.సప్తమి ఘ.54:45, తె.గం.5:37. ఆశ్లేష ప.3:47. ఐంద్రం రా.గం.8:44. వనిక్‌ ఉ.గం.7:39. విష్టి సా.గం.6:36. అహస్సు ఘ.27:38. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:17ల 6:43. పునః రా.తె.గం.3:12ల 4:43వ. అమృ ప.గం.2:16ల 4:43వ. భు.ఘ.2:26:48. ప.దు.12:10ల 12:54వ. పునః ప.2:23ల 3:07వ. 01/12 సా.06:30 బ.అష్టమి మంగళ ఘ.54:03, రా.గం.3:54. మఘ ప.గం.2:37. వైధృతి సా.గం.6:01. బాలవ సా.గం.4:45. అహస్సు ఘ.27:36.వర్జ్యం రా.గం.10:20ల 11:53వ. అమృ ప.గం.12:20ల 1:51వ. భు.ఘ.2:38:8. ఉ.దు.8:31ల 9:15వ. రా.దు.10:31ల 11:15వ.02/12 సా.04:30 బ.నవమి బుధ ఘ.50:54, రా.గం.2:40. పుబ్బ ప.గం.1:46. విష్కంభం ప.గం.3:42. తైతుల ప.గం.3:17. అహస్సు ఘ.27:34. వర్జ్యం రా.గం.8:50ల 10:24వ. అమృ ఉ.గం.7:36ల 9:09వ. భు.ఘ.2:49:28. మ.దు.11:28ల 12:12వ.03/12 సా.05:00 బ.దశమి గురు ఘ.48:43, రా.గం.1:47. ఉత్తర ప.గం.1:19. ప్రీతి ప.గం.1:37. వనిక్‌ ప.గం.2:13. అహస్సు ఘ.27:34. వర్జ్యం రా.గం.9:43ల 11:19వ. అమృ ఉ.గం.6:15ల 7:49. భు.ఘ.3:00:48. మ.దు.11:28ల 12:12వ.04/12 ఉ.07:00 బ.ఏకాదశి శుక్ర ఘ.47:53, రా.గం.1:29. హస్త ప.గం.1:18. ఆయుష్మాన్‌ ప.గం.11:53. బవ ప.గం.1:37. అహస్సు ఘ.27:34. వర్జ్యం రా.గం.9:27ల 11:05వ. అమృ ఉ.గం.7:18ల 8:54వ. భు.ఘ.3:12:8. ఉ.దు.8:31ల 9:15వ. మ.దు.12:11ల 12:55వ.05/12 సా.06:30 బ.ద్వాదశి శని ఘ.48:06, రా.గం.1:33. చిత్త ప.గం.1:46. సౌభాగ్యం ఉ.గం.10:33. కౌలవ ప.గం.1:31. అహస్సు ఘ.27:32. వర్జ్యం రా.గం.7:36ల 9:16వ. అమృ ఉ.గం.7:15ల 8:53వ. పునరమ తె.గం.5:35ల 6:19వ. భు.ఘ.3:23:28. ఉ.దు.6:19ల 7:49వ.06/12 ప.02:30 బ.త్రయోదశి ఆది ఘ.49:50, రా.గం.2:15. స్వాతి ప.గం.2:44. శోభ ఉ.గం.9:35. గరజి ప.గం.1:44. అహస్సు ఘ.27:32. వర్జ్యం రా.గం.8:40ల 10:22వ. అమృ ఉ.గం.6:19ల 7:15వ. భు.ఘ.3:34:48. సా.దు.3:54ల 4:38వ.07/12 ఉ.06:50 బ.చతుర్దశి సోమ ఘ.52:35, రా.గం.3:22. విశాఖ ప.గం.4:12. అతిగండ 9:04. విష్టి ప.గం.2:49. అహస్సు ఘ.27:30. వర్జ్యం రా.గం.8:30ల 10:14వ. అమృ ఉ.గం.6:52ల 8:34వ. భు.ఘ.3:46:8. ప.దు.12:13ల 12:57వ. పునః ప.2:25ల 3:09వ. మాసశివరాత్రి08/12 ఉ.10:15 ∙బ.అమావాస్య మంగళ ఘ.56:38, రా.తె.గం.5:00. అనురాధ సా.గం.6:06. సుకర్మ ఉ.గం.8:51. చతుష్పాత్‌ సా.గం.4:11. అహస్సు ఘ.27:30. వర్జ్యం రా.గం.12:13ల 1:58వ. అమృ ఉ.గం.6:53ల 8:37వ. భు.ఘ.3:57:28. ఉ.దు.8:33ల 9:17వ. రా.దు.10:33ల 11:17వ. కౌముద్యుత్సవం, తర్పణాలకు అమావాస్యస్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, దక్షిణాయనం, హేమంతఋతువు, మార్గశిర మాసం09/12 ఉ.09:30 శుద్ధ పాడ్యమి బుధ పూర్తి. జ్యేష్ఠ రా.గం.8:21. ధృతి ఉ.గం.8:59. కింస్తుఘ్నం సా.గం.5:59. అహస్సు ఘ.27:28. వర్జ్యం రా.తె.గం.5:13ల 6:22వ. అమృ ఉ.గం.10:43ల 12:28వ. భు.ఘ.4:8:48. మ.దు.11:30ల 12:14వ. 10/12 సా.05:00 శు.పాడ్యమి గురు ఘ.1:32, ఉ.గం.6:59. మూల రా.గం.10:54. శూల ఉ.గం.9:21. బవ ఉ.గం.6:59. అహస్సు ఘ.27:28. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:22ల 6:59వ. పునః రా.గం.9:08ల 10:54వ. అమృ ప.గం.2:50ల 4:36వ. భు.ఘ.4:20:8. ఉ.దు.10:03ల 10:47వ. మ.దు.2:26ల 3:10వ. చంద్రదర్శనం (నెలపొడుపు)11/12 ప.03:30 శు.విదియ శుక్ర ఘ.6:54, ఉ.గం.9:09. పూర్వాషాఢ రా.గం.1:33. గండ ఉ.గం.9:53. కౌలవ ఉ.గం.9:09. అహస్సు ఘ.27:28. వర్జ్యం ఉ.గం.9:46ల 11:32వ. అమృ రా.గం.8:13ల 9:59వ. భు.ఘ.4:31:28. ఉ.దు.8:36ల 9:20వ. మ.దు.12:15ల 12:59వ. రంభావ్రతం12/12 సా.05:40 శు.తదియ శని ఘ.12:18, ప.గం.11:19. ఉత్తరాషాఢ రా.తె.గం.4:07. వృద్ధి ఉ.గం.10:26. గరజి ప.గం.11:19. అహస్సు ఘ.27:26. వర్జ్యం ఉ.గం.10:25ల 12:11వ. అమృ రా.గం.9:20ల 10:48వ. భు.ఘ.4:42:48. ఉ.దు.6:24ల 7:52వ.13/12 ప.11:40 శు.చవితి ఆది ఘ.17:3, ప.గం.1:14. శ్రవణం పూర్తి. ధ్రువం ఉ.గం.10:52. భద్ర ప.గం.10:14. అహస్సు ఘ.27:26. వర్జ్యం ఉ.గం.8:35ల 10:21వ. అమృ రా.గం.7:15ల 9:01వ. భు.ఘ.4:54:8. సా.దు.3:56ల 4:40వ.14/12 సా.06:30 శు.పంచమి సోమ ఘ.21:44, ప.గం.3:07. ధనిష్ఠ పూర్తి. వ్యాఘాతం ఉ.11:05. బాలవ ప.గం.3:07. అహస్సు ఘ.27:26. వర్జ్యం ఉ.గం.10:45ల 12:29వ. అమృ రా.గం.9:07ల 10:49వ. భు.ఘ.5:5:28. ప.దు.12:17ల 1:01వ. పునః ప.2:28ల 3:12వ. నాగపంచమీ15/12 రా.07:30 శు.షష్ఠి మంగళ ఘ.25:05, ప.గం.4:28. ధనిష్ఠ ఉ.గం.8:23. హర్షణం ప.గం.11:01. తైతుల ప.గం.4:28. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం ప.గం.4:01ల 5:41వ. అమృ రా.గం.2:12ల 3:54వ. భు.ఘ.5:16:48. ఉ.దు.8:37ల 9:23వ. రా.దు.10:37ల 11:21వ. 16/12 ఉ.09:30 శు.సప్తమి బుధ ఘ.27:10, సా.గం.5:18. శతభిషం ఉ.గం.9:51. వజ్రం ఉ.గం.10:35. వనిక్‌ సా.గం.5:18. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం ప.గం.4:32ల 6:12వ. అమృ రా.గం.2:34ల 4:14వ. భు.ఘ.5:28:8. పు.భు.5:34. మ.దు.11:34ల 12:18వ. మూల 1 రవిః 07:13. ప్రవేశదినే ధనుస్సంక్రమణం మిత్రసప్తమీ, నందాసప్తమీ17/12 ప.11:15 శు.అష్టమి గురు ఘ.28:01, సా.గం.5:39. పూర్వాభాద్ర ఉ.గం.10:56. సిద్ధి ఉ.గం.9:48. బవ సా.గం.5:39. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం రా.గం.8:45ల 10:23వ. భు.ఘ.00:5:4. ఉ.దు.10:06ల 10:50వ. మ.దు.2:29ల 3:13వ. కాలభైరవాష్టమీ18/12 రా.08:30 శు.నవమి శుక్ర ఘ.27:39, ప.గం.5:31. ఉత్తరాభాద్ర ప.గం.11:29. వ్యతీపాత ఉ.గం.8:35. కౌలవ ప.గం.5:31. అహస్సు 27:24. వర్జ్యం రా.గం.11:30ల 1:06వ. అమృ ఉ.గం.6:34ల 8:12వ. భు.ఘ.00:15:5. ఉ.దు.8:39ల 9:23వ. మ.దు.12:19ల 1:13వ.19/12 ప.02:30 శు.దశమి శని ఘ.25:53, సా.గం.4:49. రేవతి ప.గం.11:32. వరీయాన్‌ ఉ.7:00. పరిఘ తె.గం.5:18. గరజి సా.గం.4:49. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం లేదు. అమృ ఉ.గం.9:09ల 7:15వ. పునః రా.తె.గం.4:04ల 5:38వ. భు.ఘ.00:25:26. ఉ.దు.6:28ల 7:56వ.20/12 ప.11:25 శు.ఏకాదశి ఆది ఘ.23:08, ప.గం.3:43. అశ్విని ప.గం.11:09. శివం రా.గం.2:50. భద్ర ప.గం.3:43. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం ఉ.గం.7:13ల 8:47వ. పునః రా.8:26ల 9:59వ. అమృ తె.గం.5:43ల 7:16వ. భు.ఘ.00:36:47. సా.దు.3:58ల 4:42వ. ముక్కోటి ఏకాదశి, గీతా జయంతి21/12 సా.06:45 శు.ద్వాదశి సోమ ఘ.19:20, ప.గం.2:12. భరణి ఉ.గం.10:22. సిద్ధం రా.గం.12:12. బాలవ ప.గం.2:12. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం రా.గం.9:48ల 11:20వ. అమృ ఉ.గం.7:16ల 8:46వ. భు.ఘ.00:47:38. ప.దు.12:19ల 1:03వ. పునః ప.2:31ల 3:15వ.22/12 సా.05:00 శు.త్రయోదశి మంగళ ఘ.14:45, ప.గం.12:23. కృత్తిక ఉ.గం.9:15. సాధ్యం రా.గం.9:22. తైతుల ప.గం.12:23. అహస్సు ఘ.27:22. వర్జ్యం రా.గం.12:21ల 1:51వ. అమృ ఉ.గం.6:58ల 8:30వ. పునరమ తె.గం.4:53ల 6:23వ. భు.ఘ.00:58:29. ఉ.దు.8:40ల 9:24వ. రా.దు.10:39ల 11:23వ. హనుమద్వ్రతం23/12 సా.04:40 శు.చతుర్దశి బుధ ఘ.9:36, ఉ.గం.10:19. రోహిణి ఉ.7:54. మృగశిర తె.గం.6:22. శుభం సా.6:22. వనిక్‌ ఉ.గం.10:09. అహస్సు ఘ.27:22. వర్జ్యం ప.గం.1:08ల 2:37వ. రా.గం.10:07ల 11:37వ. భు.ఘ.1:9:20. మ.దు.11:37ల 12:21వ. దత్తజయంతీ, పాషాణచతుర్దశీ, నోములకు పౌర్ణమి24/12 సా.06:00 ఝ శు.పౌర్ణమి గురు ఘ.3:57, ఉ.గం.8:05.బహుళ పాడ్యమి ఘ.54:11, తె.గం.5:45. ఆర్ద్ర రా.గం.4:42. శుక్లం ప.గం.3:17. బవ ఉ.గం.8:05. బాలవ సా.గం.6:55. అహస్సు ఘ.27:22. వర్జ్యం ప.గం.2:12ల 3:41వ. అమృ రా.గం.7:15ల 9:44వ. భు.ఘ.1:20:11. ఉ.దు.10:09ల 11:53వ. మ.దు.2:32ల 3:16వ. యాగకాలం25/12 సా.05:45 బ.విదియ శుక్ర ఘ.52:07, రా.గం.3:21. పునర్వసు రా.గం.3:00. బ్రహ్మం ప.గం.12:07. తైతుల సా.గం.4:33. అహస్సు ఘ.27:22. వర్జ్యం ప.గం.3:51ల 5:20వ. అమృ రా.గం.12:46ల 2:15వ. భు.ఘ.1:31:2. ఉ.దు.8:41ల 9:25వ. మ.దు.12:20ల 1:04వ.26/12 సా.06:30 బ.తదియ శని ఘ.46:26, రా.గం.1:05. పుష్యమి రా.గం.1:24. ఐంద్రం ఉ.9:00. వైధృతి తె.గం.6:00. వనిక్‌ ప.గం.2:13. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం ప.గం.10:29ల 11:58వ. అమృ సా.గం.7:26ల 8:55వ. భు.ఘ.1:41:53. ఉ.దు.6:31ల 7:59వ.27/12 సా.06:30 బ.చవితి ఆది ఘ.41:6, రా.గం.10:57. ఆశ్లేష రా.గం.11:58. విష్కంభం రా.గం.2:56. బవ ప.గం.12:00. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం ప.గం.1:26ల 2:56వ. అమృ రా.గం.10:27ల 11:57వ. భు.ఘ.1:52:44. సా.దు.4:02ల 4:46వ. సంకటహర చతుర్థి28/12 సా.06:00 బ.పంచమి సోమ ఘ.36:18, రా.గం.9:03. మఘ రా.గం.10:44. ప్రీతి రా.గం.12:12. కౌలవ ప.గం.10:01. అహస్సు ఘ.27:14. వర్జ్యం ప.గం.11:22ల 12:52వ. అమృ రా.గం.8:08ల 9:38వ. భు.ఘ.2:3:35. ప.దు.12:23ల 1:07వ. పునః ప.2:34ల 3:18వ.29/12 సా.06:00 బ.షష్ఠి మంగళ ఘ.32:21, సా.గం.7:28. పుబ్బ రా.గం.9:50. ఆయుష్మాన్‌ రా.గం.9:43. గరజి ఉ.గం.8:16. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం ఉ.గం.6:26ల 7:58వ. పునః తె.గం.4:52ల 6:26వ. అమృ రా.తె.గం.3:40ల 5:12వ. భు.ఘ.2:14:26. ఉ.దు.8:44ల 9:28వ. రా.దు.10:44ల 11:28వ.30/12 సా.05:00 బ.సప్తమి బుధ ఘ.29:13, సా.గం.6:14. ఉత్తర రా.గం.9:16. సౌభాగ్యం రా.గం.7:32. విష్టి ఉ.గం.6:50. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం తె.గం.5:38ల 6:34వ. అమృ ప.గం.2:14ల 3:48వ. భు.ఘ.2:25:17. మ.దు.11:41ల 12:25వ. 31/12 సా.06:00 బ.అష్టమి గురు ఘ.27:17, సా.గం.5:29. హస్త రా.గం.9:12. శోభ సా.గం.5:45. కౌలవ సా.గం.5:21. అహస్సు ఘ.27:24. వర్జ్యం ఉ.గం.6:34ల 7:14వ. పునః తె.గం.5:18ల 6:35వ. అమృ ప.గం.3:13ల 4:49వ. భు.ఘ.2:36:8. ఉ.దు.10:14ల 10:58వ. మ.దు.2:37ల 3:21వ.01/01 సా.03:30 బ.నవమి శుక్ర ఘ.25:26, సా.గం.4:45. చిత్త రా.గం.9:32. అతిగండ సా.గం.4:14. గరజి సా.గం.4:45. అహస్సు ఘ.27:26. వర్జ్యం ఉ.గం.6:35ల 6:55వ. పునః రా.తె.3:20ల 5:00వ. అమృ ప.గం.3:03ల 4:40వ. భు.ఘ.2:46:59. ఉ.దు.8:47ల 9:31వ. మ.దు.12:26ల 1:10వ.02/01 సా.06:00 బ.దశమి శని ఘ.26:56, సా.గం.5:21. స్వాతి రా.గం.10:23. సుకర్మ ప.గం.3:08. భద్ర సా.గం.5:21. అహస్సు ఘ.27:26. వర్జ్యం రా.తె.గం.4:17ల 5:58వ. అమృ ప.గం.1:17ల 2:56వ. భు.ఘ.2:57:50. ఉ.దు.6:35ల 8:03వ.03/01 సా.07:00 బ.ఏకాదశి ఆది ఘ.28:41, సా.గం.6:03. విశాఖ రా.గం.11:39. ధతి ప.గం.2:27. బాలవ సా.గం.6:03. అహస్సు ఘ.27:26. వర్జ్యం రా.తె.గం.3:57ల 5:41వ. అమృ ప.గం.2:23ల 4:04వ. భు.ఘ.3:8:41. సా.దు.4:07ల 4:51వ. 04/01 సా.07:00 బ.ద్వాదశి సోమ ఘ.31:43, రా.గం.7:17. అనురాధ రా.గం.1:34. శూల ప.గం.2:09. కౌలవ ఉ.గం.6:39. అహస్సు ఘ.27:26. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.2:20ల 4:04వ. భు.ఘ.3:19:32. ప.దు.12:28ల 1:12వ. పునః ప.2:39ల 3:23వ.05/01 సా.06:00 బ.త్రయోదశి మంగళ ఘ.35:48, రా.గం.8:55. జ్యేష్ఠ రా.గం.3:44. గండ ప.గం.2:10. గరజి ఉ.గం.8:06. అహస్సు ఘ.27:28. వర్జ్యం ఉ.గం.7:40ల 9:25వ. అమృ సా.గం.6:08ల 7:53వ. భు.ఘ.3:30:23. ఉ.దు.8:48ల 9:32వ. రా.దు.10:47ల 11:31వ.06/01 సా.04:50 బ.చతుర్దశి బుధ ఘ.40:41, రా.గం.10:52. మూల రా.తె.గం.6:13. వృద్ధి ప.గం.2:27. విష్టి ఉ.గం.9:54. అహస్సు ఘ.27:28. వర్జ్యం ప.గం.12:34ల 2:20వ. పునః రా.తె.4:27ల 6:13వ. అమృ రా.గం.11:09ల 12:55వ. భు.ఘ.3:41:14. మ.దు.11:44ల 12:28వ.07/01 సా.06:00 ∙బ.అమావాస్య గురు ఘ.46:6, రా.గం.1:02. పూర్వాషాఢ పూర్తి. ధ్రువం ప.గం.2:55. చతుష్పాత్‌ ప.గం.11:57. అహస్సు ఘ.27:30. వర్జ్యం సా.గం.4:52ల 6:38వ. అమృ రా.తె.గం.3:32ల 5:18వ. భు.ఘ.3:52:5. ఉ.దు.10:17ల 11:01వ. మ.దు.2:41ల 3:25వ. తర్పణాలకు అమావాస్యస్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, దక్షిణాయనం, జనవరి 15 నుండి ఉత్తరాయనం హేమంతఋతువు, పుష్య మాసం08/01 రా.08:45 శుద్ధ పాడ్యమి శుక్ర ఘ.51:36, రా.గం.1:15. పూర్వాషాఢ ఉ.గం.8:53. వ్యాఘాతం ప.గం.3:28. కింస్తుఘ్నం ప.గం.2:09. అహస్సు ఘ.27:30. వర్జ్యం సా.గం.5:44ల 7:30వ. అమృ రా.తె.గం.4:22ల 6:08వ. భు.ఘ.4:2:53. ఉ.దు.8:49ల 9:33వ. మ.దు.12:29ల 1:13వ. యాగకాలం.09/01 ఉ.11:15 శు.విదియ శని ఘ.56:31, రా.తె.గం.5:13. ఉత్తరాషాఢ ఉ.గం.11:27. హర్షణం ప.గం.3:57. బవ ప.గం.4:14. అహస్సు ఘ.27:32. వర్జ్యం ప.గం.3:51ల 5:37వ. అమృ రా.గం.2:24ల 4:10వ. భు.ఘ.4:13:44. ఉ.దు.6:37ల 8:05వ. చంద్రదర్శనం.10/01 ఉ.08:00 శు.తదియ ఆది పూర్తి. శ్రవణం ప.గం.1:50. వజ్రం ప.గం.4:14. తైతుల సా.గం.6:05. అహస్సు ఘ.27:32. వర్జ్యం సా.గం.6:10ల 7:54వ. అమృ రా.గం.4:35ల 6:19వ. భు.ఘ.4:24:35. సా.దు.4:10ల 4:54వ.11/01 ఉ.07:00 శు.తదియ సోమ ఘ.00:49, ఉ.గం.6:57. ధనిష్ఠ ప.గం.3:53. సిద్ధి ప.గం.4:16. గరజి ఉ.గం.6:57. అహస్సు ఘ.27:32. వర్జ్యం రా.గం.11:35ల 1:17వ. భు.ఘ.4:35:26. ప.దు.12:30ల 1:14వ. పునః ప.2:42ల 3:26వ.12/01 ఉ.10:30 శు.చవితి మంగళ ఘ.4:04, ఉ.గం.7:15. శతభిషం సా.గం.5:31. వ్యతీపాత ప.గం.3:57. భద్ర ఉ.గం.7:15. అహస్సు ఘ.27:34. వర్జ్యం రా.గం.12:14ల 1:55వ. అమృ ప.గం.9:49ల 11:31వ. భు.ఘ.4:46:17. సిజేరియన్‌ ప.12:00. ఉ.దు.8:50ల 9:34వ. రా.దు.10:50ల 11:34వ.13/01 ఉ.07:00 శు.పంచమి బుధ ఘ.6:06, ఉ.గం.8:03. పూర్వాభాద్ర సా.గం.6:41. వరీయాన్‌ ప.గం.3:18. బాలవ ఉ.గం.8:03. అహస్సు ఘ.27:36. వర్జ్యం రా.తె.గం.4:33ల 6:11వ. అమృ ప.గం.10:18ల 11:59వ. భు.ఘ.4:57:8. మ.దు.11:47ల 12:31వ.14/01 ప.11:00 శు.షష్ఠి గురు ఘ.6:53, ఉ.గం.9:23. ఉత్తరాభాద్ర సా.గం.7:20. పరిఘ ప.గం.2:14. తైతుల ఉ.గం.9:23. అహస్సు ఘ.27:36. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.2:25ల 4:03వ. భు.ఘ.5:7:59. పు.భు.5:18. ఉ.దు.10:19ల 11:03వ. మ.దు.2:44ల 3:28వ. మకరే రవిః రా.తె.3:06. ప్రవేశాత్‌ మకర సంక్రమణ ప్రయుక్త ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలః భోగి, మకర సంక్రమణం15/01 ఉ.07:00 శు.సప్తమి శుక్ర ఘ.6:18, ఉ.గం.9:09. రేవతీ రా.గం.7:32. శివం ప.గం.12:46. వనిక్‌ ఉ.గం.9:09. అహస్సు ఘ.27:38. వర్జ్యం ఉ.గం.7:26ల 9:03వ. అమృ ప.గం.1:06ల 2:43వ. భు.ఘ.00:01:24. ఉ.దు.8:51ల 9:35వ. మ.దు.12:36ల 1:16వ. ఉత్తరాషాఢ 2 రవిః రా.తె.3:06. సంక్రాంతి. తర్పణాలకు ప.3:06 వరకు పుణ్యకాలం.16/01 ప.12:00 శు.అష్టమి శని ఘ.4:35, ఉ.గం.8:28. అశ్విని రా.గం.7:13. సిద్ధం ఉ.గం.10:56. బవ ఉ.గం.8:28. అహస్సు ఘ.27:40. వర్జ్యం ప.గం.3:16ల 4:51వ. పునః తె.గం.4:32ల 6:05వ. అమృ ప.గం.12:07ల 1:42వ. భు.ఘ.00:10:54. ఉ.దు.6:38ల 8:06వ. కనుమ17/01 ఉ.09:00 శు.నవమి ఆది ఘ.1:40, ఉ.గం.7:18. శు.దశమి ఘ.56:24, తె.గం.5:52. భరణి సా.గం.6:31. సాధ్యం ఉ.గం.8:44. శుభం తె.గం.6:19. కౌలవ ఉ.గం.7:18. తైతుల సా.గం.6:35. అహస్సు ఘ.27:40. వర్జ్యం రా.తె.గం.6:00ల 6:38వ. అమ ప.గం.1:52ల 3:25వ. భు.ఘ.00:20:24. సా.దు.4:14ల 4:58వ.18/01 సా.07:00 శు.ఏకాదశి సోమ ఘ.53:33, రా.తె.గం.4:03. కృత్తిక సా.గం.5:30. శుక్లం రా.తె.గం.4:37. వనిక్‌ సా.గం.4:58. అహస్సు ఘ.27:42. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:38ల 7:32వ. అమృ ప.గం.3:12ల 4:44వ. భు.ఘ.0:29:44. ప.దు.12:33ల 1:18వ. పునః ప.2:46ల 3:31వ. మతత్రయ పుత్రదా ఏకాదశి, రైవతమన్వాది19/01 రా.07:50 శు.ద్వాదశి మంగళ ఘ.48:04, రా.గం.1:52. రోహిణి ప.గం.4:10. బ్రహ్మం రా.గం.12:38. బవ ప.గం.2:57. అహస్సు ఘ.27:44. వర్జ్యం ఉ.గం.8:37ల 10:07వ. పునః రా.గం.9:22ల 10:51వ. అమృ ప.గం.1:09ల 2:39వ. పునఃతె.గం.6:16ల 6:38వ. భు.ఘ.0:39:24. ఉ.దు.8:51ల 9:36వ. రా.దు.10:54ల 11:39వ. కూర్మద్వాదశీ20/01 రా.08:00 శు.త్రయోదశి బుధ ఘ.41:53, రా.గం.11:23. మృగశిర ప.గం.2:27. ఐంద్రం రా.గం.9:33. కౌలవ ప.గం.12:37. అహస్సు ఘ.27:44. వర్జ్యం రా.గం.10:21ల 11:51వ. అమృ ఉ.గం.6:38ల 7:45వ. పునః తె.గం.3:36ల 5:06వ. భు.ఘ.0:48:54. మ.దు.11:49ల 12:34వ.21/01 రా.06:45 శు.చతుర్దశి గురు ఘ.36:29, రా.గం.9:14. ఆర్ద్ర ప.గం.1:01. వైధతి సా.గం.6:24. గరజి ఉ.గం.10:18. అహస్సు ఘ.27:46. వర్జ్యం రా.గం.12:11ల 1:40వ. భు.ఘ.0:58:24. ఉ.దు.10:120ల 11:05వ. మ.దు.2:47ల 3:32వ.22/01 ఉ.08:00 ఝ శు.పౌర్ణమి శుక్ర ఘ.30:34, రా.గం.6:52. పునర్వసు ప.గం.11:21. విష్కంభం ప.గం.3:15. విష్టి ఉ.గం.8:02. అహస్సు ఘ.27:48. వర్జ్యం రా.గం.6:52ల 8:21వ. అమృ ఉ.గం.9:07ల 10:36వ. పునరమ తె.గం.3:46ల 5:16వ. భు.ఘ.1:7:54. ఉ.దు.8:52ల 9:37వ. మ.దు.12:34ల 1:19వ. 23/01 సా.06:00 బహుళ పాడ్యమి శని ఘ.24:54, ప.గం.4:36. పుష్యమి ఉ.గం.9:44. ప్రీతి ప.గం.12:10. కౌలవ ప.గం.4:36. అహస్సు ఘ.27:50. వర్జ్యం రా.గం.9:44ల 11:14వ. శ్రాద్ధతిథి పాడ్యమి. భు.ఘ.1:17:24. ఉ.దు.6:38ల 8:07వ. 24/01 సా.06:50 బ.విదియ ఆది ఘ.19:36, ప.గం.2:28. ఆశ్లేష ఉ.గం.8:15. ఆయుష్మాన్‌ ఉ.గం.9:11. సౌభాగ్యం తె.గం.6:15. గరజి ప.గం.2:28. అహస్సు ఘ.27:52. వర్జ్యం రా.గం.7:36ల 9:06వ. అమృ ఉ.గం.6:45ల 8:15వ. పునరమ తె.గం.4:47ల 6:17. భు.ఘ.1:26:54. సా.దు.4:18ల 5:03వ.25/01 ప.12:00 బ.తదియ సోమ ఘ.14:51, ప.గం.12:36. మఘ ఉ.గం.6:58. పుబ్బ రా.తె.గం.5:52. శోభ రా.తె.గం.3:42. భద్ర ప.గం.12:36. అహస్సు ఘ.27:52. వర్జ్యం ప.గం.2:36ల 4:08వ. అమృ రా.గం.11:47ల 11:19వ. భు.ఘ.1:36:24. ప.దు.12:35ల 1:20వ. పునః ప.2:49ల 3:34వ. సంకటహర చతుర్థి26/01 ప.11:00 బ.చవితి మంగళ ఘ.10:57, ప.గం.11:01, ఉత్తర తె.గం.5:10. అతిగండ రా.గం.1:23. బాలవ ప.గం.11:01. అహస్సు ఘ.27:54. వర్జ్యం ప.గం.12:51ల 2:24వ. అమృ రా.గం.10:13ల 11:46వ. భు.ఘ.1:45:54. ఉ.దు.8:52ల 9:36వ. రా.దు.10:56ల 11:41వ.27/01 ప.09:50 బ.పంచమి బుధ ఘ.7:57, ఉ.గం.9:49. హస్త తె.గం.5:00. సుకర్మ రా.గం.11:28. తైతుల ఉ.గం.9:49. అహస్సు ఘ.27:56. వర్జ్యం ప.గం.1:31ల 3:06వ. అమృ రా.గం.11:02ల 12:37వ. భు.ఘ.1:55:24. మ.దు.11:51ల 12:36వ.28/01 సా.07:15 బ.షష్ఠి గురు ఘ.6:04, ఉ.గం.9:04. చిత్త తె.గం.5:11. ధతి రా.గం.9:50. వనిక్‌ ఉ.గం.9:04. అహస్సు ఘ.27:58. వర్జ్యం ప.గం.1:04ల 2:41వ. అమృ రా.గం.10:44ల 12:21వ. భు.ఘ.2:4:54. ఉ.దు.10:21ల 11:06వ. మ.దు.2:50ల 3:35వ.29/01 సా.04:00 బ.సప్తమి శుక్ర ఘ.5:19, ఉ.గం.8:45. స్వాతి తె.గం.5:57. శూల రా.గం.8:38. బవ ఉ.గం.8:45. అహస్సు ఘ.28:00. వర్జ్యం ప.గం.10:57ల 12:36వ. అమృ రా.గం.9:52ల 11:31వ. భు.ఘ.2:14:24. ఉ.దు.8:52ల 9:37వ. మ.దు.12:36ల 1:21వ.30/01 సా.06:00 బ.అష్టమి శని ఘ.5:55, ఉ.గం.8:59. విశాఖ పూర్తి. గండ రా.గం.7:48. కౌలవ ఉ.గం.8:59. అహస్సు ఘ.28:02. వర్జ్యం ప.గం.11:52ల 1:33వ. అమృ రా.గం.9:59ల 11:40వ. భు.ఘ.2:23:54. ఉ.దు.6:37ల 8:07వ.31/01 సా.07:00 బ.నవమి ఆది ఘ.7:52, ఉ.గం.9:46. విశాఖ ఉ.గం.7:17. వృద్ధి రా.గం.7:24. గరజి ఉ.గం.9:46. అహస్సు ఘ.28:04. వర్జ్యం ప.గం.11:34ల 1:17వ. అమృ రా.గం.9:50ల 11:33వ. భు.ఘ.2:33:24. సా.దు.4:22ల 5:07వ.01/02 సా.06:50 బ.దశమి సోమ ఘ.10:52, ఉ.గం.10:58. అనురాధ ఉ.గం.9:00. ధ్రువం రా.గం.7:18. భద్ర ఉ.గం.10:58. అహస్సు ఘ.28:6వర్జ్యం ప.గం.3:05ల 4:49వ. అమృ రా.గం.11:32ల 11:16వ. భు.ఘ.2:42:54. ప.దు.12:36ల 1:21వ. పునః ప.2:51ల 3:36వ.02/02 సా.05:40 బ.ఏకాదశి మంగళ ఘ.15:00, ప.గం.12:37. జ్యేష్ఠ ప.గం.11:06. వ్యాఘాతం రా.గం.7:33. బాలవ ప.గం.12:37. అహస్సు ఘ.28:08. వర్జ్యం రా.గం.7:55ల 9:41వ. అమృ తె.గం.6:29ల 6:36వ. భు.ఘ.2:52:24. ఉ.దు.8:51ల 9:36వ. రా.దు.10:58ల 11:43వ.03/02 ప.09:50 బ.ద్వాదశి బుధ ఘ.19:55, ప.గం.2:34. మూల ప.గం.1:30. హర్షణం రా.గం.7:56. తైతుల ప.గం.2:24. అహస్సు ఘ.28:10. వర్జ్యం ప.గం.11:46ల 1:30వ. పునః రా.గం.12:08ల 1:54వ. అమృ శేషం ఉ.గం.6:36ల 8:15వ. భు.ఘ.3:1:54. మ.దు.11:52ల 12:37వ.04/02 సా.04:30 బ.త్రయోదశి గురు ఘ.25:14, ప.గం.4:42. పూర్వాషాఢ ప.గం.4:06. వజ్రం రా.గం.8:30. వనిక్‌ సా.గం.4:42. అహస్సు ఘ.28:12. వర్జ్యం రా.గం.12:59ల 2:45వ. అమృ ఉ.గం.10:47ల 12:33వ. భు.ఘ.3:11:24. ఉ.దు.10:26ల 11:11వ. మ.దు.2:52ల 3:37వ. మాసశివరాత్రి05/02 సా.06:00 బ.చతుర్దశి శుక్ర ఘ.30:46, సా.గం.6:53. ఉత్తరాషాఢ సా.గం.6:42. సిద్ధి రా.గం.8:36. శకుని సా.గం.6:93. అహస్సు ఘ.28:14. వర్జ్యం రా.గం.11:07ల 12:53వ. అమృ ప.గం.10:09ల 11:55వ. భు.ఘ.3:20:54. ఉ.దు.8:51ల 9:36వ. మ.దు.12:37ల 1:22వ.06/02 సా.06:00 ∙బ.అమావాస్య శని ఘ.35:42, రా.గం.8:52. శ్రవణం రా.గం.9:09. వ్యతీపాత రా.గం.9:24. చతుష్పాత్‌ ఉ.గం.7:52. అహస్సు ఘ.28:16. వర్జ్యం రా.గం.1:31ల 3:15వ. అమృ ప.గం.9:42ల 11:28వ. భు.ఘ.3:30:24. ఉ.దు.6:34ల 8:04వ.స్వస్తిశ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సరం, ఉత్తరాయనం, శశిరఋతువు, మాఘ మాసం07/02 ప.11:45 శుద్ధ పాడ్యమి ఆది ఘ.40:24, రా.గం.10:44. ధనిష్ఠ రా.గం.11:17. వరీయాన్‌ రా.గం.9:32. కింస్తుఘ్నం ఉ.గం.9:47. అహస్సు ఘ.28:18. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.11:57ల 1:41వ. భు.ఘ.3:39:54. సా.దు.4:23ల 5:08వ. యాగకాలం, శ్యామలా నవరాత్రి ప్రారంభం08/02 రా.1:30 శు.విదియ సోమ ఘ.43:02, రా.గం.11:47. శతభిషం రా.గం.1:03. పరిఘ రా.గం.9:23. బాలవ ప.గం.11:15. అహస్సు ఘ.28:20. వర్జ్యం ఉ.గం.7:01ల 8:44వ. అమృ సా.గం.5:19ల 7:02వ. భు.ఘ.3:49:24. ప.దు.12:37ల 1:22వ. పునః ప.2:53ల 3:38వ. చంద్రదర్శనం09/02 సా.06:00 శు.తదియ మంగళ ఘ.45:00, రా.గం.12:34. పూర్వాభాద్ర రా.గం.2:31. శివం రా.గం.8:52. తైతుల ప.గం.12:10. అహస్సు ఘ.28:22. వర్జ్యం ఉ.గం.7:48ల 9:29వ. అమృ సా.గం.5:56ల 7:37వ. భు.ఘ.3:58:54. ఉ.దు.8:50ల 9:35వ. రా.దు.10:57ల 11:42వ. 10/02 సా.05:00 శు.చవితి బుధ ఘ.45:33, రా.గం.12:47. ఉత్తరాభాద్ర రా.గం.3:07. సిద్ధం రా.గం.7:54. వనిక్‌ ప.గం.12:40. అహస్సు ఘ.28:24. వర్జ్యం ప.గం.12:16ల 1:55వ. అమృ రా.గం.10:10ల 11:48వ. భు.ఘ.4:8:24. మ.దు.11:52ల 12:37వ. 11/02 సా.06:00 శు.పంచమి గురు ఘ.44:56, రా.గం.12:32. రేవతి రా.తె.గం.3:26. సాధ్యం సా.గం.6:35. బవ ప.గం.12:40. అహస్సు ఘ.28:26. వర్జ్యం ప.గం.3:16ల 4:53వ. అమృ రా.గం.1:00ల 2:37వ. భు.ఘ.4:17:54. ఉ.దు.10:22ల 11:07వ. మ.దు.2:55ల 3:40వ. శ్రీపంచమీ, వసంతోత్సవం12/02 రా.06:45 శు.షష్ఠి శుక్ర ఘ.42:58, రా.గం.11:45. అశ్విని రా.గం.3:11. శుభం సా.గం.4:52. కౌలవ ప.గం.12:09. అహస్సు ఘ.28:28. వర్జ్యం రా.గం.11:14ల 12:49వ. అమృ రా.గం.8:04ల 9:39వ. భు.ఘ.4:27:24. ఉ.దు.8:51ల 9:36వ. మ.దు.12:39ల 1:24వ.13/02 ప.12:00 శు.సప్తమి శని ఘ.39:59, రా.గం.10:33. భరణి రా.గం.2:35. శుక్లం ప.గం.2:49. గరజి ప.గం.11:09. అహస్సు ఘ.28:30. వర్జ్యం ప.గం.1:01ల 2:35వ. అమృ రా.గం.10:51ల 12:25వ. భు.ఘ.4:46:54. పు.భు.4:40. ఉ.దు.6:33ల 8:04వ. ధని 3 రవిః ప.1:55 ప్రవేశదినే కుంభ సంక్రమణం, రథసప్తమీ, సూర్యజయంతీ14/02 ప.11:45 శు.అష్టమి ఆది ఘ.35:54, రా.గం.8:55. కృత్తిక రా.గం.1:34. బ్రహ్మం ప.గం.12:26. విష్టి ఉ.గం.9:43. అహస్సు ఘ.28:32. వర్జ్యం ప.గం.2:05ల 3:37వ. అమృ రా.గం.11:18ల 12:50వ. భు.ఘ.00:5:46. సా.దు.4:27ల 5:12వ. భీష్మాష్టమీ15/02 రా.08:00 శు.నవమి సోమ ఘ.31:17, రా.గం.7:03. రోహిణి రా.గం.12:19. ఐంద్రం ఉ.గం.9:51. బాలవ ఉ.గం.7:58. అహస్సు ఘ.28:34. వర్జ్యం సా.గం.4:45ల 6:15వ. పునః తె.5:30ల 6:31వ. అమృ రా.గం.9:17ల 10:47వ. భు.ఘ.00:14:5. ప.దు.12:38ల 1:24వ. పునః ప.2:55ల 1:24వ. 16/02 రా.08:00 శు.దశమి మంగళ ఘ.25:58, ప.గం.4:54. మృగశిర రా.గం.10:49. వై«ధృతి ఉ.గం.6:56. విష్కంభం తె.గం.3:56. గరజి ప.గం.4:54. అహస్సు ఘ.28:37. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:31ల 7:00వ. అమృ ప.గం.2:34ల 4:04వ. భు.ఘ.00:22:24. ఉ.దు.8:47ల 9:33వ. రా.దు.10:59ల 11:45వ.17/02 ఉ.09:50 శు.ఏకాదశి బుధ ఘ.20:17, ప.గం.2:37. ఆర్ద్ర రా.గం.9:11. ప్రీతి రా.గం.12:35. భద్ర ప.గం.2:37. అహస్సు ఘ.28:40. వర్జ్యం ఉ.గం.6:38ల 8:07వ. అమృ ప.గం.11:52ల 1:21వ. భు.ఘ.00:30:43. మ.దు.11:51ల 12:37వ. మతత్రయ భీష్మ ఏకాదశి.18/02 ప.04:40 శు.ద్వాదశి గురు ఘ.14:51, ప.గం.12:26. పునర్వసు రా.గం.7:31. ఆయుష్మాన్‌ రా.గం.9:40. బాలవ ప.గం.12:26. అహస్సు ఘ.28:42. వర్జ్యం ఉ.గం.8:21ల 9:50వ. పునః వర్జ్యం రా.2:58ల 4:27వ. అమృ సా.గం.4:17ల 5:46వ. భు.ఘ.00:39:02. ఉ.దు.10:20ల 11:06వ. మ.దు.2:56ల 3:42వ. 19/02 సా.04:00 శు.త్రయోదశి శుక్ర ఘ.8:30, ఉ.గం.9:54. పుష్యమి సా.గం.5:53. సౌభాగ్యం సా.గం.6:33. తైతుల ఉ.9:54. అహస్సు ఘ.28:44. వర్జ్యం రా.తె.గం.5:52ల 6:30వ. అమృ ప.గం.11:55ల 1:24వ. భు.ఘ.00:47:21.ఉ.దు.8:48ల 9:34వ. మ.దు.12:38ల 1:24వ. వరాహకల్పం20/02 ప.02:40 శు.చతుర్దశి శని ఘ.2:45, ఉ.గం.7:36. శు.పౌర్ణమి ఘ.54:87, తె.గం.5:23. ఆశ్లేష ప.గం.4:20. శోభ ప.గం.3:32. వనిక్‌ ఉ.గం.7:36. విష్టి సా.గం.6:30. అహస్సు ఘ.28:46. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:30ల 7:22వ. పునః తె.గం.3:41ల 5:11వ. అమృ రా.గం.2:50ల 4:20వ. భు.ఘ.00:55:40. ఉ.దు.6:30ల 8:02వ. 21/02 ప.03:00 బహుళ పాడ్యమి ఆది ఘ.52:33, రా.గం.3:30. మఘ ప.గం.3:00. అతిగండ ప.గం.12:40. బాలవ సా.గం.5:04. అహస్సు ఘ.28:48. వర్జ్యం రా.గం.10:39ల 12:10వ. అమృ ప.గం.12:44ల 2:14వ. భు.ఘ.1:3:59. సా.దు.4:28ల 5:14వ.22/02 సా.07:00 బ.విదియ సోమ ఘ.48:32, రా.గం.1:53. పుబ్బ ప.గం.1:55. సుకర్మ ఉ.గం.8:48. తైతుల ప.గం.2:43. అహస్సు ఘ.28:50. వర్జ్యం రా.గం.8:54ల 10:27వ. అమృ ఉ.గం.7:48ల 8:20వ. పునరమ తె.గం.6:13ల 6:27వ. భు.ఘ.1:12:18. ప.దు.12:36ల 1:22వ. పునః ప.2:55ల 3:41వ.23/02 సా.05:00 బ.తదియ మంగళ ఘ.45:42, రా.గం.12:44. ఉత్తర ప.గం.1:11. «ధృతి ఉ.గం.7:36. శూల తె.గం.5:25. వనిక్‌ ప.గం.1:18. అహస్సు ఘ.28:52. వర్జ్యం రా.గం.9:28ల 11:03వ. అమృ శేషం ఉ.గం.6:27ల 7:46వ. భు.ఘ.1:20:37. ఉ.దు.8:45ల 9:31వ. రా.దు.10:58ల 11:44వ. యాగకాలం, వసంతోత్సవం, చూతకుసుమభక్షణం 24/03 సా.04:30 బ.విదియ బుధ ఘ.20:10, ప.గం.2:09. చిత్త రా.గం.8:30. గరజి ప.గం.2:09. ధ్రువం ఉ.గం.10:41. అహస్సు ఘ.30:04. వర్జ్యం రా.గం.1:01ల 2:39వ. అమృ ప.గం.2:05ల 3:41వ. భు.ఘ.1:10:34. మ.దు.11:37ల 12:25వ.25/03 ప.11:15 బ.తదియ గురు ఘ.20:33, ప.గం.2:18. స్వాతి రా.గం.8:58. వ్యాఘాతం ఉ.గం.8:52. భద్ర ప.గం.2:18. అహస్సు ఘ.30:06. వర్జ్యం రా.గం.8:49ల 10:29వ. అమృ ప.గం.12:00ల 1:38వ. భు.ఘ.1:18:32. ఉ.దు.10:07ల 10:55వ. మ.దు.2:55ల 3:43వ. సంకటహర చతుర్థి26/03 ఉ.07:00 బ.చవితి శుక్ర ఘ.20:03, ప.గం.2:05. విశాఖ రా.గం.9:59. హర్షణం ఉ.గం.8:13. బాలవ ప.గం.2:05. అహస్సు ఘ.30:08. వర్జ్యం రా.గం.2:14ల 3:57వ. అమృ ప.గం.12:48ల 1:28వ. భు.ఘ.1:26:30. ఉ.దు.8:29ల 9:17వ. మ.దు.12:30ల 1:18వ.27/03 ఉ.11:00 బ.పంచమి శని ఘ.21:53, ప.గం.2:49. అనురాధ రా.గం.11:27. వజ్రం ఉ.గం.7:12. తైతుల ప.గం.2:49. అహస్సు ఘ.30:10. వర్జ్యం రా.తె.గం.5:31ల 6:03వ. అమృ ప.గం.12:25ల 2:07వ. భు.ఘ.1:34:28. ఉ.దు.6:04ల 7:40వ.28/03 ఉ.08:30 బ.షష్ఠి ఆది ఘ.24:58, సా.గం.4:02. జ్యేష్ఠ రా.గం.1:24. సిద్ధి ఉ.గం.6:57. వనిక్‌ సా.గం.4:42. అహస్సు ఘ.30:12. వర్జ్యం శేషం ఉ.గం.6:03ల 7:15వ. అమృ సా.గం.3:53ల 5:37వ. భు.ఘ.1:42:26. సా.దు.4:31ల 5:19వ.29/03 ఉ.07:20 బ.సప్తమి సోమ ఘ.28:59, సా.గం.5:38. మూల రా.గం.3:39. వ్యతీపాత ఉ.గం.7:02. బవ సా.గం.5:38. అహస్సు ఘ.30:14. వర్జ్యం ప.గం.10:08ల 11:53. పునః రా.1:54ల 3:39వ. అమృ రా.గం.8:39ల 10:24వ. భు.ఘ.1:50:24. ప.దు.12:30ల 1:19వ. పునః ప.2:55ల 3:44వ. 30/03 ఉ.09:50 బ.అష్టమి మంగళ ఘ.33:52, రా.గం.7:34. పూర్వాషాఢ పూర్తి. వరీయాన్‌ ఉ.గం.7:22. బాలవ ఉ.గం.6:36. అహస్సు ఘ.30:17. వర్జ్యం ప.గం.2:17ల 4:03వ. అమృ రా.గం.12:55ల 2:41వ. భు.ఘ.1:58:16. ఉ.దు.8:28ల 9:17వ. రా.దు.10:54ల 11:43వ.31/03 ఉ.07:00 బ.నవమి బుధ ఘ.39:07, రా.గం.9:40. పూర్వాషాఢ ఉ.గం.6:14. పరిఘ ఉ.గం.7:55. తైతుల ఉ.గం.8:37. అహస్సు ఘ.30:20. వర్జ్యం ప.గం.3:06ల 4:52వ. అమృ రా.గం.1:45ల 3:31వ. భు.ఘ.2:6:14. మ.దు.11:47ల 12:36వ.01/04 ఉ.11:30 బ.దశమి గురు ఘ.44:19, రా.గం.11:44. ఉత్తరాషాఢ ఉ.గం.8:50. శివం ఉ.గం.8:30. వనిక్‌ ఉ.గం.10:41. అహస్సు ఘ.30:22. వర్జ్యం ప.గం.1:16ల 3:02వ. అమృ రా.గం.11:53ల 1:39వ. భు.ఘ.2:14:12. ఉ.దు.10:02ల 10:51వ. మ.దు.2:53ల 3:42వ.02/04 ప.02:00 బ.ఏకాదశి శుక్ర ఘ.49:09, రా.గం.1:19. శ్రవణం ప.గం.11:22. సిద్ధం ఉ.గం.8:53. విష్టి ప.గం.12:41. అహస్సు ఘ.30:24. వర్జ్యం ప.గం.3:45ల 5:30వ. అమృ రా.గం.2:17ల 4:02వ. శ్రాద్ధతిథి ఏకాదశి. భు.ఘ.2:22:10. ఉ.దు.8:25ల 9:14వ. మ.దు.12:27ల 1:18వ. మతత్రయ పాపమోచనీ ఏకాదశి03/04 సా.06:30 బ.ద్వాదశి శని ఘ.53:7, రా.గం.3:13. ధనిష్ఠ ప.గం.1:40. సాధ్యం ఉ.గం.9:24. కౌలవ ప.గం.2:25. అహస్సు ఘ.30:27. వర్జ్యం రా.గం.9:27ల 11:11వ. భు.ఘ.2:30:8. ఉ.దు.5:58ల 7:35వ.04/04 సా.06:30 బ.త్రయోదశి ఆది ఘ.56:7, రా.తె.గం.4:24. శతభిషం ప.గం.3:36. శుభం ఉ.గం.9:28. గరజి ప.గం.3:48. అహస్సు ఘ.30:30. వర్జ్యం రా.గం.10:24ల 12:06వ. అమృ ఉ.గం.7:49ల 9:33వ. భు.ఘ.2:38:6. సా.దు.4:30ల 5:19వ.05/04 సా.07:00 బ.చతుర్దశి సోమ ఘ.57:40, రా.తె.గం.5:00. పూర్వాభాద్ర సా.5:04. శుక్లం ఉ.గం.9:12. విష్టి సా.గం.3:41. అహస్సు 30:33. వర్జ్యం తె.3:05ల 4:45వ. అమృ ఉ.గం.8:35ల 10:17వ. భు.2:46:4. ప.దు.12:28ల 1:17వ. పునః దు.2:54ల 3:43వ. మాసశివరాత్రి06/04 ప.12:30 ∙బ.అమావాస్య మంగళ ఘ.58:14, రా.తె.గం.5:13. ఉత్తరాభాద్ర సా.గం.6:05. బ్రహ్మం ఉ.గం.8:33. చతుష్పాత్‌ సా.గం.5:06. అహస్సు 30:35. వర్జ్యం లేదు. అమృ ప.గం.1:05ల 2:45వ. భు.2:54:2. ఉ.దు.8:23ల 9:12వ. రా.దు.10:52ల 11:41వ.పంచాంగ కర్తశ్రీ కప్పగన్తు సుబ్బరామ సోమయాజులుఫోన్లు: 08676 2414336 /98485 20336Email: kappagantusomayajulu@gmail.com

రాజు గురువు: ద్విజులు సత్కర్మ నిరతులై ఉందురు. రాజులు, ప్రజలు న్యాయముగా సంచరించెదరు. రాజనీతి బాగుంటుంది. సుభిక్ష క్షేమ ఆరోగ్యములతో ప్రజలు సుఖించెదరు. సస్యానుకూల వృష్టిచే సస్యములు ఫలించును. అందరూ స్వధర్మ ఆచరణలో మంచి బుద్ధి ప్రదర్శించెదరు.మంత్రి కుజుడు: కలహములు, యుద్ధ, చోర, అగ్ని, రోగ భయములు పెరుగును. వాయుపీడ అధికము. వర్షము మధ్యమముగా ఉండును. పంటలకు తెగుళ్ళు రాగలవు. ధాన్యాదుల ధరలు పెరుగును. సేనాధిపతి చంద్రుడు: ఆహార ధాన్యములు, వెండి, బంగారం, బియ్యం, నూనెలు, నెయ్యి, పంచదార, నూలు ధరలు పెరుగును. మంచి వర్షములు ఉండును. సస్యములు బాగుగా ఫలించును. పశువులు క్షీరసమృద్ధి కలిగి ఉండును.సస్యాధిపతి శుక్రుడు: పంటలు బాగుగా పండును. తెల్లని ధాన్యము, తెల్లని భూమి బాగా ఫలించును. దేశమంతటను సుభిక్ష క్షేమారోగ్య సంపదలు ఉండును. సమస్త ధాన్యములు, వస్తువులకు ధరలు సరసమై ఉండును.ధాన్యాధిపతి బుధుడు: మధ్యస్థాయి వర్షములు పంటలు మధ్యస్థాయిగా ఫలించును. జనులకు భయము కలుగును. సూక్ష్మధాన్యములు బాగా ఫలించును.అర్ఘాధిపతి రవి: సువృష్టి సస్యాభివద్ధి కలుగును. ధరలు అధికం అవుతాయి. రాజులు సుఖించెదరు. ప్రజలకు అభివృద్ధి ఉంటుంది. నిత్యావసర సరుకులు ధరలు పెరుగును.మేఘాధిపతి చంద్రుడు: సర్వదేశములందు సువృష్టి. ధాన్యజాతులు అన్నియు ఫలించును. గోవులు విశేషంగా పాలిచ్చును.రసాధిపతి రవి: నెయ్యి, నూనెలు, బెల్లము, తేనె మొదలగు రస జాతుల ధరలు లేనట్లుండును. ‘‘కార్పాస తైలేక్షు గుడాదికానాః’’ అని పాఠాంతరం ఉన్నది.నీరసాధిపతి శుక్రుడు: కర్పూరము, అగరు, చందనము, బంగారము, వెండి, ముత్యములు, వస్త్రములు అధిక ధరలకే లభించును.-పంచాంగ కర్తశ్రీ కప్పగన్తు సుబ్బరామ సోమయాజులుఫోన్లు: 08676 2414336 /98485 20336

∙డొల్లు కర్తరీ ప్రారంభం: ది.04–05–2026 రా.12:59లకు స్వస్తిశ్రీ పరాభవనామ సంవత్సరం వైశాఖ బహుళ తదియ సోమవారం రోజు డొల్లుకర్తరీ ప్రారంభం. ∙పెద్ద కర్తరీ ప్రారంభం: ది.11–05–2026 రా.11:00లకు వైశాఖ బహుళ నవమి తత్కాల దశమి సోమవారం నిజకర్తరీ (పెద్ద కర్తరీ) ప్రారంభం. ∙కర్తరీ త్యాగం: 29–05–2026 ఉ.7:57 అధిక జ్యేష్ఠ శుద్ధ త్రయోదశీ శుక్రవారం రోజు కర్తరీ త్యాగం అవుతుంది. మట్టి, కర్ర, రాయి ఉపయోగించి చేయు గృహకర్మల ప్రారంభానికి కర్తరీ కాలంలో చేయరాదు. దీనికి వాస్తుకర్తరీ అని పేరు. శంకుస్థాపన, ద్వారం ఎత్తుట, పాకలు, షెడ్‌లు, పెంకుటిళ్ళు, పైకప్పు పనులు ప్రారంభించడం శ్రేయస్కరం కాదు. ∙రాబోవు ప్లవంగ నామ సంవత్సరం (2027–28) కర్తరీ నిర్ణయము ∙ది.05–05–2027 ప్లవంగ చైత్ర బహుళ చతుర్దశీ బుధవారం డొల్లు కర్తరీ ప్రారంభం. ∙ది.12–05–2027 వైశాఖ శుద్ధ సప్తమీ మంగళ/బుధ నిజ కర్తరీ ప్రారంభం.∙ది.29–05– 2027 వైశాఖ బహుళ నవమీ శనివారం కర్తరీ త్యాగం. (సౌరమానం, చాంద్రమానం బార్హస్పత్య మానం అన్ని పంచాంగాలలోనూ కేవలం మాసం యొక్క ఆరంభం మార్పు తీసుకుంటుంది. చాంద్రమానం వారికి అమావాస్య వెళ్ళిన మరునాడు మాసం ప్రారంభం అవుతుంది. సౌరమానం వారికి రవి సంక్రమణం మరునాటి నుండి మాసం ప్రారంభం అవుతుంది. మిగతా అన్ని అంశాలలోనూ తిథి, వార నక్షత్రాలు ఒక్కటే ఉంటాయి.)-పంచాంగ కర్తశ్రీ కప్పగన్తు సుబ్బరామ సోమయాజులుఫోన్లు: 08676 2414336 /98485 20336

శ్రీ పరాభవ నామ సంవత్సర పండుగలు 2026–27చైత్ర మాసం మార్చి19 ఉగాది, తెలుగు సంవత్సరాది వసంతనవరాత్రి ప్రా.21 సౌభాగ్యశయినవ్రతం సౌభాగ్య గౌరీవ్రతం శివడోలోత్సవం27 శ్రీరామనవమీ29 ధర్మరాజదశమీ విష్ణుడోలోత్సవం, రుక్మిణీపూజ మతత్రయ (కామద) ఏకాదశి30 వామనద్వాదశీ31 అనంగత్రయోదశీ ఏప్రిల్‌01 నోములకు పౌర్ణమి02 సావిత్రీవ్రతం, ఇంద్రపూజ05 సంకటహర చతుర్థి07 మత్స్యజయంతీ13 మతత్రయ (వరూధినీ) ఏకాదశి14 మేష సంక్రమణం15 వరాహజయంతీవైశాఖ మాసం18 చంద్రదర్శనం (నెలపొడుపు)20 అక్షయతృతీయ, బలరామజయంతీ21 శంకర జయంతి, నాగచతుర్థీ23 విద్యారణ్య జయంతి, 24 అపరాజితాదేవీపూజ25 చండికాదేవీపూజ26 వాసవి జయంతి27 అన్నవరం సత్యదేవ కళ్యాణం, మోహినీ ఏకాదశి28 పరశురామద్వాదశీ30 నృసింహజయన్తీమే01 మహావైశాఖీ, సంపద్గౌరీవ్రతం11 హనుమజ్జయంతీ 15 వృషభ సంక్రమణంఅధిక జ్యేష్ఠ మాసం18 చంద్రదర్శనం జూన్‌15 మిథున సంక్రమణంనిజజ్యేష్ఠ మాసం16 చంద్రదర్శనం 25 మతత్రయ నిర్జల ఏకాదశి29 సావిత్రీవ్రతం, వృషభపూజజులై10 మతత్రయ యోగినీ ఏకాదశి11 కూర్మజయంతీ14 వటసావిత్రీవ్రతంఆషాఢ మాసం15 చంద్రదర్శనం 16 జగన్నాథ రథయాత్ర17 కర్కాటక సంక్రమణం20 కుమారషష్ఠీ25 తొలిఏకాదశీఆగస్టు09 మతత్రయ కామిక ఏకాదశిశ్రావణ మాసం14 చంద్రదర్శనం 16 నాగపూజ (నాగచతుర్థీ)21 వరలక్ష్మీవ్రతం, సెప్టెంబర్‌04 శ్రీకృ ష్ణ జన్మాష్టమీ 11 పోలాల అమావాస్య భాద్రపద మాసం12 చంద్రదర్శనం 14 వినాయకచతుర్థీ గణపతినవరాత్రి ప్రారంభం15 ఋషిపంచమీ17 కన్య సంక్రమణం27 మహాలయపక్ష ప్రారంభః29 ఉండ్రాళ్ళతద్ది, మహాభరణీ (పితృతిథి)అక్టోబర్‌10 మహాలయ అమావాస్యఆశ్వీయుజ మాసం12 చంద్రదర్శనం 16 సరస్వతీపూజా ప్రారంభం17 దేవీత్రిరాత్రవ్రతం18 మహాష్టమీ, దుర్గాష్టమీ తుల సంక్రమణం19 మహానవమీ20 విజయదశమీ, శమీపూజ28 అట్లతద్దె, లలితాదేవీయాత్రనవంబర్‌08 దీపావళీ, లక్ష్మీపూజ09 కేదారవ్రతం, ఆకాశదీప ప్రారంభంకార్తీక మాసం10 అఖండదీప ప్రారంభం చంద్రదర్శనం 13 నాగచతుర్థీ17 వృశ్చిక సంక్రమణం21 క్షీరాబ్ధిద్వాదశీ, 24 కార్తీక వ్రతోద్యాపనం తులస్యుద్వాసనండిసెంబర్‌04 మతత్రయ (ఉత్పన్నా) ఏకాదశి05 గోవత్సద్వాదశీమార్గశిర మాసం15 స్కందషష్ఠీ16 ధనుస్సు సంక్రమణం20 ముక్కోటి ఏకాదశి గీతా జయంతి22 హనుమద్వత్రం23 దత్తజయంతి జనవరిపుష్యమాసం09 చంద్రదర్శనం 14 భోగి, మకర సంక్రమణం15 సంక్రాంతి16 కనుమఫిబ్రవరిమాఘ మాసం11 శ్రీపంచమీ వసంతోత్సవం13 రథసప్తమీ కుంభ సంక్రమణం14 భీష్మాష్టమీ17 భీష్మ ఏకాదశీమార్చి06 మహాశివరాత్రి, మాసశివరాత్రిఫాల్గుణ మాసం09 చంద్రదర్శనం 15 మీన సంక్రమణం20 కామదహనం22 హోలికాపూర్ణిమ, హోలీ23 వసంతోత్సవంఏప్రిల్‌06 తర్పణాలకు అమావాస్య -పంచాంగ కర్తశ్రీ కప్పగన్తు సుబ్బరామ సోమయాజులుఫోన్లు: 08676 2414336 /98485 20336

మేష రాశి ఆదాయం11, వ్యయం5, రాజయోగం2, అవమానం4.అశ్విని 1,2,3,4 పాదములు (చూ, చే, చో, లా)భరణి 1,2,3,4 పాదములు (లీ, లూ, లే, లో)కృత్తిక 1వ పాదము (ఆ)విశేష గౌరవ మర్యాదలు అందుకుంటారు. పుణ్యకార్యాలలో పాల్గొంటారు. కుటుంబ సభ్యుల అవసరాలు తీర్చే విషయంలో శ్రద్ధ వహించరు. అనవసర విషయాలతో సమస్యలు కొని తెచ్చుకుంటారు. ఏలినాటి శని ప్రభావంగా కుటుంబ సభ్యుల మధ్య అవగాహన లోపాలు ఉంటాయి. ఆర్థికంగా క్రమక్రమంగా మంచి మార్పులు ఉంటాయి. ఖర్చులు అదుపు చేయలేరు. వస్త్రాభరణ వాహనాదుల కొనుగోలుకు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. కొత్త ఋణాలు సమయానికి అందుబాటు అవుతాయి. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. ఉద్యోగాలలో ఆశించిన రీతిగా ప్రమోషన్‌ లు ఉండవు. స్థానచలన ప్రయత్నాలు సానుకూలంగా సాగుతాయి. ప్రతిపనిలోనూ శ్రమ, ఒత్తిడి ఎక్కువవుతాయి. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలు సఫలమవుతాయి. వ్యాపారులకు ఒత్తిడి పెరిగినా, లాభదాయకంగానే ఉంటుంది. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు శుభ పరిణామాలు. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో పనులు వేగవంతం అవుతాయి. షేర్‌ వ్యాపారులకు పరిస్థితులు అనుకూలంగా ఉంటాయి. విద్యార్థులకు శ్రమకు తగిన ఫలితాలు అందుతాయి. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాలలో ఉన్నవారికి ధనం, కాలం అధికంగా ఖర్చు అవుతాయి. కోర్టు వ్యవహారాలలో చిక్కులు తప్పవు. స్థిరాస్తి కొనుగోలు, అమ్మకాల ప్రయత్నాలు జోరుగా సాగుతాయి. స్త్రీలకు ఉద్యోగాలలో ఒత్తిడి ఎక్కువవుతుంది. ఆరోగ్య రక్షణ, కుటుంబ రక్షణలో విజయవంతం అవుతారు. గర్భిణులకు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు అవసరం. అశ్విని: ఉద్యోగంలో అధికారుల సహాయ నిరాకరణ ఎదురవుతుంది. బంధువులతో తరచుగా కలçహాలు ఉంటాయి. నూతన ప్రయత్నాలు విఫలం అవుతాయి. ఆర్థిక లావాదేవీలలో అసంతృప్తి ఎదురవుతుంది. ఇతరుల వ్యవహారాలలో కలుగ చేసుకొని అవమానపడుతుంటారు.భరణి: ఆగ్రహావేశాలు ప్రదర్శించి, కలహాలలో చిక్కుకుంటారు. అన్ని అంశాలలో అగౌరవం పొందే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఇతరుల వ్యవహారాల జోలికి పోతే సమస్యలు తప్పవు. స్థానచలన, ప్రమోషన్‌ ప్రయత్నాలకు విఘ్నాలు ఎదురవుతాయి.కృత్తిక: ఓర్పు నేర్పులతో సాధించుకుంటూ ముందుకు వెడతారు. పుణ్యక్షేత్ర సందర్శన, పుణ్యకార్యాలలో పాల్గొనడం ద్వారా ధనవ్యయం అధికంగా చేస్తుంటారు. నమ్మించి మోసం చేసేవారు అధికంగా ఉంటారు. వాహన మరమ్మతుల కోసం తరచు ధనవ్యయం అవుతుంది.శాంతి మార్గం: శనికి జప దాన తర్పణలు చేయిస్తూ ఉండండి. రోజూ శివాలయంలో ప్రదోష కాలంలో ‘శ్రీమాత్రే నమః’ అని చెబుతూ 11 ప్రదక్షిణలు చేయండి. సుందరకాండ, గజేంద్రమోక్షం పారాయణ, పంచముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం. ఏప్రిల్‌: ప్రయాణాలలో జాగ్రత్తలు తీసుకోండి. 10వ తేదీ తరువాత దూర ప్రయాణాలు విరమిస్తే మంచిది. ధనం వెసులుబాటు ఇబ్బందికరం అవుతూ ఉంటుంది. అధికారుల సహకారం తగ్గుతుంది. బుద్ధి చురుకుగా పనిచేసినా, పనులు శ్రమతో పూర్తవుతాయి. కొత్త ఋణాలు చేయడం మంచిది కాదు. వృథా కాలక్షేపాలకు దూరంగా ఉండటం మంచిది. కుటుంబ పెద్దల ఆరోగ్య రీత్యా ఖర్చు పెరుగుతుంది. మే: తెలివి, ధైర్యం ఉన్నా, చాలా విషయాల్లో పనులు సానుకూలం కావు. ఆదాయ మార్గాలు బాగానే ఉన్నా, అనవసర ఖర్చులు నియంత్రించలేరు. ఆర్థిక వ్యవహారాలలో కుటుంబసభ్యులతో విభేదాలు రాగలవు. ఋణ సౌకర్యం బాగుంటుంది. ఆరోగ్యం చికాకు సృష్టిస్తుంది. విద్యార్థులకు, షేర్‌ వ్యాపారులకు గురుబలం అనుకూలం. జూన్‌: పనుల్లో ఆటంకాలు ఉంటాయి. 8వ తేదీ తరువాత మంచి మార్పులు. 20 తేదీ నుంచి కాలం ఇంకా బాగుంటుంది. 20వ తేదీ లోపల ఆరోగ్యం బాగా చూసుకోవాలి. అన్ని వ్యవహారాలలోనూ మంచి సలహాలు అందుతాయి. ఇతరులకు సలహాలిచ్చి అవమానాలు పొందుతారు. తరచు దేవాలయ సందర్శన చేస్తారు. జులై: కుటుంబ వ్యవహారాలను బాగా చక్కదిద్దుతారు. తల్లిదండ్రులకు, పిల్లలకు మధ్య స్నేహ బంధం బాగుంటుంది. వృత్తి విషయాలలో అధికారులకు, వర్కర్స్‌కు మధ్య బంధం బాగా ఉంటుంది. స్థానచలన, ప్రమోషన్‌ ప్రయత్నాలు స్వయంగా చేసుకోవడం మంచిది. ఆర్థిక విషయాలను స్వయంగా చక్కబెట్టుకుంటారు. గౌరవ మర్యాదలు పొందుతారు.ఆగస్ట్‌: వృత్తి విషయంలో ఆధిపత్యం సాధిస్తారు. కుటుంబ కార్యక్రమాలను సకాలంలో పూర్తి చేస్తారు. నూతన ప్రయత్నాలు వేగం పుంజుకుంటాయి. వ్యాపారులకు లాభాలు అందుతాయి. విద్యార్థులకు కాలం అనుకూలం. కోర్టు విషయాలు, శుభకార్య విషయాలు సానుకూలం. నూతన వస్తువుల కొనుగోలుకు అధిక ధనవ్యయం చేస్తారు. సెప్టెంబర్‌: అనవసర సంచారం పెరుగుతుంది. కుటుంబంలోని పెద్దల ఆరోగ్య పరిరక్షణ కారణంగా కొంతకాలం ఏ పనిలోనూ సమయపాలన కుదరదు. అధికారులు సహకరిస్తారు. ఋణాలు తీర్చే విషయంలో మాట నిలబెట్టుకోలేరు. 18వ తేదీ తరువాత మంచి మార్పులు ఉంటాయి. ఇతరుల పొరపాట్లకు మీరు సమాధానం చెప్పవలసిన పరిస్థితులు ఎదురవుతాయి. అక్టోబర్‌: కొన్నిసార్లు శారీరక శ్రమ, కొన్నిసార్లు మానసిక చికాకులతో ఇబ్బందులు పడతారు. జాగ్రత్తగా వ్యవహరించినా, వారికి మంచి ఫలితాలు దక్కక ఇబ్బందికరంగా ఉంటుంది. ఆర్థిక లావాదేవీలు స్వయంగా చూసుకోండి. ఖర్చుల నియంత్రణ మీద దృష్టి పెట్టాలి. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు పాటించాలి. దూర ప్రాంతాలకు స్వయంగా వాహనాలు నడపడం శ్రేయస్కరం కాదు. నవంబర్‌: ప్రతిపని సమస్యాత్మకం అవుతూ ఉంటుంది. ఉద్యోగ భద్రత మీద దృష్టి ఉంచండి. కుటుంబ విషయాలు సాధారణ స్థాయిగా ఉంటాయి. మనసుకు ఆనందం ఇచ్చే వార్తలు వింటారు. రోజువారీ పనుల్లో కూడా సొంత నిర్ణయాలు, సమయపాలన లేకపోవడం ఉంటాయి. పుణ్యకార్యాలపై శ్రద్ధ వహిస్తారు. పనులు వేగం పుంజుకుంటాయి. డిసెంబర్‌: పనులేవీ సరిగా సాగవు. ప్రధానంగా కుటుంబ ఒత్తిడి ఎక్కువ ఉంటుంది. నూతన ప్రయత్నాలు సరిగా ఉండవు. కావలసిన వనరులు లభ్యంకాక వ్యాపారం ఇబ్బందికరం అవుతుంది. ఆరోగ్య పరిరక్షణ మీద దృష్టి పెడతారు. సమస్యలు పెరుగుతాయి. ధనం సర్దుబాటు కాకపోవడం వల్ల కొన్ని పనులను మధ్యలోనే వదిలేస్తారు. మాటతీరు నియంత్రించుకోవలసిన కాలం. జనవరి: ఆర్థిక లావాదేవీలను విజయవంతంగా నడుపుతారు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో ప్రోత్సాహకర ఫలితాలు అందుతాయి. కుటుంబంలో మంచి వాతావరణం నెలకొని సుఖపడతారు. చాలా ప్రయాణాలు చేస్తారు. ఖర్చులు పెరుగుతాయి. బంధుమిత్రుల రాకపోకలు ఎక్కువ అవుతాయి. వీలైనంత వరకు మితభాషణ చేస్తూ ఉండండి. కొత్త ఋణాలు చేయవద్దు. ఫిబ్రవరి: అన్ని అంశాలలోను పురోగతి ఉంటుంది. తేలికగా పని ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటారు. అందరి నుంచి ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది. ప్రతికూలత ఉన్న పనులు కూడా ఈ నెలలో ప్రారంభిస్తే సానుకూలం అవుతాయి. ఉద్యోగ వ్యాపారాలు సానుకూలంగా ఉంటాయి. ఉద్యోగంలో స్థానచలనం, ప్రమోషన్లు వంటివి ఆశించినట్లయితే, ఈ నెలలోనే వాటికి ప్రయత్నం ప్రారంభించాలి. మార్చి: ఉద్యోగంలో ఉన్న ఒత్తిడిని దాటవేస్తారు. అధికారుల అండదండలు పొందుతారు. కుటుంబ పరిస్థితులు అనుకూలంగా మారతాయి. శుభకార్య పుణ్యకార్య ప్రయత్నాలు విజయవంతం అవుతాయి. అలంకరణ వస్తువులు, వాహనాల కొనుగోలు విషయాలలో దృష్టి పెంచుతారు. వ్యాపారులు జాగ్రత్తగా ఉండవలసిన కాలం. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపార ప్రయత్నాలలో ఇబ్బందులు ఉంటాయి. వృషభ రాశిఆదాయం–5, వ్యయం–14, రాజయోగం–5, అవమానం–4కృత్తిక 2,3,4 పాదములు (ఈ, ఊ, ఏ) రోహిణి 1,2,3,4 పాదములు (వో,వా,వీ,వూ)మృగశిర 1,2 పాదములు (వే,వో)నిబద్ధతతో పనులను విజయవంతంగా పూర్తి చేస్తారు. బంధు విరోధం ఎక్కువగా ఉంటుంది. కుటుంబసభ్యులతో కలిసి ధర్మ కార్యాచరణ చేస్తారు. పుణ్యక్షేత్ర సందర్శన చేస్తుంటారు. పెద్దల ఆరోగ్యం, పిల్లల అభివృద్ధి వార్తలు సంతోషం కలిగిస్తాయి. శుభకార్య ప్రయత్నాలలో సానుకూలత ఉంటుంది. ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో జాగ్రత్తగా ఉంటారు. ఆదాయ వ్యయాలను అదుపులోకి తెచ్చుకుంటారు. వాహనాలు, ఎలక్ట్రానిక్‌ వస్తువులు, అలంకరణ వస్తువుల కొనుగోలు ఖర్చు పెరుగుతుంది. ఫైనాన్స్‌ వాప్యారులు లాభాలు అందుకుంటారు. సకాలంలో ఋణాలు దొరుకుతాయి. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. ఉద్యోగ కార్యకలాపాలలో తెలివిగా వ్యవహరిస్తారు. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులు మంచి లాభాలు పొందుతారు. ఉద్యోగ వ్యవహారాలలో తెలివితేటలతో, ధైర్య సాహసాలతో వ్యవహరించి ఊహకు అందని లాభాలను అందుకుంటారు. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో ఆటంకాలతో కూడిన శుభ ఫలితాలు ఉంటాయి. వ్యాపారులు శ్రమతో లాభాలు పొందుతారు. అధికారుల నుంచి సహకారం తక్కువ ఉంటుంది. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో సహకారం అందుతుంది. షేర్‌ వ్యాపారులకు దినదినాభివృద్ధిగా ఉంటుంది. విద్యార్థులకు కాలం అనుకూలం. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాలు విజయవంతం అవుతాయి. కోర్టు వ్యవహారాలు ఏదో రీతిలో పరిష్కారమవుతాయి. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలు సానుకూలంగా ఉంటాయి. ఈ రాశి స్త్రీలకు సమర్థతకు తగిన గుర్తింపు వస్తుంది. శుభ, పుణ్యకార్యాలలో పాల్గొంటారు. గర్భిణీ స్త్రీలకు గ్రహానుగ్రహం బాగుంది. కృత్తిక 2, 3, 4: ఎన్నో విజయాలు సాధిస్తారు. నరఘోష తరచుగా అనుభవిస్తారు. బంధువులతో పొరపొచ్చాలు ఎదురు కావచ్చు. మాటతీరు నియంత్రించుకోవడం లాభిస్తుంది. ఉద్యోగంలో అధికారుల సహాయ సహకారాలు బాగుంటాయి.రోహిణి: వృత్తిరీత్యా దూరప్రయాణాలు చేస్తారు. అనారోగ్య వంతులైన కుటుంబసభ్యులకు కావలసిన వసతులు సమకూరుస్తారు. ఏదో తెలియని మానసిక చికాకులు వెంటాడుతుంటాయి. బంధుమిత్రుల ద్వారా నరఘోషకు గురవుతారు.మృగశిర 1, 2: ఆటంకాలు ఎదురైనా, ప్రారంభించిన ప్రతిపనిలోనూ విజయాలు సాధిస్తారు. ఆరోగ్యం సహకరించడం, పిల్లల వలన శుభ పరిణామాలు, కుటుంబంలోని పెద్దల ఆరోగ్యం అనుకూలంగా ఉండడం వల్ల ఆనందంగా ఉంటారు. శాంతి మార్గం : రోజూ గోపూజ, లక్ష్మీనారాయణ పూజ చేయడం శుభప్రదం. దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం రోజూ పారాయణ చేయడం ద్వారా విజయశాతం పెరుగుతుంది. అక్టోబర్‌లో రాహు కేతువులకు జప, దాన, తర్పణలతో పాటు తెల్లటి పుష్పాలతో అమ్మవారి అర్చన, సప్తముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం. ఏప్రిల్‌: ఉద్యోగ, వ్యాపారాలలో అంతా సానుకూలం. కుటుంబంలో చికాకులు వస్తాయి. తెలివిగా సరిచేస్తారు. ఆర్థిక, ఆరోగ్య విషయాలలో జాగ్రత్తపడతారు. తరచు మానసిక ఒత్తిడి ఉంటుంది. కలహాలు రాకుండా జాగ్రత్త పడండి. విజయాలు సాధించి, గౌరవ మర్యాదలు పొందుతారు. నూతన వాహనాలు, అలంకరణ వస్తువులు కొనుగోలు చేస్తారు. శుభవార్తలు వింటారు. మే: వాతావరణ ప్రభావంతో అనారోగ్య సమస్యలు వస్తాయి. భవిష్యత్‌ కార్యాచరణ మీద దృష్టి కేంద్రీకరిస్తారు. సంఘంలో గౌరవ మర్యాదలు పెరుగుతాయి. 15వ తేదీ తరువాత పనులు వేగంగా చేయలేని పరిస్థితి ఉంటుంది. వద్దు అనుకుంటూనే అనేక ప్రయాణాలు చేస్తారు. స్నేహితులు, బంధువులతో వ్యవహార సమస్యలు సానుకూలం కాగలవు. జూన్‌: చాలా జాగ్రత్తగా కాలక్షేపం చేయండి. సంబంధం లేని సమస్యలు రాగలవు. రోజువారీ పనులు కూడా సరిగా చేయలేరు. ఇతరుల వ్యవహారములలో కలుగచేసుకోవద్దు. ఆరోగ్య, ఋణ, కలహ విషయాలలో జాగ్రత్త అవసరం. ఉద్యోగాలలో పని ఒత్తిడి పెరుతుంది. వ్యాపారులకు పనివారితో సమస్యలు ఎక్కవవుతాయి. ముఖ్యులు మిమ్మల్ని అపార్థం చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. అన్ని వ్యవహారాలలోను మంచి సలహాలు పొందుతారు. జులై: ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. కలహాలకు దూరంగా ఉండటం మంచిది. ఆరోగ్యం కాపాడుకుంటారు. ఉద్యోగ భద్రత ఉంటుంది. పనులు విజయవంతం అవుతాయి. వ్యాపారులు తమ ఆలోచనలను అమలు చేయగలుగుతారు. ఒక్కోసారి పెంపుడు జంతువుల సేవల కోసం ముఖ్యమైన పనులు ఆలస్యం చేస్తుంటారు. ఆగస్ట్‌: పనులు వేగంగా సాగినా, శ్రమాధిక్యం ఉంటుంది. వాహన, యంత్రాల మరమ్మతులకు అధిక వ్యయం జరుగుతుంది. పుణ్య, శుభకార్యాలలో బంధుమిత్రులను కలుస్తారు. ఆరోగ్యం సమస్యల విషయంలో వైద్యులను కలవడం శ్రేయస్కరం. గృహోపకరణాల కొనుగోలుకు ధనవ్యయం అవుతుంది. కోర్టు, ఇతర వ్యవహారాలలో మంచి సలహాలు అందుతాయి. సెప్టెంబర్‌: తరచు ఆర్థిక ఒత్తిడి ఎదుర్కొంటారు. ఉద్యోగాలలో సాధారణ ఫలితాలు ఉంటాయి. వ్యాపారులకు అంతా శుభప్రదం. దూర ప్రయాణాలు చేస్తారు. ఋణాలు తీర్చేందుకు అవకాశాలు ఉండవు. ఓర్పుగా వ్యవహరించడం మంచిది. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులు, విద్యార్థులకు శ్రమాధిక్యం. ప్రతిరోజూ ఏదో ఒక ఇబ్బంది వస్తూనే ఉంటుంది. అక్టోబర్‌: కొత్త కొత్త ప్రణాళికలు చేస్తారు. వాహనాలు అలంకరణ వస్తువుల కొనుగోలు గురించి మానసిక ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. స్నేహితులు, కుటుంబసభ్యులతో కలహాలు రాకుండా జాగ్రత్తపడండి. పిత్రార్జిత ఆస్తి వ్యవహారాలలో ఓర్పుతో వ్యవహరించడం మంచిది. అధికారుల సహకారం బాగా ఉంటుంది. చదువు బాగా సాగుతుంది. మీ తెలివిని అందరూ గుర్తిస్తారు. నవంబర్‌: పెద్దల ఆరోగ్య విషయంగానూ, పిల్లల అభివృద్ధి విషయంలోనూ అసంతృప్తిగా ఉంటారు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో మొండిగా ఉంటారు. కోపావేశాలు నియంత్రించుకోవాలి. అవయవ ప్రతికూలతలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా అనవసర ఖర్చు ఉంటుంది. బంధుమిత్రులతో పాత విషయములలో కలహములు రాగలవు. పిల్లల విషయంలో ప్రత్యేక పర్యవేక్షణ ఉంచండి. డిసెంబర్‌: మామూలు పనులు కూడా ఒత్తిడితో పూర్తవుతాయి. ఉద్యోగ భద్రత ఉంటుంది. పనులు స్వయంగా చేసుకుంటే వృత్తి ఉద్యోగాలు ప్రోత్సాహకరంగా ఉంటాయి. ఋణాలను సకాలంలో చెల్లించకుంటే, ఇబ్బందులు తప్పవు. తరచు తలెత్తే అజీర్ణ సమస్యలు భయం కలిగిస్తాయి. జనవరి: నూతన ప్రయత్నాలు సరిగా సాగవు. దూర ప్రయాణాలను విరమించండి. కుటుంబ, వృత్తి విషయాలకు సమయం సమతూకంగా కేటాయించలేక ఇబ్బంది పడే సందర్భాలు ఉంటాయి. ఋణ సౌకర్యం బాగానే ఉంటుంది కాని, అది పొందకపోవడం భవిష్యత్‌కు మంచిది. ఫిబ్రవరి: తరచుగా భోజన సౌకర్యం లోపిస్తుంది. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో అనవసరంగా అధికారుల నుంచి, తోటివారి నుంచి మాట పడతారు. ఆర్థిక, కుటుంబ విషయాలు అనుకూలం. సమయపాలన లోపించి, పనుల్లో ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. అవమానకర సంఘటనలు ఎదురు కాకుండా వ్యవహరించండి. మార్చి: అప్రయత్నంగా కొన్ని వ్యవహారములు సానుకూలం అవుతాయి. ఉద్యోగాలలో పనులు తెలివిగా చేస్తారు. ఎంతో శ్రమతో ఆర్థిక సమస్యలను పరిష్కరించుకో గలుగుతారు. అన్ని విషయాలలో కుటుంబసభ్యుల సహకారం ఉంటుంది. అనవసర కాలక్షేపాలు చేయరు. కుటుంబ, వృత్తి విషయాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన వారికి లాభదాయకంగా ఉంటుంది. విద్యా వ్యాసంగంలో వారికి కాలం అనుకూలం.మిథున రాశిఆదాయం– 8, వ్యయం– 11, రాజయోగం– 1, అవమానం– 7.మృగశిర 3,4 పాదములు (కా, కి)ఆరుద్ర 1,2,3,4 పాదములు (కూ, ఖం, ఙ, ఛ)పునర్వసు 1,2,3 పాదములు (కే, కొ, హా)వృథా కాలక్షేపాలకు అవకాశం ఇవ్వవద్దు. కుటుంబ విషయాలలో అనుకూలత ఉన్నా, సంవత్సరాంతంలో తెలియని భయానికి గురవుతారు. శుభ, పుణ్యకార్య ప్రయత్నాలలో పాల్గొంటారు. ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో సానుకూలత. విఘ్నాలు ఎదురైనా, పనులు పూర్తవుతాయి. ప్రయాణాలు అధికంగా చేయవలసి ఉంటుంది. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు అక్టోబర్‌ వరకు అనుకూలం. సంవత్సరం ద్వితీయార్ధంలో ఋణాలు ఇబ్బందులు సృష్టిస్తాయి. ఆరోగ్య పరిస్థితులు అక్టోబర్‌ వరకు బాగుంటాయి. అక్టోబర్‌ నుంచి మానసిక సమస్యలు ఇబ్బంది పెడతాయి. ఉద్యోగులకు అధికారుల మందలింపులు ఎక్కువ అవుతాయి. స్థానచలనం, ప్రమోషన్‌లలో సానుకూలతలు తక్కువ. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలు సఫలమవుతాయి. వ్యాపారులు ఏడాది ప్రథమార్ధంలో ఒత్తిడి లేకుండా వ్యాపారం చేస్తారు. ద్వితీయార్ధంలో ఒత్తిడికి లోనవుతారు. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగుల స్థితి కూడా ఇలాగే ఉంటుంది. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలకు అక్టోబర్‌ వరకు అద్భుతమైన కాలం. షేర్‌ వ్యాపారులకు మధ్యమధ్యలో ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. విద్యార్థులు సంవత్సరాంతంలో అనాలోచితంగా ప్రవర్తించే అవకాశం ఉంది. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాలలో శుభపరిణామాలు ఉంటాయి. కోర్టు వ్యవహారాలు ఒత్తిడి కలిగిస్తాయి. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలలో మోసపోయే అవకాశాలు ఎక్కువ. ఈ రాశి స్త్రీలకు అక్టోబర్‌ వరకు సానుకూలంగానూ, అక్టోబర్‌ తర్వాత మానసిక ఒత్తిడితోనూ ఉంటుంది. శ్రమతో పనులు పూర్తవుతాయి. వ్యాపారులకు పనివారితో ఇబ్బందులు. గర్భిణులు సాధారణస్థాయి జాగ్రత్తలు పాటించి మంచి ఫలితాలు పొందుతారు.మృగశిర 3, 4: సంఘంలో గౌరవ మర్యాదలు పెరుగుతాయి. కుటుంబ సభ్యులతో సంప్రదించకుండా అక్టోబర్‌ తరువాత పుణ్య, సామాజిక కార్యక్రమాలకు విరాళాల వంటివి హామీ ఇవ్వవద్దు. దూరప్రాంత ప్రయాణాలు కూడా చేయవద్దని సూచన. వృథా కాలక్షేపాలు, అనవసర శ్రమ ఎక్కువ చేస్తారు.ఆరుద్ర: కుటుంబ విషయంలో సరైన నిర్ణయాలు జరగవు. వృథా ఖర్చులు నియంత్రించలేని స్థితి. సంవత్సరం ద్వితీయార్ధంలో విచిత్రస్థితిని ఎదుర్కొంటారు. మానసిక ఇబ్బందులు ఉంటాయి. కొత్త ప్రయత్నాలు శ్రేయస్కరం కాదు. పాత ఆరోగ్య, ఋణ సమస్యలు చికాకులు యిస్తాయి.పునర్వసు 1, 2, 3 : అన్ని అంశాలు సాధారణ స్థాయిలో ఉంటాయి. ప్రణాళిక లేకుండా ఆర్థిక కార్యకలాపాలు సాగిస్తూ ఉంటారు. గోప్యత పాటించక సొంత విషయాలను బయటపెట్టుకుని, చికాకులు పొందుతారు. అక్టోబర్‌ తరువాత వృథా కాలక్షేపాలు ఎక్కువ అవుతాయి.శాంతి మార్గం: అక్టోబర్‌లో రాహు కేతువులకు జప, దాన, తర్పణలు చేయించండి. స్వయంగా దత్తస్తవరాజం, విష్ణు సహస్ర నామ పారాయణ చేయడం శ్రేయస్కరం. అక్టోబర్‌ నుంచి దుర్గా సప్తశ్లోకీ పారాయణ ప్రతిరోజూ 11 సార్లు చేయండి. మినుములతో చేసిన పదార్థాలను దానం చేయండి. త్రిముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం.ఏప్రిల్‌: చక్కటి బుద్ధి కుశలత ప్రదర్శిస్తారు. ముందు జాగ్రత్తలలో ఆరోగ్య రక్షణ చేసుకుంటారు. పనులు అర్ధాంతరంగా వదిలేయడం వంటివి ఎక్కువవుతాయి. కుటుంబ సభ్యులతో సయోధ్య పెరుగుతుంది. అవరో«ధాలు సృష్టించే సహచరులు ఉంటారు. వృత్తిలో పనివారితో ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. తరచుగా వాహన సమస్యలు వస్తాయి. మే: పెండింగ్‌లో ఉన్న పనులు వేగంగా సాగుతాయి. వాహనాలతోనూ, స్నేహితులతోనూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి. కుటుంబంలో చిన్న చిన్న గొడవలు తలెత్తుతాయి. ఆర్థిక లావాదేవీలు సజావుగా సాగుతాయి. ప్రయత్నాలన్నీ అధిక వ్యయంతో ముడిపడి ఉంటాయి. విద్యార్థులకు కాలం అనుకూలంగా లేదు. జూన్‌: బంధువులకు అనారోగ్య విషయంగా తరచుగా ప్రయాణాలు చేస్తారు. ఆదాయం బాగానే ఉన్నా, అనవసర వ్యయం ఎక్కువగా చేస్తుంటారు. వృథా ప్రయాణాలు చేస్తుంటారు. అకాల భోజనం నిత్యకృత్యం అవుతుంది. వ్యాపారులు కొత్త కొత్త ఆలోచనలను అమలు చేస్తారు. శుభకార్య ప్రయత్నాలు అనుకూలం అవుతాయి. జులై: రోజువారీ పనుల్లోను, వృత్తి విషయాల్లోను ఆటంకాలు తప్పవు. ఉద్యోగులకు అధికారుల నుంచి రక్షణ లభించని స్థితి ఉంటుంది. పాత ఆరోగ్య సమస్యలు తిరగబెట్టకుండా జాగ్రత్తపడండి. వ్యాపారులు బాగా జాగ్రత్తలు పాటించవలసిన కాలం. కొత్త ఋణాలు దొరకక పోగా, పాత ఋణాలు ఇబ్బంది పెడతాయి. ఖర్చులు అదుపు తప్పుతాయి. ఆగస్ట్‌: విజ్ఞాన వినోద కార్యాలలో పాల్గొంటారు. అవసరమైన పనులు వాయిదా వేస్తారు. రోజువారీ పనులు ఆలస్యం చేస్తారు. విద్యార్థులకు విద్యాభంగం అనేకసార్లు ఎదురవుతుంది. ఋణ సౌకర్యం అందుకుంటారు. ఎందులోనూ స్థిరబుద్ధి ఉండదు. అనవసర కాలక్షేపాలకు ఆకర్షితులవుతారు. కుటుంబ అవసరాలలో కూడా దృష్టి ఉంచరు. సెప్టెంబర్‌: ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. అందరి సహాయ సహకారాలతో మాసం చివర్లో విజయాలు సాధిస్తారు. పుణ్య కార్యాలలో ఆటంకాలు ఎదురవుతాయి. శుభకార్య ప్రయత్నాలు వేగవంతం అవుతాయి. అలంకరణ వస్తువులు, వాహనాలు తరచు మరమ్మతులకు వస్తాయి. ఆర్థిక వ్యవహారాలను స్వయంగా చూసుకోవడం మంచిది. అక్టోబర్‌: కుటుంబ సభ్యులతో కలసి తీర్థయాత్రలు, విజ్ఞాన విహారయాత్రలు చేస్తారు. కొన్నిసార్లు అవయవ ప్రతికూలత ఉన్నట్లు భావనలోకి వెడతారు. వృత్తి విషయాలు సానుకూలం. దురలవాట్లు ఉన్నవారికి ఇబ్బందులు రాగలవు. వద్దు అనుకుంటూనే ఇతరులకు ధనం సర్దుబాటు చేస్తారు. ఆరోగ్య, ఆర్థిక వ్యవహారాలలో తెలివిగా మెలగుతారు. నవంబర్‌: మాట తీరు, నడవడి నియంత్రించుకుంటారు. భార్యా పుత్ర కలహం పెరుగుతుంది. ఉద్యోగం వ్యాపారాలలో తోటివారితో కలహాలు రాగలవు. వాహన మరమ్మతు ఖర్చులు ఉంటాయి. స్వయంగా వాహనాలు నడుపుతూ దూర ప్రయాణములు చేయవద్దు. విద్యార్థులకు, రైతులకు శ్రమ ఎక్కువ అయినా, పనులు లాభిస్తాయి. డిసెంబర్‌: కాలం అనుకూలిస్తుంది. గత సమస్యల పరిష్కారానికి ప్రయత్నం చేయండి. రోజువారీ పనులు అకాలంలో పూర్తవుతాయి. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో విజయాలు అందుకుంటారు. సమస్యలు రాకుండా జాగ్రత్తపడతారు. ఆరోగ్యం బాగుంటుంది. మంచి వ్యక్తులు మీకు మంచి సలహాలు ఇస్తుంటారు. జనవరి: కుటుంబ విషయంలోను, బంధుమిత్రులతోను జాగ్రత్తలు పాటించాలి. దూర ప్రయాణాలు చేయవద్దు. ఆదాయ వ్యయాలపై పూర్తి నియంత్రణకు ప్రయత్నించండి. పాత ఋణములు, పాత ఆరోగ్య సమస్యలు ఇబ్బంది పెట్టకుండా జాగ్రత్తపడండి. నూతన ప్రయత్నాలు ఆర్భాటంగా మొదలైనా, సత్ఫలితాలు ఇచ్చే అవకాశాలు లేవు.ఫిబ్రవరి: స్థిరచిత్తం ఉంచరు. మొండి ధైర్యంతో అనవసర విషయాలను కదిలిస్తారు. సోమరితనంతో తోటివారితో కలహాలు తెచ్చుకుంటారు. కుటుంబ అవసరాలను నిర్లక్ష్యం చేస్తారు. ఆర్థిక వనరులు బాగానే సమకూరుతాయి. విజ్ఞాన, వినోద, విహార కార్యక్రమాల వైపు మనసు లాగుతుంది. అత్యవసరమైన పనుల్లో సరిగా దృష్టి ఉంచక ఇబ్బంది పడతారు. మార్చి: ఏ సమస్యనైనా తెలివిగా సాధిస్తారు. బుద్ధి కుశలతతో ఉద్యోగ విధి నిర్వహణలో గౌరవం పెంచుకుంటారు. రాబోవు కాలంలో ప్రమోషన్‌ ఆశించేరీతి పనితీరు ఉంటుంది. ఆరోగ్యం బాగా కాపాడుకుంటారు. వ్యాపారులు సమస్యలను అధిగమిస్తారు. ఋణ సౌకర్యం బాగుంటుంది. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో ప్రణాళికతో ఉంటారు. పుణ్య కార్యాలు చేస్తారు. స్థానచలన, ప్రమోష¯Œ లకు ప్రత్యేక ప్రయత్నాలు సాగిస్తారు. విద్యా వ్యాసంగం బాగుంటుంది. కర్కాటక రాశిఆదాయం–2, వ్యయం–11, రాజయోగం–4, అవమానం–7.పునర్వసు 4వ పాదము (హి)పుష్యమి 1,2,3,4 పాదములు (హూ, హే, హొ, డా)ఆశ్లేష 1,2,3,4 పాదములు (డీ, డూ, డే, డొ)దైనందిన కార్యక్రమాలలో సమయపాలన, నియమపాలన లేకుండా వ్యవహరిస్తారు. భార్యాపుత్రల నడవడి మీకు నచ్చక, మీ నడవడి వారికి నచ్చక చికాకులు పొందుతారు. పెద్దల ఆరోగ్య విషయంలో జాగ్రత్తలు పాటించాలి. సంఘంలో గౌరవ మర్యాదలకు ఇబ్బంది రాకుండా జాగ్రత్తపడండి. స్నేహితులతో జాగ్రత్తలు వహించండి. అవసరానికి తగిన ఆదాయం అందదు. ఖర్చులు నియంత్రించలేరు. శుభ కార్యాల వలన ఖర్చులు పెరుగుతాయి. వృథా ఖర్చులు అధికమవుయి. ఋణాల వల్ల ఇబ్బందులు ఎదరవుతాయి. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సిన కాలం. ఉద్యోగాలలో రావలసిన ప్రమోష¯Œ లకు అడ్డంకులు సృష్టించే వారు ఉంటారు. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు శ్రమ ఎక్కువ, ఫలితం తక్కువ. ట్రాన్స్‌ఫర్‌ వ్యవహారాలు స్వయంగా చూసుకోవడం మంచిది. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో ఉన్నవారికి చక్కని అవకాశాలు జారిపోతాయి. వ్యాపారులు ఋణాలు ఇచ్చేటప్పుడు జాగ్రత్త వహించాలి. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు మొండి బాకీలు పెరుగుతాయి. అవసరానికి కొత్త ఋణాలు సర్దుబాటు కావు. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో ధనవ్యయం అధికం అవుతుంది. షేర్‌ వ్యాపారులకు లాభాలు ఉన్నా చికాకులు తప్పవు. విద్యార్థులకు శ్రద్ధ లోపిస్తుంది. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాల్లో ధనవ్యయం, కాలహరణం తప్పవు. కోర్టు వ్యవహారాలు చికాకులను కలిగిస్తాయి. స్థిరాస్తి లావాదేవీలు కలసిరావు. ఈ రాశి స్త్రీలకు పని ప్రదేశాల్లో తోటివారితోనూ, ఇంట్లోని పనివారితోను ఇబ్బందులు తలెత్తుతాయి. అక్టోబర్‌ తరువాత మొండి వైఖరి పెరుగుతుంది. గర్భిణులకు అనాలోచిత ప్రవర్తన ఎక్కువ అవుతుంది. జాగ్రత్త పడండి.పునర్వసు 4: పిల్లల నుంచి సహాయ సహకారాలు పెరుగుతాయి. రోజువారీ పనులు సకాలంలో జరుగుతాయి. ఆర్థిక జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. కొన్ని సందర్భాలలో ఆలోచనలను వేగంగా అమలు చేసి జరగవు అనుకున్న పనులను సాధించగలుగుతారు. అభివృద్ధి వైపు ప్రయాణం సాగుతుంది.పుష్యమి: ఒంటరి ప్రయాణాలు, అనవసర కాలక్షేపాలు మానుకోండి. సంబంధం లేని వ్యవహారాల గురించి సమయం పాడుచేసుకోవడం, అవసరం లేని వస్తువులు కొనుగోలు చేయడం వంటివి చేస్తూ ఉంటారు. బంధు మిత్రుల రాకపోకలు పెరుగుతాయి. శుభకార్య ప్రయత్నాలు జరుగుతాయి.ఆశ్లేష: పుణ్యకార్యాలు చేస్తారు. మానసిక ఒత్తిడిని జయిస్తారు. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. పాత ఋణ వ్యవహారాలు అక్టోబర్‌ లోపుగా కొలిక్కి వస్తాయి. అక్టోబర్‌ తరువాత ఇతరుల నుంచి సహాయ నిరాకరణ పెరుగుతుంది. కుటుంబంలోని పెద్దల ఆరోగ్య సమస్యలు ఇబ్బంది కలిగిస్తాయి.శాంతి మార్గం: రాహు, కేతువులకు జపదాన హోమాదులు చేయండి. రాహు శాంతికి రోజూ దుర్గా సప్తశ్లోకీ పారాయణ చేయండి. కేతు శాంతికి రోజూ లక్ష్మీనృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం పారాయణ చేయండి. మంగళవారాలలో పొయ్యిదానం చేయండి. షణ్ముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం. ఏప్రిల్‌: ఆదాయం ఆలస్యంగా అందుతుంది. ఖర్చులు నియంత్రించలేరు. శరీరం శుష్కించే అవకాశం ఉంది. కోర్టు వ్యవహారాలలో సానుకూలత తక్కువ. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలు సరిగా సాగవు. మనస్పర్థలు, వృథా కాలక్షేపాలు విడనాడిన వారికి సౌఖ్యం ఉంటుంది. షేర్‌ వ్యాపారులకు అనుకూలత తక్కువ. విద్యార్థులు జాగ్రత్త వహించాలి. మే: ఆదాయం తక్కువగా ఉన్నా, ఖర్చులు నియంత్రించగలుగుతారు. పుణ్య, శుభకార్యాలలో పాల్గొంటారు. స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు. ద్వితీయార్ధంలో వాహన సంబంధ చికాకులు ఉంటాయి. షేర్‌ వ్యాపారులకు కాలం బాగుంది. విద్యార్థులకు, రైతులకు ఈ నెల 15 తరువాత అసంతృప్తి ఉంటుంది. కళత్ర అవయోగాలు ఉంటాయి. జూన్‌: వాహన చికాకులు ఉంటాయి. పనిముట్ల వాడకంలో గాయపడే అవకాశం ఉన్నది. వృథా కాలక్షేపాలు చేస్తారు. మాటతీరు వల్ల కలహాలు, ఆరోగ్య సమస్యలు తరచుగా ఉంటాయి. పెంపుడు జంతువుల వలన ఇబ్బంది ఉంటుంది. చేసిన పనులకు గుర్తింపు దొరకదు. జులై: కొన్నిసార్లు ధైర్యంగా ఉంటారు. కొన్నిసార్లు తెలియని అధైర్యంతో తెలివి తక్కువ పనులు చేస్తూ ఉంటారు. కోర్టు వ్యవహారాలలో మంచి సలహాలు ఇచ్చేవారు ఉంటారు. ప్రశాంతత తగ్గుతుంది. ఉద్యోగ విధి నిర్వహణలో నిబద్ధత లేక అధికారుల ఆగ్రహావేశాలకు లోనవుతారు. ఆగస్ట్‌: సందర్భానుసారంగా ప్రవర్తింప లేకపోవడం, అందరినీ దూషించడం వంటి చేష్టలు అధికం అవుతాయి. సహకరిస్తారు అనుకున్న వారు సహకరించని స్థితి ఎదురవుతుంది. కొన్ని ముఖ్య వ్యవహారాలను మరచిపోయే అవకాశం ఉంటుంది. కుటుంబ కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటారు. మాట తీరు అదుపులో ఉంచుకోవడం క్షేమం. సెప్టెంబర్‌: స్థానచలన ప్రయత్నాలు బాగా జరుగుతాయి. ఉద్యోగ వృద్ధిలో ఆటంకాలు ఉంటాయి. తల్లి దండ్రుల ఆరోగ్య విషయంలో చికాకులు రాగలవు. ప్రతి పనిలోనూ ఆర్థిక వెసులుబాటు తక్కువ. వ్యాపారులకు విచిత్ర పరిస్థితులు ఎదురవుతాయి. భార్యాభర్తలకు; యజమానికి, పనివారికి సయోధ్య సరిగా ఉండని కాలం. కొన్ని పాత సమస్యలు సానుకూలం చేసుకుంటారు. అక్టోబర్‌: కుటుంబంలో పెద్దల ఆరోగ్యం అనుకూలం. పిల్లల అభివృద్ధి వార్తలు వింటారు. అన్ని వ్యవహారాలు స్వయంగా చూసుకోవడం వలన విజయాలు సాధిస్తారు. మానసిక ఒత్తిడి, శారీరక శ్రమ ఉంటాయి. సమస్యలను ముందే గ్రహంచి. జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. భోజన వసతి విషయంలో జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. కుటుంబ విషయాలకు ప్రాధాన్యం యిస్తారు. నవంబర్‌: అన్ని వ్యవహారాల్లోనూ సానుకూలత. ఆర్థిక ఇబ్బందులు దాటగలరు. స్నేహితుల సలహాలతో విజయాలు సాధిస్తారు. శ్రమ ఎక్కువ అవుతుంది. విద్యా వ్యాసంగం బాగా ఉంటుంది. ఋణ వ్యవహారాలలో మాట నిలబెట్టుకోలేరు. ఆదాయ వ్యయాలు సమతూకంగా ఉండవు. డిసెంబర్‌: కాలం అనుకూలం. క్రమంగా చాలా విజయాలు సాధిస్తారు. నూతన ప్రయోగాలు చేస్తారు. కుటుంబంలో మంచి మార్పులు ప్రారంభం అవుతాయి. ఒక్కో సమస్య పరిష్కరించే క్రమంలో మంచి సలహాలు అందుతాయి. అధికారుల సహకారం బాగుంటుంది. ఆరోగ్యం బాగుంటుంది. జనవరి: రోజువారీ పనులలోనూ బుద్ధి స్థిరత్వం ప్రదర్శించలేరు. కుటుంబ సభ్యుల సహకారం మాత్రం బాగుంటుంది. «ఖర్చుల నియంత్రణలో విఫలమవుతారు. పనులు స్వతంత్రంగా చేయడం శ్రేయస్కరం. నూతన ప్రయత్నాలు తగ్గించడం శ్రేయస్కరం. పాత సమస్యల విషయంలో మాత్రమే దృష్టి ఉంచండి. ఇతరులకు చేసే సహకారం ఇబ్బందికరం కాగలదు.ఫిబ్రవరి: వృత్తి్త విషయాలను స్వయంగా చూసుకోకపోతే భవిష్యత్తు ఇబ్బందికరం కాగలదు. ఉద్యోగ విషయాలలో మార్పులకు అవకాశం ఇవ్వవద్దు. ఆదాయం తగ్గుతుంది. కుటుంబ అవసరాలు తీర్చడంలో ఇబ్బంది పడతారు. పెద్దల ఆరోగ్యం ఇబ్బందికరం. ప్రతిపనిలోనూ అధిక ధనవ్యయం జరుగుతుంది. మార్చి: అత్యవసరమైన వృత్తి విషయాలు సమయ పాలన లేకుండా చేసి ఇబ్బందిపడతారు. ఋణాలు చికాకు పెడతాయి. స్వల్పంగా ఆరోగ్య సమస్యలు ఉంటాయి. నూతన ప్రయత్నాలకు సానుకూలత లేదు. వృథా ఖర్చు పెరుగుతుంది. పని ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. తరచుగా వాతావరణ ప్రభావానికి లోనవుతుంటారు.సింహ రాశిఆదాయం–5, వ్యయం–5, రాజయోగం–7, అవమానం–3.మఘ 1,2,3,4 పాదములు (ము, మే, మూ, మే)పుబ్బ 1,2,3,4 పాదములు (మో, టా, టే, టూ)ఉత్తర 1వ పాదము (టే)దైనందిన కార్యక్రమాలలో పనులు సమయానికి పూర్తికావు. కుటుంబ విషయాలలో మీ ప్రవర్తన ఇతర కుటుంబ సభ్యులకు ఇబ్బందికరం కాకుండా జాగ్రత్తపడండి. శుభకార్యాలలో తరచుగా బంధుమిత్రులను కలుస్తుంటారు. రోజువారీ స్నాన భోజన నిద్రాసమయాలు భంగపడేలా అనవసర కాలక్షేపాలు పెరుగుతాయి. పిల్లల వలన ఖర్చు పెరుగుతుంది. విరో«ధాలు ఎక్కువ అవుతాయి. అనవసర భయం పెరుగుతుంది. ఒక అవసరం కోసం ఉంచుకొన్న డబ్బు మరొకదానికి ఖర్చవుతుంది. అనవసర హామీలు ఇవ్వకండి. అక్టోబర్‌ నుంచి క్రమంగా మంచి మార్పులు ఉంటాయి. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు మొండి బాకీలు పెరుగుతాయి. ఋణ వ్యవహారాలలో సమస్యలు ఎదురవుతాయి. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు అవసరం. ఉద్యోగాలలో సమయపాలన పాటించలేరు. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు మానసిక ఒత్తిడి, శారీరక శ్రమ ఉంటుంది. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో ఉన్నవారికి అక్టోబర్‌ తర్వాత క్రమంగా అనుకూలం. వ్యాపారులకు ద్వితీయార్ధం బాధాకరంగా ఉంటుంది. భాగస్వాములతో విభేదాలు వ్యాపారాలలో ఇబ్బందులు పెంచుతాయి. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో ఆటంకాలు అధికం. షేర్‌ వ్యాపారులు ఓర్పుగా వ్యవహరించాలి. తప్పుడు సలహాలకు ఆకర్షితులై సమస్యలు తెచ్చుకుంటారు. విద్యార్థులకు వృథా కాలక్షేపాలు ఎక్కువవుతాయి. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాల్లో ఆలస్యంగా పనులు పూర్తవుతాయి. కోర్టు వ్యవహారాలలో అనుకూల ఫలితాలు అందవు. స్థిరాస్తి వ్యవహారాల్లో ఇబ్బందులు ఉంటాయి. ఈ రాశి స్త్రీలకు ఆర్థిక అనుకూలత ఉండదు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో మిశ్రమ ఫలితాలు ఉంటాయి. వస్తువులు పోగొట్టుకోవడం వంటివి జరుగుతాయి. గర్భిణులు పెద్దలు, వైద్యుల సలహాలు అనుసరించడం మంచిది.మఘ: తెలివి బాగా పని చేస్తుంది. అక్టోబర్‌ నుంచి తెలివికి ధైర్యం తోడవుతుంది. ఆదాయ వ్యయ ఋణాలను సమతూకంగా నడపలేక శ్రమకు లోనవుతారు. కుటుంబ సభ్యులతో మోసపూరిత వాతావరణం ఉంటుంది.పుబ్బ: మానసికంగా చికాకులకు లోనవుతారు. ప్రయాణాలలో వస్తువులు మరచిపోవడం వంటివి ఎక్కువగా జరుగుతుంటాయి. స్నేహితులతో కలిసి చేసే పనులలో సమస్యలు ఎదురవుతాయి. కుటుంబంలోని పెద్దల ఆరోగ్య విషయంలో ఖర్చులు అధికం అవుతాయి.ఉత్తర 1: ఇతరుల వ్యవహారాలలో కలుగ చేసుకోకండి. పనుల్లో ఖర్చులు ఎక్కువ అవుతాయి. నమ్మినవారు సరిగా సహకరించరు. పనివారు తరచుగా ఇబ్బందులు సృష్టిస్తారు. వ్యాపారులు ఒత్తిడికి లోనవుతారు. లాభాలు లేని వ్యాపారం చేయవలసి ఉంటుంది.శాంతి మార్గం: శని రాహు కేతు గురువులకు శాంతి చేయించండి. రోజూ గోపూజ, నవగ్రహ పూజ చేయడం శ్రేయస్కరం. నిత్యం రావిచెట్టు కింద ఆంజనేయస్వామి ఉన్న దేవాలయంలో ‘శ్రీరామ శ్శరణం మమ’ అని చెబుతూ 11 ప్రదక్షిణలు చేయడం, చతుర్ముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం.ఏప్రిల్‌: పుణ్యకార్యాలు చేస్తారు. శుభకార్యాలలో పాల్గొంటారు. వృత్తి విషయాలలో దృష్టి ఉంచలేరు. మాటతీరు నియంత్రించుకోవాలి. ప్రయాణ అసౌకర్యాలు తరచుగా ఉంటాయి. బంధుమిత్రుల కలయికలు ఉంటాయి. షేర్‌ వ్యాపారులు, మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులు సత్ఫలితాలను సాధిస్తారు. మే: ఆగ్రహావేశాలను అదుపు చేసుకోవాలి. వృత్తి ఉద్యోగాలలో గొప్పగా వ్యవహరిస్తారు. అయితే ఫలితాలు గొప్పగా ఉండవు. రోజువారీ కార్యక్రమాలు సరిగా సాగవు. ఆరోగ్యం జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి. కుటుంబంలోని పెద్దల ఆరోగ్యం పట్ల ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. జూన్‌: ఇబ్బందులు రాకుండా జాగ్రత్త పడతారు. పని ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. 20వ తేదీ తర్వాత ఆరోగ్య ఇబ్బందులు ఉంటాయి. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో సరిగా దృష్టి ఉంచలేని స్థితి. శ్రమతో పనులు పూర్తవుతాయి. విద్యార్థులకు ఒత్తిడి. షేర్‌ వ్యాపారులు, మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులు సక్సెస్‌ అవుతారు. జులై: ఉద్యోగరీత్యా తిరుగుడు పెరుగుతుంది. వృత్తి ఉద్యోగాలలో మంచి మార్పులు గమనిస్తారు. జీర్ణ సమస్యలు ఇబ్బంది పెడతాయి. శుభ, పుణ్యకార్య ప్రయత్నాలలో విశేష లాభాలు అందుకుంటారు. సమయపాలన పాటించక ఇబ్బందులు కొని తెచ్చుకుంటారు.ఆగస్ట్‌: వ్యర్థ ప్రయాణాలు, వ్యర్థ కాలక్షేపాలు విరమించుకోవడం మంచిది. వాహనాలు యంత్ర పరికరాలు ఇబ్బంది పెడతాయి. వృథా ఖర్చులు పెరుగుతాయి. కుటుంబంలో చికాకులు తలెత్తుతాయి. విద్యా వ్యాసంగం బాగుంటుంది. స్థిరాస్తులు, వాహనాల అమ్మకాలలో జాగ్రత్తలు పాటించాలి. సెప్టెంబర్‌: ఆరోగ్యం విషయంలో 18వ తేదీ తరువాత జాగ్రత్త వహించాలి. ఋణ ఇబ్బందులు రాకుండా జాగ్రత్తపడాలి. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపార ప్రయత్నాలు 18వ తేదీ వరకు సానుకూలం షేర్‌ వ్యాపారులు దూకుడు తగ్గించాల్సిన కాలం. విద్యార్థులకు రైతులకు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు అవసరము. అక్టోబర్‌: అధికారుల ఆగ్రహావేశాలు ఎక్కువ అవుతాయి. కొత్త ప్రయత్నాలు చేయవద్దు. బుద్ధి స్థిమితం కోల్పోవుతారు. బంధువులతో కలసి చేసే పనులలో జాగ్రత్తలు పాటించాలి. వ్యాపారులకు ఇబ్బందికర ఘటనలు ఎక్కువ అవుతాయి. కుటుంబ సభ్యులతో సఖ్యత ఉండదు. నవంబర్‌: బుద్ధి స్థిరత్వం తరచుగా తగ్గుతుంది. ఇతరుల వ్యవహారాలలో కలుగచేసుకోవద్దు. కుటుంబ విషయాలు అస్తవ్యస్తంగా నడుస్తాయి. కొత్త ప్రయత్నాలు చేయకండి. ఆర్థిక విషయాల్లో ఎవరికీ హామీలు ఇవ్వవద్దు. నూతన ఉద్యోగ, వ్యాపారాలలో ప్రయత్నాలు సఫలం అవుతాయి. డిసెంబర్‌: ప్రతి పనిలోనూ అవరోధాలు ఎదురైనా, వాటిని అధిగమిస్తారు. ఓర్పుగా సమస్యలు దాటగలరు. కొత్త ప్రయత్నాలు చేయవద్దు. మితభాషణ అవసరం. ఇతరులను నమ్మి ఆర్థిక లావాదేవీలు చేయవద్దు. పాత ఆరోగ్య, ఆర్థిక సమస్యలు తిరగ బెట్టకుండా జాగ్రత్తలు పాటించండి. జనవరి: ప్రతి విషయంలో ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. ఉద్యోగ వ్యాపారాలు అనుకూలం కాదు. ఆర్థిక లావాదేవీలు సానుకూలంగా సాగవు. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపార ప్రయత్నాలు కూడా సానుకూలం కాదు. ఖర్చులు, అనారోగ్యం ఇబ్బంది పెడతాయి. కుటుంబ సభ్యులకు వచ్చే సమస్యలు మీ పనులను పాడు చేస్తాయి. వాహన సౌకర్యం కూడా సరిగా ఉండదు అనే చెప్పాలి. ఫిబ్రవరి: పాత కుటుంబ సమస్యలు, ఆరోగ్య సమస్యలు, ఋణ సమస్యలు తిరగబెట్టకుండా జాగ్రత్తపడండి. ఆదాయ వ్యయాలు సమన్వయంతో ఉండవు. అధికారుల అనాదరణ, తోటివారితో సహాయ నిరాకరణ వలన పని ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. ఇతరుల మీద ఏమాత్రం ఆధారపడినా ఇబ్బందులు తప్పవు. ప్రయాణాలు తగ్గించడం శ్రేయస్కరం. మార్చి: తొందరపాటుగా ప్రవర్తించడం మంచిదికాదు. భోజన సౌఖ్యం కొరవడుతుంది. వాహన చికాకులు ఉంటాయి. ఇతరుల నుంచి ఆశించిన రీతిగా సహకారం అందదు. ప్రతి పనిలోనూ శ్రమాధిక్యం. ఉద్యోగంలో పని బాధ్యత పెరుగుతుంది. వ్యాపారులకు శ్రమ ఎక్కువ, లాభం తక్కువగా ఉంటుంది. ఆర్థిక వెసులుబాటు తక్కువగా ఉంటుంది. ఋణాలు చేయకపోవడం మంచిది.కన్యా రాశిఆదాయం– 8, వ్యయం– 11, రాజయోగం– 3, అవమానం– 3.ఉత్తర 2,3,4 పాదములు (టే, పా, పీ)హస్త 1,2,3,4 పాదములు (పూ, ష, ణా, ఠా)చిత్త 1,2 పాదములు (పే, పో)ఈ సంవత్సరం గురువు మి«థునంలో (దశమం) జూన్‌ 1 వరకు ఉంటారు. జూన్‌ 1 నుంచి అక్టోబర్‌ 31 వరకు, తిరిగి జనవరి 25 నుంచి సంవత్సరాంతం వరకు కర్కాటకంలో (లాభం), అక్టోబర్‌ 31 నుంచి జనవరి 25 వరకు సింహంలో (వ్యయం) సంచరిస్తారు. శని సంవత్సరం అంతా మీనంలో (సప్తమం) సంచరిస్తారు. రాహువు డిసెంబర్‌ 6 వరకు కుంభంలో (షష్ఠం) కేతువు సింహంలో (వ్యయం); తర్వాత రాహువు మకరంలో (పంచమం) కేతువు కర్కాటకంలో (లాభం) సంచరిస్తారు.రోజువారీ పనులు ఆలస్యమైనా ఆ ప్రభావం ఇతర కార్యక్రమాలపై పడకుండా చూసుకుంటారు. కుటుంబ విషయాలలో సానుకూలం. కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి పుణ్యక్షేత్ర సందర్శనలు. పనులు ఆలస్యమైనా, విజయవంతం. శుభ, పుణ్యకార్య ప్రయత్నాలు సఫలం. ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఉండవు. కొత్త కొత్త ఖర్చులు పెరుగుతాయి. అలంకరణ వస్తువులు కొనుగోలు చేస్తారు. తీర్థక్షేత్ర దర్శనం, వాహన మార్పులు చేస్తారు. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు లాభాలు. బాకీల వసూలు ఆలస్యం. నరాలు, గుండె సమస్యలు ఉన్నవారికి ఇబ్బందులు. మిగిలినవారికి అనుకూలం. ప్రమోషన్‌ వ్యవహారాలు సానుకూలం. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు అనుకూలం. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో నిదానంగా పనులు సానుకూలం. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో పనులు మందకొడిగా సాగినా, ఫలితాలు లాభదాయకం. షేర్‌ వ్యాపారులకు లాభాలు మందగమనం. విద్యార్థులకు విద్యా వ్యాసంగం కుంటుపడుతుంది. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాల్లో శుభపరిణామాలు. కోర్టు వ్యవహారాలలో సానుకూలత. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలలో సత్ఫలితాలు. ఈ రాశి స్త్రీలకు సకాలంలో ఏ పనీ సాగదు. అవసరానికి తగిన ఆర్థిక వెసులుబాటు దొరకని పరిస్థితి. గర్భిణులకు ఇబ్బందులు ఉండవు కాని, ఏదో తెలియని ఆందోళనకు లోనవుతారు.ఉత్తర 2, 3, 4: ప్రమోషన్‌లు ఆలస్యం. పిల్లలు సహకరిస్తారు. పెద్దల ఆరోగ్యం అనుకూలం. హస్త: కిందిస్థాయి వారితో అవమానపడే పరిస్థితులు. తెలివిగా పనులు సాధించుకోగలుగుతారు. శ్రమాధిక్యత. చిత్త 1, 2: ఆర్థికంగా, శారీరకంగా శ్రమకు లోనవుతారు. ఇతరుల మీద ఆధారపడి పనులు పాడు చేసుకుంటారు. శాంతి మార్గం: దశరథకృత శని స్తోత్రం రోజూ పఠించండి. శ్రీరామ శ్శరణం మమ అని చెబుతూ ఆంజనేయస్వామికి రోజూ 11 ప్రదక్షిణలు చేయండి. బీదసాదలకు చెప్పులు, వస్త్రాలు దానం, శనివారం నువ్వుల నూనెతో అభ్యంగన స్నానం చేయడం, షణ్ముఖ రుద్రాక్ష ధారణ శుభప్రదం.ఏప్రిల్‌: పాత ఋణములు ఇబ్బందికరం. కొత్త ఋణాలు అవసరానికి అందవు. ఖర్చులు నియంత్రించలేరు. విద్యార్థులు, షేర్‌ వ్యాపారులు, ఫైనాన్‌ వ్యాపారులకు చికాకులు. సామాజిక గౌరవం. మే: కుటుంబ విషయంలోనూ, వృత్తి విషయంలోనూ పనివారితో సమస్యలు. పనులు వాయిదా వేస్తుంటారు. షేర్‌ వ్యాపారులకు అనుకూలం కాదు. జూన్‌: ఒత్తిడి లేకుండా పనులు నెరవేరవు. ఆర్థిక వెసులుబాటులో చికాకు పడతారు. నూతన ప్రయత్నాలు సరిగా సాగవు. ఋణ వ్యవహారాలు, స్నేహితులతో కలసి చేసే పనులలో ఇబ్బందులు. కుటుంబ సభ్యులతో సఖ్యత తగ్గుతుంది. జులై: వాగ్వాదాలు తరచుగా ఉంటాయి. భోజన అసౌకర్యం. వాహనాలు, పనిముట్ల వల్ల గాయాలు. పిల్లల ప్రవర్తన నచ్చకపోవడం. భార్యాభర్తల మధ్య మనస్పర్థలు రేగడం జరుగుతాయి. ఆగస్ట్‌: వ్యవహారాలలో లాభాలు అందుకుంటారు. ఆర్థిక, కుటుంబ అనుకూలత తక్కువ. సమాజంలో విలువ పెరుగుతుంది. సెప్టెంబర్‌: తేలికగా పనులు సాధిస్తారు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలు అనుకూలం. విచిత్ర సందర్భాలు ఎదురవుతాయి. యంత్రాలు, పనిముట్లు, వాహనాలు ఇబ్బంది కలిగిస్తాయి. అక్టోబర్‌: కొత్త కొత్త ప్రణాళికలను అమలు చేస్తారు. చాలా లాభాలు అందుకుంటారు. విజయాలు, గౌరవ మర్యాదలు పొందుతారు. ఉద్యోగ, వ్యాపారాలలో శుభ పరిణామాలు. నవంబర్‌: రోజువారీ వ్యవహారాలు సరిగా సాగవు. సహకరించే వారు వ్యతిరేకించే అవకాశం ఉన్నది. సంబంధంలేని విషయాలలో అవమానాలు. అధిక ఖర్చులు, కలహాలు. డిసెంబర్‌: క్రమంగా మంచి మార్పులు. శుభవార్తలు వింటారు. లాభాలు బాగా అందుతాయి. సుఖశాంతులు, విజయావకాశాలు పెరుగుతాయి. జనవరి: పనులు ఆలస్యం. ఉద్యోగంలో ఒత్తిడి. వ్యాపారులకు పెట్టుబడులు అందినా, స్థిరమైన వ్యాపారం చేయలేని పరిస్థితి. ఫిబ్రవరి: అద్భుతమైన బుద్ధి కుశలత ప్రదర్శిస్తారు. అకారణంగా విచిత్ర సమస్యలు వస్తుంటాయి. విద్యా విషయంతో గౌరవం పొందుతారు. కుటుంబ విషయాలు అనుకూలం. వృథా కాలక్షేపంతో పనులకు ఆటంకాలు. మార్చి: రోజువారీ పనులలో ఆలస్యం. అవమానకర ఘటనలు. తరచుగా వృథా ఖర్చులు. ప్రయాణాలలో ఇబ్బందులు. శుభ, పుణ్యకార్యాలలో చికాకులు. ∙∙తులా రాశిఆదాయం– 5, వ్యయం– 14, రాజయోగం– 6, అవమానం– 3చిత్త 3,4 పాదములు (రా, రి)స్వాతి 1,2,3,4 పాదములు (రూ, రే, రో, తా)విశాఖ 1,2,3 పాదములు (తీ, తూ, తే)ఈ సంవత్సరం గురువు మిథునంలో (భాగ్యం) జూన్‌ 1 వరకు ఉంటారు. జూన్‌ 1 నుంచి అక్టోబర్‌ 31 వరకు, తిరిగి జనవరి 25 నుంచి సంవత్సరాంతం వరకు కర్కాటకంలో (దశమం) అక్టోబర్‌ 31 నుంచి జనవరి 25 వరకు సింహంలో (లాభం) సంచరిస్తారు. శని సంవత్సరం అంతా మీనంలో (షష్టం) సంచరిస్తారు. రాహువు డిసెంబర్‌ 6 వరకు కుంభంలో (పంచమం) కేతువు సింహంలో (లాభం); తర్వాత రాహువు మకరం (అర్ధాష్టమం)లో కేతువు కర్కాటకంలో (రాజ్యం) సంచరిస్తారు.దైనందిన కార్యక్రమాలలో సాధారణ స్థితి. సమయపాలనతో పనులు పూర్తి చేసుకుంటారు. కుటుంబ విషయాలలో శ్రద్ధగా వ్యవహరిస్తారు. పెద్దల ఆరోగ్యం బాగుంటుంది. పిల్లల అభివృద్ధి వార్తలు వింటారు. సమాజంలో గౌరవ మర్యాదలు. ఆర్థిక సమస్యలను నివారించుకుంటారు. ఆదాయం సకాలంలో అందుతుంది. పెద్ద పెద్ద వ్యవహారాలు, కుటుంబ వ్యవహారాలు, శుభకార్య విజయాల వలన ఖర్చులు. పుణ్యకార్యాలు, పుణ్యక్షేత్ర సందర్శనలు. కొత్త స్నేçహాలు భవిష్యత్తుకు ఉపకరిస్తాయి. సకాలంలో కావలసిన ఋణాలు. ఆరోగ్య అనుకూలత. ఉద్యోగ కార్యకలాపాలలో గౌరవ మర్యాదలు. ప్రమోషన్లకు, స్థానచలనాలకు, నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలకు అనుకూలం. వ్యాపారులకు లాభాలు. వ్యాపార ఋణాలు తీర్చుకోవడానికి, మొండి బాకీల వసూలుకు అనుకూలం. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు, ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు పూర్తి సానుకూలత. షేర్‌ వ్యాపారులకు లాభాలు. విద్యార్థులకు విద్యావ్యాసంగం బాగుంటుంది. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాలో, కోర్టు వ్యవహారాలలో విజయావకాశాలు. ఈ రాశి స్త్రీలకు ఉద్యోగ భద్రత అధికం. ఆదాయ వ్యయాల మధ్య సమతూకం. బంధువులతో వైరం రాకుండా జాగ్రత్తపడండి. గర్భిణులు చక్కటి జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. సుఖ ప్రసవం జరుగుతుంది.చిత్త 3, 4 : వృత్తి వ్యవహారాలలో గౌరవ మర్యాదలు. ఆదాయ వ్యయాలను అదుపు చేస్తారు. స్వాతి: కొన్ని పనులు తేలికగాను, మరికొన్ని పనులు అధిక శ్రమతోను పూర్తవుతాయి. విశాఖ 1, 2, 3: రోజువారీ పనులు అకాలంలో పూర్తి అవుతుంటాయి. వృత్తిలో అభివృద్ధి సాధిస్తారు.శాంతి మార్గం: లక్ష్మీ నృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం నిత్యం పారాయణ చేయండి. పుట్టతో ఉన్న సుబ్రహ్మణ్య క్షేత్రంలో రోజూ అర్చనలు చేయండి. లేకుంటే ఇంటిలోనైనా సుబ్రహ్మణ్య ఆరాధన చేయండి. దత్తాత్రేయ చరిత్ర పారాయణ చేయడం, అష్టముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం. ఏప్రిల్‌: మంచి నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు.ఆరోగ్య, ఆదాయ విషయాలలో జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. అందరి నుంచి సహకారం. పనులు సకాలంలో అవుతాయి. ఉద్యోగ వ్యాపారాలు బాగుంటాయి. కుటుంబంలోని పెద్దల ఆరోగ్యం చికాకులు సృష్టిస్తుంది. మే: గౌరవ మర్యాదలు పొందుతారు. ఆర్థిక, కుటుంబ, ఆరోగ్య విషయాలలో శ్రద్ధగా వ్యవహరిస్తారు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో కొత్త ప్రయోగాలకు అనుకూలం కాదు. జూన్‌: కొన్ని సందర్భాలలో కలహప్రదంగా వ్యవహరిస్తారు. పనులు సరిగా సాగవు. విద్యార్థులకు, రైతులకు సాధారణ ఫలితాలు. జులై: బుద్ధి కుశలతను ప్రదర్శిస్తారు. కొన్నిసార్లు ఆగ్రహావేశాలకు లోనవుతారు. పెద్దల ఆరోగ్య విషయంలో చికాకులు రాగలవు. ఆగస్ట్‌: సమస్యలను పరిష్కరించుకుంటారు. కుటుంబ సభ్యులు, మిత్రులు సహకరిస్తారు. గౌరవ మర్యాదలు పొందుతారు. స్థానచలన ప్రయత్నాలు వేగవంతం. శుభకార్య ప్రయత్నాలకు అనుకూలం. సెప్టెంబర్‌: ఆర్థిక వనరులు అందుతాయి. కుటుంబ సభ్యుల సహకారం లభిస్తుంది. పుణ్య, శుభకార్యాలలో శుభ పరిణామాలు. పెద్దలను, బంధువులను దర్శిస్తారు. అక్టోబర్‌: వాహనాల కొనుగోలు, పాడైన వస్తువుల మరమ్మతులపై శ్రద్ధ చూపుతారు. కుటుంబ అవసరాలు తీర్చడంలో, శుభకార్యాలలో లాభదాయక ఫలితాలు. నవంబర్‌: చాలా విజయాలు సాధిస్తారు. వాహన ఖర్చులు పెరుగుతాయి. పనుల వాయిదా వల్ల చికాకులు. ఉద్యోగ, ఆర్థిక విషయాలలో సత్ఫలితాలు. పిల్లల గురించి మంచి వార్తలు వింటారు. పెద్దల ఆరోగ్యం బాగుంటుంది. డిసెంబర్‌: తెలివిగా వ్యవహారాలు సాధిస్తారు. కొన్ని విషయాలు ఇబ్బందికరం. వృత్తి ఉద్యోగాలలో విజయాలు. ఋణ సౌకర్యం అవసరానికి తగిన విధంగా అందుకుంటారు. జనవరి: ఆదాయ వ్యయ ఋణ వ్యవహారాలలో సమన్వయం. ఇబ్బంది లేని జీవనం. క్షణం వృథా చేయకుండా ఉంటారు. ఎంతటి పని అయినా తేలికగా సాధిస్తారు. ఫిబ్రవరి: అనేక విజయాలు సాధిస్తారు. కుటుంబ సభ్యుల నుంచి ప్రోత్సాహం. అవయవ ప్రతికూలతలు. ఉద్యోగంలో అభివృద్ధి. ఊహించని లాభాలు పొందుతారు. మార్చి: ఒక్కోసారి విజయపరంపర కొనసాగుతుంది. కొన్నిసార్లు ఇబ్బందికర ఘటనలు ఎదురవుతాయి. వృత్తి విషయాలలో సమస్యలను తెలివిగా పరిష్కరించుకుంటారు. కుటుంబ అవసరాలు తీర్చే విషయంలో శ్రద్ధ చూపక కలహాలకు అవమానాలకు అవకాశం ఇస్తారు. వృథా కాలక్షేపాలు ఎక్కువ అవుతాయి. ఋణ వ్యవహారాలలో జాగ్రత్త అవసరం. వ్యాపార భాగస్వాములతో విభేదాలు తలెత్తవచ్చు. ∙∙ వృశ్చిక రాశిఆదాయం– 11, వ్యయం– 5, రాజయోగం– 2, అవమానం– 6విశాఖ 4 వ పాదము (తొ)అనురాధ 1,2,3,4 పాదములు (నా, నీ, నూ, నే)జ్యేష్ఠ 1,2,3,4 పాదములు (నో, యా, యీ,యూ)ఈ సంవత్సరం గురువు మిథునంలో (అష్టమం) జూన్‌ 1 వరకు ఉంటారు. జూన్‌ 1 నుంచి అక్టోబర్‌ 31 వరకు, తిరిగి జనవరి 25 నుంచి సంవత్సరాంతం వరకు కర్కాటకంలో (భాగ్యం) అక్టోబర్‌ 31 నుంచి జనవరి 25 వరకు సింహంలో (రాజ్యం) సంచరిస్తారు. శని సంవత్సరం అంతా మీనంలో (పంచమం) సంచరిస్తారు. రాహువు డిసెంబర్‌ 6 వరకు కుంభంలో (అర్ధాష్టమం) కేతువు సింహంలో (దశమం); తర్వాత రాహువు మకరంలో (తృతీయం) కేతువు కర్కాటకంలో (భాగ్యం) సంచరిస్తారు.దైనందిన కార్యక్రమాలను సక్రమంగా పూర్తి చేస్తుంటారు. మంచి ఫలితాలు అందుకుంటారు. కుటుంబ విషయాలలో జూన్‌ వరకు చికాకులు. సంవత్సరం అంతా సాధారణ ఫలితాలు. కుటుంబంలోని పెద్దల ఆరోగ్యం జూన్‌ వరకు ఇబ్బందికరంగానూ, జూలై నుంచి బాగా అనుకూలంగానూ ఉంటుంది. విద్యా విజ్ఞాన వినోద కార్యకలాపాలలో పిల్లలతో కలిసి పాల్గొంటారు. ద్వితీయార్ధంలో ఆర్థిక లాభాలు బాగుంటాయి. దాన ధర్మాలు, సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలు చేస్తారు. పిల్లల శుభ కార్యాలకు అధిక వ్యయం చేస్తారు. చోరభయం, రోగభయం, అగ్నిభయంతో జులై వరకు ముఖ్య వ్యవహారాలను వదిలేస్తారు. ఋణ వ్యవహారాలు అనుకూలం. పాత ఆరోగ్య సమస్యలు తిరగబెట్టకుండా చూసుకుంటారు. అక్టోబర్‌ వరకు చిన్న చిన్న ఇబ్బందులు. ఉద్యోగ వ్యవహారాలలో గౌరవ మర్యాదలు. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు ద్వితీయార్ధంలో అభివృద్ధికరం. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలు వేగంగా జరుగుతాయి. వ్యాపారులకు జులై నుంచి అనుకూలం. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో శ్రమతో విజయాలు. షేర్‌ వ్యాపారులకు లాభాలు. విద్యార్థులు ఎక్కువగా శ్రమించవలసి ఉంటుంది. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాలలో ఫలితాలు బాగుంటాయి. స్థిరాస్తి లావాదేవీలు నెమ్మదిగా సానుకూలం. ఈ రాశి స్త్రీలకు ఆదాయం బాగుంటుంది. అలంకరణ వస్తువులు, గృహోపకరణాల కొనుగోలు. శుభకార్య ప్రయత్నాలు లాభిస్తాయి. గర్భిణులకు ప్రతిబంధకాలు ఉండవు. విశాఖ 4: శ్రమతో పనులు సాధ్యపడతాయి. శుభ, పుణ్యకార్య ప్రయత్నాలు విజయవంతం.అనురాధ: ఆర్థికంగా ఎదుగుతారు. విదేశీ నివాస ప్రయత్నాలు విజయవంతం. జ్యేష్ఠ: తెలియని భయం. కుటుంబ సభ్యులతో కలహాలు. అనవసర ప్రయాణాలు. గురువుల సందర్శన.శాంతి మార్గం: నవగ్రహ మండపం ఉన్న దేవాలయంలో రోజూ పూజ చేయండి. దత్తాత్రేయ స్వామి ఆరాధన విశేష ఫలప్రదం. పేద విద్యార్థులకు అవసరమైన వస్తువులు ఇవ్వడం మంచిది. షణ్ముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభçప్రదం.ఏప్రిల్‌: కుటుంబంలో అనైక్యత. స్వబుద్ధితో పనులు సానుకూలం అవుతాయి. పనుల్లో చికాకులు. ఒంటరిగా దూర ప్రయాణాలు తగ్గించండి. ఋణ వ్యవహారాలలో జాగ్రత్త అవసరం. మే: పనులు వాయిదా వేస్తారు. సొంత విషయాల్లో గోప్యత పాటించడం మంచిది. ఇతరుల వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోవద్దు. పిల్లల అభివృద్ధి వార్తలు వింటారు. స్త్రీలకు ఆరోగ్య సమస్యలు. అనుకున్న ప్రణాళికలకు, ఆచరణకు పొంతన ఉండదు. జూన్‌: నూతన ప్రయత్నాలు సాగకున్నా, రోజువారీ వ్యవహారాలు బాగా పూర్తవుతాయి. ఆర్థిక లావాదేవీలు బాగుంటాయి. అలంకరణ వస్తువులు కొనుగోలు చేస్తారు. ఉద్యోగంలో అధికారుల సహకారం పెరుగుతుంది. వ్యాపారంలో చురుకుగా పాల్గొంటారు. బంధువుల సహకారం బాగుంటుంది. జులై: పనులు సానుకూలం అవుతున్నట్లుగా గోచరించినా, ఏదో ఒక చికాకు దాగి ఉంటుంది. ఆరోగ్య సమస్యలు, వ్యవహార చికాకులు ఉన్నవారు జాగ్రత్తగా ఉండాలి. పుణ్య, శుభకార్యాలకు ఎక్కువ సమయం కేటాయిస్తారు. విద్యా వ్యాసంగం సరిగా సాగదు. ఆగస్ట్‌: చాలాసార్లు సోమరితనం ప్రదర్శిస్తారు. కొన్నిసార్లు విజయలక్ష్యంతో ముందుకు వెడతారు. ఇతరులకు ఇబ్బంది కలిగించేలా ప్రవర్తిస్తారు. పుణ్య, శుభకార్యాలలో పాల్గొంటారు. ఉద్యోగ, వ్యాపారాలలో సహకారం బాగుంటుంది. సెప్టెంబర్‌: క్రమక్రమంగా మంచి ఫలితాలు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో పనుల సానుకూలతలో అన్ని వనరులు సహకరిస్తాయి. అక్టోబర్‌: ఉద్యోగులకు అనుకూలత తక్కువ. సకాలంలో అన్న వస్త్రాలు సమకూరని పరిస్థితి. ఇతరుల మాటలు విని కుటుంబ కలహాలు తెచ్చుకుంటారు. వ్యాపారులు ఓర్పు వహించాలి. విద్యార్థులకు అనుకూలత తక్కువ. నవంబర్‌: బంధువుల సహకారం బాగుంటుంది. ఉద్యోగ వ్యాపారాలు ప్రోత్సాహకరం. పిల్లల అభివృద్ధి వార్తలు వింటారు. ఆర్థిక లావాదేవీలు చక్కగా చేస్తారు. పుణ్యకార్యాలు చేస్తారు. జరగవని వదిలేసిన పనులు కూడా పూర్తవుతాయి.డిసెంబర్‌: కాలాన్ని లాభదాయకంగా మార్చుకుంటారు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో శ్రద్ధ పెంచుతారు. శుభకార్య ప్రయత్నాలలో భార్య తరఫు బంధువులు సహకరిస్తారు. కొత్త ఉద్యోగ, వ్యాపార ప్రయత్నాలకు సానుకూలం. జనవరి: మంచి మార్పులు ఉంటాయి. ఓర్పుగా ప్రవర్తించి విజయాలు సాధిస్తారు. స్నేహితులు, బంధువులు సహకరిస్తారు. పుణ్యకార్యాలు చేస్తారు. కుటుంబ సభ్యుల నుంచి ప్రోత్సాహం. గౌరవ మర్యాదలు పెరుగుతాయి. ఫిబ్రవరి: కుటుంబ అవసరాలు తీర్చడానికి బాగా శ్రమిస్తారు. వృత్తి వ్యాపారాలలోను, కుటుంబ వ్యవహారాలలోను బంధు మిత్రుల సహకారం బాగుంటుంది. అధికారుల ప్రశంసలు పొందుతారు. ఆర్థిక వెసులుబాటు బాగుంటుంది. ఆరోగ్యం సహకరిస్తుంది.మార్చి: పని ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. ధైర్యంగా ఉంటారు. అందరి సహకారం ఉంటుంది. ఏదో తెలియని అంశాలలో కలహాలు తప్పవు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలు లాభదాయకం. అలంకరణ వస్తువుల కొనుగోలు, శుభకార్య ప్రయత్నాలు బాగుంటాయి. వాహనములు, ఎలక్ట్రికల్‌ వస్తువులకు మరమ్మతులు చేయించాల్సి వస్తుంది.ధనూ రాశిఆదాయం–14, వ్యయం–11, రాజయోగం– 5, అవమానం– 6మూల 1,2,3,4 పాదములు (యే, యో, బా, బీ)పూర్వాషాఢ 1,2,3,4 పాదములు (బూ, ధా, భా, ఢా)ఉత్తరాషాఢ 1వ పాదము (బే)ఈ సంవత్సరం గురువు మిథునంలో (సప్తమం) జూన్‌ 1 వరకు ఉంటారు. జూన్‌ 1 నుండి అక్టోబర్‌ 31 వరకు, తిరిగి జనవరి 25 నుంచి సంవత్సరాంతం వరకు కర్కాటకంలో (అష్టమం) అక్టోబర్‌ 31 నుంచి జనవరి 25 వరకు సింహంలో (నవమం) సంచరిస్తారు. శని సంవత్సరం అంతా మీనంలో (చతుర్థం) సంచరిస్తారు. రాహువు డిసెంబర్‌ 6 వరకు కుంభంలో (తృతీయం) కేతువు సింహంలో (భాగ్యం); తర్వాత రాహువు మకరం (ద్వితీయం)లో కేతువు కర్కాటకంలో (అష్టమం) సంచరిస్తారు.దైనందిన కార్యక్రమాలలో చిన్న చిన్న సమస్యలు. సకాలంలో పనులు పూర్తి చేసుకోవడానికి శ్రమిస్తారు. కుటుంబ విషయాలలో అనుకూలత తక్కువ. ఆరోగ్య ఖర్చులు పెరుగుతాయి. ఆదాయ వ్యయాలు సమతూకంగా ఉండవు. దేహ గాంభీర్యం కోల్పోయే అవకాశం ఉన్నది. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు సమస్యలు రాగలవు. అనవసర ఋణాలు చేస్తారు. ఆరోగ్య విషయాలలో ద్వితీయార్ధంలో చికాకులు. ఉద్యోగ కార్యకలాపాలలో నిబద్ధతతో విధి నిర్వహణ చేయవలసిన కాలం. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులు ఎంతో శ్రమిస్తేనే తప్ప టార్గెట్‌లు చేరుకోలేరు. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో చికాకులు. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో ఉన్నవారు తొందరపడి చేస్తున్న వ్యాపారం మానవద్దు. షేర్‌ వ్యాపారులకు శ్రమ ఎక్కువ. లాభాలు తక్కువ. విద్యార్థులకు శ్రమకు తగిన ఫలితాలు. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాల్లో ఎక్కడా ఇబ్బంది ఉండదు. కోర్టు వ్యవహారాలు సానుకూలం. స్థిరాస్తి కొనుగోలు ప్రయత్నాలు వేగవంతం. ఈ రాశి స్త్రీలకు అనాలోచిత ప్రవర్తన వల్ల చికాకులు. సంఘంలో గౌరవ మర్యాదలు. ఉద్యోగం ఒత్తిడి. వైద్య ఖర్చులు అధికం.మూల: ఆర్థిక లావాదేవీలు భారంగా ఉంటాయి. వ్యాపారులకు ఇబ్బందులు. సమయపాలన ఉండదు. పూర్వాషాఢ: తరచుగా అలసట, శ్రమ. చోర, అగ్ని, అధికార బాధలు. మాట తీరుతో సమస్యలు తలెత్తుతాయి. ఉత్తరాషాఢ 1: ప్రతిపనిలోనూ ప్రారంభంలో ధనం సమకూరక ఇబ్బందిపడటం, క్రమంగా సర్దుబాటు జరిగి పనులు పూర్తి చేసుకోవడం వంటివి ఉంటాయి. తరచుగా బుద్ధి భ్రంశానికి లోనవుతారు. శాంతిమార్గం: గురువుకు, శనికి శాంతి చేయించుకోవడం అవసరం. ప్రాతఃకాలంలో ఆంజనేయస్వామి దేవాలయంలోనూ, ప్రదోషకాలంలో ‘శ్రీమాత్రే నమః’ అని చెబుతూ శివాలయంలో 11 ప్రదక్షిణలు చేయండి. నిత్యం గోసేవ చేయండి. కుదిరినప్పుడు యతీశ్వరులను ధర్శించి సేవించండి. చతుర్ముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం.ఏప్రిల్‌: అన్ని వ్యవహారాలలోను 19వ తేదీ లోపల వేగం పెంచండి. 19వ తేదీ నుంచి వ్యవహార ప్రతిబంధక అంశాలలో బాగా పరిశీలించి నిర్ణయాలు తీసుకోండి. వృత్తి విషయాలలో దూకుడు తగ్గించాలి. షేర్‌ వ్యాపారులకు సామాన్య ఫలితాలు, విద్యార్థులకు మంచి ఫలితాలు. మే: కోపావేశములు నియంత్రించుకోవాలి. రోజువారీ పనులపై దృష్టి కేంద్రీకరించండి. కొత్త పనులు చేపట్టవద్దు. ప్రతిపనీ స్వయంగా చేసుకోవలసి వస్తుంది. తద్వారా పని ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. అధికారులు, కింది ఉద్యోగల వల్ల చికాకులు. జూన్‌: ఇతరుల వ్యవహారాలలో జోక్యం చేసుకోవద్దు. మీ వ్యవహారాలలో ఇతరుల ప్రమేయం తగ్గించండి. ఆదాయ వ్యయాల సమన్వయంపై దృష్టి ఉంచండి. ఉద్యోగ విధి నిర్వహణలో అన్యమనస్కంగా వ్యవహరిస్తే ఇబ్బందులు తప్పవు. స్నేహితుల సహాయ నిరాకరణ తరచుగా ఉంటుంది. జులై: అన్ని వ్యవహారాలలో ఓర్పు ప్రదర్శించాలి. ఇతరుల మీద ఆధారపడి పనులు చేయవద్దు. ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు పాటించండి. పాత ఋణాల పట్ల జాగ్రత్తపడండి. అనవసర ప్రయాణాలు తగ్గించండి.ఆగస్ట్‌: చాలా జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాల్సిన కాలం. వృథా ఖర్చులు, అనవసర ప్రయాణాలు చేయవద్దు. ఇతరులకు హామీలు ఇవ్వవద్దు. భార్య తరపు బంధువుల రాకపోకలు పెరుగుతాయి. తరచుగా శుభకార్య నిమిత్తం చేసే ప్రయాణాలలో అధిక వ్యయం జరుగుతుంది.సెప్టెంబర్‌: ఎంతో శ్రమతో తెలివిగా పరిస్థితులు చక్కబెడతారు. భోజన, వస్త్ర, స్నాన సౌకర్యాలు కూడా ఇబ్బందికరం. కుటుంబ సభ్యులతో కలహాలు పెరగకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. కుటుంబ, వృత్తి విషయాలను ఇతరులతో చర్చించకండి. అక్టోబర్‌: తరచుగా శుభవార్తలు, పిల్లల అభివృద్ధి వార్తలు వింటారు. కుటుంబ పెద్దల ఆరోగ్యంలో మంచి మార్పు. తరచు చోర, అగ్ని, రోగ భయాలు. శరీర సౌష్టవం, మాటల గాంభీర్యం కోల్పోతారు. నవంబర్‌: ఇబ్బందుల నుంచి బయటపడతారు. నూతన ఉద్యోగ, వ్యాపార ప్రయత్నాలు వేగం అందుకుంటాయి. కావలసిన ఋణ సౌకర్యం, సహకారం అందుతాయి. శుభకార్య ప్రయత్నాలు సఫలం. విద్యార్థులకు అనుకూలం కాదు. డిసెంబర్‌: మంచి మార్పులు ప్రారంభం. పనులు సానుకూలం. చాలాకాలంగా ఆగిపోయిన పనులు తిరిగి ప్రారంభమయ్యే అవకాశాలు. ఆర్థిక వెసులుబాటు.ప్రయాణాలు, అలంకరణ వస్తువుల కొనుగోలు అధికం. జనవరి: తరచుగా చోర, రోగ, అగ్ని భయం. వాహన సమస్యలు, ఖర్చులు. తరచుగా ద్రవ్యలోపం. ఆరోగ్య, ఋణ విషయాలలో సమస్యలు. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో డబ్బు ఇబ్బందులు, అధికార ఒత్తిడి. నమ్మిన వారు ఇబ్బంది పెట్టే అవకాశం ఉంటుంది. ఫిబ్రవరి: మందకొడితనం ఆవహిస్తుంది. పనులు వేగం చేయలేరు. అన్ని పనులూ శ్రమతో పూర్తి అవుతాయి. ఆర్థిక, కుటుంబ, ఉద్యోగ విషయాలను సమన్వయం చేయలేరు. దూర ప్రయాణాలు విరమించడం మంచిది. విద్యార్థులు జాగ్రత్తగా వ్యవహరించ వలసిన కాలం. మార్చి: ఆర్థిక లావాదేవీలు జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి. అనవసర విషయాలలో తలదూర్చవద్దు. ఉద్యోగ, కుటుంబ వ్యవహారాలలో శ్రమచేసి లబ్ధి పొందుతారు. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపారాలు ఇబ్బందికరం. అధికారుల అండ ఉన్నా, వృత్తి చికాకులు తప్పవు. విద్యార్థులకు అనుకూలం కాదు.మకర రాశిఆదాయం– 2, వ్యయం– 8, రాజయోగం– 1, అవమానం– 2ఉత్తరాషాఢ 2,3,4 పాదములు (బొ, జా, జీ)శ్రవణం 1,2,3,4 పాదములు (జే, జో, ఖా, ఖొ)ధనిష్ఠ 1,2 పాదములు (గా, గి)ఈ సంవత్సరం గురువు మిథునంలో (షష్ఠం) జూన్‌ 1 వరకు ఉంటారు. జూన్‌ 1 నుంచి అక్టోబర్‌ 31 వరకు, తిరిగి జనవరి 25 నుంచి సంవత్సరాంతం వరకు కర్కాటకంలో (సప్తమం) అక్టోబర్‌ 31 నుంచి జనవరి 25 వరకు సింహంలో (అష్టమం) సంచరిస్తారు. శని సంవత్సరం అంతా మీనంలో (తృతీయం) సంచరిస్తారు. రాహువు డిసెంబర్‌ 6 వరకు కుంభంలో (ద్వితీయం) కేతువు సింహంలో (అష్టమం); తర్వాత రాహువు మకరంలో (జన్మం) కేతువు కర్కాటకంలో (సప్తమం) సంచరిస్తారు.దైనందిన కార్యక్రమాలకు ఆటంకాలు వస్తుంటాయి. వాటిని తెలివిగా దాటవేస్తారు. విచిత్ర సంఘటనలు ఎదురవుతాయి. కుటుంబ విషయాలలో ఇతరుల ప్రమేయం వల్ల తరచుగా కలహాలు. ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో ఓర్పు అవసరం. ఖర్చులు పరిధి దాటతాయి. శుభకార్యాల కోసం, వస్తువుల మరమ్మతుల కోసం ఖర్చులు పెరుగుతాయి. ప్రతి పనిలోనూ ఓర్పు అవసరం. ఇతరులపై ఆధారపడి ఏ పనీ చేయవద్దు. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు అక్టోబర్‌ నుంచి మోసపూరిత వాతావరణం. అవసరానికి కావలసిన ఋణాలు అందవు. ఆరోగ్యం పట్ల అజాగ్రత్తగా ఉంటారు. అక్టోబర్‌ నుంచి ఆరోగ్య సమస్యల వల్ల పనులకు ఆటంకాలు. ఉద్యోగ కార్యకలాపాలలో మంచి ఫలితాలు. తోటివారి నుంచి సహకారం తక్కువ. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు శ్రమ ఎక్కువ. జూన్‌ నుంచి అక్టోబర్‌ వరకు అనుకూలం. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో అయోమయ పరిస్థితులు. వ్యాపారులకు అనవసర చికాకులు. శ్రమాధిక్యం, లాభాలు సామాన్యంగా ఉంటాయి. ఇతరుల సలహాలు విని పెట్టుబడుల జోలికి పోవద్దు. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో తొందరపాటు నిర్ణయాలు చేయవద్దు. షేర్‌ వ్యాపారులు తెలివిగా వ్యాపారం చేసినా, అనుకున్న స్థాయి ఫలితాలు దక్కవు. విద్యార్థులకు విద్యా వ్యాసంగం దారి మళ్ళుతుంది. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాల్లో ఉన్నవారికి మంచి సలహాలు సహకారం అందవు. కోర్టు వ్యవహారాలలో మోసపోయే అవకాశాలు ఎక్కువ. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలలో చికాకులు ఉంటాయి. ఈ రాశి స్త్రీలకు ఉద్యోగ విధి నిర్వహణలో చక్కటి పరిస్థితులు ఉంటాయి. అయితే, ఆర్థిక ఎదుగుదల తక్కువ. అక్టోబర్‌ తరువాత వైద్య విషయంలో కూడని సలహాలు అందుతాయి. గర్భిణులు అక్టోబర్‌ నుంచి తగు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.ఉత్తరాషాఢ 2, 3,4: ప్రతిపనికీ అధిక శ్రమ చేయవలసి వస్తుంది. ఉద్యోగ విషయంగా రక్షణ అధికంగా ఉంటుంది. తోటివారి సహాయ సహకారాలు తక్కువ. కొత్త పెట్టుబడులకు కాలం అనుకూలం. ఆర్థిక వెసులుబాటు బాగుంటుంది.శ్రవణం: ఆదాయానికి తగిన ఖర్చు ఉంటుంది. వృథా ఖర్చులను నియంత్రించ గలుగుతారు. ణాలు తీర్చే ప్రయత్నంలో గొప్ప కృషి చేస్తారు. శుభకార్య ప్రయత్నాలలో మంచి ఫలితాలు ఉంటాయి. అధిక శ్రమ తప్పదు. ధనిష్ఠ 1, 2: ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో చాలా చక్కటి ఫలితాలు అందుకుంటారు. తరచుగా దూరప్రాంత సందర్శన చేస్తుంటారు. ఏ విషయంలోనూ స్థిరబుద్ధి ప్రదర్శించరు. వృత్తి విషయాలలో అవసరమైన సలహాలు అందవు. శాంతి మార్గం: ప్రతినిత్యం ఎక్కడ వేదపారాయణ జరుగుతున్నా వెళ్ళి వినడం ప్రారంభించండి. ప్రాతఃకాలంలో దక్షిణామూర్తి, దత్తాత్రేయ స్తోత్ర పారాయణ లేదా శ్రవణం చేయండి. అక్టోబర్‌లో గురు రాహు కేతువులకు శాంతి చేయించండి. గురువారం శనగలు, తీపి పదార్థాలను దానం చేయండి. సప్తముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం.ఏప్రిల్‌: ప్రతి విషయంలోనూ సానుకూల ఫలితాలు. ఆర్థిక లావాదేవీలు సాఫీగా సాగవు. వృత్తి విషయాలలో ఒత్తిడి. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపార ప్రయత్నాలలో అనుకూల వార్తలు. కోరుకున్న రీతిగా స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు. సంతానం ద్వారా అనుకూలత. మే: పెద్దల ఆరోగ్య విషయంగా, పిల్లల వృద్ధి విషయంగా చికాకులు. రోజువారీ పనులలో సమయ పాలన చేయలేరు. ఆరోగ్య, ఋణ విషయాలలో జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. షేర్‌ వ్యాపారులకు 15వ తేదీ వరకు అనుకూలం. విద్యా వ్యాసంగం, ప్రయాణాలు ఇబ్బందికరం. జూన్‌: తెలివి బాగా పనిచేసినా, చాలా పనులు సాధించలేని పరిస్థితి. ఖర్చులు విచిత్రంగా వస్తుంటాయి. వాటిని నియంత్రించలేరు. ఉద్యోగ, వ్యాపారాలు అనుకూలం. ప్రయాణాలు తగ్గించాలి. వ్యాపారంలో కొత్త కొత్త ఆలోచనలు చేసి అమలు చేసి సఫలమవుతారు. జులై: సమస్యలు సరిచేసుకోవడంలో నైపుణ్యం ప్రదర్శిస్తారు. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపార ప్రయత్నాలలో శుభవార్త అందుతుంది. ఆర్థిక విషయాలు సామాన్యం. వృత్తి విషయంలో తోటివారి సహాయ సహకారాలు, అధికారుల అండదండలు బాగుంటాయి. ఆగస్ట్‌: స్వయంగా చేసుకునే పనులు బాగా పూర్తవుతాయి. ఇతరుల సమస్యలపై దృష్టి పెట్టకుండా, మీ రోజువారీ పనులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం మంచిది. విదేశీ నివాస ప్రయత్నాలు, కోర్టు వ్యవహారాలలో మంచి సలహాలు అందుతాయి. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలలో తొందరపాటు నిర్ణయాలు వద్దు. సెప్టెంబర్‌: శ్రమ ఎక్కువ అయినా, సోమరితనం ప్రదర్శించకుండా వేగంగా ప్రణాళికలు చేస్తే సానుకూల ఫలితాలు అందుతాయి. 18వ తేదీ తరువాత సానుకూలత తక్కువ. సహకరించేవారు తక్కువ. ఖర్చులు ఎక్కువ. ఋణ సౌకర్యం సరిలేక కొన్ని పనులు ఆగుతాయి. విద్యా వ్యాసంగం బాగుంటుంది. అక్టోబర్‌: ఆకస్మిక ధనలాభం. వృత్తి రీత్యా తరచు అవరోధాలు. శుభ, పుణ్యకార్యాలలో మీ శ్రమ ఆలస్యంగా సఫలం అవుతుంది. ఋణ వ్యవహారాలలో అవమానాలు రాకుండా జాగ్రత్తపడండి. ఇతరుల మాటలు నమ్మి కొత్త ప్రయత్నాలు చేయవద్దు. వృత్తి విషయాలు స్వయంగా చూసుకోండి. నవంబర్‌: కుటుంబ వ్యవహారాలు సామాన్యంగా ఉంటాయి. ఉద్యోగంలో ఒత్తిడి ఉంటుంది. వృత్తిరీత్యా కలహాలు ఉంటాయి. ఆర్థిక లావాదేవీలు సానుకూలంగా ఉండవు. ఆరోగ్య సమస్యలకు మంచి సలహాలు అందుతాయి. తరచుగా విద్యాభంగం పొందుతారు.డిసెంబర్‌: మంచి మార్పులకు శ్రీకారం పడుతుంది. వ్యాపారులకు మొండి బాకీలు వసూలవుతాయి. ఉద్యోగంలో శ్రద్ధ ప్రదర్శించి అధికారుల ప్రోత్సాహం అందుకుంటారు. కుటుంబ, ఉద్యోగ, వ్యాపారాలలో పనివారిపై ఆధారపడటం మంచిది కాదు. ఆర్థిక లాభాలు బాగుంటాయి. జనవరి: ఆర్థిక లావాదేవీలు సమస్య కాకుండా జాగ్రత్త పడతారు. రోజువారీ పనులలో అవాంతరములు ఉంటాయి. కుటుంబ, ఉద్యోగ, వ్యాపార విషయాలలో సమస్యలు రాకుండా చూసుకుంటారు. స్నేహితులతో జాగ్రత్త వహించాలి. ప్రతి నిమిషం ఒక పరీక్షా కాలంగా ఉంటుంది. ఫిబ్రవరి: మోసపూరిత వాతావణానికి దగ్గరవుతారు. కలహాలు, ఋణాలు, వాహన చికాకులు, ఆరోగ్య సమస్యలు, మానసిక ఒత్తిడి నిత్యం వెంబడిస్తాయి. స్త్రీలు పని ఒత్తిడికి లోనవుతారు. ఋణ వ్యవహారాలలో తెలివిగా వ్యవహరిస్తే మంచిది. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపార ప్రయత్నాలలో శుభవార్తలు. మార్చి: మానసిక చికాకులు ఉంటాయి. అన్నీ తెలిసి కూడా పనులు సానుకూలం చేయలేని స్థితి. ఆర్థిక వెసులుబాటు సామాన్యంగా ఉంటుంది. వస్తువుల కొనుగోలులో మోసపోతారు. ఉద్యోగ, వ్యాపార విషయాలు ఎవరితోనూ చర్చించవద్దు. వృత్తి విషయంలో ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.∙∙కుంభ రాశిఆదాయం– 2, వ్యయం– 8, రాజయోగం– 4, అవమానం– 2ధనిష్ఠ 3,4 పాదములు (గూ, గే)శతభిషం 1,2,3,4 పాదములు (గొ, సా, సీ, సు)పూర్వాభాద్ర 1,2,3 పాదములు (సే, సొ, దా)ఈ సంవత్సరం గురువు మిథునంలో (పంచమం) జూన్‌ 1 వరకు ఉంటారు. జూన్‌ 1 నుంచి అక్టోబర్‌ 31 వరకు, తిరిగి జనవరి 25 నుంచి సంవత్సరాంతం వరకు కర్కాటకంలో (షష్ఠం) అక్టోబర్‌ 31 నుంచి జనవరి 25 వరకు సింహంలో (సప్తమం) సంచరిస్తారు. శని సంవత్సరమంతా మీనంలో (ద్వితీయం) సంచరిస్తారు. రాహువు డిసెంబర్‌ 6 వరకు కుంభంలో (జన్మం) కేతువు సింహంలో (సప్తమం) తర్వాత రాహువు మకరం (వ్యయం)లో కేతువు కర్కాటకంలో (షష్ఠం) సంచరిస్తారు.దైనందిన కార్యక్రమాలలో ఒక మాయ వెంబడిస్తున్నట్లుగా ఉంటుంది. పనులు సమయపాలనతో చేయలేరు. ఫలితంగా ఇతర పనులు పాడవుతాయి. కుటుంబ విషయాలు సహా అన్ని వ్యవహారాలలోనూ ఏలినాటి శని, జన్మ వ్యయ రాహు ప్రభావంగా వృథా కాలక్షేపాలు, దాటవేత పద్ధతి, అవమానించడం, అవమానాలు పొందడం, పరుష వాక్య ప్రయోగంతో ఇబ్బందులు పొందుతారు. ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో ఆదాయ వ్యయాలు నియంత్రణలో ఉంటాయి. ఋణ వ్యవహారాలలో అవమానం ఎదురవుతుంది. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులకు అనుకూలత తక్కువ. ఆరోగ్యం పట్ల తగిన దృష్టి ఉంచరు. పాత సమస్యలు తిరగపెట్టే అవకాశం ఉంటుంది. ఉద్యోగ కార్యకలాపాలలో సరైన నిర్ణయాలు చేయలేరు. తోటివారి సహాయ సహకారాలు తక్కువ. అధికారుల ఒత్తిడి జూన్‌ తరువాత పెరుగుతుంది. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు అనుకూలత లేదు. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో మంచి సలహాలు అందవు. వ్యాపారులకు మానసిక ఒత్తిడి, మోసపూరిత వాతావరణం. స్వయంగా పరిశీలించాకనే నిర్ణయాలు చేయండి. ఇతరుల జోలికిపోవద్దు. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో పనులు సమయపాలనతో సాగవు. షేర్‌ వ్యాపారులలో ఆలోచనకు, అమలుకు పొంతన ఉండదు. విద్యార్థులకు మానసిక సానుకూలత ఉండదు. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాలలో పనులు సరిగా సాగవు. కోర్టు వ్యవహారాలలో సమస్యలు పెరుగుతాయి. స్థిరాస్తి లావాదేవీలు ఇబ్బందికరం. ఈ రాశి స్త్రీలకు పని ఒత్తిడి ఎక్కువ. తరచుగా చికాకులు. కుటుంబ సభ్యులతో సఖ్యత తగ్గుతుంది. ఉద్యోగంలో ఎదుగుదల లోపిస్తుంది. గర్భిణులకు జాగ్రత్తలు అవసరం. పెద్దలు, వైద్యుల సలహాలు పాటించండి. ప్రయాణాలు తగ్గించండి.ధనిష్ఠ 3, 4 : మోసపూరిత వాతావరణం ఉంటుంది. కొత్త ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ఇతరుల మీద ఆధారపడిన పనులు ఇబ్బంది కలిగిస్తాయి. వస్తువులు మరచిపోవడం, చోరీ కావడం వంటివి జరుగుతాయి.శతభిష: కలహాలకు అవకాశం ఇవ్వవద్దు. ఓర్పు, సహనం అవసరం. పాత ఆరోగ్య సమస్యలు తిరగపెట్టకుండా జాగ్రత్తపడండి. కొత్త వ్యవహారాలలో తలదూర్చకండి. ఋణాలు చేయవద్దు. ఉద్యోగంలో జాగ్రత్తలు అవసరం.పూర్వాభాద్ర 1, 2, 3: ఆగ్రహావేశాలు తగ్గించాలి. ఇతరుల వ్యవహారాలలో కలుగ చేసుకోకండి. బంధుమిత్రులతో జాగ్రత్తగా మెలగండి. వృథా కాలక్షేపాలకు స్వస్తి పలకండి. తక్కువ స్థాయి వారి నుంచి ప్రమాదాలకు అవకాశం. శాంతి మార్గం: గ్రహచారం పూర్తి విరుద్ధంగా ఉన్నందున రోజూ రామాయణ పారాయణ చేయడం శ్రేయస్కరం. శని గురు రాహు కేతువులకు శాంతి చేయించండి. ఇష్టదైవ నామస్మరణ చేయండి. రోజూ దుర్గా సప్తశ్లోకీ పారాయణ చేయడం ప్రదోషకాలంలో శివాలయంలో 11 ప్రదక్షిణలు చేయడం, అష్టముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం.ఏప్రిల్‌: కొత్త వ్యవహారాల జోలికి వెళ్ళవద్దు. చాలావరకు పనులు సఫలం. ఆర్థిక లావాదేవీలు ఇబ్బంది లేకుండా సాగుతాయి. 10వ తేదీ నుంచి పనులు వేగం అందుకుంటాయి. విద్యా వ్యాసంగం ఇబ్బందికరం. వృత్తిలో అధికారుల సహకారం గొప్పగా ఉంటుంది. పుణ్యకార్యాలు చేస్తారు. మే: ఒంటరి కాలక్షేపాలు, ఒంటరిగా ప్రయాణాలు శ్రేయస్కరం కాదు. మోసపూరిత వాతావరణం. ఇతరులపై ఆధారపడి ఏ పనీ చేయవద్దు. మొండి ధైర్యం పెరుగుతుంది. తెలివిగా ఉంటారు. అలా ఉన్నా, చికాకుపడే అవకాశం ఉన్నది. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలు చికాకులు సృష్టిస్తాయి. జూన్‌: ప్రతిపనికీ ఆదాయ వనరులు ఇబ్బందికరం. కుటుంబసభ్యులతో సఖ్యత లోపిస్తుంది. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. నూతన ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో ఇబ్బందులు. విద్యార్థులు, ఫైనాన్స్‌, షేర్‌ వ్యాపారులకు బుద్ధి స్థిరంగా పనిచేయక ఇబ్బందిపడే అవకాశం ఉంది. జులై: ఇతరుల విషయాల జోలికి వెళ్ళవద్దు. ఆర్థిక వ్యవహారాలు అదుపులో ఉండవు. తెలియక పొరపాటు చేసి పశ్చాత్తాపపడే పరిస్థితి ఎదురవుతుంది. కుటుంబ సభ్యులతో మనస్పర్థలు. విద్యావ్యాసంగం సరిగా సాగదు. ఆగస్ట్‌: కుటుంబ కలహాలు తలెత్తవచ్చు. సంబంధంలేని సమస్యలకు బాధ్యత వహించవలసి వస్తుంది. నూతన ప్రయత్నాలు విరమించడం మంచిది. ఖర్చులు పెరుగుతాయి. అజీర్ణ సమస్యలు ఇబ్బందిపెట్టే అవకాశం ఉంటుంది. సెప్టెంబర్‌: పనులు చక్కగా పూర్తవుతాయి. తెలియక పొరపాట్లు చేసి పశ్చాత్తాపపడతారు. అందరినీ గౌరవించడం, అందరి చేత గౌరవం పొందడం జరుగుతుంది. వృత్తి రీత్యా జాగ్రత్తలు తీసుకుని ఫలితాలు సాధిస్తారు. శ్రమ ఎక్కువ అవుతుంది. విద్యార్థులకు ఏకాగ్రత లోపిస్తుంది. అక్టోబర్‌: పుణ్యకార్యాలలో కాలక్షేపం చేస్తారు. ప్రతిపనినీ సానుకూలం చేసుకుంటారు. కుటుంబ సమస్యలకు పరిష్కారం అందుతుంది. ఇతరులకు సలహాలు చెప్పి కొన్ని సందర్భాలలో గౌరవం పొందుతారు. కొన్నిసార్లు ఇబ్బంది పడతారు. ఆర్థిక వ్యవహారాలలో ఇబ్బందులు. నవంబర్‌: పని ఒత్తిడి ఎక్కువ. ఫలితాలు శూన్యం. రోజువారీ పనులు సరిగా సాగవు. పుణ్య శుభకార్యాలలో ఇబ్బందులు, ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో ప్రతికూలతలు. అవసరానికి కావలసిన ధనం, ఋణం సర్దుబాటు కాని స్థితి. డిసెంబర్‌: తెలివిగా వ్యవహరిస్తారు. శ్రమతో పనులు పూర్తి అవుతుంటాయి. ఆర్థిక వ్యవహారాలలో విచిత్ర పరిస్థితులు. అధిక వ్యయం ఉంటుంది. ఓర్పుతో కుటుంబ విషయాలు సర్దుబాటు చేసుకుంటారు. అనవసర విషయాలలో భయాందోళనలు పెరుగుతాయి. జనవరి: ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎక్కువ అవుతాయి. మోసపూరిత వాతావరణం అధికం. కొత్త వ్యవహారాలు చేయరాదు. ఆర్థిక లావాదేవీలు సమన్వయం చేయలేక ఒత్తిడికి లోనవుతారు. అందరినీ అవమానించడం, అవమానింపబడడం వంటివి జరిగి చికాకులు తలెత్తే అవకాశం ఉంటుంది. ఫిబ్రవరి: ఆరోగ్యం జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి. ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో ముఖ్యమైన అంశాలు వదిలివేసి అధికారుల ఆగ్రహావేశాలకు లోనవుతారు. ప్రయాణ చికాకులు, వాహన చికాకులు ఉంటాయి. విద్యార్థులు కాలానుగుణంగా ప్రవర్తించని స్థితి ఉంటుంది. మార్చి: ఆర్థిక వెసులుబాటు ఇబ్బందికరం. కావలసిన సమయానికి ఋణాలు దొరకవు. ప్రయాణ అసౌకర్యం తరచుగా ఎదురవుతుంది. వస్తువులు మరచిపోవడం కాని, దొంగతనానికి గురవడం కాని జరుగుతుంది. మీ ప్రవర్తన పిల్లల దగ్గర తేలికపడేలా ఉంటుంది. మీన రాశి ఆదాయం– 14, వ్యయం– 11, రాజయోగం– 7, అవమానం– 5పూర్వాభాద్ర 4 వ పాదము (ది)ఉత్తరాభాద్ర 1,2,3,4 పాదములు (దు, శ్య, ఝా, థా)రేవతి 1,2,3,4 పాదములు (దే, దొ, చా, చి)ఈ సంవత్సరం గురువు మిథునంలో (అర్ధాష్టమం) జూన్‌ 1 వరకు ఉంటారు. జూన్‌ 1 నుంచి అక్టోబర్‌ 31 వరకు, తిరిగి జనవరి 25 నుంచి సంవత్సరాంతం వరకు కర్కాటకంలో (పంచమం) అక్టోబర్‌ 31 నుంచి జనవరి 25 వరకు సింహంలో (షష్ఠం) సంచరిస్తారు. శని సంవత్సరం అంతా మీనంలో (జన్మం) సంచరిస్తారు. రాహువు డిసెంబర్‌ 6 వరకు కుంభంలో (వ్యయం) కేతువు సింహంలో (షష్ఠం); తర్వాత రాహువు మకరంలో (లాభం) కేతువు కర్కాటకంలో (పంచమం) సంచరిస్తారు. దైనందిన కార్యక్రమాలో మిశ్రమ స్పందనగా కాలక్షేపం జరుగుతుంది. కుటుంబ విషయాలలో కుటుంబసభ్యుల ధోరణి సరిపడదు. మనసు సరిలేని స్థితి. తరచుగా పనులు మరచిపోతుంటారు. అక్టోబర్‌ వరకు ప్రతిభకు తగిన గుర్తింపు దొరకదు. పనులు సానుకూలమే కాని, ఆలస్యం అవుతాయి. అక్టోబర్‌ వరకు అనాలోచితంగా ఉంటారు. ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో ఇబ్బంది ఉండదు. అన్ని కార్యక్రమాలోనూ తగిన ఆర్థిక వనరులను స్వయంగా సమకూర్చుకుంటారు. జూన్‌ తర్వాత శుభ పుణ్య సామాజిక కార్యక్రమాలలో ఎక్కువగా పాల్గొంటారు. ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులు అక్టోబరు నుంచి మంచి ఫలితాలు అందుకుంటారు. పాత ఋణాలు ఇబ్బందికరం కాదు. ద్వితీయార్ధం కొత్తవి కావలసిన రీతిగా అందుతాయి. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. పాత సమస్యలు తీరతాయి. చర్మవ్యాధులు ఉన్నవారికి ఇబ్బంది తప్పదు. ఉద్యోగ కార్యకలాపాలలో జూన్‌ వరకు పనులు ఆలస్యంగా సాగుతాయి. జూన్‌ తరువాత క్రమంగా అక్టోబర్‌ వరకు మంచి మార్పు ఉంటుంది. అక్టోబర్‌ తరువాత ప్రమోషన్‌ అవకాశాలు ఎక్కువ. మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు మంచి మార్పులు ప్రారంభం అవుతాయి. నూతన ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో పనులు వేగంగా సాగుతాయి. వ్యాపార్తలకు ఆశించిన మంచి ఫలితాలు ప్రారంభంలో ఉండవు కాని, క్రమంగా భవిష్యత్తు బాగుంటుంది అనే ఆశ చిగురిస్తుంది. నూతన వ్యాపార ప్రయత్నాలలో ఇబ్బందులు లేని స్థితి. షేర్‌ వ్యాపారులు నవంబర్‌ నుంచి లాభాలు అందుకుంటారు. విద్యార్థులకు అనుకున్న స్థాయిలో ఫలితాలు. విదేశీ నివాస ప్రయాణ ప్రయత్నాలలో పనులు సజావుగా పూర్తి అవుతాయి. కోర్టు వ్యవహారాలలో ఏదో ఒక స్థాయిలో సమస్య పరిష్కారం చేసుకునే అవకాశం వస్తుంది. స్థిరాస్తి వ్యవహారాలు సానుకూలం. ఈ రాశి స్త్రీలకు బుద్ధికుశలత ప్రదర్శించడానికి అవకాశం లేని పరిస్థితులు. ఉద్యోగ వ్యాపార కుటుంబ విషయాలలో సమస్యలు ఉంటాయి. నూతన ప్రయత్నాలు సరిగా సాగవు. గర్భిణులు జాగ్రత్తలు పాటించడం ద్వారా సుఖపడతారు.పూర్వాభాద్ర 4: ద్వితీయార్ధంలో మంచి ఫలితాలు ఉంటాయి. ప్రతి పనిలోనూ ధనవ్యయం అధికం. ఏ పనీ సకాలంలో చేయరు. అయినా అన్ని పనులు సానుకూలం. కుటుంబ సభ్యుల సహకారం అందుకుంటారు. ఉత్తరాభాద్ర: ఎక్కువ కాలం పనులు మందగమనం. తరచుగా జీర్ణ, చర్మసంబంధ సమస్యలు రాగలవు. ఆలోచనలు అమలు చేయుదిశగా ఎవరితోనూ మనోభావాలను పంచుకోరు. రేవతి: అద్భుతమైన మాటతీరుతో ఎన్నో విజయాలు అందుకుంటారు. బంధు మిత్రులు బాగా సహకారం చేస్తారు. వృత్తిరీత్యా ఏర్పడుతున్న ఆలస్యం గురించి చింతించకుండా ధైర్యంగా ముందుకు సాగుతారు.శాంతి మార్గం: శని రాహు కేతువులకు సంవత్సరారంభంలోను, అక్టోబర్‌లో శని గురువులకు శాంతి చేయించడం మంచిది. ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు ‘మంచం’ దానం చేయండి. నిత్యం ప్రదోషకాలంలో శివ సహస్రనామ పారాయణ చేయడం శ్రేయస్కరం. అష్టముఖ రుద్రాక్షధారణ శుభప్రదం.ఏప్రిల్‌: చాలా వ్యవహారాలలో పనులు ఆలస్యం. నిత్యకృత్యాలు కూడా అకాలంలో సాగిస్తారు. అధికారుల వ్యతిరేకత ఉంటుంది. వాహనాలు తరచు మరమ్మతులకు వస్తుంటాయి. షేర్‌ వ్యాపారులకు సాధారణ ఫలితాలు ఉంటాయి. మే: క్రమంగా మంచి ఫలితాలు ప్రారంభం అవుతాయి. భవిష్యత్‌ మీద ఆశ జనిస్తుంది. ఆరోగ్యం సానుకూలంగా ఉంటుంది. శుభ కార్యాలలో పాల్గొనడం, పుణ్యకార్యాలు చేసే ఆలోచనలు పెరుగుతాయి. షేర్‌ వ్యాపారులకు, మార్కెటింగ్‌ ఉద్యోగులకు క్రమంగా మంచి ఫలితాలు ఉంటాయి. జూన్‌: పెద్దల ఆరోగ్య విషయంలో బాగా జాగ్రత్తలు పాటించండి. పిల్లల విషయంలో అసంతృప్తి ఉంటుంది. ఓర్పుగా ఉంటారు. అయితే చాలాసార్లు నిరుత్సాహంగా ఉంటారు. పనులు స్వయంగా చేసుకోవడం అవసరం. దూరప్రయాణాలు విడనాడండి. జులై: తెలివిగా పనులు సానుకూలం చేసుకుంటారు. రోజువారీ పనులు అకాలంలో జరుగుతాయి. స్వబుద్ధితో విజయాలు సాధిస్తారు. ఉద్యోగంలో మార్పు కోరుకునే వారి ప్రయత్నాలు తేలికగా పూర్తి అవుతాయి. కోర్టు, స్థిరాస్తి వ్యవహారాలు, శుభకార్య ప్రయత్నాలు సఫలమవుతాయి. ఆగస్ట్‌: శ్రమతో పనులు పూర్తవుతాయి. మాటతీరు నియంత్రించుకోవాలి. అవగాహన లోపాలు పెరిగి ఉద్యోగ వ్యాపారాలలో చికాకులు. నూతన ప్రయత్నాలు వేగంగా చేసినా, ఫలితం ఉండదు. కోర్టు వ్యవహారాలలో అనుకూలత లేదు. సెప్టెంబర్‌: శుభకార్య ప్రయత్నాలలో విశేష ఫలితాలు. సోమరితనం ప్రదర్శించి పనులు పాడు చేస్తారు. ఆర్థిక లావాదేవీలను స్వయంగా చూసుకోవాలి. వృత్తి ఉద్యోగాలలో ఇబ్బందికర ఘటనలు. మంచి పనులపై దృష్టి కేంద్రీకరిస్తారు. అక్టోబర్‌: నిత్యకృత్యాలు అకాలంలో చేయడం వలన వృత్తి ఉద్యోగాలలో ఇబ్బందులు. ప్రతి పనిలోనూ వ్యాకులతకు లోనవుతారు. బంధుమిత్రులతో కలహాలకు అవకాశం ఇవ్వకండి. ఆరోగ్య జాగ్రత్తలు పాటిస్తారు. విద్యార్థులకు కాలం అనుకూలం. షేర్‌ వ్యాపారులు, ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారులు తొందరపాటును విడనాడాలి. కోర్టు వ్యవహారాలు సానుకూలం. నవంబర్‌: రోజువారీ పనులు సరిగా సాగవు. సహకరించే వారు కూడా వ్యతిరేకించే పరిస్థితి. నూతన ప్రయత్నాలు విఫలం. ఉద్యోగ భద్రత, వ్యాపార అనుకూలత తక్కువ. కొత్త ప్రయోగాలు చేయవద్దు. ఇతరుల నుంచి శత్రుభావం ఎక్కువ. పని ఒత్తిడి విపరీతంగా ఉంటుంది. డిసెంబర్‌: ఆరోగ్యం జాగ్రత్తలు పాటించాలి. పాత ఆరోగ్య సమస్యలు తిరగబెట్టకుండా చూసుకోవాలి. రోజువారీ పనులకు, ఉద్యోగ విధులకు సమన్వయం కుదరక ఇబ్బందులు. ఆర్థిక, కుటుంబ, వృత్తి విషయాలలో ఇతరుల సలహాలు తీసుకోకండి. కొత్త ఋణాలు చేయవద్దు. జనవరి: బుద్ధికుశలతతో పనులు సానుకూలం చేసుకుంటారు. అభివృద్ధి వైపు ప్రయాణం సాగుతుంది. పాత సమస్యలు పరిష్కరించుకుంటారు. ధనం వెసులుబాటు, ఆరోగ్యం బాగుంటాయి. కుటుంబ సమస్యలు తీర్చుకోవడంలో తెలివిగా ఉంటారు. ఫిబ్రవరి: చేపట్టిన పనులు తేలికగా పూర్తికావు. తెలివి ధైర్యం విడనాడరు. కుటుంబ ఉద్యోగ వ్యాపార విషయాలు సమర్థంగా సాధిస్తారు. నూతన ప్రయత్నాలు వేగం అవుతాయి. సామాజిక కార్యక్రమాలలో కీర్తి పెరుగుతుంది. విదేశీ నివాస ప్రయత్నాలకు అనుకూలం. అందరి నుంచి ఆశించిన సహకారం అందుతుంది. మార్చి: మంచి ఫలితాలు ఎన్ని ఉంటాయో, ఇబ్బందికర అంశాలు కూడా అన్ని ఉంటాయి. కుటుంబ అవసరాలు తీర్చే విషయంలో అలసత్వం ప్రదర్శిస్తారు. అందరికీ సలహాలు ఇస్తుంటారు. అతిధోరణితో తోటివారి నుంచి చికాకులు కొని తెచ్చుకుంటారు. షేర్‌ వ్యాపారులు, విద్యార్థులు, నూతన వృత్తి ప్రయత్నాలలో ఉన్నవారు జాగ్రత్తగా ఉండాలి. పుష్కర నిర్ణయముయమునా నదీ పుష్కరములు: ది.01–06–2026 తెల్లవారితే 02–06–2026 గం.12:17లకు గురువు కర్కాటక రాశిలో ప్రవేశం. యమునానదీ పుష్కరాలు ప్రారంభం. రాత్రికాలంలో గురువు ప్రవేశం అయినది కావున 2వ తేదీ నుంచి 12 రోజులు పుష్కరదినములుగా గణన చేయవలెను. అధిక జ్యేష్ఠ బహుళ విదియ మంగళవారం నుండి అధిక జ్యేష్ఠ బహుళ త్రయోదశీ శనివారం వరకు. ముఖ్య గమనిక : పితృశ్రాద్ధం చేశాక దేవాలయములకు వెళ్ళరాదు. నేడు పుష్కరాలు వ్యాపారధోరణిని అనుసరిస్తున్నాయి. పితృకార్యం చేసిన రోజు ఇతర దేవతా ఆరాధనలకు విశేషం లేదు. పితృ దేవతలే ప్రతిమనిషి జీవితంలోను ప్రధాన దేవతలు. పుష్కర యాత్రకు వెళ్ళినవారు ముందురోజే దేవాలయ సందర్శనం చేయండి. పితృ దేవతా సంబంధంగా కార్యం చేసిన రోజు దేవాలయ దర్శనం కూడదు. (పితృకార్యం అనంతరం). గమనించి సంచరించండి. పుష్కర సందర్భంగా ప్రారంభం నుంచి 12 రోజులు పూర్తిగా పుష్కరుడు ఆ పుష్కర నది మీదే విహరిస్తూ ఉంటారు. కావున 12 రోజులు 24 గంటలూ కూడా విశేషమే. అయినప్పటికీ రాత్రి 2వ యామము, 3వ యామము స్నానానికి నిషేధము. అలాగే కృత్రిమమైన మురికినీరుతో పుష్కరశ్రాద్ధము చేయుట కూడా నిషేధమే. పుష్కరాలు 12 రోజులు అయిన తరువాత ప్రతిరోజూ అపరాహ్ణ కాలంలో ఆ నదిమీదే పుష్కరుడు విహరిస్తాడు. అందువలన ఆ సంవత్సర కాలంలో ఏ రోజైననూ అపరాహ్ణ కాలంలో ఆ పుష్కరనదిని ఉద్దేశించి శుచిగా, శుభ్రమైన జలంతో పుష్కరశ్రాద్ధము నిర్వహించవచ్చు. అది ఈ 12 రోజుల మధ్యలో చేసిన ఫలితాన్నే సూచిస్తుంది. రాబోవు ప్లవంగ సంవత్సరంలో గోదావరి నది పుష్కరాలు: ది.26–06–2027 ప్లవంగ జ్యేష్ఠ బహుళ సప్తమీ శనివారం గోదావరి నదీ పుష్కరాలు ప్రారంభం. -పంచాంగ కర్తశ్రీ కప్పగన్తు సుబ్బరామ సోమయాజులుఫోన్లు: 08676 2414336 /98485 20336

చైత్ర మాసం 19/03 చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి గురు ఉత్తరాభాద్ర ఉగాది నూతన వస్త్రాభరణధారణ వ్యాపారాదులకు వృషభం ఉ.11:00 (దుస్పక్‌). మిథునోపి ప.12:01 20/03 విదియ శుక్ర రేవతీ వృషభం ఉ.10:19. మి«థునం ప.11:45 (రహితం లేదు)21/03 తదియ శని అశ్విని దం, అన్న, అక్షర, సీమంత, పుంసవన, దేవతా ప్రతిష్ఠ, నిశ్చితార్థం, వాస్తు కర్మలు, రిపేర్‌లు మిథునం ప.12:01 విశేషం.25/03 సప్తమి బుధ మృగశిర అన్న, అక్షర, ఉప, వ్యాపార, దేవతా ప్రతిష్ఠ, సీమంత, పుంసవన, వాస్తుకర్మలు, రిపేర్‌లు నిశ్చితార్థం వృషభం ఉ.గం.9:5527/03 నవమి కళ్యాణములు కర్కాటక లగ్న ప.1:00–3:12. 1:00కు తలంబ్రాలు పోసేలాగా చూసుకోండి. దశమి పుష్యమి గృప్ర ధను రా.12:30.28/03 దశమి శని పుష్యమి అన్న, అక్షర, వ్యాపార, సీమంత, పుంసవన, వాస్తు కర్మలు, రిపేర్‌లు, బోరింగ్, ఉపనయనం, దేవతా ప్రతిష్ఠలు వృషభం ఉ.గం.9:43. 29/03 ద్వాదశీ ఆది మఘ వివాహం వృషభం రాత్రి 11:55 నిశీధి.30/03 త్రయోదశీ సోమ మఘ వివాహం వృషభం ప.గం.ఉ.9:30 (సగ్రహ)01/04 పౌర్ణమి, బుధ, ఉత్తర, అన్న, వాస్తుకర్మలు, వివాహం, దేవతాప్రతిష్ఠ, వివాహం, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థం వ్యాపారం వృషభం మార్తాండ రహితం ఉ.గం.9:30. హస్త ధనుస్సు రా.గం.11:45 వివాహం.02/04 పాడ్యమి గురు హస్త అన్న, వాస్తుకర్మలు, రిపేర్‌లు, దేవప్రతిష్ఠ, వ్యాపార, సీమంత పుంసవన, బోరింగ్, నిశ్చితార్థం, వృషభం ఉ.గం.9:23 03/04 విదియ శుక్ర, చిత్త, గృప్ర, శంకు, వాస్తు కర్మలు దేవతాప్రతిష్ఠలు అన్న, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థం, వ్యాపారం, బోరింగ్, దం మిధునం ప.11:01 శుభాంశ. స్వాతీ ధనస్సు రా.11:35.04/04 తదియ శని స్వాతి వివాహం, అన్న, అక్షర, వ్యాపార, దేవ ప్రతిష్ఠ, వాస్తుకర్మలు, రిపేర్‌లు, సీమంత పుంసవన, నిశ్చితార్థం, బోరింగ్‌లకు వృషభం 9:16.05/04 చవితి ఆది అనురాధ వివాహం, గృప్ర, గర్భాదానం, ధనస్సు రా.గం.11:45.06/04 చవితి సోమ అనురాధ వ్యాపారం, అన్న, సీమంత, పుంసవన, గృప్ర, శంకు, దేవతాప్రతిష్ఠ, వాస్తు రిపేర్‌లు, బోరింగ్, నిశ్చితార్థం వృషభం ఉ.గం.9:07. మిధునోపి ఉ.11:45 (6శుక్ర)08/04 షష్ఠి బుధ మూల సమస్త శుభకర్మలు దేవతా ప్రతిష్ఠ, వ్యాపార, అన్న, శంకు, బోరింగ్‌ వృషభం ఉ.గం.8:59 (8చం). మి«థునోపి ఉ.గం.11:00 (7చం)10/04 నవమి శుక్ర ఉత్తరాషాఢ వివాహం, గర్భాదాన, గృప్ర, ధనస్సు రా.గం.11:45.11/04 నవమి శని ఉత్తరాషాఢ సమస్త శుభకర్మలు వాస్తు కర్మలు వ్యాపారాదులకు బోరింగ్, నిశ్చితార్థ సీమంతాదులకు వృషభం ఉ.గం.8:51. శ్రవణం మిథునం ఉ.గం.11:00. దశమి శ్రవణం వివాహం, గర్భాదానం ధనుస్సు రా.గం.11:30.12/04 దశమి ఆది శ్రవణం వివాహం, శంకు, వాస్తుకర్మలు దేవ ప్రతిష్ఠలు, బోరింగ్, అన్న, అక్షర, ఉప, వ్యాపార, సీమంత, పుంసవన, వృషభం ఉ.గం.8:42. మిథునోపి 11:00. ఏకాదశీ ధనిష్ఠ వివాహం గృప్ర, గర్బ, ధనస్సు రా.గం.11:45.13/04 ఏకాదశీ, సోమ, ధనిష్ఠ, మిథునం ప.గం.11:00.వైశాఖ మాసం18/04 పాడ్యమి శని అశ్వినీ మిథునం ప.గం.11:01. పూర్ణచంద్రుడితో కూడిన సోమవారం వివాహమునకు దోషం కాదు. 20/04 తదియ సోమ రోహిణీ వివాహం అన్న, అక్షర, ఉప, సీమంత, పుంసవన దేవతాప్రతిష్ఠ, గృప్ర, శంకు, బోరింగ్, వ్యాపారం మిథునం ఉ.గం.10:51. కర్కాటకం ప.గం.12:01. చవితి వివాహం, గృప్ర, గర్భాదానం, వృశ్చికం రా.గం.8:27.23/04 సప్తమి గురు పునర్వసు, అన్న, అక్షర, సీమంత, పుంసవన, శంకుస్థాపన, బోరింగ్, దేవతా ప్రతిష్ఠ, వ్యాపారం, మిథునం ఉ.గం.10:49. కర్కాటకోపి ప.గం.11:46. గర్భాదానాదులకు వృశ్చికం రా.గం.8:19.24/04 అష్టమి శుక్ర పుష్యమి కర్కాటకం బోరింగ్, పుంసవనం, అత్యవసర విషయాలకు ఉ.గం.11:38. గర్భాదానం వృశ్చికం రా.గం.8:15.25/04 నవమి శని మఘ వివాహం మకరం రా.గం.12:53 (8చం. సగ్రహచంద్ర)26/04 దశమి ఆది మఘ వివాహం వృషభం ఉ.గం.7:44. మిథునోపి ఉ.గం.10:33.29/04 త్రయోదశీ బుధ హస్త అత్యవసర ఉప నయనాది శుభాలకు ఉ.గం.11:01. చతుర్దశీ వివాహం, గర్భాదానం, నిశ్చితార్థం వృశ్చికం రా.గం.9:01. బుధ/గురు చిత్త మకరం రా.గం.12:33.30/04 చతుర్దశి గురు చిత్త అన్న, శంకు, గృప్ర, ప్రతిష్ఠ, బోరింగ్, వ్యాపారం, నిశ్చితార్థం, సీమంత పుంసవన వృషభం ఉ.గం.7:30. గృప్ర వశ్చికం రా.గం.7:47.01/05 పూర్ణిమ శుక్ర స్వాతి మిథునం ఉ.గం.10:15. సమస్త శుభాలకు కర్కాటకం ఉ.గం.11:14. వివాహం గప్ర వృశ్చికం రా.గం.7:43. మకరోపి వివాహార్థం రా.గం.12:29.03/05 విదియ ఆది అనురాధ వివాహం, శంకు, గృప్ర, వ్యాపారం, బోరింగ్, నిశ్చితార్థం, దేవతాప్రతిష్ఠ, సీమంత, పుంసవన, అన్న, అక్షర, ఉప, వృషభం మార్తాండ రహితం ఉ.గం.7:22 (12ర7చం) గర్భాదానం వివాహం మకరం రా.గం.12:21.04/05 తదియ సోమ అనురాధ, అన్న, అక్షర, ఉప, శంకు, గృప్ర, నిశ్చితార్థం, వివాహం, సీమంతం, గృప్ర, దేవతాప్రతిష్ఠ, వ్యాపారం వృషభం ఉ.7:14.06/05 పంచమి బుధ మూల అన్న, సీమంత, పుంసవన, వివాహం, నిశ్చితార్థం, బోరింగ్, వాస్తుకర్మలు, దేవతాప్రతిష్ఠ వృషభం ఉ.గం.7:05.07/05 షష్ఠి గురు ఉత్తరాషాఢ వివాహం గృప్ర వృశ్చికం రా.గం.7:23.08/05 షష్ఠి శుక్ర ఉత్తరాషాఢ అన్న, అక్షర, ఉప, సీమంత, పుంసవన, శంకు, గృప్ర, వివాహ నిశ్చితార్థం దేవతాప్రతిష్ఠ, వ్యాపారం, బోరింగ్‌ వృషభం ఉ.గం.6:58. సప్తమి మిథునం ప.గం.9:45. కర్కాటకం ప.గం.10:42. సప్తమి శ్రవణం వివాహం. సీమంత వేడుక నిశ్చితార్థం వృశ్చికం రా.గం.7:15.09/05 సప్తమి శని శ్రవణం మిథునం ఉ.గం.8:55 విశేషం. అష్టమి శని ధనిష్ఠ మకరం రా.గం.11:45.10/05 అష్టమి ఆది ధనిష్ఠ మిథునం ఉ.గం.9:39. నవమి వృశ్చికం రా.గం.7:10.అధిక జ్యేష్ఠ మాసంక్రింద యిచ్చిన ముహూర్తములు, అత్యవసరంలో బోరింగ్‌కు, వాస్తు రిపేర్‌లకు, నిత్యంలో అన్నప్రాశన, సీమంతం, వేడుక సీమంత, పుంసవన, జాతకర్మ, నామకరణలకు మాత్రమే.18/05 విదియ సోమ రోహిణీ కర్కాటకం ఉ.గం.10:01.20/05 పంచమి బుధ పునర్వసు ధనుస్సు ఉ.గం.8:30.21/05 పంచమి గురు పునర్వసు మిథునం ఉ.గం.8:50.22/05 షష్ఠి శుక్ర పుష్యమి మిథునం ఉ.గం.7:30.25/05 దశమి సోమ ఉత్తర మి«థునం ఉ.గం.8:30. కర్కాటకం ప.గం.9:26. ధనుస్సు రా.గం.8:00.27/05 ఏకాదశీ బుధ హస్త మిథునం ఉ.గం.7:30.28/05 ద్వాదశీ గురు చిత్త మిథునం ఉ.గం.7:30. త్రయోదశీ కర్కాటక ఉ.గం.9:30. ధనుస్సు సా.గం.8:00.29/05 చతుర్దశీ శుక్ర స్వాతీ కర్కాటకం ఉ.గం.10:01.30/05 పౌర్ణమి శని అనురాధ ధనుస్సు సా.గం.8:00.31/05 పౌర్ణమి ఆది అనురాధ మిథునం ఉ.గం.7:30.04/06 చవితి గురు ఉత్తరాషాఢ మిథునం ఉ.గం.7:00. ధనస్సు రా.గం.7:30.05/06 పంచమి శుక్ర శ్రవణం ధనిష్ఠ రా.గం.7:30.06/06 షష్ఠి శని ధనిష్ఠ కర్కాటకం ఉ.గం.10:01. ధనస్సు రా.గం.7:30. సగ్రహ చంద్రక్రాంతి దోషం07/06 సప్తమి ఆది శతభిషం కర్కాటకం ఉ.గం. 10:01. ధనుస్సు రా.7:30. సగ్రహ చంద్రక్రాంతి దోషం.నిజ జ్యేష్ఠ మాసం16/06 విదియ మంగళ / బుధ పునర్వసు బోరింగ్‌ వృషభం తె.గం.5:26.17/06 తదియ బుధ పునర్వసు అన్న, సీమంతం, పుంసవనం కర్కాటకం ఉ.గం.9:01. పుష్యమీ గర్భాదానం రా.గం.9:25.18/06 చవితి గురు పుష్యమీ అన్న, పుంసవన, సీమంత, బోరింగ్‌ కర్కాటకం ఉ.గం.8:03.19/06 షష్ఠి శుక్ర మఘ వివాహం మకరం రా.గం.9:18.20/06 షష్ఠి శని మఘ వివాహం కర్కాటకం ఉ.గం.7:55.21/06 అష్టమి ఆది ఉత్తర మకరం వివాహాది రా.గం.8:45. అష్టమి ఆది/సోమ ఉత్తర వివాహం వృషభం తె.గం.4:02. విశేషం.22/06 అష్టమి సోమ ఉత్తర సమస్త శుభాలకు కర్కాటకం ఉ.గం.9:01. నవమి హస్త మకరం వివాహం గృప్ర రా.గం.9:01.23/06 దశమి మంగళ/బుధ చిత్త, గృప్ర, బోరింగ్‌ వృషభం తె.గం.4:02.24/06 దశమి బుధ చిత్త (అన్న, అక్షర) ఏకాదశీ స్వాతి, వివాహం, గర్భాదానం మకరం రా.గం.9:01. ఏకాదశీ బుధ / గురు స్వాతీ వివాహం మేషం రా.గం.2:23.25/06 ఏకాదశి గురు స్వాతీ అన్న, అక్షర, వివాహ, బోరింగ్‌ కర్కాటకం ఉ.గం.7:38.27/06 త్రయోదశీ శని అనురాధ వివాహం మకరం రా.గం.8:46.28/06 చతుర్దశీ ఆది/సోమ మూల వివాహం మేషం రా.గం.2:01 విశేషం.29/06 పౌర్ణమి సోమ మూల వివాహాది శుభాలకు కర్కాటకం మార్తాండ రహితం ఉ.గం.7:30. వివాహం మకరం రా.గం.8:38 విశేషం.01/07 విదియ బుధ ఉత్తరాషాఢ అన్న, అక్షర, సీమంత, పుంసవన, బోరింగ్, వ్యాపార, దేవతాప్రతిష్ఠ, నిశ్చితార్థం, వివాహం, కర్కాటకం ఉ.గం.7:15. మేషం రా.1:30.02/07 విదియ గురు ఉత్తరాషాఢ అన్న, అక్షర, అకాలవటు, ఉప, వివాహ, సీమంత, పుంసవన, బోరింగ్‌ వ్యాపారం, దేవతాప్రతిష్ట, నిశ్చితార్థం కర్కాటకం ఉ.7:11 (8రా). తదియ శ్రవణం వివాహం మకరం రా.గం.8:22. వివాహం మేషం రా.గం.1:52.03/07 తదియ శుక్ర శ్రవణం అన్న, అక్షర, బోరింగ్, వివాహ, సీమంత, పుంసవన, వ్యాపారం ప్రతిష్ఠ నిశ్చితార్థం కర్కాటకం ఉ.7:07 (8రా). చవితి ధనిష్ఠ మకరం వివాహం రా.8:18. శుక్ర/శని మేషం వివాహం రా.1:48.08/07 నవమి బుధ అశ్వినీ వివాహం మకరం మార్తాండ రహితం రా.8:01. బుధ/గురు మేషం రాత్రి 1:31.ఆషాఢ మాసంసీమంత, పుంసవన, వాస్తు తదితరాలకు అత్యవసర ముహూర్తాలు 15/07 పాడ్యమి బుధ పుష్యమీ కర్కాటకం ఉ.7:30 19/07 షష్ఠి ఆది ఉత్తర ధనుస్సు సా.6:00.20/07 సప్తమి సోమ హస్త ధనుస్సు సా.6:00.22/07 నవమి బుధ స్వాతి ధనుస్సు సా.5:30.24/07 ఏకాదశీ శుక్ర అనురాధ ధనుస్సు సా.5:30.29/07 పౌర్ణమి బుధ శ్రవణం ధనుస్సు సా.5:00.30/07 పాడ్యమి గురు శ్రవణం ధనుస్సు సా.5:00.31/07 విదియ శుక్ర ధనిష్ఠ ధనుస్సు సా.5:00.08/08 ఏకాదశీ శని మృగశిర ధనుస్సు సా.4:30.19/07 షష్ఠి ఆది ఉత్తర తుల ప.11:55.24/07 ఏకాదశీ శుక్ర అనురాధ తుల ప.11:50.30/07 పాడ్యమి గురు శ్రవణం తుల ప.11:50.31/07 విదియ శుక్ర ధనిçష్ఠ తుల ప.11:50.08/08 దశమి శని రోహిణి తుల ప.11:50.శ్రావణ మాసం15/08 తదియ శని ఉత్తర నిశ్చితార్థం, అన్న, అక్షర, వ్యాపార, సీమంత, పుంసవన, వివాహ, శంకు, బోరింగ్‌లకు తుల ప.గం.12:00 (12చం/శు)16/08 చవితి ఆది హస్త, అన్న, వ్యాపార, బోరింగ్, శంకు, సీమంత, పుంసవన, వివాహములకు తుల ప.గం.11:55. హస్త ఆది/సోమ వివాహం వృషభం రా.12:32.20/08 అష్టమి గురు అనురాధ తుల ప.గం.11:50. నవమి గురు/శుక్ర అనురాధ వివాహం వృషభం రా.గం.12:30 (7చం). వివాహ శంకు కర్కాటకం తె.గం.4:01.21/08 నవమి శుక్ర అనురాధ వివాహం, అన్న, అక్షర, బోరింగ్, వ్యాపారం, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థం తుల ప.గం.11:34.22/08 ఏకాదశీ శని/ఆది మూల వివాహం శంకు కర్కాటకం తె.గం.4:30.26/08 త్రయోదశీ బుధ శ్రవణం అన్న అక్షరాది శుభాలకు తుల ప.గం.10:01. చతుర్దశి శ్రవణం వివాహం వృషభం రా.గం.11:50. వివాహం, శంకు కర్కాటకం రా.గం.4:16.27/08 పౌర్ణమి గురు ధనిష్ఠ సమస్త శుభాలకు తుల ప.గం.11:01. గృప్ర, వివాహం వృషభం రా.గం.11:50 28/08 పాడ్యమి శుక్ర శతభిషం సీమంతం వేడుకలకు నిశ్చితార్థములకు మకరం ప.గం.4:33. గృప్ర, వివాహం, వృషభం రా.గం.11:42. శుక్ర/శని వివాహ, శంకు, వ్యాపార, బోరింగ్‌లకు కర్కాటక తె.గం.3:20.30/08 తదియ ఆది ఉత్తరాభాద్ర తుల ఉ.గం.10:54 . వివాహం గృప్ర వృషభం రా.గం.11:34. శంకు, వివాహం, బోరింగ్‌ కర్కాటకం తె.గం.3:18. తె.గం.4:01. శుభాంశ.31/08 చవితి సోమ రేవతి తుల ఉ.గం.10:56. వృషభం రా.గం.11:30.01/09 పంచమి మంగళ/బుధ అశ్విని కర్కాటకం తె.గం.4:05. అద్భుతమైన ముహూర్తం.03/09 అష్టమి గురు/శుక్ర రోహిణి కర్కాటకం తె.గం.3:50.04/09 అష్టమి శుక్ర రోహిణి తుల ప.గం.10:39. నవమి శుక్ర/శని మృగశిర శంకు, బోరింగ్‌ తె.గం.3:50 కర్కాటకం.05/09 నవమి శని మృగశిర తుల ప.గం.10:35.06/09 ఏకాదశీ ఆది పున వృషభం రా.గం.11:11. ఆది/సోమ కర్కాటకం తె.గం.3:45 శుభాంశ.07/09 ఏకాదశీ సోమ పున తుల ప.గం.10:25.భాద్రపద మాసంఅన్నప్రాశన, జాతకర్మ, సీమంత, పుంసవన, నామకరణాదులకు ముహూర్తములు12/09 విదియ శని ఉత్తర తుల ప.గం.10:01.13/09 తదియ ఆది హస్త తుల ప.గం.10:03.14/09 చవితి సోమ చిత్త తుల ప.గం.9:50.16/09 షష్ఠి బుధ అనురాధ మేషం రా.గం.8:01.17/09 షష్ఠి గురు అనురాధ తుల ఉ.గం.9:10.21/09 దశమి సోమ ఉత్తరాషాఢ తుల ఉ.గం.9:00. ఏకాదశీ మేషం రా.8:81.24/09 త్రయోదశీ గురు ధనిష్ఠ తుల ఉ.గం.9:10. శతభిషం మేషం రా.గం.7:50.25/09 చతుర్దశీ శుక్ర శతభిషం తుల ఉ.గం.9:20.26/09 పౌర్ణిమ శని ఉ.భాద్ర మేషం రా.గం.7:55. ఆశ్వీయుజ మాసం11/10 శుద్ధ పాడ్యమి ఆది చిత్త నవరాత్రి కలశ స్థాపనలకు తుల ఉ.గం.6:40–7:00. వ్యాపారాదులకు నిశ్చితార్థం మేషం రా.7:29.12/10 విదియ సోమ స్వాతి వ్యాపారం అన్న, అక్షర, నిశ్చితార్థం తుల ఉ.గం.8:01. నిశ్చితార్థం సీమంత వేడుకలు మేషం రా.గం.7:00.14/10 చవితి బుధ అనురాధ అన్న, అక్షర, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థం వృశ్చికం ఉ.గం.8:51. సీమంతాదులకు మేషం రా.గం.7:00.మూలా నక్షత్రం అక్షరాభ్యాస నక్షత్రాలలో లేదు తెలుసుకోండి.17/10 సప్తమి శని మూల త్రిరాత్ర దీక్ష కలశస్థాపనలకు వృశ్చికం ఉ.గం.8:30.18/10 దుర్గాష్టమీ సందర్భంగా వాహనపూజ, యంత్రపూజలకు ఉ.గం.9:30.19/10 మహానవమి సందర్భంగా వాహనపూజలు యంత్ర పూజలకు ఉ.గం.9:30.20/10 విజయదశమి సందర్భంగా వ్యాపారులకు పూజ సమయం ఉ.9:50సా.6:0021/10 దశమీ బుధ ధనిష్ఠ అన్న, సీమంత, పుంసవనలకు వృశ్చికం 8:35. ఏకాదశీ శతభిషం మేషం సా.6:30.22/10 ఏకాదశీ గురు శతభిషం అన్న సీమంత పుంసవన వృశ్చికం ఉ.గం.8:00.24/10 చతుర్దశీ శని ఉత్తరాభాద్ర మేషం రా.గం.6:50.25/10 పౌర్ణమి ఆది రేవతి మేషం రా.గం.6:50.28/10 తదియ బుధ రోహిణి వృషభం రా.గం.7:45.29/10 చవితి గురు మృగశిర వృషభం రా.గం.7:41 (వివాహ, గృప్ర, గర్భాదానం)30/10 పంచమి శుక్ర మృగశిర వృశ్చికం ఉ.7:40.01/11 సప్తమి ఆది పునర్వసు అన్న, అక్షర, శంకు, బోరింగ్, సీమంత, పుంసవన వృశ్చికం ఉ.గం.7:30.02/11 అష్టమి సోమ పుష్యమి వృశ్చికం ఉ.గం.7:30.05/11 ఏకాదశీ గురు ఉత్తర వృశ్చికం ఉ.7:30.07/11 ధ¯Œ తేరస్‌ పూజలకు మిథునం రా.గం.8:309:00.08/11 దీపావళి పూజలకు మిథునం రా.గం.8:35.కార్తీక మాసం11/11 విదియ బుధ అనురాధ అన్న, అక్షర, వైశ్యోపనయన, నిశ్చితార్థం, సీమంత, పుంసవన, వివాహం, బోరింగ్, శంకు, గృప్ర, వ్యాపారం వృశ్చికం ఉ.గం.7:08.12/11 చవితి గురు మూల వివాహం మిథునం రా.గం.9:31.13/11 చవితి శుక్ర మూల అన్న, అక్షర, వైశ్యోప నయన, నిశ్చితార్థ, సీమంత, పుంసవన, వివాహం, బోరింగ్, ధనుర్లగ్న ఉ.గం.10:13.14/11 పంచమీ శని ఉత్తరాషాఢ వివాహం, నిశ్చితార్థం, వేడుక సీమంత, గృప్ర వషభం రా.గం.6:50. షష్ఠి వివాహం కర్కాటకం రా.గం.10:30. 15/11 షష్ఠి ఆది ఉత్తరాషాఢ అన్న, అక్షర, వైశ్యోప నయన, వివాహ, దేవ ప్రతిష్ఠ, నిశ్చితార్థ, సీమంత, పుంసవన, వ్యాపార, బోరింగ్, శంకు, గృప్ర, వృశ్చికం ఉ.గం.6:52. నిశ్చితార్థం, వివాహం, గృప్ర వృషభం రా.గం.6:36. మిథునం రా.గం.9:22.16/11 సప్తమి సోమ శ్రవణం అన్న, అక్షర, వైశ్యోప నయనం, శంకు, బోరింగ్, వ్యాపార, సీమంత, ప్రతిష్ఠ వ్యాపారం వృశ్చికం ఉ.గం.6:45. వేడుక సీమంతం, వివాహం, వృషభం రా.గం.6:29. మిథునం రా.గం.9:15.18/11 నవమి బుధ శతభిషం వివాహం, గృప్ర, గర్భాదాన, నిశ్చితార్థం మిధునం రా.గం.7:55. వివాహం కర్కాటకం రా.గం.10:02.20/11 ఏకాదశీ శుక్ర, ఉత్తరాభాద్ర అన్న, అక్షర, సీమంత, పుంసవన, వైశ్యోపనయన, వివాహ, శంకు, గృప్ర, ప్రతిష్ఠ, వ్యాపారం ధనుస్సు ఉ.గం.9:39. ద్వాదశీ శుక్ర/శని రేవతీ శంకు వివాహం తుల తె.గం.5:30.21/11 ద్వాదశీ శని రేవతీ వివాహం గృప్ర మిథునం రా.గం.8:57. వివాహం కర్కాటకం రా.గం.9:47. త్రయోదశీ శని/ఆది శంకు వివాహం తుల తె.గం.5:30.22/11 త్రయోదశీ ఆది అశ్వినీ అన్న, అక్షర, వైశ్యోప నయన, సీమంత, పుంసవన, వివాహం, శంకు, బోరింగ్, వ్యాపారం, ధనుస్సు ఉ.గం.9:32. వివాహం, గృప్ర, గర్భాదానం మిథునం రా.గం.8:50.24/11 బ.పాడ్యమి మంగళ/బుధ రోహిణి వివాహం, శంకు, బోరింగ్‌ తుల తె.గం.5:16.25/11 పాడ్యమి బుధ రోహిణి అన్న, వివాహ, శంకు, గృప్ర, ప్రతిష్ఠ, వ్యాపార, సీమంత, పుంసవన, ధనుః ఉ.గం.9:23. వివాహ, సీమంత వేడుక, గృప్ర, మిథునం రా.గం.8:30. వివాహం కర్కాటకం రా.గం.9:31.26/11 విదియ గురు మృగశిర అన్న, అక్షర, వైశ్యోప నయన, ప్రతిష్ఠ, వివాహం, గృప్ర, మిథునం రా.గం.8:30. కర్కాటకం రా.గం.9:27.28/11 పంచమి శని/ఆది పుష్యమి శంకుస్థాపన తుల తె.గం.4:59.29/11 పంచమీ ఆది పుష్యమీ అన్న, అక్షర, శంకు, గృప్ర, బోరింగ్, వ్యాపారం, వైశ్యోపనయన, దేవప్రతిష్ఠ ధనుః ప.గం.9:0402/12 దశమి బుధ/గురు ఉత్తర శంకు/వివాహ, బోరింగ్, తుల తె.గం.4:44.03/12 దశమి గురు ఉత్తర అన్న, అక్షర, వైశ్యోపనయన, శంకు, గృప్ర, బోరింగ్, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థం, వ్యాపార, దేవతాప్రతిష్ఠ, ధనుః ఉ.గం.8:53. హస్త వివాహం గర్భాదానం మిథునం రా.గం.8:01.04/12 ఏకాదశీ శుక్రవారం హస్త అన్న, అక్షర, వైశ్యోపనయనం, శంకు, ప్రతిష్ఠ, బోరింగ్, వ్యాపార, వివాహం, ధనుస్సు ఉ.గం.7:50. చిత్త గృప్ర ధనుస్సు రా.గం.9:57.మార్గశిర మాసం10/12 విదియ గురు మూల ధనుస్సు ఉ.గం.8:24. వివాహం మిథునం రా.గం.7:35.11/12 తదియ శుక్ర/శని ఉత్తరాషాఢ వివాహం బోరింగ్‌ తుల తె.గం.4:08.12/12 చవితి శని ఉత్తరాషాఢ వివాహం నిశ్చితార్థం గృప్ర మిథున రా.గం.7:26. శని/ఆది వివాహం శంకు తుల తె.గం.3:50.13/12 చవితి ఆది శ్రవణం ధనుస్సు ఉ.గం.7:10. పంచమి ఆది శ్రవణం వివాహం నిశ్చితార్థం మిథునం రా.గం.7:28. ఆది/సోమ వివాహం శంకు తుల తె.గం.3:50.14/12 పంచమి సోమ ధనిష్ఠ వివాహ, అన్న, అక్షర, శంకు, గృప్ర, బోరింగ్, వ్యాపారం, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థం, ప్రతిష్ఠ, ధనుస్సు ఉ.గం.8:10. షష్ఠి వివాహం గృప్ర నిశ్చితార్థం మిథునం రా.గం.7:24.16/12 సప్తమి బుధ శతభిషం వివాహం, గృప్ర, శంకు, నిశ్చితార్థం, బోరింగ్, వ్యాపారం, అన్న అక్షర, సీమంత, పుంసవన, ధనుస్సు ఉ.గం.8:02.17/12 నవమి గురు/శుక్ర ఉత్తరాభాద్ర వివాహం తుల తె.గం.3:45 (6చం)18/12 దశమి శుక్ర/శని రేవతి వివాహం వృశ్చికం తె.గం.4:42.19/12 ఏకాదశీ శని/ఆది అశ్విని వివాహం వృశ్చికం తె.గం.4:38.22/12 చతుర్దశీ మంగళ/బుధ రోహిణి వివాహం గృప్ర వృశ్చికం తె.గం.4:26.25/12 తదియ శుక్ర/శని పుష్యమి గృప్ర వృశ్చికం తె.గం.4:11.27/12 పంచమి ఆది/సోమ మఘ వివాహం వృశ్చికం తె.గం.4:02.30/12 అష్టమి బుధ/గురు హస్త సమస్త శుభాలకు వృశ్చికం తె.గం.3:56.31/12 నవమి గురు/శుక్ర చిత్త సమస్త శుభాలకు వృశ్చికం తె.గం.3:53.01/01 దశమి శుక్ర/శని స్వాతి సమస్త శుభాలకు వృశ్చికం తె.గం.3:49పుష్య మాసంపగటికాల ముహూర్తములు తక్కువ ఉన్నాయి. విప్రాజ్ఞతో శిశువులకు అన్నప్రాశనలు పూర్తి చేసుకోండి. మేషలగ్నం మాత్రమే సీమంతాదులకు గ్రాహ్యం.09/01 విదియ శని శ్రవణం మేషం ప.గం.12:30.10/01 తదియ ఆది శ్రవణం మేషం ప.గం.12:30.11/01 చవితి సోమ ధనిష్ఠ మేషం ప.గం.12:20.14/01 సప్తమి గురు ఉత్తరాభాద్ర మేషం ప.గం.12:15.15/01 అష్టమి శుక్ర రేవతి మేషం ప.గం.12:15.16/01 నవమి శని అశ్విని మేషం ప.గం.12:05.22/01 పౌర్ణమి శుక్ర పుష్యమి మేషం ప.గం.12:00.27/01 షష్ఠి బుధ హస్త మేషం ప.గం.11:15.28/01 సప్తమి గురు చిత్త మేషం ప.గం.11:30.31/01 దశమి ఆది అనురాధ మేషం ప.గం.11:00.మాఘ మాసం08/02 విదియ సోమ శతభిషం అన్న, అక్షర (ఉప10ర) దేవతా ప్రతిష్ఠ, వ్యాపారం, శంకు, బోరింగ్, సీమంత, పుంసవన మేషం ప.గం.11:28. తుల రా.గం.11:11.ఉత్తరాభాద్ర నక్షత్రంలో శని సంచారం బహుదోషం09/02 చవితి మంగళ / బుధ ఉత్తరాభాద్ర ధనుః తె.గం.4:30.10/02 చవితి బుధ ఉత్తరాభాద్ర మేషం ప.గం.11:20. తుల రా.గం.11:03. పంచమి బుధ/గురు ఉత్తరాభాద్ర వృశ్చికం రా.గం.1:08.11/02 పంచమి గురు రేవతి అన్న, అక్షర, అకాల వటు, ఉప, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థం మేషం ప.గం.11:13. వషభం ప.గం.12:01. వివాహాదులకు తుల రాగం.12:04 నిశీధి. షష్ఠి గురు/శుక్ర రేవతీ వివాహం, గృప్ర వృశ్చికం రా.గం.1:01. అశ్విని వివాహం, బోరింగ్, శంకు ధనుస్సు తె.గం.3:13.12/02 షష్ఠి శుక్ర అశ్విని శంకు, బోరింగ్, నిశ్చితార్థం వివాహం (ఉప10ర) అన్న, అక్షర, సీమంత, పుంసవన ప్రతిష్ఠలకు మేషం ప.గం.11:13.14/02 నవమి ఆది/సోమ రోహిణి వివాహాదులకు వృశ్చికం రా.గం.2:01.15/02 నవమి సోమ రోహిణి, అన్న, అక్షర, ఉప, వివాహం, నిశ్చితార్థం, దేవతా ప్రతిష్ట, వ్యాపారం, శంకు, గృప్ర, అన్న, అక్షర మేషం ప.గం.11:01. వివాహం తుల రా.గం.11:30.17/02 ఏకాదశీ బుధ ఆర్ద్ర మేషం ప.గం.10:50. ద్వాదశీ బుధ పునర్వసు గర్భాదానం తుల రా.గం.11:43.18/02 ద్వాదశీ గురు పునర్వసు అన్న, సీమంత పుంసవన, శంకు బోరింగ్‌లకు వృషభం ప.గం.11:45. త్రయోదశీ పుష్యమి గృప్ర, గర్భాదానం వృశ్చికం రా.గం.12:33.19/02 చతుర్దశీ పుష్యమి శుక్ర అన్న, శంకు, బోరింగ్, సీమంత, పుంసవన, వృషభం ప.గం.11:46.20/02 పౌర్ణమి శని మఘ వివాహం తుల రా.గం.11:29.21/02 పౌర్ణమి శని మఘ వివాహం వృషభం ప.గం.12:01.22/02 విదియ సోమ ఉత్తర వివాహం తుల రా.గం.11:20. పూర్ణచంద్రుడు + సోమవారం దోషం కాదు.25/02 పంచమి గురు చిత్త అన్న, అక్షర, శంకు, గృప్ర, నిశ్చితార్థం, సీమంత, ఉప, పుంసవన ప్రతిష్ఠ, వ్యాపారం వృషభం ఉ.గం.11:52. స్వాతీ వివాహం తుల రా.గం.11:01. ధనుస్సు రా.గం.3:21. వృశ్చికం రా.గం.12:10.26/02 షష్ఠి శుక్ర స్వాతి వషభం అగ్నిపంచకం ప.గం.11:44.27/02 సప్తమి శని అనురాధ తుల అగ్నిపంచకం రా.గం.11:04. వివాహం, గృప్ర వృశ్చికం రా.గం.12:10. అష్టమి శని/ఆది అనురాధ వివాహ, గృప్ర, శంకు, ధనుః రా.తె.గం.3:13.ఫాల్గుణ మాసం 10/03 విదియ బుధ రేవతి నిశ్చితార్థం వృషభం ప.11:01. తదియ బుధ రేవతి వివాహం గర్భాదానం తుల రా.గం.10:19 వివాహ గృప్ర వృశ్చికం రా.గం.11:16.11/03 తదియ గురు రేవతి అన్న, అక్షర, వివాహ, శంకు, బోరింగ్, వ్యాపార, సీమంత, పుంసవన నిశ్చితార్థ, ప్రతిష్ఠ మేషం ఉ.గం.9:21. అశ్విని వృషభం ఉ.గం.11:30. చవితి గురు అశ్విని వివాహం తుల రా.గం.10:15. వృశ్చికం రా.గం.11:12.12/03 చవితి శుక్ర అశ్విని అన్న, వివాహ, శంకు, బోరింగ్, సీమంతం, పుంసవనం, నిశ్చితార్థం, ప్రతిష్ఠలకు వృషభం ఉ.గం.10:20 మార్తాండ రహితం.14/03 షష్టి ఆది రోహిణి వివాహ, గృప్ర, నిశ్చితార్థం, సీమంత, పుంసవన (ఉపనయన 10ర) అన్న, అక్షర, దేవతా ప్రతిష్ఠ, బోరింగ్, శంకు, వృషభం ఉ.గం.10:44. సప్తమి ఆది రోహిణి వివాహ గృప్ర రా.గం.12:12.15/03 సప్తమి సోమ మృగశిర సమస్త శుభాలకు, వాస్తు కర్మలకు ప్రతిష్ఠలకు మేషం ఉ.గం.09:01.17/03 దశమి బుధ పునర్వసు అన్న, అక్షర, అత్యవసర ఉప సీమంతం పుంసవనం, శంకు, బోరింగ్‌లకు మేషం ఉ.గం.8:49 వృషభం ఉ.గం.10:30.18/03 ఏకాదశీ గురు పుష్యమి అన్న, అక్షర, నిశ్చితార్థ, సీమంత, పుంసవన, ప్రతిష్ట, శంకు, బోరింగ్, వ్యాపార, మేషం ఉ.గం.8:45. గృప్ర, గర్భాదానం వృశ్చికం రా.గం.10:40 (సగ్రహచంద్ర)20/03 త్రయోదశీ శని మఘ వివాహం వృషభం ఉ.గం.10:15. చతుర్దశీ మఘ వివాహం వృశ్చికం రా.గం.10:35.21/03 పౌర్ణమి ఆది ఉత్తర వివాహం గృప్ర వృశ్చికం రా.గం.10:30.22/03 పౌర్ణమి సోమ ఉత్తర అన్న, వివాహం, సీమంత, పుంసవన, నిశ్చితార్థ, శంకు, గృప్ర, బోరింగ్, వ్యాపారం మేషం ఉ.గం.8:36. వృషభం ఉ.గం.10:06. బ.పాడ్యమి సోమ హస్త తుల రా.గం.9:21. వృశ్చికం రా.గం.10:24.24/03 విదియ బుధ చిత్త అన్న, అక్షర, ఉప, నిశ్చితార్థ, సీమంత, పుంసవన, శంకు, గృప్ర, బోరింగ్, వ్యాపారం, వషభం ఉ.గం.9:59. తదియ బుధ స్వాతి వివాహ, వృశ్చికం రా.గం.10:16.25/03 తదియ గురు స్వాతి వివాహాది మేషం ఉ.గం.8:28. వృషభం ఉ.గం.9:30.26/03 పంచమి శుక్ర అనురాధ వృశ్చికం రా.గం.10:30.27/03 పంచమి శని అనురాధ వృషభం ఉ.గం.9:51. షష్ఠి శని వృశ్చికం రా.గం.10:30.29/03 సప్తమి సోమ మూల వృషభం ఉ.గం.9:44. తుల రా.గం.8:56.31/03 నవమి బుధ ఉత్తరాషాఢ çవృషభం ఉ.గం.9:40. దశమి వృశ్చికం రా.గం.10:01.01/04 దశమి గురు శ్రవణం వృషభం ఉ.గం.9:28. వృశ్చికం రా.గం.9:45. -పంచాంగ కర్తశ్రీ కప్పగన్తు సుబ్బరామ సోమయాజులుఫోన్లు: 08676 2414336 /98485 20336

ఇళ్లల్లో రోజువారీ వంటచేసేది మహిళలే అయినా, బయట మాత్రం పాకనిపుణులుగా పురుషులే రాణిస్తూ వస్తున్నారు. ఇప్పటికీ షెఫ్‌లుగా పేరుపొందిన వారిలో పురుషులే ఎక్కువగా ఉన్నా, నెమ్మదిగా పరిస్థితులు మారుతున్నాయి. ఈ రంగంలోకి మహిళలు మరింతగా రావాల్సి ఉంది. ఇప్పుడిప్పుడే మహిళలు షెఫ్‌లుగా రాణిస్తూ ఉన్నా, ఈ రంగంలో మహిళా షెఫ్‌ల పట్ల వివక్ష ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉంది. నేను వృత్తిరీత్యా ఆర్కిటెక్ట్‌ని అయినా, అమెరికాలో ఉన్నప్పుడు అనివార్యంగా వంట చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. క్రమంగా వంటలపై ఆసక్తి పెరిగి, షెఫ్‌గా మారాను. మాది అనకాపల్లి. ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ నుంచి బీఆర్క్, ఐఐటీలో ఎంఆర్క్‌ చేశాను. మాస్టర్స్‌ కోసం అమెరికా వెళ్లినప్పటి నుంచి నాకు వంటపై ఆసక్తి పెరిగింది. ఇండియాకి తిరిగి వచ్చేశాక ఒకవైపు ఆర్కిటెక్ట్‌గా పనిచేస్తూనే, మరోవైపు హోమ్‌ షెఫ్‌గా షెరటాన్, మేరియట్‌లాంటి హోటళ్లలో; ఇంట్లో ఓనం సధ్యలాంటివి హోస్ట్‌ చేయడం మొదలుపెట్టాను. పలు ఫైవ్‌ స్టార్‌ హోటల్స్‌లో తెలుగు వంటల ఈవెంట్స్‌ చేశాను. ఈ రంగంలోకి వచ్చిన మొదట్లో కొన్ని ఇబ్బందులూ ఎదుర్కొన్నాను. అమ్మాయినని చిన్నచూపు చూసేవారు. వెళ్లిన ప్రతిచోటా అమ్మాయిలు షెఫ్‌గా ఉన్నా, తొక్కేయాలనే చూస్తారు. అయితే, నా ప్రతిభా సామర్థ్యాల మీద నాకు నమ్మకం ఉంది.మీరా గిరిజ తాడిమేటి షెఫ్‌వివక్ష ఇంకా పోలేదు..అది 2000 సంవత్సరం. నేను వరంగల్‌లో ఒక గవర్నమెంట్‌ స్కూల్‌లో ఆడపిల్లలకు క్లాస్‌ చెబుతున్నాను. ఒక అమ్మాయి ఏడ్చుకుంటూ నా క్లాస్‌లోకి అడుగుపెట్టింది. ఏమైందని అడిగితే, కాలి మీద కాల్చిన వాత చూపించింది. గిన్నెలు కడగలేదని వాళ్ల నాన్న పొయ్యిలోని కట్టె తీసి కాల్చాడని చెప్పింది. వెంటనే అమ్మాయిని తీసుకుని వాళ్ల ఇంటికి వెళ్లాను. వాళ్ల అమ్మా నాన్నలు నన్ను చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. ‘ఆడపిల్లను అలా కాలుస్తావా?’ అని వాళ్ల నాన్నను అడిగాను. ఆయన చాలా క్యాజువల్‌గా ‘తప్పేముంది, పని చేయకపోతే ఆడపిల్ల ఎందుకు?’ అని అడిగాడు. ఆడపిల్ల ఎందుకు చదువుకోవాలో వివరంగా చెప్పాను. చివరకు తప్పయిందని ఒప్పుకున్నాడు. ఇకపై స్కూలుకు పంపిస్తానని చెప్పాడు. ఈమధ్య నేను గోవాకు వెళ్లాను. అక్కడ బీచ్‌కి వెళ్లాం. నాకు ఒక దృశ్యం కనిపించింది. ఒక తండ్రి పదేళ్ల పాపను తిడుతూ, కాళ్లతో వెనకవైపు తంతున్నాడు. నేను వెళ్లి ఆ తండ్రిని అడిగేలోపే జనంలో కలిసిపోయారు. ఇన్నాళ్లలో ఆడపిల్లల జీవితాలు ఏమీ మారలేదు కదా అనిపించింది.నేను గత 26 సంవత్సరాలుగా ఆడపిల్లలు, మహిళల అభివృద్ధి కోసం అనేక కార్యక్రమాలను చేస్తూ వస్తున్నాను. నేను 2000 సంవత్సరంలో నా సంస్థ మొదలుపెట్టినప్పుడు ఆడపిల్లలపై వివక్ష, భ్రూణహత్యలు, ఎనీమియా, పౌష్టికాహార లోపం, బాల్యవివాహాలు, బాల కార్మికులు, ఆడపిల్లలపై అత్యాచారాలు తదితర ఎన్నో అంశాలపై పనిచేయాల్సి వచ్చింది. ఆడపిల్లలను వద్దనుకుని, చెత్తకుండీలలో పడేస్తున్నప్పుడు ఆస్పత్రులు, బస్టాండ్లు, అంగన్వాడీ కేంద్రాలలో ‘తరుణి’ ఊయలలు పెట్టి, ఆడపిల్లలను రక్షించగలిగాం. ఎన్నో వేల బాల్యవివాహాలను ఆపగలిగి,ఆ ఆడపిల్లలను మళ్లీ చదువులో పెట్టగలిగాం. మేం 2004లో జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్‌లో వేసిన ఒక ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం ఫలితంగా బాల్యవివాహ నిరోధక చట్టం–2006 వచ్చింది. బాలికలపై లైంగిక అత్యాచారాలను నిరోధించడానికి అనేక అవగాహన కార్యక్రమాలు చేపట్టాం. తెలంగాణ పోలీసులతో కలిసి భరోసా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయగలిగాం. హైదరాబాద్‌లో మొదలైన ఈ భరోసా కేంద్రాలు ఇప్పుడు 33 జిల్లాలకూ విస్తరించాయి. అత్యాచార బా«ధితులైన బాలికల్లో ఆత్మహత్యలు పెరుగుతుండటం చూసి, వారి కోసం తరుణి స్వావలంబన రీహాబిలిటేషన్, స్కిల్‌ సెంటర్‌ను హైదరాబాద్‌లో రెండేళ్లుగా నడుపుతున్నాం.మహిళల్లో కూడా దురలవాట్లు, సంపాదించగలమనే ధైర్యంతో బాధ్యతారాహిత్యం పెరిగాయి. మహిళల్లో పెరిగిన దురలవాట్లను మాన్పించడానికి ‘సాంత్వన’ డీఅడిక్షన్‌ సెంటర్, అలాగే చంచల్‌గూడ మహిళా జైలులో ‘నివృత్తి’ డీఅడిక్షన్‌ సెంటర్‌ నడుపుతున్నాం. లింగవివక్షను రూపుమాపడానికి మా సంస్థ తరఫున ‘సమదృష్టి’ అనే వేదికను నిర్వహిస్తున్నాం. తరుణి సంస్థ పలు ప్రైవేటు, ప్రభుత్వ ఆఫీసులలో ఎక్స్‌టర్నల్‌ మెంటర్‌గా అంతర్గత కమిటీలలో పనిచేస్తూ, అవగాహన కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తోంది. డాక్టర్‌ ఆచంట, మమతా రఘువీర్‌, తరుణి స్వచ్ఛంద సంస్థ వంటల పుస్తకం రాసిన తొలి మహిళ అనా వెకర్‌. జర్మనీలోని న్యూరెంబర్గ్‌కు చెందిన అనా, 1596లో ‘న్యూ డిలైట్‌ఫుల్‌ అండ్‌ యూజ్‌ఫుల్‌ కుక్‌బుక్‌’ రాశారు. ఈ పుస్తకం పలు భాషల్లోకి అనువాదం పొంది ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి పొందింది. ఇళ్లలో రోజువారీ వండుకునే వంటకాలు, ప్రత్యేక వంటకాలు, వంటకాల రుచిని పెంచే చిట్కాలను ఇందులో విపులంగా రాశారు. వంటకాల రచన మాత్రమే కాకుండా, అనా వెకర్‌ అరుదుగా కొన్ని కవితలు కూడా రాశారు.నిర్మలా రెడ్డి(చదవండి: ‘ఆమె’ ఆరోగ్యమే... సమాజ ఆరోగ్యం!)

స్త్రీవాదం ఒక ఉద్యమంగా మొదలై దశాబ్దాలు గడచి, స్త్రీలు ఓటింగ్‌ హక్కు సంపాదించుకుని శతాబ్దం దాటి, ప్రపంచమంతా స్త్రీల సాధికారతపై ప్రతి ఏటా మార్చి 8 న గొంతులు చించుకునే సందర్భంలో– ఈ 21 వ శతాబ్దంలో, జెన్‌ జీల కాలంలో– ఫ్రాన్స్‌లో ఒక భర్త తన భార్యకు మత్తుమందిచ్చి, తను రేప్‌ చెయ్యడమే కాక మరెందరో స్నేహితుల చేత ఆమెను కొన్ని ఏళ్ల పాటు రేప్‌ చేయిస్తాడు; ఒక మాజీ భర్త, తనకు విడాకులిచ్చి మళ్లీ పెళ్లి చేసుకుని 4 నెలల గర్భం దాల్చిన భార్యను నరికి చంపేస్తాడు. ప్రపంచనాయకత్వం ప్రకటించుకునే దేశంలో, మరింత గొప్ప వలసాధిపత్య దేశం రాజకుమారుడు, బాలికలపై ఏళ్ల తరబడి అత్యాచారం చేస్తాడు. అక్కడిదాకా ఎందుకు? యూట్యూబ్‌ ఛానెల్‌ నడిపే ఆడపిల్లలను ట్రోలింగ్‌తో మానసిక హింసకు గురిచేయడం తన జన్మహక్కు అనుకుంటాడు సగటు తెలుగు మగోడు; ఇక మన అగ్రేసర తెలుగు నటుడు, ‘థప్పడ్‌’ వంటి సినిమాలు వచ్చిన తర్వాత కూడా నాయికను లాగి చెంపదెబ్బ కొడతాడు; ఇంకో సూపర్‌ స్టార్‌ కొడుకు కమ్‌ అందాల హీరో దాదాపు ప్రతి సినిమాలోనూ తన నాయికను చెంపదెబ్బలు కొట్టందే ప్రేమించలేడు.జీవితంలోనూ, కళలోనూ కూడా అదే హింస. కాని, మనం మాత్రం స్త్రీలు చాలా చాలా ప్రగతి సాధించారు. రాజ్యాలేలుతున్నారు; బిజినెస్‌ టైకూన్లు అయ్యారు; పార్లమెంటులో గొంతు వినిపిస్తున్నారు. పార్టీలకు నాయకత్వం వహిస్తున్నారు; అంతర్జాతీయ సమావేశాల నుంచి తమకు నచ్చకపోతే వాకౌట్లు చేస్తున్నారు– అని పొంగిపోతున్నాం. ఇంకా చెప్పాలంటే, స్త్రీలకట... స్వేచ్ఛ ఎక్కువైంది. కనక భర్తలను హతమారుస్తున్నారు; యూట్యూబ్‌లో రెచ్చిపోయి మగవాళ్లను ఆడిపోసుకుంటున్నారు. ‘అసలు స్త్రీలకు స్వేచ్ఛ ఇవ్వకుండా ఉండాల్సింది’ అని బాధపడిపోయే జనాల సంఖ్య నానాటికీ పెరుగుతోంది. ఇదంతా చూస్తే ఏమనిపిస్తుంది? 19 వ శతాబ్దిలో మొదలైన స్త్రీల అస్తిత్వ పోరాటాలు సత్ఫలితాలను ఇచ్చాయని, అందుకే ఇప్పుడు రాజకీయంగా, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా స్త్రీల పరిస్థితి ఎంతో మెరుగ్గా ఉందనీ పొంగిపోదామా? ఎందరో స్త్రీలు గృహహింసకు ఇప్పటికీ గురవుతూండగా, దొంగ కట్నం కేసులతో అత్తారింటివారిని జైళ్ళకు పంపుతున్న కొంతమంది స్త్రీల అవివేకానికి ఎక్కువ ప్రచారం వస్తోందని బాధపడదామా? ఎందరో భర్తలు అతి చిన్న కారణాలకు భార్యలను హతమారుస్తున్న రోజుల్లో, కొందరు భార్యలు భర్తలను, తాగుడు భరించలేకో, మరెందుకో హతమారుస్తున్నందుకు వారిపై తీర్పులు చెప్దామా? మరోవైపు, తమ తల్లులు ఊపిరాడనివ్వని బంధనాల నుంచి విముక్తి కోసం ఎంతగా పోరాడారో తెలిసి కూడా, తమ స్వేచ్ఛను దుర్వినియోగం చేసుకుంటున్న ఆడపిల్లలను చూసి జాలి పడదామా? ఈ రోజున మహిళా దినోత్సవాన్ని గురించి మాట్లాడుకోవడం ఎప్పటికంటే చాలా ఇబ్బందికరంగా ఉంది. రోజురోజుకీ ప్రశ్నలే ఎక్కువవుతున్నాయి, సమాధానాలు అంత సులభంగా దొరకడం లేదు. ప్రపంచమంతా స్వార్థపూరితమైపోతున్న వేళ, ప్రపంచమంతా ఒక మార్కెట్‌గా, లాభనష్టాలే అసలైన విలువలవుతున్న వేళ, ఎవరికీ తమ ప్రయోజనాలు తప్ప, ఏ విలువల పట్లా ఏ నిబద్ధతా, ఏ అంకితభావమూ లేకుండా పోతున్న వేళ– సమాజాన్ని కాస్తంత మానవీయం చేయడానికి స్త్రీలు మాత్రమే కాదు; వారితో పాటు పురుషులు ఏం చెయ్యగలరో ఆలోచించడం ఇప్పటి అవసరం.మృణాళిని, సాహితీవేత్తతొలి నవలా రచయిత్రిప్రపంచ సాహిత్యంలో తొలి నవలా రచయిత్రి మూరాసాకీ షీకీబు. జపాన్‌ రాజాస్థానంలో రాచ మహిళలకు సహాయకురాలిగా పనిచేసేది. పదకొండో శతాబ్దిలోనే ఆమె ‘గెంజీ మోనోగటారి’ (ది టేల్‌ ఆఫ్‌ గెంజి) నవల రాసింది. ఆమె ఈ నవల రాసేనాటికి ప్రపంచంలోని మరే భాషలోనూ నవలా పక్రియ రూపుదిద్దుకోలేదు. ఈ నవలను మూరాసాకీ షీకీబు క్రీస్తుశకం 1010–1021 కాలంలో రాసి ఉంటుందని చరిత్రకారుల అంచనా. అప్పట్లో జపాన్‌లో చైనీస్‌ భాష రాచభాషగా ఉండేది. హెలాన్‌ రాచమహిళలు చైనీస్‌ భాషను నేర్చుకోరాదనే నిషేధం ఉండేది. అయినా మూరాసాకీ తన తండ్రి ద్వారా చైనీస్‌ భాషను నేర్చుకుని, ఆ భాషలోని మేలి రచనలు చదువుకుంది. చైనీస్‌ సాహిత్యాధ్యయనం వల్ల అబ్బిన పరిజ్ఞానానికి తన సృజనాత్మకతను జోడించి, జపానీస్‌ భాషలో నవల రాసింది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఇదే తొలి నవలగా పరిశోధకులు పరిగణిస్తారు.నిలదీతలో పదునెక్కుతున్నామా?ఏటా జరుపుకొనే మహిళా దినోత్సవమే. ఆ ప్రాతిపదికన మహిళలుగా మన ఆలోచనలను మెరుగుపరచుకునే దిశగా చూస్తున్నామా? సమాజంలో గుర్రపుడెక్కలా అల్లుకుపోయిన మూఢత్వాన్ని, అశ్లీలతనీ, హింసను నిలదీయటంలో పదునెక్కుతున్నామా? మనల్ని మనం కాపాడుకోగలుగుతున్నామా? ఇటువంటి ప్రశ్నలకు ‘అవును’ అని చెప్పుకోవాలంటే అందుకు భూమికలు ఏవి; కాదు అని తలవాల్చుకునేట్లయితే, కారణాలు వెతికి పట్టుకుని పరిష్కారాలు ఏవి అని ఆలోచించవలసి వుంటుంది.భిన్న రంగాల్లో దూసుకుపోతున్న అమ్మాయిల తెలివితేటల్ని, చొరవను, ఆర్థికస్వేచ్ఛను– వీటన్నిటి ఫలితమైన స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వాన్ని, నిర్ణయాత్మకతను– మగపిల్లలు సహించలేకపోతున్న స్థితి రాజ్యమేలుతున్నది. భారతదేశానికి గర్వకారణమైన క్రీడాకారిణి మిథాలీ ఏమన్నదో గుర్తున్నదా! తనకు ఎదురైన పెళ్ళి ప్రతిపాదనలలో ఒకరు ‘అత్తగారిని చూసుకోవాలి’ అన్నారు. (అది తప్పు కాదు– కానీ ఒక రంగంలో శిఖరస్థాయికి చేరిన వ్యక్తిని, కేవలం మహిళ అయిన కారణంగా, షరతులతో బంధించాలని చూడటం నేరం.) మరొకరు, ‘వేరే వ్యాపకం వద్దు– ఇల్లు, పిల్లల్ని చూసుకోవాలి‘ అన్నారని చెప్పిన మిథాలీ, ‘కనీసం ముందే చెప్పినందుకు వాళ్ళకి థాంక్స్‌‘ అన్నది. ఇటువంటి అనుభవాలే ఎందరో మహిళా డాక్టర్లు, శాస్త్రవేత్తలు, విద్యావేత్తలవి! అంటే తమకు ఏమి కావాలో నిర్ణయించుకోగల స్థాయిలో ఆధునిక యువతులు వుండగా, న్యాయమైన వారి ఆశలు ఆకాంక్షల్ని సహించలేని యువకులూ మన ముందే కనిపిస్తున్నారు.ప్రేమ, పెళ్ళి వంటి సొంత వ్యవహారాలలో తమ ఎంపిక, తమ నిర్ణయమే చెల్లాలనే అబ్బాయిల ధోరణి వల్ల తెల్లవారి లేస్తే దినపత్రికల నిండా ఏకపక్షపు ప్రేమ(!)వంటివాటి దుష్ఫలితాల్ని చూస్తున్నాం. అయితే స్వార్జన, స్వేచ్ఛ వల్ల అందరమ్మాయిలలోనూ వ్యక్తిత్వ పటిష్ఠత ఏర్పడటం లేదు. ఇప్పటికీ ప్రేమ పేరిట వంచనకు, అఘాయిత్యాలకు, ఆధునిక సాంకేతికత పుణ్యమా అని బ్లాక్‌ మెయిలింగ్‌ వంటి ద్రోహాలకూ అమ్మాయిలు ఆస్కారం ఇస్తుండటం విషాదకరం. తన ప్రేమికుడు వేరొక అమ్మాయితో సాన్నిహిత్యం వెలగబెడుతుంటే అతన్ని ఛీత్కరించి దూరంపెట్టవలసింది పోయి, ‘అతను నావాడు... నువ్వు పో’ అంటూ ఆ రెండో అమ్మాయి మీద దాడి చేయటం చూస్తున్నాం. మరోపక్క ఆధునిక ఉద్యోగ జీవితాలు, నిరంతరం కొత్తపుంతలు తొక్కుతున్న సాంకేతిక సౌకర్యాల వల్ల వెర్రితలలు వేస్తున్న ప్రలోభాలు మనుషుల్ని నిలవనివ్వక వ్యామోహాలపాలు, తత్ఫలితంగా నేరాలపాలు చేస్తున్నాయి. సరైన పెంపకం, మొక్కగానే వంచి బుద్ధులు చెప్పే సంస్కృతి నానాటికీ కొరవడుతున్నప్పుడు ఆడ, మగపిల్లలు శారీరక ఉద్వేగాలకు, ఉద్రేకాలకు, మానసిక ఘర్షణలకు లోనుకావటమే జరుగుతుంది. ఇరవైల వయసులోనే ఉద్ధృతమైన సంపాదనలతో విలసిల్లుతున్న నేటి అమ్మాయిలు, అబ్బాయిలకు మందలింపులు అటువుంచి– సలహాలు ఇచ్చేందుకూ పెద్దలు భయపడుతున్నారు కదా! ఈ సామాజిక సామూహిక విషమస్థితికి అంతర్జాల విషాలగాలం ముఖ్యకారణమని ఎన్నో అధ్యయనాలు తేల్చిచెప్తున్నాయి. యువతీ యువకులకే కాక, కౌమార దశలో వున్న పిల్లలకు– ముఖ్యంగా బాలికలకు అంతర్జాలపు కత్తిఅంచు ప్రాణాంతకమవుతున్నది. గర్భాలతో ప్రాణాల మీదకు తెచ్చే అశాస్త్రీయ గర్భస్రావాలతో మన నగరాలు, పల్లెలు ఒక్కలాగే అతలాకుతలమవుతున్నాయి. ఒకవైపు పూర్ణ వంటి అట్టడుగు సామాజిక స్థాయినుంచి వచ్చిన బాలికలు పర్వతారోహణ, క్రీడలు, శాస్త్రవిజ్ఞానం, కళలు, అంతరిక్షయానాల వంటి విభిన్న రంగాల్లో వజ్రాల్లా ప్రకాశిస్తుంటే, మరోవైపు జీవితాల్ని ఛిన్నాభిన్నం చేసుకుంటున్న బాలికలు, యువతులు, మహిళలు కొల్లలుగా కనిపిస్తూండటం బాధాకరం.ఇప్పటికీ మహిళలు గృహహింసకు గురవుతూనే వున్నారు. భార్యా పిల్లల్ని, ‘ఎముకలు విరిగేలా లేదా రక్తస్రావ మయ్యేలా కొడితే మాత్రమే‘ నేరమని, అదైనా ‘నిరూపించబడితేనే శిక్షార్హ’మని, ఆ శిక్ష కూడా గరిష్టంగా పదిహేనురోజులని చట్టం చేసిన తాలిబన్‌ రాజ్యం మన పొరుగునే ఉన్నది. ‘శారీరకంగా చొరబడకుండా కేవలం స్ఖలనం జరిగితే అత్యాచారం కాదు’ అని వాకృచ్చే న్యాయస్థానాలు మన దేశంలోనే ఉన్నాయి! ఇప్పటికీ కొందరు రాజకీయనాయకుల దృష్టిలో ‘రేప్‌’ అంత పెద్ద నేరం కాదు!మౌలికంగా మన ఇళ్ళలో ఆడ, మగ పిల్లల పట్ల సమదృష్టి, సమధోరణిలో వాళ్ళ పెంపకం, లింగవైవిధ్యం పట్ల శాస్త్రీయదృష్టి ఏర్పరచుకునే దిశగా ప్రోత్సాహం, విజ్ఞానం సద్వినియోగం పట్ల అవగాహన పెంపుదల, మనుషుల మధ్య లింగవివక్షతో సహా– ఎటువంటి విభజనలైనా కేవలం కృతకమైనవనే వాస్తవాలను బోధించే సంస్కారం, వివేచన పాదుకున్నప్పుడే నేటి సామాజిక రుగ్మతలబారి నుంచి తల్లులు, చెల్లెళ్ళు, యావత్‌ మానవజాతి బయటపడేందుకు దారులు ఏర్పడతాయి. ఘంటశాల నిర్మల కవయిత్రి, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌ఆఖరి మైలు వరకు నడవాలినన్ను నేను కచ్చితంగా ఒక మహిళగా భావిస్తాను, అలాగే ఒక ప్రచురణకర్తగా కూడా భావిస్తాను, కాని ఎప్పుడూ నన్ను నేను ఒక మహిళా ప్రచురణకర్తగా మాత్రం చూసుకోలేదు. ఒక మహిళగా నాకు అదనపు గౌరవం లభించిందని, అందువల్ల నేను వివక్షకు గురికాలేదని చెప్పడం సులభమే. కాని, ఈ ప్రయాణంలో ఇబ్బందులు ఉన్నాయి, అవి పని స్వభావం వల్ల ఎదురైనవే తప్ప, నేను చేస్తున్న ప్రచురణ వల్ల కాదు. ఉదాహరణకు, ఆ రోజుల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మహిళలకు కనీసం పబ్లిక్‌ టాయిలెట్‌లు కూడా ఉండేవి కావు. బస్టాండ్లు, రైల్వే స్టేషన్‌లలోనూ మౌలిక వసతులు అంతంత మాత్రంగానే ఉండేవి. పుస్తకాలు అమ్మడానికి రోజంతా స్టాల్‌ వద్దే నిలబడాల్సి వచ్చేది. అలాంటి సమయంలో పక్కనే ఉన్న ఇళ్లకు వెళ్లి వారి అనుమతి కోరడం లేదా వేరే దారి లేనప్పుడు మొహమాటాన్ని వదిలేసి పని పూర్తి చేయడమే ముఖ్యం అని నాకు తోచేది. పురుషులతో పని చేసేటప్పుడు వారు నాతో మాట్లాడటానికి సంకోచించేవారు. నేను పని మీద ఒకరి ఇంటికి వెళ్తే, వారు నన్ను నేరుగా చూడటానికి భయపడేవారు. ‘ఇంట్లోకి వెళ్లి మా ఆవిడతో మాట్లాడు’ అని వంటగది వైపు చూపించేవారు. కానీ నేను పని మీద వచ్చింది మిమ్మల్ని కలవడానికేనని స్పష్టంగా చెప్పేదాన్ని. సమాజంలో మార్పే లక్ష్యంగా..నక్సలైట్‌ ఉద్యమ స్ఫూర్తితో, సమాజంలో మార్పు తీసుకురావాలనే పట్టుదలతో 26 ఏళ్ల వయసులోనే ఈ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాను. ఎందరో మహానుభావుల మార్గదర్శకత్వంలో హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ ఒక మహావృక్షంలా ఎదిగింది. ఆ రోజుల్లో ప్రజలు సమయాన్ని డబ్బుతో కొలిచేవారు కాదు, నిస్వార్థంగా పని చేసేవారు. ఆర్థిక సరళీకరణల తర్వాత పరిస్థితులు పూర్తిగా మారిపోయాయి. పాఠకుల నమ్మకమే...మహిళనైనందుకు నాకు కొన్ని ప్రయోజనాలు కూడా కలిగాయి. వయసులో పెద్దవారైన రచయితలు, మేధావులు నన్ను ఎంతగానో ఆదరించారు. పాఠకులు మహిళలను ఎక్కువగా నమ్మేవారు. ఈ నమ్మకమే ఈ రంగంలో రాణించడానికి నాకు ఎంతగానో సహాయపడింది. కేవలం సాయంత్రం వేళల్లో జరిగే మందు పార్టీల చర్చలకు మాత్రం నేను దూరంగా ఉండాల్సి వచ్చేది. కీలక నిర్ణయాలన్నీ అక్కడే జరుగుతుంటాయి. ఒక మహిళగా ఆ వాతావరణంలో నేను ఇమడలేకపోయాను. అక్కడ నాకు ప్రవేశం కూడా ఉండేది కాదు. కొత్త తరం అమ్మాయిలు..నేడు చాలామంది మహిళలు ఈ రంగంలోకి రావడం సంతోషకరం. భాగ్యలక్ష్మి (మంచి పుస్తకం), పూర్ణిమ తమ్మిరెడ్డి (ఎలమి) వంటి వారు ముందు వరుసలో ఉంటే, జ్యోతి వలబోజు (జేవీ పబ్లికేషన్స్‌), శ్వేత (అజూ పబ్లికేషన్స్‌), ఉష ప్రత్యూష (బాలా బుక్స్‌), మానస ఎండ్లూరి, అపర్ణ తోట వంటి వారు ప్రస్తుతం ఈ రంగంలో రాణిస్తున్నారు. ప్రచురణ నా ప్యాషన్‌దశాబ్దాల కాలంలో పుస్తక విక్రేతలు, రచయితలు, అనువాదకులు, సమీక్షకులతో ఏర్పడిన అనుబంధం వెలకట్టలేనిది. ఈ రంగం అనుకున్నంత ఆడంబరంగా ఉండదు. దీనికి గుండె ధైర్యం, అంతులేని ఓపిక కావాలి. ఇక్కడ రకరకాల మనుషులు ఉంటారు. ప్రూఫ్‌ రీడింగ్‌ కోసం గంటల తరబడి కళ్లు కాయలు కాచేలా చూడటం, ప్రింటర్ల వెనుక పడటం, అనువాదకులను ఒప్పించడం, పుస్తక విక్రేతల నుంచి బాకీలు వసూలు చేయడం– ఇవన్నీ తెర వెనుక అలసటతో కూడిన పనులు. కొందరు రచయితల్లో అహం ఎక్కువగా ఉంటుంది. అనువాదకులు మాత్రం అణకువతో ఉండి పుస్తకాలను ప్రేమిస్తారు. ఇన్ని సవాళ్లున్నప్పటికీ మళ్ళీ అవకాశం వస్తే మాత్రం కచ్చితంగా ప్రచురణనే ఎంచుకుంటాను కానీ మరే వృత్తినీ ఎంచుకోను.డబ్బుతో ముడిపెట్టలేనిదిప్రచురణ రంగం కేవలం పుస్తకం మీద ఉన్న మమకారంతో, ఆఖరి మైలు వరకు నడిచే సత్తా ఉన్నవారికి మాత్రమే! ప్రైవేట్‌ కంపెనీలకు కూడా ఈ రంగంలో వచ్చే లాభాలు చాలా తక్కువ. అవినీతి ప్రభుత్వాలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంటేనో లేదా పాఠ్యపుస్తకాలు అమ్ముకుంటేనో తప్ప, ఇందులో ఆర్థికంగా స్థిరపడటం కష్టం. ఇది కేవలం ప్యాషన్‌తో చేసే అక్షర యజ్ఞం.గీతా రామస్వామి, ప్రచురణ కర్తజంబుల రమాదేవి(చదవండి: నేను... ఉమన్‌ జర్నలిస్ట్‌)

జర్నలిస్ట్‌గా 1980లో ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పుడు నన్ను నేను ‘మహిళా జర్నలిస్ట్‌’ అని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. వేరే లేబుల్స్‌ లేకుండా నేను జర్నలిస్ట్‌ను. దిల్లీలో క్రైమ్‌బీట్‌ చూశాను. క్రైమ్‌బీట్‌ అంటే ‘ఇది పురుషులకు మాత్రమే’ అన్నట్లుగా ఉండేది పరిస్థితి. తరువాత చెన్నైలో ఒక జాతీయ పత్రికకు కరస్పాండెంట్‌గా పనిచేశాను.గతతరం జర్నలిస్ట్‌లు ద్వారాలు తెరిచి, ఈ వృత్తిని ఎంచుకున్న మా తరం మహిళలకు పునాది వేశారు. అయినప్పటికీ శ్రీలంక, పాకిస్తాన్‌లలో విదేశీ కరస్పాండెంట్‌గా నా పోస్టింగ్‌ను అసాధారణంగా, ఆశ్చర్యంగా చూశారు. అయితే హైప్రొఫైల్‌ అసైన్‌మెంట్స్‌కు నా జెండర్‌ అడ్డు కాదనిపించింది. పాకిస్తాన్‌లో నేను మొదటి మహిళా జర్నలిస్ట్‌ అయ్యే అవకాశం వచ్చింది. భారతదేశాన్ని వదిలి పాక్‌కు వెళ్లే ముందు...‘నీకు అప్పగించిన బాధ్యత పురుషులకు కూడా కష్టమైనది. ఒంటరిగా ఉన్నందున ఆ అపాయింట్‌మెంట్‌ను తిరస్కరించడం మంచిది’ లాంటి సలహాలు వినిపించాయి. నేను ఆ సలహాలు పాటించనందుకు సంతోషంగా ఉంది. అక్కడి (పాక్‌) నుంచి రిపోర్టింగ్‌ చేయడం నాకు చాలా ఇష్టంగా అనిపించింది. ఒకటి నేను పురుషుడినై ఉంటే ఇంత కంటే బాగా చేసేదాన్ని అని చెప్పలేను కాని, జర్నలిజంలో నా పనికి గుర్తింపుగా రెండు అవార్డులు వచ్చాయి.రెండవది, ఆ దేశంలో నేను కలిసిన ప్రతి ఒక్కరూ, పాకిస్తాన్‌లో నియమితురాలినైన మొదటి మహిళా జర్నలిస్ట్‌ నేనే అని చెప్పడం ప్రారంభించారు. మూడవది, ‘మహిళా జర్నలిస్ట్‌’ అనే మాటకు అర్థం ఏమిటో నాకు పాకిస్తాన్‌లో అర్థమైంది. నేను భారతదేశానికి తిరిగి రావాల్సి వచ్చినప్పుడు నా స్థానంలో వేరొకరిని నియమించడానికి అన్వేషణ మొదలైంది. ఇతర విషయాల సంగతి ఎలా ఉన్నా మహిళ లేదా అవివాహితుడు అయితే బాగుంటుందని అనుకున్నారు.పూర్వకాలంలో పాక్‌లో పోస్ట్‌ చేసిన పురుషుల పిల్లలు అంతర్జాతీయ స్థాయి పాఠశాలలో చదవడానికి అయ్యే ఖర్చును ప్రచురణ సంస్థే భరించేది. ఎందుకంటే భారతీయ పిల్లలకు స్థానిక పాఠశాలల్లో చదవడం కష్టంగా ఉండేది. ఒక పురుష జర్నలిస్ట్‌ను ఇస్లామాబాద్‌లో నియమించారు. దీంతో ఆయన భార్య ఇక్కడ తాను చేసే ఉద్యోగాన్ని వదులుకొని భర్తతో వెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఉద్యోగం వదులుకున్నందుకు సంస్థ ఆమెకు పరిహారం కూడా చెల్లించింది.కాని, కాలం మారిపోయింది. అప్పటి పరిస్థితి ఇప్పుడు లేదు.పాక్‌ను వదిలి భారత్‌కు వచ్చే ముందు ఇస్లామాబాద్‌లోని నా స్నేహితులకు నా స్థానంలో వచ్చే మహిళ గురించి చెప్పాను. అప్పుడు వారి స్పందన ఇలా ఉంది... ‘వోహ్‌! వచ్చేది కూడా మహిళా జర్నలిస్టేనా? ఇక్కడ మాత్రమే మహిళలను ఎందుకు పోస్ట్‌ చేస్తున్నారు? హానీ ట్రాప్‌లుగా మహిళలను పంపాలనేది మీ నిఘా సంస్థల వ్యూహం అయి ఉండాలి’– అపోహల అద్దాలతో చూస్తున్నప్పుడు, అలాంటి సమయంలో వివరణ ఇవ్వడం అర్థరహితం అనిపించింది.‘మహిళా జర్నలిస్ట్‌లు మరింత ముందుకు సాగాలి. వారు గొప్ప కథనాలెన్నో రాయగలరు. అదే సమయంలో సంస్థ వారి దీర్ఘకాలిక కెరీర్‌ పురోగతి గురించి ఆలోచించాల్సిన అవసరం లేదు’ అని ఒక అగ్ర సంపాదకుడు రాశారు. ఎందుకంటే చాలామంది మహిళా జర్నలిస్ట్‌లు వివాహం కాగానే రెండు, మూడు సంవత్సరాల్లోనే ఫీల్డ్‌ను వదిలిపెట్టారు. ఈ రకంగా ఆయన నిజం మాట్లాడారు.ఈరోజుల్లో ఎక్కువగా కనిపించే బైలైన్‌లను చూడండి. వారందరూ మహిళా జర్నలిస్ట్‌లే. కాని ఎడిటర్‌లు ఎవరో చూడండి. గత ఇరవయ్యేళ్లుగా మీడియాలో వచ్చిన మార్పుల కారణంగా కొంతమంది మహిళలు ఉన్నత స్థానంలో ఉన్నారు. ముఖ్యంగా ప్రసార మాధ్యమాలు(బ్రాడ్‌కాస్ట్‌ మీడియా), ఆన్‌లైన్‌ వార్తా సంస్థలలో గ్రాఫ్‌ ఇప్పటికీ పురుషులకు అనుకూలంగానే ఉంది. జర్నలిజం స్కూల్స్‌లో పురుషులతో పోల్చితే మహిళా విద్యార్థులే ఎక్కువగా ఉన్నారు. నేను క్లాస్‌ చెప్పే ఒక జర్నలిజం స్కూల్‌లో పదిహేనుమంది విద్యార్థులలో ముగ్గురు మాత్రమే పురుషులు. వార్త సంస్థలలో మహిళల నాయకత్వానికి సంబంధించిన ఆశ బహుశా భవిష్యత్తులోనే ఉంటుంది.నిరూపమా సుబ్రమణియన్‌, సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌ (చదవండి: హెల్త్‌కేర్‌’లో నారీశక్తి)

హెల్త్‌కేర్‌ రంగంలో మహిళల భూమిక రోజురోజుకూ విస్తరిస్తోంది. ఆరోగ్యరంగంలో మహిళల ఆరోగ్యం కోసం కృషిచేయాల్సిన రంగాలు నిజానికి చాలా ఎక్కువే ఉన్నాయి. ఇటీవల తమ సాధికారతలో భాగంగా మహిళా డాక్టర్లు కేవలం చికిత్సకే పరిమితం అయిపోవడం లేదు. దాంతోపాటు కొత్త స్టార్టప్‌ల ఏర్పాటు; హాస్పిటల్‌ నిర్వహణ బాధ్యతలూ; మహిళలకు పీరియడ్స్‌ సమయంలో వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత; ప్రెగ్నెన్సీ ప్లానింగ్‌; సురక్షితంగా ప్రసవం జరపడం, హోమ్‌ సర్వీసెస్, పాలియేటివ్‌ కేర్‌ వంటి అనేక రంగాల్లో పనిచేస్తున్నారు. ఈ అంశాలపై అవగాహన కల్పించడంతో పాటు అందివస్తున్న కొత్త టెక్నాలజీ సహాయంతో మహిళలకు ఉపయోగపడే స్టార్టప్స్‌ ఏర్పాట్లు చేయడం వంటి అంశాల్లో చొరవ తీసుకుంటున్నారు. హస్పిటల్స్‌/ క్లినిక్స్‌ నిర్వహణ, స్టార్టప్స్, పబ్లిక్‌ హెల్త్, టెక్నాలజీ వంటి కీలకమైన నాలుగు అంశాల్లో మహిళల బాగు కోసం అనునిత్యం శ్రమించడంతో పాటు ఈ అంశాల్లో ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్స్‌గా ఎదగడానికి మహిళా వైద్యులు విశేషంగా కృషిచేస్తున్నారు. ఆ నాలుగింటినీ విపులీకరిస్తే, తొలి అంశంగా– తాము ఎవరి కోసమో పనిచేయకుండా కేవలం తమ కోసం తామే సంస్థను ఏర్పాటు చేసుకోదలచుకున్న వారు... ఉదాహరణకు చూసినప్పుడు గైనకాలజీ రంగంలో సొంతంగా ఐవీఎఫ్‌ వంటి సంతాన సాఫల్య కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేసుకోవడమూ, కాస్మెటిక్‌ గైనకాలజీ, ఈస్తటిక్‌ గైనకాలజీ రంగాలలో విస్తృతంగా తమవైన క్లినిక్స్‌ ఏర్పాటు చేసుకుంటున్నారు. అలాగే పీడియాట్రీ, డెర్మటాలజీ, యూరోగైనకాలజీ వంటి స్పెషాలిటీ క్లినిక్స్‌ కూడా ప్రారంభిస్తున్నారు. ఇక పెద్ద పెద్ద హాస్పిటల్‌ సెటప్స్‌ కష్టం అనుకుంటే పొద్దున్నే సర్జరీ చేసేసి, పేషెంట్‌ను సాయంత్రానికల్లా ఇంటికి పంపించే ‘డే కేర్‌’ సెంటర్స్‌ మొదటి కేటగిరీలోకి వస్తాయి. ఇక రెండో అంశానికి వస్తే, ఇందులోనే హెల్త్‌ యాప్స్‌ రూపొందించి, మెంటల్‌ హెల్త్‌ వంటి విభాగాల్లో బాధితులకు అవసరమైన మార్గదర్శకాలు చెప్పడం; ప్రెగ్నెన్సీ సమయాల్లో పాటించాల్సిన జాగ్రత్తలపై సలహా, సూచనలందించడం వంటి స్టార్టప్స్‌ యాప్‌ల రూపకల్పన అనుకోవచ్చు. వీటిల్లో భాగంగానే డయాగ్నస్టిక్‌ సేవలందించే సంస్థలనూ ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఇక మూడో విభాగంలో వెల్‌నెస్‌తో పూర్తి సమగ్ర ఆరోగ్యం పొందడం కోసం అనుసరించాల్సిన యోగా, ధ్యానం వంటి ప్రక్రియల గురించి వివరించేందుకు అవసరమైన ప్లాట్‌ఫామ్స్‌ ఏర్పాటు చేయడం. జీవనశైలి కారణంగా అందరిలోనూ వచ్చే లైఫ్‌స్టైల్‌ జబ్బులైన డయాబెటిస్‌ వంటివి మొదలుకొని మహిళల్లోనే వచ్చే పీసీఓఎస్‌ (పాలీ సిస్టిక్‌ ఒవేరియన్‌ సిండ్రోమ్‌), ఎండోమెట్రియాసిస్‌ వంటి వాటి విషయంలో అవసరమైన మేనేజ్‌మెంట్‌ గురించి అవగాహన కల్పించే కేంద్రాలను నెలకొల్పుతున్నారు. ఇక్కడ సమగ్ర చికిత్స అంటే... సమస్యకు ప్రిస్క్రిప్షన్‌ సూచించడం ఒక్కటే కాకుండా తీసుకోవాల్సిన ఆహారాలూ, చేయాల్సిన వ్యాయామాలు... ఇలా 360 డిగ్రీలలో అవసరమైనవన్నీ అందేలాంటి సెంటర్లను ఏర్పాటు చేసుకుంటున్నారు. ఇక నాలుగో విభాగంలోకి వస్తే హోమ్‌ హెల్త్‌కేర్‌ సేవలు. ఇటీవల హాస్పిటల్‌ ఖర్చులు ఇబ్బడిముబ్బడిగా పెరుగుతున్నాయి. ఒకరోజు హాస్పిటల్‌లో ఉండాల్సి వస్తే లక్షల్లో ఖర్చు. కాని, అంతే క్వాలిటీ సేవలు ఇంట్లోనూ అందితే? ఈ కొత్త కాన్సెప్ట్‌తో పేషెంట్‌ కుటుంబాలపై ఆర్థిక భారం తగ్గించడానికి సర్జరీ అనంతర సేవలూ, వృద్ధులకు అవసరమైన కేర్, జీవిత చరమాంకంలో ఉన్నవారికి అవసరమైన పాలియేటివ్‌ కేర్‌ లాంటి అత్యంత కీలకమైన రంగంలోనూ ఎంటర్‌ ప్రెన్యూర్‌షిప్‌కు అవకాశాలు చాలా విస్తృతంగా పెరిగాయి. ఇవే కాకుండా, సాంకేతికత పెరుగుతున్న కొద్ది, ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ అందు బాటులోకి వస్తున్న కొద్ది అందివస్తున్న కొత్త సాంకేతికత సహాయంతో ఈ రంగాలను మరింత విస్తృతపరచే అవకాశం ఎంతో ఉంది. దానికి ఆకాశమే హద్దు. మరి మహిళలంటేనే ఆకాశంలో సగం అంటూ చెబుతుంటారు. ఇలా చూసినప్పుడు వారికి మరింత విశాలమైన అవకాశాలున్నాయో ఊహించవచ్చు. అంతేకాదు, వీటిలో మరింతగా విస్తరించడానికి మహిళల్లో సహజంగా ఉండే ఆర్ద్రత, దయ, సానుభూతి, సహానుభూతి, మల్టీ టాస్కింగ్‌ సామర్థ్యాల వంటి సహజ లక్షణాలు వారికి మరింతగా అవకాశమిస్తుంటాయి. అందుకే మహిళలు తమ సహజ లక్షణాలతో మరింతగా ముందుకు దూసుకుపోవాలనేది ఓ మహిళగా నా అభిలాష.డాక్టర్‌ మంజుల అనగాని, సీనియర్‌ గైనకాలజిస్ట్‌ ‘పద్మశ్రీ’ అవార్డు గ్రహీతయాసీన్‌పరిష్కారాలు మనమే వెతుక్కోవాలియంగ్‌ జనరేషన్‌ గమనించాల్సింది ఏమిటంటే, మన చాయిస్‌ పట్ల మనం ప్యాషనేట్‌గా ఉండాలి. మన ప్రొడక్టివిటీని మగవాళ్లతో సమానంగా, చెప్పాలంటే కాస్తంత ఎక్కువగానే రిజల్ట్స్‌ చూపించాలి. మనం చేసే పని ప్యాషనేట్‌గా చేస్తూ, ఇతరులకు సహాయం చేయగలిగితే, పరిశోధనారంగంలో సక్సెస్‌ మనల్ని వెతుక్కుంటూ వస్తుంది. అమ్మాయిలు తమ అభిరుచి ఎందులో ఉందో గుర్తించి, మనస్ఫూర్తిగా ఆ రంగంలో పనిచేస్తూ పోవాలి. అయినా అందులోనూ ఆటంకాలు, అపజయాలు వస్తాయి. ఆటంకాలు వచ్చినప్పుడు ఎవరో వచ్చి మనకు ఏదో చేస్తారని ఎదురుచూడకూడదు. మనకు మనమే ధైర్యంగా ముందుకు సాగాలి. సమస్యలు ఎదురైనప్పుడు సమస్యలకు పరిష్కారాలను మనమే వెతుక్కోవాలి. నేను అలాగే పనిచేశాను. మనం ఎవరికన్నా తక్కువ కాదు. మనం అందరితోనూ సమానం, సమానం కంటే మనం ఎక్కువ అనే భావనతో మనం పనిచేసినప్పుడే ఆనందంగా ముందుకు సాగిపోగలం.నేను ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుంచి బయోకెమిస్ట్రీలో పీజీ, జేఎన్టీయూ నుంచి బయోటెక్నాలజీలో ఎంటెక్‌ పూర్తి చేశాను. అప్పట్లో నాకు యూజీసీ ఫెలోషిప్‌ వచ్చినా, సెంటర్‌ ఫర్‌ మాలిక్యులర్‌ బయాలజీ (సీసీఎంబీ)లో పీహెచ్‌డీ చేయాలని మా ప్రొఫెసర్స్, పేరెంట్స్‌ ఒత్తిడి చేయడంతో ఇందులో చేరాను. అలాగని సీసీఎంబీలో చేరడం పట్ల నాకు ఎలాంటి విచారం లేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ సైంటిఫిక్‌ అండ్‌ ఇండస్ట్రియల్‌ రీసెర్చ్‌ (సీఎస్‌ఐఆర్‌) పరిధిలో పనిచేసే సీసీఎంబీ హైదరాబాద్‌లోని హబ్సిగూడలో ఉంది. సీసీఎంబీ ఫౌండర్‌ డైరెక్టర్‌ పుష్పమిత్ర భార్గవ, ప్రొఫెసర్‌ లాల్జీ సింగ్‌ నన్ను ఇంటర్వ్యూ చేశారు. ఆయన వద్దనే ఏడాదిన్నర పాటు డీఎన్‌ఏ ఫింగర్‌ ప్రింటింగ్‌ వర్క్, తర్వాత డాక్టర్‌ ఎం.ఆర్‌.దాస్‌ వద్ద బ్రెస్ట్‌ ట్యూమర్స్, హెపటైటిస్‌–బి వైరస్‌ పరిశోధనలు సాగించాను. ఆ తర్వాత 1996లో ప్లాంట్‌ మాలిక్యులర్‌ బయాలజీకి మారి, అక్కడి పరిశోధనల్లో కొత్త వరివంగడాలను కనుగొనడం చాలా సంతోషకరమైన కాంట్రిబ్యూషన్‌. మన దేశంలోని రైతులకు ఉపయోగపడే వరివంగడం కనుగొనడంలో కీలక పాత్ర పోషించాను. వరి పంటకు ఎక్కువగా సోకే ఎండాకు తెగులు (బ్యాక్టీరియల్‌ లీఫ్‌ బ్లైట్‌) తట్టుకునే వరివంగడాన్ని నాటి గవర్నర్‌ నరసింహన్‌ చేతుల మీదుగా 2008లో నల్లగొండ జిల్లా గడ్డపల్లిలో విడుదల చేయించాం. మా సూపర్‌వైజర్‌ డాక్టర్‌ రమేష్‌ శొంఠి. ఆయన ఆధ్వర్యంలో ఈ వర్క్‌ అంతా నేనొక్కదాన్నే చేశాను. నిజానికి ఇది ముగ్గురు మనుషులు చేయాల్సిన పని. మహిళలు తలచుకుంటే చేయలేనిది ఏదీ లేదు అనేదే నా సందేశం. మహిళల్లో మల్టీ టాస్కింగ్‌ టాలెంట్‌ ఎక్కువగా ఉంటుంది. వరి వంగడాలపై నా పరిశోధనవరి పండించే రైతులకు ఎండాకు తెగులు (బ్యాక్టీరియల్‌ లీఫ్‌ బ్లైట్‌) పెద్ద సమస్య. ఈ తెగులును తట్టుకునే రోగనిరోధక శక్తిగల జన్యువులను సన్నబియ్యం దిగుబడిని ఇచ్చే వరిలోకి ‘ఇంట్రోగ్రెస్‌’ చేసి, 2008లో ‘ఇంప్రూవ్డ్‌ సాంబ మసూరి’ రకాన్ని విడుదల చేశాం. ఇప్పుడు దాని మీద మరిన్ని పరిశోధనలు సాగి స్తున్నాం. ‘స్టీల్త్‌ బ్లైట్‌’, ‘బ్రౌన్‌ ప్లాంట్‌ హోపర్‌’ వంటి వ్యాధులను తట్టుకోవడమే కాకుండా, ఫాస్ఫరస్‌ లోపం, పొలంలో నీరు నిల్వ చేరడం, నీటిలో అధిక లవణీయత వంటి ప్రతికూల పరిస్థితులను కూడా తట్టుకునేలా దీనిని రూపొందించడానికి కొన్ని జన్యువులను ఇదే వరి వంగడంలోకి చొప్పించి, మూడు కొత్త వంగడాలను సృష్టించాం. ఈ ఏడాది గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఈ మూడు రకాల వంగడాలను జాతికి అంకితం చేశారు. వీటి విత్తనాలను త్వరలోనే రైతులకు ఉచితంగా పంపిణీ చేయనున్నాం. ‘ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ రైస్‌ రీసెర్చ్‌’ సహకారంతో సీసీఎంబీ వరి వంగడాలను అభివృద్ధి చేస్తోంది. సీసీఎంబీ రూపొందించిన వంగడాలను ఐఐఆర్‌ఆర్‌ బ్రీడింగ్‌ చేస్తోంది. మా పరిశోధనల ఫలితంగా రైతన్నలకు అధిక దిగుబడులు వచ్చి, వారికి గిట్టుబాటు ధర లభించి, వారి జీవితాల్లో కొంతైనా మార్పు తేగలిగినందుకు మాకు సంతృప్తిగా ఉంది.డాక్టర్‌ విష్ణుప్రియ, శాస్త్రవేత్త, సీసీఎంబీ గోపాలకృష్ణ మయ్యా(చదవండి: ‘ఆమె’ ఆరోగ్యమే... సమాజ ఆరోగ్యం!)

‘‘శేఖర్‌ గారూ! మీ ఆవిడకు ఎంబ్రియోస్‌ ట్రాన్స్‌ఫర్‌ సర్జరీ చాలా బాగా జరిగిందండీ! ఐవీఎఫ్‌ ప్రాసెస్‌లోని ప్రధానాంకం ముగిసింది. సక్సెస్‌ అవకాశాలు మెండుగా కనిపిస్తున్నాయి. తనను ఓ ఇరవై నాలుగు గంటలు హాస్పిటల్‌లో అబ్జర్వేషన్‌లో ఉంచి, ఇంటికి పంపిస్తాము. ఇచ్చిన మెడిసిన్స్‌ జాగ్రత్తగా వాడుకుంటూ, పదిహేను రోజుల తరువాత బ్లడ్‌ టెస్ట్‌కి రావాల్సి ఉంటుంది. ఓకేనా?’’ చెపుతున్న డాక్టర్‌ మాటలను శ్రద్ధగా ఆలకిస్తూ, సరేనన్నట్లు తలాడించి, ‘‘థాంక్స్‌ డాక్టర్‌గారూ..!’’ అన్నాను.‘‘ఇంకా రెండుసార్లు వాడుకునేందుకు మీ ఎంబ్రియోస్‌ ఉన్నప్పటికీ మీకా అవసరం రాకపోవచ్చు లెండి. ఆల్‌ ది బెస్ట్‌! ఆమెను జాగ్రత్తగా చూసుకోండి!...’’ అంటూ ముందుకు కదిలింది డాక్టర్‌.‘ఇప్పుడు సక్సెస్‌ అయితే అయినట్లు. లేదంటే, నేరుగా ఎడాప్షన్‌ కు వెళ్ళిపోవడమే. గత నాలుగైదేళ్ళ నుంచి పడినపాట్లు చాలు. ఇంకా శ్రావ్యను ఇబ్బంది పెట్టడం భావ్యం కాదు...’ అనుకుంటూ, మగతగా పడుకున్న తనను కదిలించకుండా, బ్రేక్‌ఫాస్ట్‌ చేసి వద్దామని బయటకు నడిచాను. అలవాటుగా సుబ్బన్న బడ్డీ హోటల్‌ దాపుకు చేరుకున్నాయి నా కాళ్ళు. అక్కడి అనూహ్య దృశ్యాన్ని చూసి, నా చిన్నకళ్ళు పెద్దవయ్యాయి. ఆకలిని రెట్టింపు చేసే దోసెలను, అలసటను ఆవిరి జేసే ఇడ్లీలను, నోరును ఊట బావిగా మార్చేసే పూరీలను కొసరి కొసరి వడ్డిస్తూ, ఆ పదార్థాలంత కమ్మగా పలకరిస్తూ, పైరగాలి వీచినంత ఒడుపుగా పొట్లాలు కడుతూ నిత్యం పారే ఏరల్లే కనిపించే సుబ్బన్న– సముద్రుడిలా గంభీరంగా వంట సామాగ్రినంతా గోతాలకు సర్దేస్తున్నాడెందుకో!రాములవారి వెంట సీతమ్మలా, ఆదిశివుడిలో సగమైన గౌరమ్మలా సుబ్బన్న చేతి ఒడుపుకనుగుణంగా సైనికురాలిలా వెంట ఉంటూ, ముప్పొద్దులా వండి అందించే అతని ఇల్లాలేది, ఎక్కడా కనబడదే...!? తినడానికి వచ్చిన జనాలు పిలుస్తున్నా వినబడనట్లు అలా మిన్నకున్నాడేంటి ఈ సుబ్బన్న. ఏం జరిగుంటుంది? తెలుసుకోమని మనసు రొద పెడుతుంటే, అతనికి దగ్గరగా వెళ్ళి నిలబడి, ‘‘ఏంటి సుబ్బన్నగారూ.. ఏమయింది..?’’ అన్నాను. అతనేం మాట్లాడకపోయే సరికి మళ్లీ రెట్టించాను. తలెత్తకుండానే, ‘‘ఈ ఊరొదిలిపెట్టి వెళ్ళిపోతున్నాం సార్‌..!’’ అన్నాడు. ‘‘అరెరే... ఏమయింది?...’’ అని మొదలెట్టి, కొనసాగింపుగా ఓ పది ప్రశ్నలు వేశాను. దేనికీ జవాబు చెప్పలేదు కానీ, ‘‘ఇప్పుడేమీ అడగొద్దు సార్‌..!’’ అంటున్నప్పుడు అతని గొంతులో జీర నా చెవులను దాటిపోలేదు. ఏదో తీరని వేదనలో ఉన్నట్లున్నాడు. ముఖం కూడా చూపించలేక పోతున్నాడు. ఇంకా అక్కడే ఉండి, అతన్ని ఇబ్బంది పెట్టడం ఎందుకనిపించి, వేరేచోటకు వెళ్ళి తినేసి, శ్రావ్యకు పార్సిల్‌ కట్టించుకుని హాస్పిటల్‌కు చేరుకున్నాను.తనను ఎక్కువగా మాట్లాడించడమంత మంచిది కాదనిపించి, తన పనులన్నీ చూచి, పక్క బెడ్‌పై కూర్చున్నాను. తలపుల గూడులోకి సుబ్బన్న ప్రవేశించాడు. దాదాపు ఐదేళ్ళక్రితం.., ఈ హాస్పిటల్‌కు వచ్చిన మొదటిరోజు ఓపీ వ్రాయించి, ఏదైనా తిందామని మేమిద్దరమూ బయలుదేరాము. అక్కడికి దగ్గరలో ఓ ప్రభుత్వ భవనపు ప్రహరీగోడ మూల మీద నాలుగు రేకులు వేసి, వాటికింద నాలుగు అరుగులు కట్టి ఉన్నాయి. సుబ్బన్న దంపతులు వండి, అందిస్తుంటే... జనాలు కూర్చుని తింటున్నారు.‘‘ఇక్కడ తినేసి వెళదామా..?’’ అంది శ్రావ్య. ‘‘ఆ అరుగుల వెనక చూడు... అంతా బురద... పైగా పందులు, కుక్కలు పొర్లుతున్నాయి ఛండాలంగా... ఇక్కడెలా తింటాము?’’ అన్నాను. ‘‘ఒక్కసారి తిని చూడండి... వదిలిపెట్టరు...’’ అక్కడ తిని వెళుతున్న ఒక వ్యక్తి అన్నాడు. ఇక చేసేదిలేక, అప్పటికంత కన్నా దూరం వెళ్ళలేక అక్కడే తినడానికి కూర్చున్నాము. మా ఇంట్లో చేసుకున్నంత రుచిగా, శుచిగా అనిపించాయి దోసె, ఇడ్లీ... ధర కూడా చాలా సాధారణంగా అనిపించింది. డబ్బులు ఇచ్చేటప్పుడు మంచీ చెడ్డా మాట్లాడుతూ, అతని వివరాలు కనుక్కొని, ‘‘ఆ వెనక పందులవీ తిరగకుండా శుభ్రం చేయించకూడదా సుబ్బన్నగారూ?’’ అన్నాను నవ్వుతూ.‘‘చేయిద్దామనే అనుకుంటున్నాను సార్‌... ఏ నెలకానెల మా అబ్బాయి ఫీజులకనీ, పుస్తకాలకనీ వచ్చిన డబ్బు కాస్తా అయిపోతా ఉంది. వచ్చే నెల సెలవులు వస్తున్నాయిగా, కాస్తన్నా మిగుల్చుకుని గోడ పెట్టిచ్చేస్తా’’ అన్నాడతను. ‘‘ఏం చదువుతున్నాడు మీ అబ్బాయి..? ఎందరు పిల్లలు మీకు?’’ అడిగాను. ‘‘ఒక్కడే అబ్బాయండి... ఆరోక్లాసయి పోయి, ఏడుకొస్తాడింక... మామూలు గవర్నమెంటు బడికి పంపుదామంటే, ఈ మనిషి వినకుండా పెద్దపెద్దోళ్ళ పిల్లలు చదివే బడిలో చేర్చాడు. ఆ ఖర్చులు పెరుగుతూనే వున్నాయి. తట్టుకోలేక పోతున్నాము’’ అంటున్న భార్యను వారించి, ‘‘మనం ముప్పొద్దులా తిప్పలు పడేదెందుకు... వాడికోసం కాదూ..?’’ అన్నాడు. ‘‘ఏంటో ఈ మనిషి పిచ్చి... ఆ కొడుకే లోకం. వాడిమీద ఈగ వాలనివ్వడు కదా..! పాతికేళ్ళ నుంచి చేయి కాల్చుకుంటున్నా గాని, తలదాచుకునేందుకు చిన్నపాక గూడా వేసుకోలేకపోయాము’’ అందామె.వాళ్ళిద్దరికీ నలభై ఏళ్ళపైనే ఉంటుంది వయస్సు. అతనేమో ఇనుపకడ్డీలాగ నల్లగా, పొడవుగా ఉన్నాడు. ఆమేమో, బంగారపు ముద్దలాగా తెల్లగా, బొద్దుగా ఉంది. ఇద్దరికీ కొడుకంటే పంచప్రాణాలు కాబోలు. అయినా పిల్లలు పుడితే అంతేనేమో! వాళ్ళకోసం సర్వ సుఖాలను ఒడ్డి, పోరాటం చేయాలనిపిస్తుందేమో..! త్వరగా మేము కూడా తల్లిదండ్రులమైతే ఎంత బాగుంటుంది..!? ఇద్దరం మాట్లాడుకుంటూ అక్కడి నుంచి వచ్చేశాము. ఓ రెండునెలల తరువాత, మళ్ళీ హాస్పిటల్‌కు వెళ్ళినపుడు, సుబ్బన్న హోటల్‌కే వెళ్ళాము తినడానికి. ఆ వెనుక వైపంతా చదును చేయించి, నాపరాళ్ళు పరిపించి ఓ పరదా కట్టాడు. ‘‘ఇప్పుడు చాలా శుభ్రంగా ఉంది సుబ్బన్నగారూ..!’’ అన్నాను దోసె తింటూ. ‘‘గోడ పెడదామంటే, డబ్బులు చాల్లేదు సార్‌!’’ నొచ్చుకుంటున్నట్లు అన్నాడు. ‘‘పోన్లెండి, ఆ పందులవీ లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉంది..’’ అన్నాను.‘‘అవి మురికి జీవాలు సార్‌... మిగిలిపోయినవి, మురిగిపోయినవి అక్కడ పారబోస్తే తిని, ఆ బురదలోనే పొర్లుతుండేవి. ఈ బండలు పరిచిన తరువాత, మేమేది పడేసినా తినడానికి కూడా రావట్లేదు. ఏ మురుగులో బతుకీడుస్తున్నాయో పాపం..!’’ అన్నాడు జాలిగా ముఖంపెట్టి. ‘‘పోన్లెండి... అవి పంకిల ప్రేమికులు కదా, నచ్చిన గూటికి చేరుంటాయి’’ అన్నాను అతన్ని నవ్విద్దామని. ‘‘డాడీ... అర్జెంట్‌గా ఓ తౌజెండ్‌ రూపీస్‌ కావాలి... రేపు మా స్కూల్‌ పిల్లలమంతా ఎక్స్‌కర్షన్‌కు వెళుతున్నాం’’ అంటూ సుబ్బన్న చెంతకు చేరుకున్నాడొక పిల్లవాడు. పదకొండేళ్ళు ఉంటాయేమో, చాలా తెల్లగా, బొద్దుగా ఉండి... భలే ముద్దొస్తున్నాడు. ‘‘మీ బాబు, వాళ్ళమ్మ పోలికట్లుందండి... చాలా బాగున్నాడు’’ అన్నాను. అతను గుంభనంగా నవ్వుకుంటూ, కొడుకుకు డబ్బులిచ్చి, జాగ్రత్తలు చెప్పి పంపించాక, ‘‘మీకు కూడా మా మనీష్‌ లాంటి మంచి బాబు పుడతాడు లెండి సార్‌!’’ అన్నాడు చిరునవ్వుతో.‘‘థాంక్సండి!’’ అంటూ డబ్బిచ్చి వచ్చేశాము. అలా డాక్టర్‌ రమ్మన్నప్పుడల్లా హాస్పిటల్‌కు, అటునుండి సుబ్బన్న హోటల్‌కు ఐదేళ్ళుగా తిరుగుతున్నా గాని, శ్రావ్య కడుపు పండలేదు, అమ్మానాన్నలు కావాలనే మా కాంక్ష తీరలేదు. కాని, సుబ్బన్నతో, అతని కుటుంబంతో మంచి స్నేహం ఏర్పడింది. ఈ ఊరు వచ్చినప్పుడల్లా అక్కడే తినడం, అతనితో పిచ్చాపాటీ మాట్లాడడం పరిపాటైపోయింది. జ్ఞాపకాల నుంచి బయటికొచ్చిన నాకు, ‘ఇప్పుడింత అర్ధాంతరంగా, మంచి ఆదాయాన్నిస్తున్న హోటల్‌ని ఎందుకు తీసేసుకుంటున్నట్లు? పుట్టి పెరిగిన ఊరునెందుకు వదిలి వెళుతున్నట్లు? ఏం కష్టమొచ్చిందో పాపం..! ఎలా అతని బాధ తెలుసుకోవడం..’ అనుకుంటూ లేచి కూర్చున్నాను. ‘‘శేఖర్‌..!’’ మెల్లిగా శ్రావ్య పిలుపు వినబడడంతో,తనకు చేరువగా వెళ్ళి, ‘‘ఏంటి శ్రావ్యా..!’’ అన్నాను. ‘‘ఈ పదిహేను రోజులు ఈ ఊళ్ళోనే ఉండనా... అదే మా వాణీ వాళ్ళింట్లో ఉండనా నేను? తననడిగితే, సంతోషంగా రమ్మంది. ఈ పరిస్థితిలో దూర ప్రయాణం అంత మంచిది కాదేమో కదా..!’’ ఆశగా అడిగింది. వాణి శ్రావ్య పెద్దమ్మ కూతురు. తనమాట తోసివేయలేక సరేనన్నాను. తరువాతి రోజు హాస్పిటల్‌ నుంచి వాణీ వాళ్ళింటికి చేరుకున్నాము. ప్రతిరోజూ బోలెడు మాత్రలు మింగడంతో పాటు, బొడ్డుకు ఇంజక్షన్లు కూడా చేయించవలసి రావడంతో, ఓ నర్సును మాట్లాడి, మిగతా ఏర్పాట్లన్నీ చూసి, వ్యాపార పనుల నిమిత్తమై నేను మా ఊరు వచ్చేశాను. కాల్‌ చేసినప్పుడల్లా, కన్సీవ్‌ అవుతుందో, లేదోనని ఆందోళన పడుతున్న శ్రావ్యకు ఒక దారి మూసుకు పోయినప్పుడు మరిన్ని దారులు తెరచుకుంటాయని, ఇది కాకపోతే దత్తతావకాశం ఉండనే ఉన్నదని, పాజిటివ్‌గా ఉండమని చెప్పి ధైర్యాన్ని అందించాను.పదిహేనవ రోజు శ్రావ్య రక్తం తీసుకుని, హాస్పిటల్‌ ల్యాబ్‌లో ఇస్తే, సాయంత్రం ఐదుగంటలకు రమ్మన్నారు వాళ్ళు. ఎంత వద్దనుకున్నా, గుండెలో అలల్లా అలజడి. ఓ క్షణం పాజిటివ్‌ తీరానికి చేరుకుంటుంది.. మరుక్షణమే నెగెటివ్‌ అగాధానికి తీసుకెళుతుంది. ఇలాంటి అనిశ్చితమైన మనసుతో శ్రావ్య ఎదుట ఎందుకు లెమ్మని, లేని పని కలిగించుకుని... ఊళ్ళో బలాదూరు తిరుగుడు మొదలెట్టాను. అలవాటుగా సుబ్బన్న హోటల్‌ వైపుకు మళ్ళాయి కాళ్ళు. సుబ్బన్న స్థానంలో మరొకతను కనిపించాడు. పరదా బదులు గోడ, అరుగుల స్థానే ప్లాస్టిక్‌ కుర్చీలు కనిపించాయి. ‘లోపలికెళ్ళి, సుబ్బన్న వివరాలు అడిగితేనో..’ మెదడు తలపును, తడబాటునున్న మనసు తోసిపుచ్చేసింది. కళ్ళు ఆ వైపుకే చూస్తున్నా, కాళ్ళు మాత్రం ముందుకు కదిలాయి. అలా మూడు, నాలుగు వీధులు నడుచుకుంటూ వెళ్ళాక... రోడ్డు దాటబోతుంటే, చాట్‌ మసాలా, పానీపూరితో కూడిన తోపుడుబండి ఎదురొచ్చింది.దాన్ని తప్పించుకునే క్రమంలో అప్రయత్నంగా బండిని తోసే వ్యక్తిని చూసి నిర్ఘాంతపోయి, నిలబడిపోయాను. నేను తేరుకుని, అతన్ని పిలిచేటప్పటికల్లా.., గబగబా బండిని తోసుకుంటూ వీధి మలుపు తిరిగేశాడు. వెంబడిద్దామనుకున్నాను కాని, తను ఉద్దేశపూర్వకంగా వెళ్ళినపుడు ఎందుకు లెమ్మని వాచ్‌ చూసుకుని హాస్పిటల్‌ వైపుకు మళ్ళాను. వెళ్ళేదారిలో యథాలాపంగా హోటల్‌ వైపుకు మళ్ళాయి నా కళ్ళు. ‘‘రండి సార్‌... వేడివేడి బజ్జీలు తిందురు గానీ..!’’ అన్నాడా కొత్త యజమాని. విషయం తెలుసుకోవాలనే ఉత్కంఠకు ఆ పిలుపును జోడించి కాళ్ళను హోటల్లోకి మళ్ళించాను. ‘‘సుబ్బన్న ఉన్నప్పుడు మీరు తరచు వస్తుండేవారు కదా సార్‌..! నేను చాలాసార్లు చూశాను’’ బజ్జీలు అందిస్తూ అన్నాడతడు. తీగ లాగడానికి మార్గం సుగమమయిందని తృప్తిపడుతూ, ‘‘అవును వచ్చేవాణ్ణి. సుబ్బన్నకు ఏమైందసలు..? వాళ్ళబ్బాయి పానీపూరి బండి దగ్గరున్నాడేంటీ..!?’’ అడిగేశాను.అతను ఓ నిట్టూర్పు విడిచి, ‘‘ఏముంది సార్, ఆయనది చల్లటి గుండె కదా... రగిలిన మమతల మంటల్లో మండిపోయింది’’ అన్నాడు.‘‘మమతలేంటీ.. మండటమేంటి..? అర్థమయ్యేట్లు చెప్పవయ్యా..!’’ అన్నాను. ‘‘పదహారేళ్ళు ప్రాణప్రదంగా పెంచుకున్న కొడుకు... ఆ తల్లిదండ్రుల మనసుల్లో మంటలు రాజేసి వెళ్ళిపోయాడు సార్‌!’’ మరుగుతున్న నూనెలో వడల పిండి వేస్తూ చెపుతున్నాడతడు.‘‘పదహారేళ్ళ పసివాడు ఎక్కడికి వెళతాడు..? తల్లిదండ్రులను వదిలి ఎలా బతుకుతాడు..?’’ ఆవేశంగా అన్నాను.‘సుబ్బన్న దంపతులకు పెళ్ళయ్యాక పదిహేనేళ్ళు గడచినా బిడ్డలు కలగకపోతే, ఏడుగురు పిల్లలను సాకలేక తిప్పలు పడుతున్న వడ్డెర దంపతులతో మాట్లాడి, వాళ్ళకు కొంత పైకమిచ్చి, రెండు నెలల పసిగుడ్డయిన మనీషుని దత్తత తెచ్చుకున్నారంట! వాడు వీళ్ళ నీడన పెరుగుతూ.. చెడు స్నేహాలు పెంచుకుని, దురలవాట్లు నేర్చుకున్నాడు. అది తెలుసుకుని, సుబ్బన్న మందలిస్తుండేసరికి.., స్నేహితులు, చుట్టాల ద్వారా అసలు తల్లిదండ్రుల గురించి తెలుసుకుని వాళ్ళ దగ్గరకు వెళ్ళిపోయాడు. ఆ కుటుంబంలో తండ్రీ, తోబుట్టువులంతా తాగుడికి బానిసలయ్యారని, ఇల్లు గడిచే పరిస్థితి లేదని మనీష్‌ కన్నతల్లి వీడిని చదువు మానిపించేసి, పనిలో పెట్టిందట. ‘అదేమిట్రా..’ అని అడిగితే, ‘నన్ను కన్నోళ్ళు, నాకు తోడబుట్టినోళ్ళే నావాళ్ళు, వాళ్ళతోనే బతుకుతాను... బతకలేక పోతే చస్తాను..’ అని తెగేసి చెప్పాడట!’ సుబ్బన్న దంపతులు తట్టుకోలేక, ఊరొదిలి పెట్టి వెళ్ళిపోయారు. ఇన్నాళ్ళూ సుబ్బన్న దంపతుల కష్టంతో ఇంటర్నేషనల్‌ స్కూల్లో చదువుకున్న వాడు, పశువుల పాక వంటి మురికింట్లో పడుకుంటూ, పానీపూరీ అమ్ముకుంటున్నాడు. ‘‘ప్రేమ పెంచుకున్న కొడుకు దూరమవడం, పదిమందిలో పరువు పోవడం జీర్ణించుకోలేక, పెంచిన మమతను వదులుకోలేక ఈ హోటల్‌ను నాకు అమ్మేసి, వాళ్ళెటో వెళ్ళిపోయారు సార్‌! ఈ పిల్లవాడికి తెలివిలేకపోయింది సరే.. కనీసం ఏడుగుర్ని కన్న ఆ తల్లికైనా వీళ్ళమీద జాలి లేకపోయింది. ఎవరో తెలియని అనాథను చట్టబద్ధంగా దత్తత తీసుకుని ఉంటే, ఇవాళ సుబ్బన్నకింతటి కడుపుకోత ఉండేది కాదేమో..! ఇట్లా ఎన్నెన్నో అనుకుంటాం గాని, కడుపున పుట్టినోళ్ళతో సాటిరాగలరా సార్, ఈ సాకుడు పిల్లలు..!?’’ అతడింకా ఏదో చెపుతున్నాడు. ఆ గాథ అంతా వినేసరికి, నా మనసంతా మొద్దుబారిపోయింది. ‘నాది అనే భావన ముందు ఇంకేదీ నిలవదా? అమ్మో... బ్లడ్‌ టెస్ట్‌ రిపోర్ట్‌ ఎలా వస్తుందో..! మమతల విలువ తెలియని ఈ వ్యవస్థలో వేరెవరినైనా దత్తత తీసుకోవడమంటే, మరణంతో సమానమే కదా..! సుబ్బన్న వంటి దుస్థితిని ఎదుర్కోవడం మా వంటి సున్నిత మనస్కులకు సాధ్యమయ్యే పనేనా? ప్రస్తుతం ఫలితమెలా ఉన్నా..మిగిలున్న ఎంబ్రియోలను వాడుకోవడం నయం కదూ..? నేను వెళుతున్న కృత్రిమ పద్ధతే రాళ్ళదారి అనుకుంటే, దత్తత ముళ్ళదారైతే... పిల్లలు కలగని మావంటి వారి పరిస్థితి ఏమిటి? చట్టపరమైన దత్తతకు చెట్టు ఆకులన్ని నిబంధనలు ఉండటం వలనేకదా... సుబ్బన్న దంపతుల వంటివారు అవస్థలకు లోనవుతున్నది? అనేక మార్గాలవెంట పయనించి, పాట్లు పడుతున్నది..! ఇటువంటి పరిస్థితులు ఇలాగే కొనసాగితే, పెంపుడు తల్లిదండ్రులకు సమాజం నుంచి సవాళ్ళు ఎదురైతే, ఏ ఆదరణకూ నోచుకోని అనాథల గతేంకాను..? మమతలు పంచాలనుకునే మనస్సులెలా లభించేను!? మానవత్వపు చిరునామా ఎటుపోయేను..!?’ అనే సందిగ్ధ ఆలోచనలు, సంశయాల ఆందోళనల మధ్య హాస్పిటల్‌ మెట్లు ఎక్కాను. పెండ్యాల గాయత్రి

సమాజం మనల్ని ఇలానే ఉండాలని నిర్దేశిస్తుంది. కొన్ని కలుపు మొక్కలు మనల్ని ఇబ్బంది పెట్టాలని చూస్తాయి. మన లక్ష్యాలను నెరవేర్చుకోనివ్వకుండా అడ్డంకులు సృష్టిస్తాయి.అయినా ఆగిపోకుండా మహిళలు ధైర్యంగా బతుకుతూ ముందుకు సాగిపోవాలి అంటున్నారు నటి, దర్శకురాలు వరలక్ష్మి.⇒ నా స్కూల్‌ డేస్‌లో నేను ఈవ్‌ టీజింగ్‌కి గురైన సందర్భాలు చాలా ఎక్కువ. వాళ్లందరికీ నా స్టైల్‌లో నేను బుద్ధి చెప్పాను. కొందరికి మాటలతో చెబితే పనికి రాదు; అలాంటివాళ్లకు చెంప దెబ్బతో సమాధానం చెప్పడం చాలా అవసరం.⇒ అమ్మాయిలను వేధించేవాళ్లు ఎక్కడున్నా వారికి బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌తో సంబంధం లేదు. కొత్త అమ్మాయిలనూ వేధిస్తారు... బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌ ఉన్న అమ్మాయిలనూ ఇబ్బందులపాలు చేస్తారు. వాళ్లకు ఎవరూ స్పెషల్‌ కాదు. నేనైతే సినిమాలో యాక్షన్‌ రోల్స్‌ చేసినప్పుడు ఎలా కొడతానో అలాగే రియల్‌ లైఫ్‌లోనూ. అయితే ‘అలాంటివాళ్లను ఇలా చేయండి’ అని నేను ఎవరికీ సలహా ఇవ్వను. ఎందుకంటే ఒక్కొక్కరి తీరు ఒక్కోలా ఉంటుంది. కాని నేను చెప్పేదొక్కటే– పరిస్థితి ఏదైనా కావొచ్చు, ధైర్యంగా ఎదుర్కోండి.⇒ నా కెరీర్‌ ఆరంభంలో నేను ‘ఇన్‌సెక్యూరిటీ’కి గురయ్యాను. దానికి కారణం సరైన అవకాశాలు రాకపోవడమే. అయితే ఆ అభద్రతాభావం నన్ను మానసికంగా కుంగదీయలేదు. శరత్‌కుమార్‌గారి కూతురిగా నాకు ఒక విజిటింగ్‌ కార్డ్‌ ఉంటుంది. కాని, నన్ను నేను నిరూపించుకోవాల్సిందే! ఆర్టిస్ట్‌గా నాకు దక్కే ప్రతి చాన్స్‌ ద్వారా నన్ను నేను నిరూపించుకుంటూ వస్తున్నాను.⇒ అమ్మాయిలు వాళ్లకు నచ్చినట్లు వాళ్లు ఉండాలి. అమ్మాయిలు సున్నితంగానే ఉండాలి. అప్పుడే అందరికీ నచ్చుతారు. ఇగోయిస్ట్‌లను ఇష్టపడరని చాలామంది ఫిక్స్‌ అయిపోతారు. అసలు ఒకరికి నచ్చేట్లు ఉండాలని ఎందుకు అనుకోవాలి? మన వ్యక్తిత్వానికి తగ్గట్టు మనం నడుచుకోవాలి. వేరేవాళ్ల కోసం మన తీరు మార్చుకుంటే మనకంటూ ఒక ఉనికి ఉండదు. సమానత్వం అనేది మనకి ఇక్కడే ఉంది. ఇక మనం ఎందుకు తక్కువ అవుతాం.⇒ మహిళలు ఎదుర్కొనే ప్రధాన సమస్యల్లో ‘బాడీ షేమింగ్‌’ ఒకటి. సన్నగా ఉంటే మరీ సన్నగానా? అంటారు. బొద్దుగా ఉన్నా విమర్శిస్తారు. ఇప్పుడు ఒక గదిలో పదిమంది ఉంటే ఐదుగురికి వెజ్‌ పలావ్‌ నచ్చుతుంది, మరో ఐదుగురికి నాన్‌వెజ్‌ బిర్యానీ నచ్చుతుంది. ఎవరి టేస్ట్‌ వారిది. అలాగే ఎవరి బాడీ వారిది, ఎవరి చాయిస్‌ వారిది. దాన్ని విమర్శించే హక్కు ఎవరికీ లేదు. మనం ఎలా ఉండాలనుకుంటున్నామో అలానే ఉండాలి. ఎవరేం అనుకుంటే మనకేంటి? మన వ్యక్తిత్వమే మనం.⇒ కొన్ని విషయాల్లో అమ్మాయిలకు అమ్మాయిలే శత్రువులైపోతారు. చదువుకో! జాబ్‌ చెయ్‌! పెళ్లి చేసుకో!– ఇలా సలహాలు ఇస్తారు. ఒకవేళ పెళ్లి చేసుకోలేదనుకోండి, ‘ఇంకా పెళ్లి చేసుకోకపోవడం ఏంటి?’ అంటారు. ఆ అమ్మాయి వెనక కామెంట్‌ చేస్తారు. ఇలాంటి ఆడవాళ్ల తీరు మారాలి.⇒ సినిమా ఇండస్ట్రీలో నేను ఎదుర్కొన్న కొన్ని చేదు అనుభవాలే ‘సేవ్‌ శక్తి’ పౌండేషన్‌ ఆరంభించేలా చేశాయి. నాకు ఎదురైన సమస్యలను ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నాను. నాలా ఎదుర్కోలేనివాళ్ల కోసమే ఈ ఫౌండేషన్‌ ఆరంభించాను. డిప్రెషన్‌కు గురైనవారిని అందులోంచి బయటకు తేవడానికి డాక్టర్స్‌ సహాయం తీసుకుంటాం. ఇప్పటివరకూ చాలామంది అమ్మాయిలకు హెల్ప్‌ చేశాం. ‘సేవ్‌ శక్తి’కి సంబంధించిన వ్యవహారాలను ఎక్కువగా మా అమ్మ ఛాయ చూసుకుంటారు.⇒ స్టేజి మీద నేను సాధారణంగా ఎమోషనల్‌ అవ్వను. కాని, ఆ రోజు (‘సరస్వతి’ ట్రైలర్‌ లాంచ్‌ ఈవెంట్‌. ఈ సినిమా ద్వారా వరలక్ష్మి దర్శకురాలిగా పరిచయం అవుతున్నారు) అలా ఎందుకు అయ్యానంటే నటిగా స్టార్ట్‌ అయి, డైరెక్టర్‌ స్థాయికి రావడం చిన్న విషయం కాదు. తెలుగు ఫిల్మ్‌ ఇండస్ట్రీ నాకెన్నో అవకాశాలు ఇచ్చింది. అలాంటి ఒక ఇండస్ట్రీ వేదిక మీద మాట్లాడుతున్నప్పుడు కాస్త ఎమోషనల్‌గా అనిపించింది. - డి.జి. భవాని

30 వయసుకి ముందు ‘ఏం చేశారు?’ అనడిగితే, పాత జెనరేషన్ ఆలోచిస్తుంది. కాని, ఈ జెనరేషన్ అమ్మాయిలు అప్పటికే సాధిస్తారు! చిన్న వయసులోనే ఎవరిపైనా ఆధారపడకుండా, ఆధిక్యతను నిరూపించుకుంటున్నారు. కలలకు డెడ్‌లైన్ పెట్టకుండా, తమ జీవితానికి తామే సింహాసనం వేసుకుంటున్నారు. అలా ‘ఫోర్బ్స్‌ 30 అండర్‌ 30– 2026’ జాబితాలో ప్రపంచం దృష్టిని ఆకట్టుకున్న మహారాణులు వీళ్లే!ప్రతి ఫ్యామిలీ ఫంక్షన్ లో ‘భోజనాలు ఎక్కడ?’ అని తెలుసుకునే లోపే,ముప్పై ఏళ్లు దాటిన వారిని ‘పెళ్లి ఎప్పుడు?’ అని అడిగే బంధువుల కోసం ఈసారి కొంతమంది అమ్మాయిలు స్పెషల్‌ సమాధానం రెడీ చేశారు. ‘ఫోర్బ్స్‌ 30 అండర్‌ 30 – 2026’ బ్యాచ్‌ని చూపిస్తూ, ఇది కేవలం లిస్ట్‌ కాదు, యాంబిషన్ కు ఆధార్‌ కార్డు; డ్రీమ్స్‌కు రేషన్ కార్డు; సక్సెస్‌కు అడ్రెస్‌ ప్రూఫ్‌. వయసుతో సంబంధం లేకుండా, ఫెయిల్యూర్‌కు ఫ్రెండ్‌ రిక్వెస్ట్‌ పంపి, సక్సెస్‌తో సెల్ఫీ తీసుకున్న బ్యాచ్‌ ఇది.అందుకే ఇకపై ‘సెటిల్‌ అయ్యావా?’ అని అడిగే ముందు,‘మీరు స్కేల్‌ అప్‌ అయ్యారా?’ అంటూ మోటివేషన్ ఇస్తున్నారు. ఇలా ఎంతోమంది మహిళలకు ఆదర్శంగా నిలిచిన ఈ యంగ్‌ అచీవర్స్‌ గురించి,మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా స్పెషల్‌ స్టోరీ. కలలు కనడం ఒక ఎత్తు, ‘అయ్యో, అవి నిజమవుతాయా?’ అని అనుమానం పెట్టుకోవడం మరో ఎత్తు. కాని, ‘ఫోర్బ్స్‌ 30 అండర్‌ 30 – 2026’ జాబితాలో చోటు సంపాదించిన వాళ్లు మాత్రం కలలు కనే దశ దాటేసి, వాటికి గడువు పెట్టుకుని, నెరవేర్చుకుని, ఫ్రేమ్‌ కట్టేసిన బ్యాచ్‌. ఈ జాబితాలో వ్యాపారవేత్తలు, నిపుణులు, క్రీడాకారులు, సంగీతం, సినిమా కళాకారులు, రూపకర్తలు ఇలా రంగుల మేళవింపే కనిపించినా, వారిది ఒకే లక్షణం– అదే సాధించాలనే తపన! ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాపార, ఆర్థిక రంగాల్లో పేరొందిన ఫోర్బ్స్‌ సంస్థ.భారత్‌లో ప్రతి ఏడాది విడుదల చేసే ఈ ప్రత్యేక జాబితా ఇప్పుడు పదమూడో సంవత్సరంలోకి అడుగుపెట్టింది. దేశమంతా ఆసక్తిగా ఎదురుచూసే ఈ జాబితాలో ఈసారి పదిహేను విభాగాల్లో యువ ప్రతిభను గుర్తించగా, అందులో నేరుగా వినియోగదారులకు ఉత్పత్తులు అందించే వ్యాపారాలు, దేశ రక్షణ, అంతరిక్ష రంగాలు, ప్రకటనలు, మార్కెటింగ్‌ వంటి కొత్త విభాగాలు చేర్చారు. ఇలా చిన్న వ్యాపారం నుంచి అంతరిక్ష ప్రయోగం దాకా ప్రతిభకు విస్తృత వేదిక సిద్ధమైంది. అసాధ్యాలను సాధించిన ఆణిముత్యాలుఈ యువ సైన్యం ‘సెటిల్‌ అవ్వడం’ అంటే కుర్చీలో కూర్చోవడం కాదు, కుర్చీని సృష్టించేవారిగా ఎదగడం అనే ఒక స్పష్టమైన సందేశం ఇచ్చింది. సుమారు వెయ్యికి పైగా వచ్చిన దరఖాస్తులను జల్లెడ పట్టి, నిపుణుల కమిటీ చర్చలు, వాదోపవాదాల తర్వాత ఎంపికైన ఈ ముప్పై మందిలో పన్నెండు మంది మహిళలు తమ ప్రతిభతో వెలుగొందగా, మిగిలిన స్థానాలను యువకులు కైవసం చేసుకున్నారు. అమ్మాయిల దూరదృష్టి, అబ్బాయిల వినూత్న ఆలోచనలు కలగలిసి కృత్రిమ మేధస్సు నుంచి వ్యవసాయ సాంకేతికత వరకు, అజ్రక్‌–కాంతా వంటి సంప్రదాయ కళల నుంచి క్రీడలు, సినిమా, రక్షణ–అంతరిక్ష రంగాల వరకు పదిహేను విభాగాల్లో సంచలనం సృష్టించాయి. పన్నెండు ప్రేరణ గాథలు! ముప్పైమంది సభ్యులతో మెరిసిన ఈ జాబితాలో, అసలైన స్పాట్‌లైట్‌ మాత్రం ఆ పన్నెండుమంది మహిళలదే! కలలకు క్యాలెండర్‌ ఉండదని, విజయానికి డెడ్‌లైన్ పెడితే చాలు సాధ్యమవుతుందని వారు నిరూపించారు. కాంతా కుట్టుతో ప్రపంచాన్ని ఆకట్టుకున్న మౌమితా బసాక్, అజ్రఖ్‌కు ఆధునిక ఊపు తెచ్చిన ముబస్సిరా ఖలిద్‌ ఖత్రి సంప్రదాయం కూడా స్టయిలిష్‌గా మెరవొచ్చని నిరూపించారు. దృశ్య కథలతో సమాజానికి కొత్త కళ్లద్దాలు పెట్టిస్తున్న ప్రియా దాలి, కళ అంటే కేవలం వినోదం కాదని గుర్తు చేశారు.పద్దెనిమిదేళ్లకే స్టార్టప్‌ స్టీరింగ్‌ పట్టిన కాజల్‌ భేడా, చికంకారీకి ఫ్యాషన్ ఫ్రేమ్‌ ఇచ్చిన ఆకృతి రావల్, పర్యాటకానికి కొత్త అడ్రస్‌ రాసిన సిమోనా మోహన్ , మానసిక ఆరోగ్యానికి ప్రాధాన్యం తీసుకొచ్చిన రమ్య ఎల్లాప్రగడ, సంరక్షణ కేంద్రాల నుంచి బయటికొచ్చిన యువతకు దిక్సూచి అయిన అనీషా శర్మ ఇలా ప్రతి పేరు ఒక కథ, ప్రతి కథ ఒక ప్రేరణ. చెస్‌బోర్డుపై చక్రం తిప్పిన దివ్యా దేశ్‌ముఖ్, విలువిద్యలో లక్ష్యాన్ని ఛేదించిన శీతల్‌ దేవి క్రీడల్లో భారత ప్రతిష్ఠను ఎగరేశారు. ముప్పైమందిలో అందరూ ప్రతిభావంతులే! కాని, ఈ మహిళలు మాత్రం ‘ముందు మేముంటాం, మిగతావాళ్లు ఫాలో అవుతారు!’ అన్నట్టు నిలిచారు.సంక్షోభమైనా సరైన సమయమే! కాజల్‌ భేడాప్రపంచం మొత్తం మాస్కులు కట్టుకుని భయంతో కూర్చున్న రోజుల్లో కాజల్‌ భేడా, ఒక కొత్త ఆలోచనకు ముసుగు తీసేసింది. ‘బ్రాండ్‌ అంటే కేవలం ప్రకటన కాదు, అది ఒక కథ’ అనే ఆలోచనే 2020లో ముంబై నేలపై ‘స్క్రిబ్బల్డ్‌’ సంస్థ స్థాపించింది. బ్రిటన్ లో మీడియా నిర్మాణంలో పొందిన శిక్షణ, నమ్మకాన్ని బలంగా చేసుకొని, సంస్థలు చెప్పాలనుకునే అసలైన సందేశం, ప్రకటన ఏజెన్సీలు అందించే సాధారణ పనుల మధ్య ఉన్న ఖాళీని భర్తీ చేయాలనే సంకల్పంతో ముందడుగు వేసింది. బయట పెట్టుబడుల కోసం తలుపులు తట్టకుండా, తన శ్రమనే మూలధనంగా మార్చి లాభాల్లో నడిచే సంస్థగా తీర్చిదిద్దింది. నేడు ఆమె నైకా, అమెజాన్, అదానీ వంటి ప్రముఖ సంస్థల కథలను కొత్త శైలిలో చెప్తోంది. ఇలా సంక్షోభం వచ్చినా, కలలకు స్టార్ట్‌ బటన్ నొక్కడానికి సరైన సమయమే అని చెప్తోంది.భావాలే బలం, ధైర్యమే దారి: అనీత్‌ పడ్డాచిన్నప్పటి నుంచి ఇంట్రావర్ట్‌గా మెలిగిన ఆ అమ్మాయి, ఒక రోజు అందరి చూపులు తనవైపు తిప్పుకుంటుందని ఎవరైనా ఊహించి ఉంటారా? అదే అనీత్‌ పడ్డా కథ. ‘నటనలో చేతి కదలికలకన్నా హృదయ స్పందన ముఖ్యం’ అని తల్లి చెప్పిన మాటలను గుండెల్లో దాచుకుని, నటనను సాధన చేసింది. ప్రకటన రంగంలో ప్రారంభించి, భావోద్వేగ ప్రధాన పాత్రలతో గుర్తింపు పొందింది. సామాజిక అంశాలపై అవగాహన కలిగించే కథలను ఎంచుకోవడం ఆమె ప్రత్యేకత. కేవలం 23 ఏళ్ల వయసులోనే తనదైన ముద్ర వేసిన ఈ యువ నటి, తదుపరి చిత్రంలో మరో కొత్త అవతారంలో కనిపించేందుకు సిద్ధమవుతోంది. భవిష్యత్తులో మరింత విభిన్న పాత్రలు, ప్రతి కథలోనూ కొత్త అనుభూతి పంచాలనే తపనతో ముందుకు సాగుతోంది.కథలతో కట్టిపడేసే సృజనశీలి: ప్రియా దాలిరూపకల్పన అంటే రంగులు మాత్రమే కాదు; కథనం అంటే మాటలు మాత్రమే కాదు; సమాజం అంటే జనాలు మాత్రమే కాదు అంటూ ఈ మూడింటినీ ఒకే తాడుతో కట్టి అందమైన గాలిపటంలా ఎగరేసింది ప్రియా దాలి. వివిధ దృశ్య కథనాల ద్వారా అణగారిన వర్గాల సమస్యలను వెలుగులోకి తీసుకొచ్చింది. అలాగే, వివిధ సామాజిక అంశాలపై అవగాహన కలిగించే ప్రాజెక్టులు రూపొందిస్తూ ఎంతోమందికి ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది. టిండర్, గోద్రేజ్‌ గ్రూప్‌ వంటి సంస్థలతో కలిసి దీర్ఘకాలిక సహకారాల్లో భాగమైంది. పిల్లల పుస్తకాల ప్రచురణలోనూ తన ముద్ర వేసి, 2023లో ‘ఆర్‌ యూ సీరియస్‌?’ అనే సృజనాత్మక సంస్థను స్థాపించింది. ఆమె కథ చూస్తే అనిపిస్తుంది. నవ్వుతూ చెప్పిన కథ కూడా సమాజాన్ని ఆలోచింప జేయగలదని!స్టయిల్‌కు సవాల్‌!: ఆకృతి రావల్‌‘అమ్మా! ఈ చేతిపని చీరలు యువత కూడా కట్టుకుంటారా?’ అనే ప్రశ్నే ఆకృతి రావల్‌ కథకు ఆరంభం. 2020లో వాట్సాప్‌నే దుకాణంగా మార్చి ‘హౌస్‌ ఆఫ్‌ చికంకారీ’ని ప్రారంభించింది. లక్నో చుట్టుపక్కల కళాకారుల ఇళ్లలో మోగే సూదుల శబ్దాన్ని నేరుగా యువత అల్మరాలోకి తీసుకొచ్చింది. అసలైన చికంకారీకి తోడు కశ్మీరీ ఆరికారీ వంటి మరిన్ని చేతివృత్తులను చేర్చి, సంప్రదాయాన్నే ట్రెండ్‌గా మార్చేసింది. కళాకారులకు నెలకొక స్థిరమైన ఆదాయం కల్పిస్తూ, అసంఘటిత మార్కెట్లో ఒక క్రమశిక్షణను తీసుకొచ్చింది. ఆమె ప్రయాణం షార్క్‌ టాంగ్‌ వేదికపై మెరిసి, పలువురు పెట్టుబడిదారుల మద్దతును సంపాదించింది. అలా సంప్రదాయానికి స్టయిల్‌ అద్దిన ఈ యువ పారిశ్రామికవేత్త కథ చేతిపనికీ క్లాప్స్‌ కొట్టేలా చేస్తోంది.కథలు నేస్తున్న కళాకారిణి: మౌమితా బసాక్‌పశ్చిమ బెంగాల్‌ పల్లెలో పెరిగిన మౌమితా బసాక్‌ చేతిలో సూది పడితే అది కేవలం కుట్టు కాదు, ఒక కథ మొదలవుతుంది! మనం సాధారణంగా పాత బట్ట అని పక్కన పెట్టేసేదాన్ని, ఆమె ‘ఇదే నా కాన్వాస్‌’ అంటూ రంగుల కలలు నేస్తుంది. సంప్రదాయ కాంతా కుట్టును ఆధునిక భావాలతో కలిపి, చీరపై చిన్న చిన్న ముచ్చట్లు కుట్టేస్తుంది. టీ, కాఫీ రంగుల సహజ మరకలు, మిగిలిపోయిన వస్త్రాల ముక్కలు ఇవన్నీ ఆమె చేతిలో పడితే వినూత్న డిజైన్లుగా మారతాయి.ఆమె డిజైన్స్‌ దేశం దాటి స్పెయిన్ , బ్రిటన్ , పోలండ్‌ వరకు చేరి ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. రాష్ట్ర, అంతర్జాతీయ వేదికల వరకు అనేక అవార్డులు, పురస్కారాలు ఆమె ఖాతాలో చేరాయి. మహిళా సాధికారత, గ్రామీణ జీవితం, అసమానతలపై తన కుట్టులోనే సందేశాలు నేస్తూ ‘సూది చిన్నదైనా, సందేశం పెద్దది!’ అని నవ్వేస్తుంది. స్థానిక మహిళలకు శిక్షణ ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించడం ఆమెకు మరో గర్వకారణం. అలా పాతబట్టలలో కూడా కొత్త ప్రపంచం దాగి ఉంటుందని నిరూపిస్తోంది.ఇంటివద్దే సెలవుల మజా!: సిమోనా మోహన్‌ రాజకీయ వ్యూహకర్తగా పనిచేసిన ఇరవై ఎనిమిది ఏళ్ల సిమోనా మోహన్, ఇప్పుడు పర్యాటక రంగంలో కొత్త పంథాను చూపిస్తోంది. పర్యావరణ హిత పర్యాటకానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చే సంస్థను నిర్వహిస్తోందామె. అతిథులకు కేవలం వసతి మాత్రమే కాదు, స్థానిక ప్రకృతి, సంస్కృతి, ఆహారం అన్నీ కలిసిన ప్రత్యేక అనుభవాన్ని అందిస్తోంది. నీలగిరుల మధ్య మూడు పడకగదుల కాటేజీలో కేవలం మూడువేల రూపాయలకే బస చేసే సౌకర్యంతో పాటు భోజనం, స్థానిక కొనుగోళ్లు, వాహన సదుపాయాలన్నీ ఒకే ప్యాకేజీలో ఏర్పాటు చేస్తోంది. ముందుగా ఒక ప్రాంతంలో బలపడిన తర్వాతే కొత్త మార్కెట్లలో అడుగుపెట్టాలనే స్పష్టమైన వ్యూహంతో ముందుకు సాగుతోంది.చెస్‌ వేదికపై మహారాణి: దివ్యా దేశ్‌ముఖ్‌ఇరవై ఏళ్ల వయసులోనే చెస్‌ బోర్డుపై తన మేధస్సుతో ఆకాశాన్ని తాకేసింది దివ్య దేశ్‌ముఖ్‌! మహారాష్ట్రకు చెందిన ఈమె, అంతర్జాతీయ గ్రాండ్‌మాస్టర్‌ హోదా సాధించిన కొద్దిమంది భారతీయ మహిళల్లో ఒకరు. అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ పోటీల్లో తనదైన ముద్ర వేసి, యువతలో చదరంగంపై ఆసక్తిని పెంచుతోంది. బోర్డుపై ఆమె నడిపే ప్రతి పావు ఒక వ్యూహం, ప్రతి కదలిక ఒక లెక్క, ప్రతి ఆట చివరికి చెక్‌మేట్‌ వైపు దారి తీసే తెలివైన అడుగు. ఎక్కడా తడబడకుండా, పాయింట్‌ టు పాయింట్‌గా ప్రత్యర్థిని కట్టడి చేస్తూ ముందుకు సాగే ఈ చిన్న మేధావి, ఇప్పుడు 2026 కాండిడేట్స్‌ టోర్నీపైనే ఉంది. ఆమె ఆటతీరు చూస్తే, చదరంగ బోర్డుపై రాజు, రాణి, కోట అన్నీ ఉన్నా, ఆ ఆటకు ప్రాణం పోసేది దివ్య చేతులే అనే భావన కలిగిస్తుంది.అజ్రక్‌కి ఆడపడుచుగా!: ముబస్సిరా ఖలీద్‌ ఖత్రిమూడు తరాలుగా ఆ ఇంట్లో మోగేది చెక్క ముద్రల శబ్దమే, కాని, ఆ ముద్రలు వేసేది మాత్రం మగవాళ్లే! ఆ సంప్రదాయానికి చిన్న నవ్వుతో ‘ఇప్పుడు నా వంతు’ అంటూ రంగంలోకి దిగింది ముబస్సిరా ఖలీద్‌ ఖత్రి. గుజరాత్‌ కచ్‌ ప్రాంతానికి చెందిన ఈమె, అజ్రక్‌ అనే ఆ క్లిష్టమైన ముద్రణ కళలో తొలి మహిళా కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టి అడ్డుగోడలను బద్దలుకొట్టడమే కాదు, ఆంక్షల సరిహద్దులను కూడా చెరిపేసింది! సంప్రదాయ పద్ధతికి తన స్వేచ్ఛా చిత్రణను, హస్తకళా నైపుణ్యాన్ని జోడించి, చెక్క ముద్రల మధ్యలో కొంచెం తన స్టయిల్‌ చల్లి కొత్త డిజైన్స్‌ని చూపించింది. తర్వాత వ్యాపార నైపుణ్యాలను అభ్యసించి, కళకు వ్యాపార దక్షతను కూడా జోడించింది. ‘శ్రీ గౌరవ కిలారు సన్మాన్‌’ అందుకుంది. ఆమె డిజైన్స్‌ వస్త్రాలు దేశీయ, అంతర్జాతీయ వేదికలపై ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. అనంతరం ‘ఎలీషియన్ ’ అనే తన బ్రాండ్‌ ద్వారా అజ్రక్‌ కూడా ఆధునికంగా మెరిసేలా చేసింది.మరచిపోయిన ధనం, మళ్లీ చేతిలోకి: పూజా మాలిక్, సరితా జైన్‌ డబ్బు పోతే బాధే కాని, ఎప్పుడో పెట్టి మరచిపోయిన డబ్బు ఒక్కసారిగా తిరిగి చేతిలో పడితే? ఆ ఆనందానికి మాటలు సరిపోవు! అదే ఆనందాన్ని అందిస్తున్న సంస్థే ‘ఈక్విట్రేసర్స్‌ వెల్త్‌ అడ్వైజర్స్‌’. స్థాపకురాలు పూజా మాలిక్, సహస్థాపకురాలు సరితా జైన్ కలిసి ఆర్థిక రంగంలో ఓ విభిన్న మార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు. పెట్టుబడిదారుల విద్య, రక్షణ నిధుల పరిధిలో పనిచేస్తూ, ఎప్పుడో మరచిపోయిన బ్యాంకు డిపాజిట్లు, షేర్లు, లాభాంశాలు వంటి ఆస్తులను గుర్తించి, వాటి అసలైన హక్కుదారులకు తిరిగి అందించే బాధ్యత తీసుకున్నారు.‘ఇది ఎక్కడో ఉంది. కానీ ఎవరిది?’ అనే గందరగోళానికి ముగింపు పలుకుతూ, వారసులను గుర్తించడం నుంచి మొత్తం ప్రక్రియను పారదర్శకంగా, సులభంగా పూర్తి చేయడం వరకూ అండగా నిలుస్తున్నారు. వందకు పైగా వినియోగదారులతో, ముఖ్యంగా అధిక నికర విలువ కలిగిన వ్యక్తులు, విదేశాల్లో నివసించే భారతీయులతో పనిచేస్తూ, 2025 ఆర్థిక సంవత్సరంలో యాభై లక్షల రూపాయల ఆదాయం సాధించారు. మరచిపోయిన సంపదకు మళ్లీ చిరునవ్వు తెప్పిస్తున్నారు ఈ ఇద్దరూ.వైకల్యం విజయానికి అడ్డుకాదు: శీతల్‌ దేవి జమ్మూ కశ్మీర్‌ పర్వత గ్రామం నుంచి వచ్చిన పారా ఆర్చర్‌ శీతల్‌ దేవి కథ, అసాధ్యాన్ని సాధ్యం చేసిన సాహసగాథ. చేతులు లేకున్నా, తన పాదాలనే చేతులుగా మార్చుకొని విల్లు ఎక్కుపెట్టి బాణం సంధించే ఈ క్రీడాకారిణి, ధైర్యానికి ప్రతీకగా నిలిచింది. ఆమెలోని సహజ సమతౌల్యాన్ని గమనించిన కోచ్‌లు ఆర్చరీకి దారి చూపించారు. అలా పవర్‌ఫుల్‌గా ట్రైనింగ్‌ తీసుకొని, పదిహేడేళ్లకే భారత యువతుల్లో అతిపెద్ద ప్యారాలింపిక్‌ పతకాన్ని గెలిచి, ప్రపంచ చాంపియన్ గా ఎదిగింది. డిసెంబర్‌లో సాధారణ దేశీయ ట్రయల్స్‌లో మూడవ స్థానం సాధించి, సాధ్యం కేవలం ఒక పదం మాత్రమే కాదు, కష్టపడి, ధైర్యంగా ముందుకు పోయినవారి ఆస్తి అని నిరూపించింది.మెదడు ఆరోగ్యానికి, సాంకేతిక స్పర్శ: రమ్య ఎల్లాప్రగడ, లక్షయ్‌ సాహ్నీరమ్య ఎల్లాప్రగడ, లక్షయ్‌ సాహ్నీ కలిసి 2020లో ప్రారంభించిన ‘మార్బుల్స్‌ హెల్త్‌’ మెదడు ఆరోగ్యానికి కొత్త దారిని చూపుతోంది. న్యూరాకిల్‌ హెల్త్‌ ప్రైవేట్‌ లిమిటెడ్‌ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్న ఈ సంస్థ, శస్త్రచికిత్స అవసరం లేకుండా మెదడు సంరక్షణను అందుబాటులోకి తీసుకురావడంపై దృష్టి పెట్టింది. మందులు, మానసిక చికిత్సలకు తోడ్పడే విధంగా వైద్య అనుమతి పొందిన నాడీ ఉత్తేజక వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేసింది. వీరి ప్రధాన ఉత్పత్తి ‘ఈజ్‌’ దేశంలోనే తొలి వైద్య అనుమతి పొందిన నాడీ ఉత్తేజక పరికరంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇది ప్రస్తుతం ఆసుపత్రుల్లో, వైద్య పర్యవేక్షణలో, గృహ సంరక్షణలోనూ వినియోగంలో ఉంది. ప్రధానంగా మానసిక వైద్యులు, ఆసుపత్రులతో కలిసి పనిచేస్తున్న ఈ సంస్థ,‘ఆరోగ్యం అంటే శరీరానికే కాదు, మనసుకు కూడా’ అని గుర్తుచేస్తోంది.అనాథాశ్రమం తర్వాత తోడుగా!: అనీషా శర్మ, గిరీశ్‌ మెహతాఅనాథాశ్రమంలో పెరిగి, పద్దెనిమిదేళ్లు నిండగానే బయట ప్రపంచం ముందు నిలబడ్డప్పుడు వచ్చే ఆ గందరగోళం గిరీశ్‌ మెహతా, అనీషా శర్మకు బాగా తెలుసు. ‘ఇక ఇల్లు లేదు, మార్గం ఎక్కడ?’ అన్న అనుభవమే వీరిని ఒక వేదికగా మలిచింది. అదే ‘ కేర్‌ లీవర్స్‌ ఇన్నర్‌ సర్కిల్‌ సంస్థ’. సంరక్షణ గృహాల నుంచి బయటకు వచ్చే యువతే, తమలాంటి వారికోసం నడిపే ఈ సమూహం ‘మన వాళ్లు మన కోసం’ అన్న భావనను కలిగిస్తుంది.ఓటరు కార్డ్‌ కోసం ఏ కార్యాలయానికి వెళ్లాలి? ఆధార్‌ ఎలా పొందాలి? ప్రభుత్వ పథకాల సాయం ఎలా అందుకోవాలి? ఇలాంటి ప్రశ్నలకు వీరు సమాధానం మాత్రమే కాదు, తోడుగా కూడా నిలుస్తారు. వారి సహాయవాణికి అప్పటి మహిళా, శిశు సంక్షేమ అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి స్మృతి ఇరానీ మద్దతు తెలపడం మరింత ఉత్సాహం ఇచ్చింది. ఇప్పటి వరకు మూడువేల మందికి పైగా యువత ఈ వేదికతో అనుసంధానమై ఉండగా, ఐదువందల మందికి పైగా అవసరమైన పత్రాల సాధనలో నేరుగా సహాయం అందించారు. ఒక చిన్న తోడు కూడా జీవితాన్ని ఎంత పెద్దగా మార్చగలదో చాటి చెప్తోంది.ఒకప్పుడు ముప్పై ఏళ్లు అంటే ‘సెటిల్‌ అయ్యే వయసు’. కాని ఈ ‘ఫోర్బ్స్‌ 30 అండర్‌ 30’ బ్యాచ్‌ చూస్తే అర్థమవుతుంది, ముప్పై అంటే సెటిల్‌ అవ్వడం కాదు, ప్రపంచాన్ని స్కేలప్‌ చేయడం అని! కాబట్టి, కలలకు డెడ్‌లైన్ పెట్టి, కష్టానికి కమిట్‌ అవ్వండి. అప్పుడు సక్సెస్‌ మీ అడ్రస్‌ వెతుక్కుంటూ వస్తుంది! - దీపిక కొండి

ఆసిఫ్‌ రజా కమాండో ఫోర్స్‌ను (ఏఆర్‌సీఎఫ్‌) ఇండియన్‌ ముజాహిదీన్‌గా (ఐఎం) మార్చిన అమీర్‌ రజా ఖాన్‌ పాకిస్తాన్‌లో ఉంటూ ఇక్కడ కథ నడిపించాడు. 2005 నుంచి విధ్వంసాలు ప్రారంభించిన ఐఎంలో రియాజ్‌ భత్కల్‌ కీలక పాత్ర పోషించాడు. ఇతడికి ఖయాముద్దీన్‌ కపాడియా కుడిభుజంగా వ్యవహరించాడు. 2008లో అహ్మదాబాద్‌ పేలుళ్లు తర్వాత ముంబైలో దొరికిన వాహన చోరుల తీగ లాగితే ఢిల్లీలో బాట్లాహౌస్‌ ఎన్‌కౌంటర్‌ డొంక కదిలింది. దీంతో ఐఎం ఉగ్రవాదుల అరెస్టులు ప్రారంభం కావడంతో రియాజ్, కపాడియాలతో పాటు అనేక మంది ఐఎం ఉగ్రవాదులు హైదరాబాద్‌కు క్యూ కట్టారు. ఎందుకు? ఇక్కడ ఎవరిని కలిశారు?...దేశవ్యాప్తంగా పేలుళ్ల కోసం ఐఎం ఉగ్రవాద సంస్థ చెక్క పెట్టెలతో పడవల మాదిరిగా తయారు చేసిన షేప్డ్‌ బాంబ్స్‌ వాడారు. టైమర్‌ ఆధారంగా పేలే సర్క్యూట్‌ ఉన్న వీటిలో ఓ ఎలక్ట్రానిక్‌ మైక్రోచిప్‌ అత్యంత కీలకంగా పని చేసింది. వీటిని కేరళలోని మలప్పురం నుంచి వచ్చి హైదరాబాద్‌ శివార్లలోని రాజేంద్రనగర్‌లో స్థిరపడిన షయనుద్దీన్‌ అలియాస్‌ సత్తార్‌ తయారు చేశాడు. వృత్తిరీత్యా ఎలక్ట్రీషియన్‌ అయిన ఇతడికి కేరళలో ఉండగానే స్టూడెంట్స్‌ ఇస్లామిక్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (సిమీ) ఉగ్రవాదులతో సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. 1995లో కేరళ ముఖ్యమంత్రి ఈకే నయనార్‌ను హత్య చేయడానికి కుట్రపన్నిన కేసులో అరెస్టు అయ్యాడు. సిమీ ద్వారానే రియాజ్‌ భత్కల్‌తో ఇతడికి సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. దీంతో 2005 నుంచి ఎలక్ట్రానిక్‌ మైక్రోచిప్స్‌ తయారీ బాధ్యతల్ని రియాజ్‌ భత్కల్‌ ఇతడికి అప్పగించాడు.సత్తార్‌ అందించిన మైక్రోచిప్స్‌ను రియాజ్‌ భత్కల్‌ గుజరాత్, కర్ణాటక తదితర ప్రాంతాల్లో జరిగిన పేలుళ్లకు వినియోగిస్తాడు. 2008 జూలైలో అహ్మదాబాద్, సూరత్‌లను ఐఎం టార్గెట్‌ చేసింది. ‘ది పూల్‌ ఆఫ్‌ ఆల్‌ టెర్రరిస్టు’ పేరుతో పెద్ద సంఖ్యలో వరుస పేలుళ్లకు పథకం వేస్తుంది. దీనికోసం తయారు చేసే దాదాపు 70 బాంబుల్లో ఉంచాల్సిన మైక్రోచిప్స్‌ తయారు చేసి ఇవ్వాల్సిందిగా రియాజ్‌ నుంచి సత్తార్‌కు ఆదేశాలు అందాయి. అన్నింటినీ తక్కువ సమయంలో తానొక్కడే తయారు చేయలేనని భావించిన సత్తార్‌... తన భార్య, కుమారులకు విషయం చెప్పకుండా ఈ పని అప్పగించాడు. వారికీ ఈ రంగంలో ప్రవేశం ఉన్నా, పరిపక్వత లేదు. వీరు తయారు చేసిన మైక్రోచిప్స్‌ను రియాజ్‌ ఆదేశాల మేరకు మరో ఐఎం ఉగ్రవాది నౌషాద్‌ వచ్చి తీసుకువెళ్లాడు. అహ్మదాబాద్‌లో పెట్టిన బాంబుల్లో సత్తార్‌ తయారు చేసిన చిప్స్, సూరత్‌ బాంబుల్లో అతడి భార్య, కుమారుడు తయారు చేసిన చిప్స్‌ వాడారు. ఈ కారణంగానే సూరత్‌లో ఒక్క బాంబు కూడా పేలకుండా దొరికాయి. బాట్లా హౌస్‌లో సజీవంగా దొరికిన ఉగ్రవాది ఆరిజ్‌ ఖాన్‌ విచారణ తర్వాత వివిధ ఏజెన్సీలు వరుసపెట్టి ఐఎం ఉగ్రవాదులను అరెస్టు చేశాయి. 2008 అక్టోబరు 3న ఒకేసారి అరెస్టయిన 15 మందిలో సయ్యద్‌ నౌషాద్‌ ఒకడు. ఇతడి విచారణలోనే మాస్టర్‌మైండ్‌ రియాజ్‌ భత్కల్, సత్తార్‌ మధ్య ఉన్న సంబంధాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. అదే సమయంలో జమ్మూకశ్మీర్‌లోని కుప్వారా జిల్లాలో జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్‌లో సత్తార్‌ సమీప బంధువు రహీంతో పాటు ఫయాజ్, ఫయీజ్‌ అనే ఉగ్రవాదులు చనిపోయారు. వారిద్దరూ 2008 సెప్టెంబరులో ఉగ్రవాద శిక్షణ కోసం హైదరాబాద్‌ వచ్చి, సత్తార్‌ వద్ద ఆశ్రయం పొందారనే ఆరోపణ ఉంది. నౌషాద్‌ విచారణలోనే చిప్స్‌ను రియాజ్‌ ఆదేశాల మేరకు సత్తార్‌ తయారు చేసి ఇచ్చినట్లు, తాను హైదరాబాద్‌ వెళ్లి వాటిని తీసుకువచ్చినట్లు అంగీకరించాడు.ఐఎం మిస్టరీని ఛేదించిన ముంబై క్రైమ్‌ బ్రాంచ్‌ అధికారులు 2008 సెప్టెంబరు, అక్టోబరుల్లో దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి దాదాపు 20 మంది ఉగ్రవాదులను అరెస్టు చేశారు. ఈ మాడ్యుల్‌ మొత్తానికీ హైదరాబాద్‌లోని గోకుల్‌చాట్‌లో బాంబు పెట్టిన, జంట పేలుళ్ల కేసులో నిందితుడిగా ఉన్న రియాజ్‌ భత్కల్‌ కీలకమని గుర్తించి వేట ప్రారంభించి, 2008 అక్టోబరు 6న ఐఎం మీడియా సెల్‌ ఇన్‌చార్జ్‌ మహ్మద్‌ మన్సూర్‌ అస్ఫర్‌ పీర్భాయ్‌ను పుణేలోని అతని ఇంటి నుంచి అరెస్టు చేశారు. ఆ సమయంలో రియాజ్‌ భత్కల్‌ అక్కడి ఖాండ్వాలోని డాక్టర్‌ అన్వర్‌ అలీ భగ్వాన్‌ ఫ్లాట్‌లో ఉన్నాడు. పీర్భాయ్‌ అరెస్టు సమాచారం అందుకున్న భత్కల్‌ తన అనుచరుడు ఖయాముద్దీన్‌ కపాడియాతో కలిసి అక్కడ నుంచి పరారై హైదరాబాద్‌ వచ్చి సత్తార్‌ను కలిసి ఆశ్రయం ఇవ్వాలని కోరాడు. అయితే హైదరాబాద్‌ నగరంలో ఉండటం అంత మంచిది కాదని అతడు చెప్పడంతో కర్ణాటకలోని కర్వార్‌కు పారిపోయారు. 2009 జనవరిలో తెలంగాణ, కేరళ పోలీసుల సంయుక్త ఆపరేషన్‌లో సత్తార్‌ చిక్కాడు. అక్కడ నుంచి తన సోదరుడు ఇక్బాల్‌తో పాటు మరికొందరితో కలిసి రియాజ్‌ భత్కల్‌ దేశం దాటేశాడు. పాకిస్తాన్‌ చేరిన వీళ్లు ఐఎస్‌ఐ రక్షణలో అక్కడి నుంచే అమీర్‌ రజా ఖాన్‌తో కలిసి ఇక్కడ మరికొన్ని విధ్వంసాలు చేయించారు. రియాజ్‌ సమీప బంధువైన యాసీన్‌ భత్కల్‌ ఐఎంకు కో–ఫౌండర్‌గా మారాడు. 2013 ఫిబ్రవరి 21న హైదరాబాద్‌లోని 107 బస్టాప్, ఏ–1 మిర్చి సెంటర్‌ వద్ద మరికొందరు ఉగ్రవాదులతో కలిసి ఇతడే చేయించాడు. అదే ఏడాది ఆగస్టులో నేపాల్‌లో ఇంటెలిజెన్స్‌ బ్యూరో చేపట్టిన ఆపరేషన్‌లో యాసీన్‌ చిక్కాడు. ఈ కేసులో ఇతడితో పాటు మిగిలిన వారికీ జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ (ఎన్‌ఐఏ) ప్రత్యేక కోర్టు ఉరి శిక్ష విధించింది. దీన్ని తెలంగాణ హైకోర్టు ఖరారు చేసింది. యాసీన్‌ సహా ఉగ్రవాదులపై ఇతర రాష్ట్రాల్లో నమోదైన కేసుల విచారణ పూర్తి కావడంతో పాటు ఇతర ఫార్మాలిటీస్‌ పూర్తి అయితే ఇది అమలయ్యే అవకాశం ఉంది.

సన్నగా తెల్లగా ఉండే ఇరవై ఆరేళ్ళ సప్తపర్ణి ఎప్పుడూ తెల్ల నూలు చీరలే కడుతుంది. నల్లటి స్టికర్‌ బొట్టు పెట్టుకుంటుంది. ఆ రోజు ప్రభంజన్‌ లంచ్‌ అవర్‌లో తన బ్రేకప్‌ గురించి చెప్పాడు.‘‘బ్రేకప్, నల్లటి వెన్నెల. అవి రెండు రంగులూ కలిసి ఉంటాయి.’’‘‘అవును. మనిద్దరి బ్రేకప్‌లు ఒకే రోజు జరిగాయి!’’ ఆమె చెప్పింది.‘‘అమ్మ నన్ను పెళ్ళి చేసుకోమని పోరుతోంది. మీ అమ్మ కూడా నిన్ను పోరుతూండచ్చు. కలిసి ప్రయాణించినా, కలిసి ఉన్నా ఓ మనిషి గురించి ఇంకో మనిషి ఎక్కువగా అర్థం చేసుకోగలడు. మూడు రోజులు సెలవులు వస్తున్నాయి. పాంజిమ్‌కి వెళ్దాం. అక్కడ ఒకరి ముందు మరొకరం లోదుస్తులని మాత్రం విప్పద్దు.’’ఆమె సరే అనడానికి కొన్ని రోజులు తీసుకుంది.సెలవులు రాగానే ఇద్దరూ ప్రయాణమయ్యారు. మాలాలోని ఏర్‌ బీఎన్‌బీకి చేరుకున్నాక, అతని ఐడీని చెక్‌ చేసి, స్టుడియోని హేండ్‌ ఓవర్‌ చేశారు. ఆమె మొహం కడుక్కోగానే పెర్క్‌లేటర్‌లో కాఫీ కలిపి ఇచ్చాడు. ఆమె స్నానం చేశాక చెప్పాడు.‘‘కూరగాయలు తెచ్చాను. ఇద్దరం కలిసి వంట చేద్దాం. నేను సాంబార్‌ మాస్టర్‌ని.’’సైట్‌ సీయింగ్‌ నుంచి తిరిగి వచ్చాక సోఫాలో కూర్చుని టీవీ ఆన్‌ చేశారు. అతను యూట్యూబ్‌లో రాజేష్‌ ఖన్నా ఇన్‌స్ట్రుమెంటల్‌ మెలోడీస్‌ పెట్టాడు. ‘ఓ మెరే దిల్‌ కె చెయిన్‌’... ‘రూప్‌ తెరా మస్తానా’...‘‘ఇఫ్‌ యు డోంట్‌ మైండ్‌...’’ కొద్దిసేపాగి చెప్పాడు.ఆమె ఒళ్ళో తల పెట్టుకుని పడుకుని ఆమె మెళ్ళోని బంగారు గొలుసుతో ఆడుకోసాగాడు. ఆ ఆడియో అయ్యాక ‘జెంటిల్‌మేన్‌ ఇన్‌స్ట్రుమెంటల్‌ మ్యూజిక్‌ పెట్టి, ఆమె పొత్తి కడుపుకి తలని ఆనించి, ఆమె నడుం చుట్టూ చేతులు వేసి చెప్పాడు.‘‘బద్ధకపు బ్రహ్మ! నేను పుట్టిన రోజే నువ్వు మా పక్కింట్లో పుడితే, ఇంతకాలం నిన్ను మిస్‌ అయ్యేవాడిని కానుగా.’’ఇద్దరూ రాత్రి ‘ఎయిటీన్‌ జూన్‌’లోని ‘యాంగ్రీ సర్దార్జీ’ హోటల్‌లో భోజనం చేశారు. తను వంట ఎందుకు నేర్చుకుంది, ఏడాది పెద్దయిన అన్నయ్యతో సమష్టిగా నీవి, నావి అనే తేడా లేకుండా బట్టలు వాడటం... చాలా చెప్పాడు. ఆ రాత్రి ఆపిల్‌ని నిలువు ముక్కలు కోసి ఆమె నోటికి అందించాడు.‘‘నువ్వు నాకు కావాలి డకీ.’’ మంచం మీద చేరాక చెప్పాడు.అతను కుడిచేతి చూపుడువేలితో ఆమె జుట్టుని, కనుబొమలని, కళ్ళని, చెంపలని, ముక్కుని, చెవుల్ని, చిటికెన వేలుతో చెవుల్లోని భాగాన్ని, గడ్డాన్ని మృదువుగా మిల్లీమీటర్‌ మిస్‌ అవకుండా స్పర్శించాక అడిగాడు.‘‘నోరు తెరు.’’ ఆమె తెరిస్తే, వేలితో నాలికని, నాలిక కింద భాగాన్ని, దవడ లోపలి, పై భాగాన్ని స్పర్శించాక, ఆమె చేతుల్ని, చేతివేళ్ళ మధ్య భాగాన్ని, మెడ, నడుము, కాలి వేళ్ళ మధ్యని... అరిపాదాల దాకా స్పర్శిస్తూంటే ఆమె దాన్ని అనుభవించింది. వేలిని తన నాలికతో నాకి చెప్పాడు.‘‘చేదనేదే లేదు. అంతా తీపే. ఓ చోట చక్కెర, ఇంకోచోట తేనే, మరోచోట మకరందం. చిన్నప్పుడు పూలని కోసి కాడని నోట్లో ఉంచుకుని తాగిన మకరందం.’’ఆ రాత్రి సప్తపర్ణి తన బాల్యం గురించి చెప్పింది. ఆమె కాసేపటికి అటు తిరగగానే చెప్పాడు.‘‘ఇటు తిరుగు డకీ. నువ్వు అటువైపు తిరిగితే నాకు దూరమయ్యావు అనిపిస్తోంది.’’ఆమె మళ్ళీ అతనివైపు తిరిగాక, ఆమె నడుము మీద చేతిని, ఆమె కాలు మీద తన కాలుని వేసి, కళ్ళు మూసుకుని చెప్పాడు.‘‘ఇప్పుడు ఎంతో భద్రంగా ఫీల్‌ అవుతున్నాను.’’ఒకవైపే తిరిగి పడుకోవటం అసౌకర్యంగా ఉండటంతో అతను నిద్రపోయాక, అతని నుదుటి మీద చుంబించి, అవతలివైపుకి తిరిగి పడుకుంది. ‘డకీ’ అంటే ‘ప్రియమైన, ముద్దుల’ అని గూగుల్‌ చేసి తెలుసుకుంది.‘‘ఇది నీ మొహానికి నప్పుతుంది. బ్లాక్‌ స్టికర్‌ బాలేదు.’’ప్రభంజన్‌ మర్నాడు ఎడమ చేత్తో ఆమె చుబుకం పట్టుకొని, తనతో తెచ్చిన సింగార్‌ ఎర్ర తిలకం ట్యూబ్‌లోంచి పుల్లని తీసి, చిన్న పిల్లలు కదలకుండా అటెన్షన్‌ కోసం ‘ళో, ళో, ళో’ అన్నట్లుగా అంటూ ధనియం గింజంత బొట్టుని దిద్ది జుట్టుని దువ్వాడు.లంచ్‌లో కేబిన్‌లో ్రౖఫై డ్‌ రైస్, మష్రూమ్‌ కర్రీని ఆమెకి స్పూన్‌తో తినిపించాడు. ఆమె మనసు తడైంది. తన తాత తర్వాత మొక్కజొన్న గింజలని వొలిచి ఇచ్చింది, జడవేసింది, బొట్టు పెట్టింది, నోటికి తినిపించింది ఇతనే అనుకుంది.ఆ మూడు రోజులు అతను తన స్పర్శని వదలలేకపోవడం గుర్తించింది. ఇంట్లో జుట్టు కొసలని నిమురుతూ, భుజానికి తన తలని ఆనించి, తన నడుం చుట్టూ, లేదా భుజం మీద చేతిని వేసి, బయట చేతిని పట్టుకునే ఉంటాడు.ఆ రాత్రి మెలకువ వచ్చిన ప్రభంజన్‌ చేత్తో తడిమితే ఆమె ఒళ్ళు తగల్లేదు. కళ్ళు తెరిచి చూస్తే, కాళ్ళు మడిచి, మోకాళ్ళల్లో తల ఉంచుకొని ఏదో ఆలోచించే ఆమె కనిపించింది. అతను నిద్రమత్తులో ఆమె తలని తన ఛాతీ మీదకి జరిపి ‘పడుకో’ అని ఆమె వీపు మీద చిచ్చి కొడుతూ నిద్రపోయాడు.రైలు కాచిగూడ స్టేషన్‌కి చేరుకోడానికి ముందు సప్తపర్ణి అతనితో చెప్పింది.‘‘ప్రభూ. ఈ మూడు రోజుల్లో నన్ను నేను తెలుసుకున్నాను. ఈ మూడు రోజులూ నీ ప్రేమని అనుభవిస్తూంటే నా మనసు ఉక్కిరిబిక్కిరైంది. నీలో మా తాతని, ప్రేమికుడిని, తల్లి దూరమైపోతుందని భయపడే పిల్లవాడిని చూశాను. నిన్ను కోల్పోతే, తాతని కోల్పోయి నేను అనుభవించిన క్షోభకి ఎన్నో రెట్లు... అది తట్టుకోలేను. సామాన్య ప్రేమని తప్ప నువ్విచ్చిన లాంటి ప్రేమని కోల్పోవడం తట్టుకో... నన్ను నీలా ఎవరూ ప్రేమించలేరు. మనం పెళ్ళి చేసుకోవద్దు.’’అతను ఆమెవైపు విభ్రాంతిగా చూశాడు. ఇద్దరూ ఒకరి కన్నీటిని మరొకరు తుడిచారు. స్టేషన్‌లోంచి బయటికి వచ్చాక, చెరో ఆటో ఎక్కేముందు ప్రభంజన్‌ ఆమె చేతిలో ఎర్ర తిలకం ట్యూబ్‌ని ఉంచాడు. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి

ఉదయం 5 గంటలు.. పేపర్‌ బాయ్‌ ప్రతి ఇంటి గుమ్మానికి పేపర్‌ వేసుకుంటూ సైకిల్‌ మీద వెళ్తుంటే, మరోపక్క ఒక ఫేమస్‌ కోచింగ్‌ సెంటర్‌ బయట పెద్ద లైన్స్‌ . ఆ లైన్స్‌ లో వయసుపైబడిన వందలాది మంది ఆడవాళ్లు.తలపై బట్టలు కట్టుకుని, చేతిలో ఫైళ్లు పట్టుకుని, కళ్లల్లో పిల్లలు పరీక్ష రాసేటప్పుడు ఉండే టెన్షన్స్‌ తో నిల్చున్నారు! ఆ లైన్స్‌ మధ్యలో యాభై ఐదేళ్ల ఇన్నోసెంట్‌ మామ్‌ టైప్‌ మహిళ లలిత. మిగతా వాళ్లంతా భయంతో, టెన్షన్స్‌ తో ఉంటే, ఆమె మాత్రం కూల్‌గా, ఎగ్జామ్‌ పేపర్‌ ముందే తెలిసిన స్టూడెంట్‌లా కాన్ఫిడెంట్‌గా కనిపిస్తోంది. ఆ నవ్వులు చిందిస్తున్న ముఖాన్ని గమనించిన వెనుక నిల్చున్న మహిళ ఓపిక పట్టలేక అడిగింది: ‘‘నువ్వెన్నిసార్లు ఈ ఎగ్జామ్‌ రాశావు?’’లలిత నవ్వుతూ ‘‘ఇదే ఫస్ట్‌ టైమ్‌!’’ అంటే, వెంటనే ఆమె వంకరగా నవ్వుతూ ‘‘ఓహో! అందుకేనా, ఇంత కాన్ఫిడెన్స్‌.నాకిది పదోసారి!’’లలిత ఆశ్చర్యంగా ‘‘ఏమయ్యింది? ఎందుకు అన్నిసార్లు ఫెయిల్‌ అయ్యావు?’’అంటే ఆమె ‘‘నా పేరు సూర్యకాంతం.’’లలిత ఒక్కసారిగా ‘‘అయ్యో! అందుకేనా పాస్‌ కాకుండా ఉన్నావు? నా పేరు లలిత. నేను చాలా మంచి అత్తను అబ్బా! అందుకే నాకు ఇంత కాన్ఫిడెన్స్‌. పైగా మా మేనకోడలు కూడా నన్ను మెచ్చుకుంది. ఈ కోచింగ్‌ సెంటర్‌లో ట్రైనింగ్‌ తీసుకుని సర్టిఫికెట్‌ తీసుకుంటే, ఇక పెళ్లికి ఏ అభ్యంతరం లేదని చెప్పింది!’’సూర్యకాంతం బాధగా ‘‘నా పేరు చెప్పగానే, నన్ను ‘గయ్యాళి అత్త’ లిస్ట్‌లో పెడతారు. వచ్చిన సంబంధాల్లో సగం ఇంటివరకు కూడా రాకుండానే ఆగిపోతుంటాయి. వచ్చినవి కూడా నేను సమాధానం సరిగా చెప్పలేదని పోతున్నాయి.’’లలిత నవ్వుతూ ‘‘ఏం చేస్తాం! ఇంతకాలం పెళ్లి చూపుల్లో అత్తలే ప్రశ్నలు అడిగేవారు. ఇప్పుడు కోడళ్ల రాజ్యం కదా! అందుకే కోడళ్లే అత్తలను ప్రశ్నలు అడుగుతున్నారు!’’అది విని సూర్యకాంతం తన గోడు చెప్పుకోవడం మొదలుపెట్టింది. ‘‘ఇప్పుడున్న కోడళ్లు ప్రతి ఒక్కరు పరీక్షలు, షరతులు, రౌండ్స్‌. ఇలా వచ్చిన సంబంధాలన్నింట్లోనూ నేను ఫెయిల్‌. అందుకే మా వాడు ఈ ‘ఉత్తమ అత్త ట్రైనింగ్‌ సెంటర్‌’లో చేర్పించాడు. ఇక్కడ పెళ్లి చూపుల్లో పాస్‌ అయ్యేలా ట్రైనింగ్‌ ఇస్తారట!’’లలిత ‘‘అంటే ఇప్పటివరకు ఎంతమంది కోడళ్ల ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పావ్‌?’’సూర్యకాంతం తల పట్టుకుని ‘‘మొదట సైలెంట్‌ కోడలు. ఆ అమ్మాయికి మాట్లాడటం ఇష్టం లేదు. నన్ను ఐదు నిమిషాలు నోరు మూసుకోమంది. నేను కిచెన్స్‌ లో మాడు వాసన వచ్చిందని, ‘పొయ్యి మీద ఏదో పెట్టి మర్చిపోయావమ్మా?’ అన్నా. అంతే, ఆ సంబంధం క్యాన్సిల్‌!’’లలిత ‘‘ఆహా! రెండోసారి?’’‘‘రెండోసారి మోడ్రన్స్‌ కోడలు. ‘నా పుట్టినరోజుకి ఏఐ యానిమేటెడ్‌ వీడియో చేసి రీల్‌ పెడతావా?’ అంది. నాకు అవి రాదనగానే ఆ సంబంధం కూడా ఫెయిల్‌.’’ఇంతలో లైన్‌ ముందుకు కదిలింది. ఇద్దరూ కూడా నడుస్తూనే మాటలు. సూర్యకాంతం ఎమోషనల్‌ ఫ్లోలో చెప్తూ.. ‘‘మూడోసారి వచ్చిన కోడలైతే వరుస ప్రశ్నలు:మీకు కొడుకు, కోడలును విడదీసే ప్లాన్స్‌ ్స ఏమైనా ఉన్నాయా?మీకు కాళ్లు చేతులు బాగానే పనిచేస్తున్నాయా? లేదా కోడలు వచ్చాక మంచాన పడతారా?మీకు చాడీలు చెప్పే అలవాటు ఉందా? మీ కూతురుతో నన్ను కంపేర్‌ చేస్తారా?నేను సంతోషంగా ఉంటే మీ మూతి వంకరపోతుందా? మీకు పెళ్లి అయిన రెండో నెలలోనే కోడలికి కడుపు రావాలని కోరుకుంటారా? మీ పని మీరు చూసుకుంటారా? లేదా అన్ని పనులూ మీరు చెప్పినట్లే చేయాలని అంటారా? మీ కోడలు బంగారం, కారు లేదా ఖరీదైన వస్తువులు ఏమైనా కొంటే, మీ బీపీ పెరిగిపోతుందా?మీ కూతురుకి పుట్టిన పిల్లలు అబ్దుల్‌ కలాంలానూ, కోడలికి పుట్టిన పిల్లలు ఆవారాగానూ కావాలనే కోరికలు ఏమైనా ఉన్నాయా? అని వరుస ప్రశ్నలతో నన్ను ఆసుపత్రికి పంపించింది!’’సూర్యకాంతం ఇవన్నీ చెప్తుంటే, లలిత ముఖం చిన్నబోయింది.‘‘ఇన్ని అడుగుతారా?’’ అంటూ ఆశ్చర్యంగా అడిగింది.సూర్యకాంతం ‘‘ఇంకా ఏం! ఫిజికల్‌ ఫిట్‌నెస్‌ కూడా చెక్‌ చేస్తారు! అత్తమామలకు షుగర్, బీపీ ఉంటే ముందే రిజెక్ట్‌ చేస్తారు. నాకు షుగర్‌ లేదు కానీ బీపీ ఉంది!’’ అనగానే లలిత నవ్వు ఆపుకోలేకపోయింది.వెంటనే, సూర్యకాంతం ‘‘ఇప్పుడు వచ్చిన సంబంధం చాలా బాగుంది. మా వాడు ఎలాగైనా పాస్‌ అవ్వమ్మా అని రోజూ బతిమాలుతున్నాడు. ఆ సంబంధానికి మూడు రౌండ్ల పరీక్ష మెయిన్స్‌ ్స, ఇంటర్వ్యూ, ప్రాక్టికల్స్‌ అంట!’’లలిత ‘‘ఏంటీ ప్రాక్టికల్స్‌?’’సూర్యకాంతం ‘‘పెళ్లికూతురు రెండు రోజులు మా ఇంటికి వచ్చి నన్ను గమనిస్తుందట!’’పక్కనే మరో మహిళ వచ్చి ‘‘అప్పుడు నువ్వు ఉదయం లేవగానే ‘గుడ్‌ మార్నింగ్‌’ అంటూ టీ ఇచ్చేసి మచ్చిక చేసుకో! సెట్టయిపోతుంది!’’ వారిద్దరూ నవ్వుకున్నారు.సూర్యకాంతం మరోసారి విషయానికి వచ్చి ‘‘పాతకాలంలో అత్తలు చేసిన పెత్తనం ఫలితమే ఇదంతా, ఇప్పుడది తిరిగి మనకు శాపంగా మారి కోడళ్ల రాజ్యం వచ్చేలా చేసింది. వాళ్లే బాగుండి ఉంటే మనకు ఈ బాధ ఉండేదే కాదు.’’వెంటనే, వెనుక నిల్చున్న రాధ స్పందిస్తూ, ‘‘అవునమ్మా! మా అత్త నన్ను పెళ్లి చూపుల్లోనే నడవమని చెప్పి, ఇంట్లో పనులకు బాగా పనికి వస్తానా లేదా చెక్‌ చేసుకుంది! ఇక పెళ్లి తర్వాత అయితే, కూర్చోవడం నుంచి ఎలా నవ్వాలో, ఏడ్వాలో కూడా డైరెక్షన్స్‌ ఇచ్చేది!’’వెంటనే మరో మహిళ ‘‘ఇక ఏ రోజు అయినా, నేను కాస్త ఆరోగ్యం బాగోలేక మంచం మీద వాలితే చాలు, మా అత్త ఆసుపత్రిలో అడ్మిట్‌ అవుతుండేది. ‘ఈ కోడల్ని నేనే చూసుకోవాలేమో!’ అన్న భయంతో!’’మళ్లీ మరో మహిళ వాయిస్‌– ‘‘మా అత్త అయితే, మా ఆడపడుచుతో ఫోన్స్‌ మాట్లాడేటప్పుడు సిగ్నల్‌ బాగోలేదంటే నా దగ్గరే అన్స్‌ లిమిటెడ్‌ కాల్‌ రీచార్జ్‌ చేయించుకునేది!’’సూర్యకాంతం నవ్వుతూ ‘‘అదేమిటి! సీరియల్స్‌ చూసి స్ట్రాటజీలు నేర్చుకోవడానికి అన్స్‌ లిమిటెడ్‌ నెట్, డిష్‌ రీచార్జ్‌లు కూడా నీతోనే చేయించుకునేదని మర్చిపోయావా?’’వెంటనే అందరి దగ్గర నవ్వులు ‘‘అవునవునూ’’ అని అందరూ ఒకటేసారి రెచ్చిపోయారు.మరొక మహిళ ‘‘ఇంతకు ముందు అత్తలు కట్నాల కోసం మాత్రమే కష్టపెట్టేవారు. మన అత్తలు కట్నాలతో పాటు కోడళ్ల జీతాలు అడిగితే లోకం మారదూ!’’సూర్యకాంతం కాస్త ఊపిరి వదిలి ‘‘అందుకే పాత అత్తల వేషాలు చూసి అప్పటి కోడళ్లు అమ్మాయిలనే కనేసి ఈ బాధను రివర్స్‌ చేశారు.’’లలిత ‘‘కాని, ఇప్పుడు కూడా బాధితులం మనమే అయ్యాం కదా!’’సూర్యకాంతం పెదవి తిప్పేస్తూ, ‘‘అవును, కాని, మేం కూడా బాధితులమే. అయినా మేం మా అత్తల్లాగా చేయం. కావాలంటే ఏ వృద్ధాశ్రమంలో అయినా చేరుతాం. కావాలంటే సపరేట్‌గానైనా ఉంటామని చెప్పినా కూడా ‘పరీక్ష పాస్‌ అయితేనే పెళ్లి!’ అని పెళ్లికూతుళ్లు, వాళ్ల తల్లిదండ్రులు చాలా స్పష్టంగా చెప్తున్నారు.’’లలిత ‘‘అంటే అప్పుడు, ఇప్పుడు కూడా కష్టాలు పడాల్సింది మనమేనా?’’సూర్యకాంతం ‘‘అవునమ్మా, నాకు అబ్బాయి పుట్టిన రోజు.. ఎంత ఊపిరి పీల్చుకున్నానో! నాకు కూతురు పుట్టలేదు, హమ్మయ్య అని. పైగా అబ్బాయి పుట్టినందుకు శివయ్యకు వెయ్యి టెంకాయలు కొట్టి, మొక్కు చెల్లించుకున్నా.’’వెంటనే వెనక ఉన్న మరో ఫెమినిస్ట్‌ బామ్మ యాంగ్రీ బర్డ్‌ ఫేస్‌ పెట్టి.. ‘‘అదేంటీ? అమ్మాయి పుట్టకూడదని అనుకున్నావా? ’’ అని కాస్త గట్టిగానే అడిగింది. పాత కాలంలో అత్తలు చేసిన పెత్తనం ఫలితమే ఇదంతా, ఇప్పుడది తిరిగి మనకు శాపంగా మారి కోడళ్ల రాజ్యం వచ్చేలా చేసింది. వాళ్లే బాగుండి ఉంటే మనకు ఈ బాధ ఉండేదే కాదు. అందరూ ఒక క్షణం అయిష్టంగా చూడగా.. సూర్యకాంతం చాలా శాంతంగా ‘‘నువ్వు కాస్త ఆగుతావా.. మొదట మా అత్త వేసే వేషాలు చూసి, నా మాదిరే మా కూతురు కూడా కష్టపడి చదువుకొని, సంపాదించి చివరికి ఇంట్లో ఇలా ప్రతిక్షణం పరీక్షలు రాసుకుంటూ బతకాలి అనిపించి. అలా అనుకున్నానమ్మా!’’ అదంటూనే క్యూలో ఉన్న అత్తలందరూ సేమ్‌ ఫీలింగ్‌తో తల ఊపారు.‘‘ఇప్పుడిలా అమ్మాయిల జీవితాలు స్మార్ట్‌గా, స్వేచ్ఛగా మారి, అబ్బాయిల తల్లులకే ఇలాంటి శిక్షలు వస్తాయని తెలిసుంటే, అప్పుడే ఆ టెంకాయలన్నీ నా తల మీదే కొట్టుకునేదాన్ని!’’అని సూర్యకాంతం ముఖం చిట్లించగానే, మొత్తం క్యూలో నిల్చున్న అత్తలందరూ, ‘సాడ్‌ ఫేస్‌’ పెట్టుకున్నారు. అప్పుడే పక్కన ‘‘సమోసాలమ్మా! సమోసాలు!’’ అని ఓ అబ్బాయి అటుగా వెళ్తుంటే, సూర్యకాంతం అతన్ని ఆపి, ‘‘ఓ బాబు, నాలుగు సమోసాలు పెట్టమ్మా. కాస్త కడుపు నింపుకుందాం.’’ అని డబ్బు అతని చేతికి ఇచ్చింది. అతను కూడా ఓ పేపర్‌లో సమోసాలు ఇచ్చి, అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు. సూర్యకాంతం ఒకటి గబగబా కొరికేసి, పేపర్‌ వైపు చూసింది.‘‘అయ్యో! ఇది ఇవాళ్టి పేపరే కదా? అప్పుడే ఉదయం పేపర్, బజ్జీల బండికి వచ్చేసిందా?’’ అని తలపైకెత్తి చూస్తూ, ‘‘ఏంటీ? నా బాధ చెప్పేలోపే సాయంత్రం అయిపోయిందా?’’ అని కోచింగ్‌ సెంటర్‌ గేట్‌ దగ్గరకు పరుగులు తీసింది. ఇంతలో ఒక సెక్యూరిటీ గార్డు క్లోజింగ్‌ బోర్డ్‌ గేటుకు తగిలిస్తూ.. ‘‘ఇవాళ్టి అడ్మిషన్స్‌ అయిపోయాయి! రేపు ఉదయం మళ్లీ ట్రై చేయండి! ’’ అని చెప్పి, సూర్యకాంతం బ్యాచ్‌ను అక్కడి నుంచి పంపించేశాడు. సూర్యకాంతం మూడు సమోసాలు చేతిలో, నాల్గోది నోట్లో పెట్టుకుని నడుస్తూ ‘‘అమ్మో! ఈ కోచింగ్‌ సెంటర్‌ అడ్మిషన్స్‌ దక్కలేదంటే నా కొడుకు ఎంత ఫీల్‌ అవుతాడో! పాపం!’’అంటూ కాస్త భయంగా, ఇంకాస్త సంతోషంగా ఇంటికి బయలుదేరింది. ఇంటికి చేరుకున్న వెంటనే, సూర్యకాంతం ఎదుట అప్పటికే ఒక గ్లాస్‌ ‘ఎమోషనల్‌ జ్యూస్‌’ను కళ్లల్లోంచే కార్చేసిన కొడుకు కనిపించాడు. కొడుకు చేతులు జోడించి ‘‘అమ్మా, ప్లీజ్‌! పెళ్లికూతురి తల్లి సర్టిఫికేట్‌ తప్పకుండా కావాలంది. లేకపోతే పెళ్లి కాదు!’’ అన్నాక, సూర్యకాంతం ఏం మాట్లాడకుండా, కళ్లతోనే ‘‘రేపు తప్పకుండా సాధిస్తా’’అనే భరోసా ఇచ్చి, నిద్రపోవడానికి గదిలోకి వెళ్లిపోయింది.కోడళ్ల పుట్టింటి ఇష్యూస్‌ చాలా సెన్సిటివ్‌.. పుట్టింటిపై అమ్మాయికి విపరీతమైన ప్రేమ ఉంటే, వెంటనే ‘తిరిగి రమ్మని’ చెప్పకూడదు. అమ్మను తిట్టలేక, మరీ మరీ బతిమాలలేక, కొడుకు కూడా గదిలోకి వెళ్లిపోయాడు.తర్వాతి రోజు ఉదయం 5 గంటలు.. ఈసారీ అందరికంటే ముందే సూర్యకాంతంతో పాటు లలిత, రాధ, జానకి, విశాలాక్షి అలా ఆమె మొత్తం ‘అత్తల బ్యాచ్‌’ క్యూలో ఫస్ట్‌లోనే నిలబడ్డారు.ఉదయం ఎనిమిది గంటలకు అడ్మిషన్స్‌ తీసుకుని, తొమ్మిదికల్లా క్లాస్‌లోకి బ్లాక్‌బస్టర్‌ ఎంట్రీ ఇచ్చేశారు!తర్వాత ఫుల్‌ జోష్‌తో ఆ ఒక నెల కోర్సు: కోడళ్ల సైకాలజీ,ఫ్యామిలీ రిలేషన్స్‌ మేనేజ్‌మెంట్,కోడళ్ల మూడ్‌ స్వింగ్స్‌ డీకోడ్‌ టెక్నాలజీ,అత్తగా నడుచుకోవాల్సిన విధానాలు, అత్త ఎప్పుడెప్పడు మాట్లాడాలి? ఎప్పుడు మాట్లాడకూడదు?ఏ పనులు మాత్రమే అత్త చేయాలి, ఏ పనులు అసలు చేయకూడదు! ఇలాంటివన్నీ బాగా నేర్చుకుని, ప్రాక్టీస్‌ చేసి, చివరికి మొత్తం బ్యాచ్‌ ‘సర్టిఫైయిడ్‌ అత్తగార్లుగా’ బయటికి వచ్చేశారు.సరిగ్గా ఒక నెల తర్వాత సూర్యకాంతం ఎగ్జామ్‌ డే వచ్చేసింది. ఆ రోజు సూర్యకాంతం అలారం పెట్టుకుని, ఉదయం త్వరగా లేచింది. కోచింగ్‌లో నేర్పించిన పాఠాలన్నీ రివైజ్‌ చేసి, ‘ముఖ్యమైన ప్రశ్నల’ సమాధానాలను బట్టీకొట్టి రెడీ అయింది. ‘‘పట్టుచీర కట్టుకుంటే, పెళ్లికూతురు ఫీల్‌ అవుతుందేమో’’ అని అనుకుంటూ, తన ఫేవరెట్, అన్నయ్య కొనిచ్చిన సెంటిమెంట్‌ చీర కట్టుకుంది. దేవుడికి దండం పెట్టుకుని, ఫ్యామిలీతో కలిసి కొడుకు పెళ్లిచూపులకు బయలుదేరింది. సూర్యకాంతం మాత్రం టెన్షన్స్‌ తో వణుకుతుండగా, ఆమె కోచింగ్‌ బ్యాచ్‌ ఫ్రెండ్స్‌ సైలెంట్‌ సపోర్ట్‌గా పక్కనే కూర్చున్నారు. టేబుల్‌పై టీ గ్లాసులు, పూలదండలు, కొబ్బరికాయలు ఇలా సంప్రదాయ పెళ్లిచూపుల ఆంబియన్స్‌తో పెళ్లి సంబంధం వాళ్ల ఇల్లు ఉంది. పక్క గదిలోనే, అమ్మాయితో పాటు, ప్రశ్నపత్రం తీసుకొచ్చిన అమ్మాయి తల్లిదండ్రులు కూడా సిద్ధంగా కూర్చున్నారు. అమ్మాయి నెమ్మదిగా హాల్లోకి వచ్చి కూర్చుంది.సూర్యకాంతాన్ని చూసి ‘‘మీరు సిద్ధంగా ఉన్నారా?’’ అని అడిగింది. సూర్యకాంతం భయంతో తల ఊపింది.అమ్మాయి చిన్నగా నవ్వుతూ, ఆమె తల్లి చేతిలోని పేపర్‌ తీసుకుని ప్రశ్నలు అడగటం మొదలుపెట్టింది. మొదటి ప్రశ్న: ‘‘ఉదయం మీ అబ్బాయి ఆఫీస్‌కి వెళ్లిన తర్వాత, మీరు ఎంతసేపు నాకు ‘తలనొప్పి ఉంది’ అని చెప్పి, గదిలోకి వెళ్లకుండా ఉండగలరు?’’సూర్యకాంతం కంగారు పడుతూ ‘‘చాలాసేపు ప్రయత్నిస్తా!’’ అని చెప్పింది.రెండో ప్రశ్న: ‘‘కోడలు చేసిన చపాతీ రౌండ్‌గా లేకపోతే ఏం చేస్తారు?’’ సూర్యకాంతం ‘‘వాట్‌ ఏన్‌ అమీబా చపాతీ! అనుకుంటూ తినేస్తా!’’ వెంటనే, సూర్యకాంతం ఫ్రెండ్స్‌ క్లాప్స్‌ కొట్టి ధైర్యం నింపారు. మూడో ప్రశ్న: ‘‘కోడలు పుట్టింటికి వెళ్తే ఎన్ని రోజులకు మీరు ఫోన్స్‌ చేస్తారు?’’ ఈ ప్రశ్నకు సూర్యకాంతం చాలాసేపు ఆలోచించింది.ఇది ఒక ట్రికీ ప్రశ్న అని వెంటనే గ్రహించి, కోచింగ్‌ సెంటర్‌లో నేర్పిన ‘క్రిటికల్‌ థింకింగ్‌ మోడ్‌’ని యాక్టివేట్‌ చేసింది.అమ్మాయి ఇంటిని ఒక్కసారి పూర్తిగా గమనించింది. ‘కోడళ్ల పుట్టింటి ఇష్యూస్‌ చాలా సెన్సిటివ్‌... పుట్టింటిపై అమ్మాయికి విపరీతమైన ప్రేమ ఉంటే, వెంటనే ‘తిరిగి రమ్మని’ చెప్పకూడదు. ‘అదే పుట్టింటి కంటే అత్తింట్లోనే ఆ అమ్మాయికి బాగుంటే వెంటనే పిలవాలి.’ అని తనలో తాను అనుకుంది. అలా కోచింగ్‌లో నేర్పినట్లే సిచ్యుయేషన్స్‌ ను అంచనా వేసి, చాలా తెలివిగా ‘‘ఒక గంటకే ఫోన్స్‌ చేస్తా. జాగ్రత్తగా చేరావా? అని తెలుసుకుంటా. తర్వాత తీరిక దొరికినప్పుడు నిన్నే తిరిగి కాల్‌ చేయమని చెప్తా.’’ అని సమాధానం చెప్పింది.అది విన్న వెంటనే సూర్యకాంతం ఫ్రెండ్స్‌ కళ్లతోనే ‘‘అద్భుతం! టాప్‌ ఆన్సర్‌!’’ అని అభినందనలు కురిపించారు.అప్పుడే అమ్మాయి లేచి, అత్తగారిని హత్తుకుంది. అబ్బాయి సగం ఆనందంతో ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుకుంటుంటే, అందరూ చప్పట్లతో పెళ్లి గంటలు మోగించారు.సూర్యకాంతం పెద్ద ప్రమాదం నుంచి తప్పించుకున్నానని గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుకుంది. ఇక ఏ మాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా నెల తిరగకముందే నిశ్చితార్థం, పెళ్లి, అన్ని పనులూ చకచకా పూర్తి చేసి, వారిద్దరినీ హనీమూన్స్‌ కి పంపించేసింది. నూతన దంపతులను హనీమూన్స్‌ కి పంపిన వెంటనే, సూర్యకాంతం కూడా ‘‘నాకు కూడా కాస్త బ్రేక్‌ కావాలి!’’ అంటూ, తన ఫ్రెండ్స్‌ అందరితో కలిసి తీర్థయాత్రలకు వెళ్లిపోయింది.అలా దేవుడిని దర్శించుకుంటూ, కొంచెం మానసిక ప్రశాంతత, కొంచెం స్వేచ్ఛ, కొంచెం ఆనందం ఇవన్నీ ఆస్వాదిస్తూ, రెండు నెలల తర్వాత తిరిగి ఇంటికి చేరుకుంది.ఇంటికి వచ్చిన వెంటనే కోడలు ఆప్యాయంగా పలకరిస్తూ ‘‘అత్తగారూ, ఒక గుడ్‌ న్యూస్‌! మీరు వెంటనే ‘ఉత్తమ నాన్నమ్మగా మార్చే కోచింగ్‌ సెంటర్‌’లో జాయిన్స్‌ కావాలి. నేను తల్లి కాబోతున్నా!’’ అని చెప్పగానే, సూర్యకాంతం అక్కడికక్కడే కుప్పకూలిపోయింది.‘‘అయ్యో దేవుడా! ఇప్పుడే అత్త పరీక్ష పాస్‌ అయ్యా, ఇప్పుడు మళ్లీ నాన్నమ్మ పరీక్షా?!’’ అని ఏడుస్తూ దేవుడిని ప్రశ్నించింది. ఆమె వెనకనే వచ్చిన కోడలి తల్లి సత్య, సూర్యకాంతాన్ని చూస్తూ, ‘‘నీకు బాగా అయ్యింది!’’ అంటూ పకపకా నవ్వుతూనే ఉంది.ఇంతలో ఒక మహిళ వాయిస్, ‘‘అమ్మాయి సత్యా, సత్యా.. నిద్ర లేయ్‌! ఎందుకలా నిద్రలోనే నవ్వుకుంటున్నావ్‌?’’ అని గట్టిగా పిలిచింది.సత్యా ఒక్కసారిగా నిద్రలేచి చూసింది. ఎదురుగా ఆమె అత్తగారు. ఆమె చేతులు నడుముపై పెట్టుకుని ‘‘అమ్మాయి సత్యా! నీకు ఆఫీస్‌కి టైమ్‌ అవుతోంది. వెళ్లి త్వరగా నాకు టీ పెట్టి, లంచ్‌ చేసుకుని, ఆఫీస్‌కి రెడీ అవ్వు!’’ అంటూ సత్యను కిచెన్‌ వైపు పంపింది. సత్యా మనసులో ‘‘అయ్యో! ఇదంతా కలా?’’ అనుకుంటూనే, తన స్నేహితురాలు సూర్యకు ఫోన్స్‌ చేసింది. ‘‘ఓసేయ్‌ సూర్య! నిన్న నన్ను ‘నీకు ఇద్దరూ ఆడపిల్లలేనా?’ నేను ఎంత అదృష్టవంతురాలినో! నాకు అబ్బాయి పుట్టాడు! అని నన్ను అవమానించావుగా.. ఒక ఇరవై ఏళ్లు ఆగు. ఎవరి అదృష్టం ఏంటో అప్పుడు తెలుస్తుంది!’’ అని చెప్పి ఫోన్స్‌ కట్‌ చేసింది.ఫోన్స్‌ అవతల సూర్యా ఇంకా అయోమయంలో ఉండగా, ఇవతల సత్య మాత్రం శ్రీకృష్ణుడి భార్య సత్యభామ కంటే ఎక్కువ గర్వంతో, చిన్న చిరునవ్వుతో తన రోజును ప్రారంభించింది. -దీపిక కొండి

ఇండియన్‌ ముజాహిదీన్‌గా (ఐఎం) మారిన ఆసిఫ్‌ రజా కమాండో ఫోర్స్‌ (ఏఆర్‌సీఎఫ్‌) కో–ఫౌండర్‌ సాదిక్‌ ఇష్రార్‌ షేక్‌– భత్కల్‌లో తన పరిచయాలను వాడుకుని అక్కడి వారినీ ఐఎంలో చేర్చుకున్నాడు. 2005 నుంచి విధ్వంసాలు ప్రారంభించిన ఐఎం పేరు 2007లో బయటకు పడింది. ఈ ఉగ్రవాదుల గుట్టు 2008లో వీడింది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఆజంగఢ్‌కు చెందిన సాదిక్‌ ఇష్రార్‌ షేక్‌ మాదిరిగానే కర్ణాటకలోని భత్కల్‌కు చెందిన అన్నదమ్ములు రియాజ్‌ భత్కల్, ఇక్బాల్‌ భత్కల్‌లకూ స్టూడెంట్‌ ఇస్లామిక్‌ మూవ్‌మెంట్‌తో (సిమి) సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఈ ముగ్గురికీ పరిచయం ఏర్పడింది. రియాజ్, ఇక్బాల్‌లు ముంబైలో ఉంటూ గ్యాంగ్‌స్టర్స్‌గా మారారు. అక్కడే ‘ఆర్‌ఏఎన్‌ గ్యాంగ్‌’ పేరుతో ఓ ముఠా ఏర్పాటు చేసి, నేరాలు చేసేవారు. ఓ హత్య కేసులో ముంబై పోలీసుల నుంచి ఒత్తిడి పెరగటంతో భత్కల్‌కు వెళ్లి కొన్నాళ్లు షెల్టర్‌ తీసుకున్నారు. తర్వాత ఈ ఇద్దరూ కూడా సాదిక్‌ బాటలోనే ఐఎంలో చేరారు. భత్కల్‌ సోదరులు, సాదిక్‌ కలిసి ఐఎంలోకి అటు ఆజంగఢ్, ఇటు భత్కల్‌ ప్రాంతాలకు చెందిన పలువురు యువకుల్ని చేర్చారు. వీరిలో కొందరు అక్రమంగా సరిహద్దులు దాటి వెళ్లి పాక్‌లో శిక్షణ పొంది వచ్చారు. పాకిస్తాన్‌ ప్రమేయం లేకుండా కార్యకలాపాలు సాగించాలని నిర్ణయించిన ఈ దేశవాళీ ఉగ్రవాద సంస్థ పేలుడు పదార్థాలనూ స్థానికంగానే సమకూర్చుకుంది. వారణాసిలోని దశాశ్వమేధఘాట్‌లో 2005 ఫిబ్రవరి 23న తొలి పేలుడుకు పాల్పడింది. అదే ఏడాది జూలై 29న యూపీలో శ్రమ్‌జీవి ఎక్స్‌ప్రెస్, అక్టోబర్‌ 29న ఢిల్లీలోని సరోజినీ మార్కెట్, 2006 మార్చి 7న వారణాసిలోని సంకట్‌ మోచన్‌ ఆలయం, అదే ఏడాది జూలై 11న ముంబై లోకల్‌ రైళ్లు, 2007 మే 22న గోరఖ్‌పూర్‌లో, అదే ఏడాది ఆగస్టు 25న హైదరాబాద్‌లోని గోకుల్‌చాట్, లుంబినీ పార్క్‌ లేజేరియంల్లో పేలుళ్లకు పాల్పడి అనేక మందిని పొట్టనపెట్టుకుంది. అయినా ఇదంతా చేస్తున్నదెవరో ఏ ఒక్క నిఘా సంస్థకూ తెలియలేదు. 2007 నవంబర్‌ 23న లక్నో, ఫరీదాబాద్, వారణాసిల్లో వరుస పేలుళ్లు జరిగాయి. దీనికి కొన్ని నిమిషాల ముందు వివిధ మీడియా సంస్థలకు ఓ ఈ–మెయిల్‌ వచ్చింది. దీని ద్వారానే తొలిసారిగా ఇండియన్‌ ముజాహిదీన్‌ పేరు వెలుగులోకి వచ్చింది. ఆ ఉగ్రవాద సంస్థ పేరు వెలుగులోకి వచ్చిన తర్వాత కూడా నిఘా సంస్థలు చాన్నాళ్ల వరకు ఏమీ చేయలేకపోయాయి. ఫలితంగా 2008 మేలో జైపూర్‌ పేలుళ్లు జరిగాయి. తర్వాత ఐఎం ఉగ్రవాదులు ఆ ఏడాది జూలైలో గుజరాత్‌ను టార్గెట్‌ చేశారు. అహ్మదాబాద్‌లో భారీ విధ్వంసానికి కుట్రపన్నారు. ఈ ఆపరేషన్‌కు ‘ది పూల్‌ ఆఫ్‌ ఆల్‌ టెర్రరిస్టు’ అని పేరుపెట్టి, ఐఎం 2008 జూలై 26న అహ్మదాబాద్‌లో 17 పేళ్లకు పాల్పడ్డారు. సూరత్‌లోనూ కొన్ని పేలని బాంబులు పోలీసులకు దొరికాయి. ఈ బాంబుల్లో కొన్నింటిని ఉగ్రవాదులు వాహనాల్లో అమర్చారు. అక్కడే ఐఎం గుట్టు వీడటానికి అవసరమైన తొలి ఆధారం దొరికింది. రియాజ్‌ భత్కల్‌ కుర్లాలో ఉండగా బాంద్రాలో యాద్గార్‌ ఫ్యామిలీ రెస్టరెంట్‌ నిర్వహించే అఫ్జల్‌ ఉస్మానీతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఒకప్పుడు వాహన చోరీలకు పాల్పడిన ఇతడికి ముంబైలో ఉన్న అనేక మంది దొంగలతో పరిచయాలు ఉన్నాయి. అహ్మదాబాద్‌లో వరుస పేలుళ్లకు పథకం వేసిన సాదిక్, రియాజ్‌లు అందుకు అవసరమైన వాహనాల సరఫరా బాధ్యతల్ని అఫ్జల్‌ ఉస్మానీకి అప్పగించారు. ఉస్మానీ ముంబైలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన వాహన చోరులతో కార్లను దొంగతనం చేయించి; వాటిని అహ్మదాబాద్, సూరత్‌లకు చేర్చాడు. ఈ పేలుళ్లకు కొన్ని రోజుల ముందు రియాజ్‌ ఆదేశాల మేరకు ఆతిఫ్‌ అమీన్‌ అనే ఐఎం ఉగ్రవాది ముంబై వెళ్లి అఫ్జల్‌ను కలిశాడు. పేలుళ్లు జరిగిన వెంటనే వారిద్దరూ అక్కడి నుంచి రైలులో ఢిల్లీకి చేరుకున్నారు. అక్కడి జామియానగర్‌లోని బాట్లా హౌస్‌ అపార్ట్‌మెంట్‌ ఫ్లాట్‌లో కొన్నాళ్లు ఉండి వచ్చేశారు. అహ్మదాబాద్‌ పేలుళ్ల కేసు దర్యాప్తు చేసిన ఆ రాష్ట్ర ఏటీఎస్‌ అధికారులు వాహనాల నంబర్ల ఆధారంగా ముంబైలో చోరీ అయినట్లు గుర్తించారు.దీంతో మహారాష్ట్ర ఏటీఎస్, క్రైమ్‌బ్రాంచ్‌లు రంగంలోకి దిగి, నలుగురు వాహనచోరుల్ని పట్టుకుని విచారించాయి. అఫ్జల్‌ ఉస్మానీ ఆదేశాల మేరకు పని చేశామని వారు వెల్లడించారు. అహ్మదాబాద్‌ పేలుళ్ల తర్వాత అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లిపోయిన ఉస్మానీ 2008 ఆగస్టు 21న ఉత్తరప్రదేశ్‌లో చిక్కాడు. ఇతడి ఇంటరాగేషన్‌లోనే రియాజ్‌ పేరు, ఇతర వివరాలు బయటపడ్డాయి. తనకు వాళ్లు ఎక్కడ ఉన్నారో తెలియదని చెప్పిన ఉస్మానీ– ఓసారి మాత్రం బాట్లా హౌస్‌కు వెళ్లానని, అక్కడి ఎల్‌–18 ఫ్లాట్‌లో డెన్‌ ఉందని బయటపెట్టాడు. ఆ అపార్ట్‌మెంట్‌పై నిఘా పెట్టిన అహ్మదాబాద్, ముంబై పోలీసులు అక్కడ ఉగ్రవాదులు ఉన్నారని, వారి వద్ద ఆయుధాలు ఉన్నాయని గుర్తించారు. దీంతో ఢిల్లీ స్పెషల్‌ సెల్‌ పోలీసులను అప్రమత్తం చేశారు. 2008 సెప్టెంబర్‌ 19న ఇన్‌స్పెక్టర్‌ మోహన్‌చంద్‌ శర్మ నేతృత్వంలోని బృందం ఆ ఫ్లాట్‌పై దాడి చేసింది. అక్కడ జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్‌లో ఇన్‌స్పెక్టర్‌ శర్మతో పాటు ఉగ్రవాదులు ఆతిఫ్‌ అమీన్, మహ్మద్‌ సాజిద్‌ చనిపోయారు. ఆ ఎన్‌కౌంటర్‌లో సజీవంగా చిక్కిన మరో ఉగ్రవాది ఆరిజ్‌ ఖాన్‌ విచారణలో ఐఎం గుట్టు వీడి, ఉగ్రవాదుల అరెస్టులు ప్రారంభమై దుశ్చర్యలకు బ్రేక్‌ పడింది. (బాట్లా హౌస్‌ ఎన్‌కౌంటర్‌ తర్వాత దేశ వ్యాప్తంగా అరెస్టులు జరిగాయి. వీటిని తప్పించుకోవడానికి రియాజ్, ఇక్బాల్, సాదిక్‌ సహా అనేక మంది గజ ఉగ్రవాదులు హైదరాబాద్‌ బాటపట్టారు. ఇక్కడికే ఎందుకు వచ్చారు? ఎవరి వద్ద షెల్టర్‌ పొందారు..? తదితర వివరాలతో తుది భాగం ‘చలో హైదరాబాద్‌!’ వచ్చే వారం)

సాక్షాత్కారం‘ఆయనెవరు?’‘సహ ప్రయాణికుడు!’‘ఆమె?’‘ఆయన భార్య.’‘వాళ్లిద్దరితో ఏమిటి బంధం?’‘ఏ బంధుత్వమూ లేదు.’‘మరి బాధ్యత భుజాలకెందుకెత్తుకున్నావ్‌?’ఆత్మ సంధించిన ఆ ప్రశ్నకు రామ్‌ దగ్గర సమాధానం లేదు.‘‘స్ట్రోక్‌ వచ్చింది. మూడు గంటలు గడిస్తేగాని చెప్పలేం. మా ప్రయత్నం మేం చేస్తాం...’’ డాక్టర్‌ మాటలు మనసులో కల్లోలం రేపుతున్నాయి.ఆమెనెట్లా ఓదార్చాలో తెలియక, టీ తాగి వస్తానంటూ రోడ్డు మీదికొచ్చాడు.అడుగులు ముందుకు పడుతున్నాయి. మనసు వెనక్కి నడుస్తోంది.∙∙ రమణీయంగా నవ్వాడు రామ్‌. అతని మొహమే అంత.ఆమె నవ్వలేదు. అరవై ఉంటాయా! పైనే ఉండొచ్చు.గర్భగుడిలో అమ్మవారి మోములా ఉంది. ప్రసన్నతలోనే కాస్త తేడా.సాయంత్రం అయిదున్నరకు హైదరాబాదులో నారాయణాద్రి ఎక్స్‌ప్రెస్‌ బయల్దేరింది.ఆమె ఫోన్‌ మోగింది. దాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకొని, ‘‘లింగంపల్లి నుంచి ట్రైన్‌ బయల్దేరింది బాబూ. పొద్దున్నే స్టేష¯Œ కు కారు పంపించు’’ అని చెప్పి పెట్టేసింది.ఎదుటి బెర్తు మీది భర్త వైపు చూపు సారించింది. రామ్‌ కనుగుడ్లూ అటు తిరిగాయి.డెబ్భై దాకా ఉండొచ్చు. జర్కిన్‌ వేసుకొని, వెల్లకిలా పడుకొని ఉన్నాడు. క్లీ¯Œ షేవింగ్‌తో మొహం మెరిసిపోతోంది. దర్పానికి సాన పెడుతూ సన్నటి మీసకట్టు. రైలు బయల్దేరే వేళకే.. పవళింపుసేవలోకి వెళ్లడమనే అసహజత్వం, ఆయనలో కనిపిస్తున్న ధనబలం వల్ల వచ్చిన పొగరు కావచ్చు అనుకున్నాడు.సైడ్‌ లోయర్‌ బెర్తుపై రెండు కాళ్లూ చాపుకొని, రిలాక్స్‌ అయ్యాడు రామ్‌.అతనికంతా కొత్తగా ఉంది. ఏసీ సెకండ్‌ క్లాస్‌లో తొలిసారి ప్రయాణం.రైలు ప్రయాణమంటే అతనికిష్టం. లోకంలోని భిన్నత్వాన్ని ‘కంప్రెస్‌’చేసి ప్రదర్శించే రైలుపెట్టె అతనికిష్టం. బోగీ నిండా కలకలంగా, కలివిడిగా ఉండే మనుషులు ఇష్టం. ఒంటిగాడు గనుక ఊపుకుంటూ వచ్చి రైలెక్కుతాడు. చపాతీలూ చట్నీలూ పులిహోరలతో తయారయ్యే మనుషులు అతనికిష్టం. వాటిని తనకు కూడా పంచుతూ వారు కురిపించే ప్రేమ ఇష్టం. వారితో పంచుకునే కబుర్లు ఇష్టం. ఇలా అనేక ఇష్టాల్ని ప్రతి ప్రయాణంలోనూ తీర్చే స్లీపర్‌ క్లాస్‌ బోగీని దూరం చేసిందీ ప్రయాణం.‘ఇదంతా నెల్లూరు రైతు సంఘం వాళ్ల వల్ల కదా’ అనుకున్నాడు.గుంటూరుకు దగ్గర్లోని ఓ పల్లెటూరి పొలం ఒళ్లో పొట్ట పోసుకుంటూ తల్లిదండ్రులు; పటా¯Œ చెరు ప్రాంతంలో సింగిల్‌ బెడ్రూమ్‌లో చేతులు కాల్చుకుంటూ తను. ఆ రెండెకరాలూ అమ్మే అగత్యం రాకుండా ఏకైక పుత్రుడు ఏదోవిధంగా ఆదుకోగలడన్న ధీమాతో వాళ్లు; ఉద్యోగంలో ఎత్తులకెదిగి, ఆ ఆశయం నెరవేర్చగలనన్న ఆశతో తను.‘‘సార్, మీ ట్రైన్‌ తెల్లవారుజామున 2.50కి నెల్లూరు చేరుకుంటుంది. రెండున్నరకంతా కారు స్టేష¯Œ లో ఉంటుంది. మీరు తిరిగి వెళ్లేవరకు అది మీతోనే ఉంటుంది. డ్రైవర్‌ పేరు చంద్రం. మీకేం కావాలన్నా అతన్నడగండి’’ నిర్వాహకుడొకరు సమాచారమిచ్చి, డ్రైవర్‌ నంబరు పంపాడు.రైలు సికింద్రాబాదు స్టేషన్లో ఆగింది. సైడ్‌ లోయర్‌ బెర్తులోకి ఆర్‌.ఎ.సి.లో టిక్కెట్లు పొందిన దంపతులు వచ్చారు. క్యాబి¯Œ లో లోయర్‌ బెర్త్‌పై పడుకున్న పెద్దాయన అప్పుడే లేచి కూచోవటంతో, ‘‘సార్, నాది సైడ్‌ అప్పర్‌. కాసేపు ఇక్కడ...’’ అని అడిగి, ఆయన అనుమతితో పక్కనే కూచున్నాడు. ‘‘ఎక్కడిదాకా?’’ పెద్దాయన అడిగాడు.‘‘నెల్లూరు సార్‌. మీరు?’’‘‘తిరుపతి. ఏం చేస్తుంటావు?’’‘‘స్వచ్ఛంద సంస్థలో సర్‌’’‘‘అంటే అనాథాశ్రమాలూ, వృద్ధాశ్రమాలూ... విరాళాలూ’’ చివరి మాటకుముందు చిన్న విరామం ఇచ్చి, స్వరానికి కాస్త వ్యంగ్యం జోడించి అడిగాడు. రామ్‌కు ఇలాంటివి అలవాటే. వాళ్ల చిన్నచూపు పట్ల పుట్టే చిన్ననవ్వును తొక్కిపట్టుకోవడం కూడా!‘‘కాదు సర్‌. రెండు రాష్ట్రాల్లో సుమారు రెండువేల మంది రైతులతో ప్రకృతి వ్యవసాయం చేయించే ప్రాజెక్టుకు హెడ్‌గా ఉన్నాను. గవర్నమెంటు ఆర్గానిక్‌ ఫార్మింగ్‌పై నిర్వహిస్తున్న సదస్సుకు స్పెషల్‌ గెస్టుగా రమ్మంటే...’’‘‘ఇంట్రెస్టింగ్‌’’ కళ్లెగరేస్తూ చూశాడాయన.‘‘మీరేం చేసేవారు?’’ వినమ్రంగా అడిగాడు రామ్‌.‘‘హిందుస్థాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ లిమిటెడ్‌లో జీఎంగా పనిచేసి రిటైరయ్యాను. నాకూ వ్యవసాయమంటే చాలా ఇష్టం కాని, నాగలి పట్టుకునే అదృష్టం దక్కలేదు...’’‘‘భూమిని కౌగిలించుకోబోయి, ఏకంగా ఆకాశాన్నే అందుకున్నారు. అదింకా పెద్ద అదృష్టమేగా సార్‌’’ అన్నాడు నవ్వుతూ.‘‘ఘటికుడివేనోయ్‌. భలే చెప్పావ్‌’’ పెద్దగా నవ్వేశారాయన.‘‘మీ పేరు?’’‘‘గోపాలయ్య’’. ఎదుటి బెర్తు వైపు వేలు చూపిస్తూ ‘‘మా ఆవిడ... రుక్మిణి’’ అన్నాడు.‘‘నమస్తే అమ్మా. నా పేరు రామ్‌’’ చెప్పి, ‘‘బాలాజీ దర్శనానికేనా?’’ అనడిగాడు.‘‘అవునయ్యా రామూ. ఆయన డిమాండు రోజురోజుకూ పెరిగిపోతంది. ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేల లెటర్లు దొరకటం లేదు. మా ఇద్దరికీ శ్రీవాణి టిక్కెట్లు బుక్‌ చేసుకున్నాం, అది కూడా దొడ్డిదారిన’’ అన్నాడాయన చిరుమందహాసాన్ని మీసాల వెనక దాచుకుంటూ.మరికొన్ని ముచ్చట్లు నడిచినా, ఆమె మాత్రం మాట కలపలేదు.రాత్రి ఎనిమిది దాటుతుండగా ఆమె బ్యాగులోంచి బాక్స్‌ బయటకు తీసింది. ఇద్దరూ ఇడ్లీ తిన్నారు. చెయ్యి కడుక్కోటానికి వెళ్తున్నప్పుడు గమనించాడు... ఆయన తడబడుతూ నడవటం! రామ్‌ తన బెర్తుపైకి ఎక్కి, తెచ్చుకున్న టిఫిను ఇంకో ప్యాసింజరుకు పంచిపెట్టేవాళ్లు ఉండరని గ్రహించి– రైల్లో లభ్యమయ్యే చపాతీలనబడే ఆహారంతో కడుపు నింపుకొని, పుస్తకంలో మునిగిపోయాడు. రాత్రి పది దాటాక నిద్ర పట్టింది.తెల్లవారుజామున 2.40 గంటలకు సెల్‌ఫో¯Œ లోని అలారం మోగకముందే, ఏవో శబ్దాలు రామ్‌ చెవులకు లీలగా తాకుతుండటంతో మెలకువ వచ్చింది. కర్టెను పక్కకు జరిపి చూశాడు. మూసి ఉన్న కర్టెను లోపల్నుంచి భార్యాభర్తల మాటలు వినిపిస్తున్నాయి. ఆమె స్వరంలో ఆందోళన.టైమ్‌ చూస్తే, రెండున్నర. తెర కాస్త తొలగించి చూద్దామనుకొని, అంతలోనే విరమించుకున్నాడు. ఆమె స్వరంలో తీవ్రత పెరుగుతోంది. కిందికి దిగి, చెప్పులు తొడుక్కుంటుండగా, ఆమే తెరలోంచి తల బయటికి పెట్టి, ‘బాబూ, నువ్వు నెల్లూరులో దిగుతావు కదూ’ అనడిగింది.‘‘అవునమ్మా’’ చెప్పాడు రామ్‌.‘‘ఈయనకి ఆరోగ్యం బాలేదు. మేమూ ఇక్కడే దిగిపోతే, సాయం చెయ్యగలవా? స్టేషన్‌కు దగ్గర్లో ఆస్పత్రులేమైనా ఉన్నాయా?’’ ఆమె కంఠం కంగారుగా వణుకుతోంది.చొరవగా క్యాబిన్‌ కర్టెన్‌ జరిపాడు రామ్‌. లైటు వెలుగుతోంది. పై బెర్తుల్లోని ఇద్దరూ గాఢనిద్రలో ఉన్నారు. సైడ్‌ లోయర్‌ బెర్తులోని దంపతులు కూచునే నిద్ర పోతున్నారు.పెద్దాయన ఆయాసంతో కిందామీదా అవుతున్నాడు. విపరీతంగా దగ్గుతున్నాడు. స్థిరంగా కూచోలేడు; సుఖంగా పడుకోలేడు. గుండెలపై చేతులుంచుకొని, ఏటవాలుగా కూచున్నాడు. రామ్‌కు భయమేసింది. ఆయన పక్కనే కూచొని, ‘‘ట్యాబ్లెట్లేమైనా ఉన్నాయా?’’ అని అడిగాడు. ‘‘వేసుకున్నాడు బాబూ’’ చెప్పిందామె. ఆయన కూడా సైగలతో అదే విషయం చెప్పాడు. ‘‘హార్ట్‌ ప్రాబ్లమ్‌ ఉందా?’’ మాటల కొనసాగింపు యత్నమది.‘‘లేదు. షుగరుంది, పదేళ్ల పైనుంచే’’ ఆమె సమాధానం.ఆయన మెల్లగా బెర్తుపై పడుకున్నాడు.‘‘సార్‌కి ఇంకేమైనా కంప్లైంట్స్‌ ఉన్నాయా?’’‘‘లేవు. కాకపోతే ఒక వారం రోజుల్నుంచీ పనులనీ, ఫంక్షన్లనీ ఊళ్లు తిరుగుతున్నాం’’.‘‘బాగా అలసిపోయి ఉంటార్లెండి. మరేం ఫర్లేదు. అయిదు నిమిషాల్లో నెల్లూరు వస్తుంది’’.‘‘ఆయన్ని చూస్తుంటే భయమేస్తోంది బాబూ. నెల్లూరులోనే దిగిపోతాం. వెంటనే ఆస్పత్రికి వెళ్తే మంచిదనుకుంటున్నా’’.‘‘అదే మంచి పనమ్మా’’ ఆ మాట అంటూనే, తనకోసం వచ్చే కారు డ్రైవరుకు ఫోన్‌ చేశాడు.‘‘స్టేషన్‌ కు వచ్చాను సార్‌. మీరు దిగింతర్వాత నాలుగో నంబరు ప్లాట్‌ఫామ్‌ కల్లే రండి. ఒకటో నంబరు వైపు బ్రిడ్డి పనులు జరుగుతున్నాయి. రోడ్డు బాలేదు.’’‘‘అలాగేలే గాని, స్టేష¯Œ కు దగ్గర్లో మంచి ఆస్పత్రులేమైనా ఉన్నాయా?’’‘‘అపోలో దగ్గరే సార్‌. పావుగంటలో ఎల్లిపోవచ్చు. ఎందు...’’ చంద్రం ఇంకా ఏదో చెబుతూనే ఉన్నా, రామ్‌ డిస్కనెక్ట్‌ చేశాడు. రామ్‌ తన బ్యాక్‌ ప్యాక్‌ బ్యాగ్‌ను భుజాలకు తగిలించుకున్నాడు. వాళ్లదీ ఒక్కటే పెద్ద బ్యాగు. దాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకొని, ‘మీరు సార్‌ని తీసుకొని దిగండమ్మా’ అని చెప్పి, డోర్‌ దగ్గరకు నడిచాడు.ఆమె భర్తను పొదివి పుచ్చుకొని, మెల్లగా నడిపించుకుంటూ వచ్చింది.రైలు ఆగగానే రామ్‌ చకచకా దిగి, బ్యాగులు ప్లాట్‌ఫామ్‌పై ఉంచి, చెయ్యందించి ఆమెను జాగ్రత్తగా కిందికి దించాడు. చెయ్యందించినా పెద్దాయన మాత్రం దిగలేకపోయాడు. కదిలే సమయమైందంటూ రైలు కూత వేస్తోంది. ఆమెలో ఆందోళన. రామ్‌ గభాల్న వెనక్కి తిరిగి, ఆయన్ని వీపుపైకి వాల్చుకొని, కిందికి దింపేశాడు. ఆయన రొప్పుతూనే అయిదారు అడుగులు వేసి, సిమెంటు సోఫాలో కూలబడ్డాడు. ఆమె గబగబా వెళ్లి, పక్కనే కూచుంది.‘‘మెల్లగా నడిపించుకుంటూ రండమ్మా’’ బ్యాగులు తీసుకుంటూ ముందుకు నడిచాడు రామ్‌.భర్త కుడిచేతిని తన భుజాలపై వేసుకొని కదిలిందామె.రామ్‌ మధ్యమధ్యలో ఆగి, వెనుదిరిగి చూస్తున్నాడు. సన్నగా వర్షం మొదలైంది. చల్లటి గాలి దురుసుగా వీస్తోంది. ఆయన అడుగుతీసి అడుగెయ్యటానికి యాతన పడుతున్నాడు.కొంత దూరం నడిచాక ర్యాంపు మొదలైంది. అందులోంచి కిందికి దిగారు. అయిదారు సార్లు ఆగి, సేదదీరి, ఆ దంపతులు దగ్గరయ్యారు. పైకి దారితీసింది ర్యాంపు. ఆయన ఎక్కగలిగే పరిస్థితి కనిపించలేదు. ఆమె కూడా అలసిపోయి, రొప్పుతోంది.‘‘ఎక్కడ సార్‌’’ చంద్రం ఫోన్‌ చేస్తూనే ఉన్నాడు.రామ్‌ గబగబా పైకెక్కి, రెండు బ్యాగులూ అక్కడుంచి, మళ్లీ ర్యాంపు మీంచి కిందికి దిగాడు. ఆమెను పక్కకు తప్పుకోమని, ఆయన్ని భుజాలపై ఎత్తుకొని, నాలుగో ప్లాట్‌ఫామ్‌ పైకి చేరుకున్నాడు. బయటికెళ్లే ప్రధాన ద్వారానికి దగ్గర్లో ఉన్న బెంచీపై ఆమె, ఆయన కూచున్నారు.అయిదు నిమిషాల్లో కారొచ్చింది. చంద్ర సాయంతో ఆయన్ని వెనక సీట్లో కూచోబెట్టారు. ఇరవై నిమిషాల తర్వాత కారు ఆస్పత్రిలోని ఎమర్జెన్సీ వార్డు దగ్గర ఆగింది. వీల్‌ చెయిర్లో ఆయన్ని లోపలికి తీసుకెళ్లి, బెడ్‌ మీద పడుకోబెట్టారు. ఇద్దరు నర్సులు వచ్చారు. ఒకరు వైటల్స్‌ చెక్‌ చేయటం మొదలు పెడితే; మరొకరు కార్డియాక్‌ మానిటర్, పల్స్‌ ఆక్సిమీటర్‌ అమర్చారు. ఫ్లూయిడ్స్‌ సిద్ధం చేశారు. ఆమె, రామ్‌ చూస్తూ నిలబడ్డారు. డ్యూటీ డాక్టరు వచ్చి, ఏం జరిగిందన్నట్లు ఇద్దరి వంకా చూశాడు. ఆమె గొంతు బొంగురు పోవటంతో, రామ్‌ వివరించాడు. ‘‘మీరు రిసెప్షన్‌ కౌంటర్‌ దగ్గరకెళ్లండి’’ అని, స్టెత్‌తో పరీక్షించటం మొదలు పెట్టాడు.‘‘ఆయన పేరు చెప్పండి’’ అడిగాడు కౌంటర్లోని వ్యక్తి.‘‘గోపాలయ్య. వయసు 68’’ చెప్పాడు రామ్‌.మిగతా వివరాలూ చెప్పాక, కన్సల్టన్సీ ఫీజు కట్టమన్నాడు. ఆమె తన వానిటీ బ్యాగ్‌లో డబ్బుల కోసం వెతుకుతుండగా, ‘నేను కట్టేస్తాలేమ్మా’ అంటూ ఫోన్‌ పే ద్వారా వెయ్యి రూపాయలు చెల్లించాడు.‘‘మీ పిల్లలు...?’’ వెయిటింగ్‌ హాల్‌లో పది నిమిషాల నిశ్శబ్దాన్ని ఛేదిస్తూ అడిగాడు రామ్‌.ఆమె ఫోను మోగింది. కట్‌ చేసింది. మాటల పొదుపరో, ఆ స్థితి కారణంగా మౌనంలో మమేకమైందో అంతుబట్టడం లేదు. రామ్‌కూ, ఆమెకూ మధ్యలో ఓ ఖాళీ కుర్చీ.‘‘ఇద్దరబ్బాయిలు. ఇద్దరూ అమెరికాలో స్థిరపడ్డారు’’ కళ్లు తుడుచుకుంటూ చెప్పిందామె.‘‘ఆరోగ్యం బాగాలేనప్పుడు, తిరుపతి రావటం ఆగిపోవాల్సింది!’’ అన్నాడు ఆమె వైపు చూస్తూ.‘‘నేనా మాట అన్నాను బాబూ. మరేం ఫర్వాలేదన్నాడాయన...’’ ఇంకేదో చెప్పబోయిందిగాని, దుఃఖం పొంగుకు రావటంతో మూగవోయింది.‘‘ఆయనకేమీ కాదు. నన్ను నమ్మండి’’.‘‘నమ్మటం తప్ప వేరే దారిలేదు బాబూ’’.కొంత నిశ్శబ్దం తర్వాత ‘‘నీ పూర్తి పేరేంటి?’’ అడిగిందామె. చెప్పాడు రామ్‌.అయిదు నిమిషాలు గడిచాక నర్సు పిలవటంతో ఇద్దరూవెళ్లి డాక్టర్ని కలిశారు.‘‘మీరనుకుంటున్నట్లు ఆయాసం ఒక్కటే ఆయన సమస్య కాదు...’’ డాక్టర్‌ చెప్పటం మొదలు పెట్టాడు. ‘‘కండిషన్‌ క్రిటికల్‌గా ఉంది. పది నిమిషాల్లో స్పెషలిస్ట్‌ వస్తున్నాడు. మూడు గంటలు గడిస్తేగాని చెప్పలేం. కొన్ని ఫామ్స్‌ మీద మీ సంతకాలు కావాలి’’ చెబుతూనే, నర్సు వంక చూశాడు డాక్టర్‌. వాళ్లిద్దరినీ తనవెంట తీసుకెళ్లిందామె.సంతకాలయ్యాక ఇద్దరూ మళ్లీ వెయిటింగ్‌ హాల్లోకి వచ్చారు. ఆమె ఫోను మోగింది. కట్‌ చేసింది. ఇద్దరి మధ్యా భయంకరమైన నిశ్శబ్దం. గాయాలపాలైన కాలం ముందుకు కదల్లేకపోతోంది. గాఢమైన వేదనలోంచి గొంతు విప్పిందామె.‘‘అత్తమామలే కాదు, అమ్మనాన్నలు కూడా కులం పేరుతో అడ్డుకున్నారు. కలవటానికి వీల్లేదన్నారు. రచ్చబండ మీద గ్రామబహిష్కార ప్రకటన దగ్గర వికసించిన మా ప్రేమ... ఎన్ని ఆటంకాలు ఎదురైనా అలసిపోలేదు, అవిసిపోలేదు. ఆయన అందరినీ ఎదిరించారు. నాకోసం ఆస్తులన్నీ వదులుకున్నారు. కట్టుబట్టలతో నగరానికొచ్చాం. ఇప్పటికీ ఆయన నన్ను ‘అమ్మా’ అనే పిలుస్తా...’’ మాట పూర్తి కాకుండానే ఒక్క పెట్టున ఏడ్చేసింది.ఆమెనెలా ఓదార్చాలో అతనికర్థం కాలేదు.ఏడ్చీ ఏడ్చీ ఆమె కళ్లు ఎర్రబడ్డాయి. మెల్లగా దుఃఖాన్ని ప్రేమించటం అలవరచుకుంటోంది.రామ్‌లోనూ సందేహాల చిక్కుముళ్లు బిగుసుకుంటున్నాయి.ఏమవుతుంది? ఏం జరగబోతోంది? ఏమైనా జరిగితే? తన భాగస్వామ్యమేమిటి?...టీ స్టాల్‌ దగ్గర మనుషుల అలికిడికి రామ్‌ అడుగులు అటువైపు మళ్లాయి.కుర్చీలోనే దిగులుముద్దలా కూచొని ఉన్న ఆమె భుజంతట్టి పిలిచాడు రామ్‌.ఆమె కళ్లు విప్పి, మగతగా చూసింది. తన చేతుల్లోని కుంకుమపొట్లం ఆమెకు అందిస్తూ ‘‘అమ్మా, ఆయనకు చెప్పేశాను. దర్శనమిచ్చాడు. అభయమిచ్చాడు. నలభై నిమిషాల తర్వాత మీరు శుభవార్త వింటారు’’ అని చెప్పాడు. కిటికీ తెరిచాడు. ఆకాశం నుంచి తెల్లటి వెలుగు భూమ్మీదకు జాలువారుతోంది.కొత్త సంకల్పమేదో చిగురించి, మనసులో బలంగా స్థిరపడింది.‘‘నేను చెప్పేది నిజమమ్మా. నన్ను నమ్మండి’’ నమ్మకాన్ని నిలబెట్టే మాటసాయం తప్ప తనింకేమీ చేయలేడన్న విషయం రామ్‌కు తెలుసు.ఆమె రామ్‌ కళ్లల్లోకి చూసింది, నమ్మకంగా!ముప్ఫయ్యారు నిమిషాల ముళ్ల రక్కుళ్ల తర్వాత... డాక్టర్‌ నుంచి పిలుపు.‘‘హి ఈజ్‌ ఆల్‌రైట్‌. ప్రాణాపాయం లేదు. సాయంత్రం దాకా అబ్జర్వేషన్‌ లో ఉంచాలి.’’‘‘థాంక్యూ డాక్టర్‌’’ ఇద్దరూ ఒకేసారి అన్నారు.వార్డులోంచి ఇద్దరూ తేలికైన అడుగులతో హాల్లోకి నడిచారు. ఫోను మోగింది. ఆమె కట్‌ చేసింది. రామ్‌ బలవంతంపై ఆమె బ్రష్‌ చేసింది. తను వెళ్లి, టిఫిన్‌ పార్సిల్‌ తెచ్చాడు.మరో గంట గడిచింది. పేషెంటును స్పెషల్‌ రూముకు మార్చారు.తొమ్మిది కావస్తోంది. అప్పటికే డ్రైవరు అయిదారుసార్లు ఫోన్‌ చేశాడు.‘‘అమ్మా. మీరింక భయపడనక్కర్లేదు. రేపు మధ్యాహ్నానికి డిశ్చార్జ్‌ చేస్తారు. మీకెలాగూ రిటర్న్‌ టికెట్స్‌ ఉన్నాయి కదా, రేపు రాత్రికి ట్రైన్‌లో వెళ్లిపోండి’’ అని చెప్పి, బ్యాగ్‌ తగిలించుకున్నాడు.ఆమె రామ్‌ చెయ్యి పట్టుకొని బెడ్‌ దాకా నడిపించుకెళ్లి, ‘తను వెళ్లిపోతాడంట’ అంది భర్త కళ్లలోకి చూస్తూ. ఆయన తన నోటికి అడ్డంగా ఉన్న మాస్క్‌ను ఎడమచేత్తో తొలగించుకొని, కుడిచేతిని మెల్లగా పైకి లేపాడు. రామ్‌ కరచాలనం చేశాడు.ఆయన రెండు కళ్లనుంచీ బాష్పాలు ధార కట్టాయి. రామ్‌ కళ్లు సజలమయ్యాయి.ఆమె ఆస్పత్రి బయటదాకా వెంటవచ్చి, రెండు చేతులూ జోడించి, ‘‘బాబూ, నువ్వే లేకపోతే ఏమైపోయేవాళ్లమో...’’ అంటూ అతన్ని హత్తుకొని, కన్నీటి పర్యంతమైంది.‘‘అయ్యో, అదేంటమ్మా! నా స్థానంలో ఎవ్వరున్నా ఇలాగే చేస్తారు’’ అంటూ తనూ నమస్కరించి, గేటు దగ్గర ఆగి ఉన్న కారువైపు వడివడిగా వెళ్లిపోయాడు.ఫోను మోగింది. ఈసారి ఆన్‌ చేసిందామె. తిరుమల ఏజెంటు.‘‘ఎన్ని రోజుల నుంచి ప్లాన్‌ చేసుకుంటిరమ్మా... నెల్లూరు దాకా వచ్చి స్వామి ఎదటకు రాలేకపోతిరే!’’‘‘ఆయన చల్లటి చూపుంటే మళ్లీ రాకుండా పోతామా? ఎదటకు వచ్చినా పెద్దాయన్ని మేం కోరబోయేది ‘చల్లంగా చూడ’మనే కదా బాబూ. మనసులో ఘోష పెట్టిన మా మొర ఆలకించాడులే’’.‘‘అరుదుగా లభించే అదృష్టం. ప్రత్యేక దర్శనం మిస్సయ్యారనే నా బాధంతా...’’ ఆమెను వేదనలోకి నెట్టడానికి అవతలి గొంతు ప్రయత్నిస్తున్నట్టుగా ఉంది.‘‘సశరీరంగా వచ్చిన స్వామి అనుగ్రహాన్ని మనసారా అనుభూతించిన తర్వాత... కనులకు దక్కని భాగ్యం గురించి కించపడేదేముంది నాయనా’’ ఆమె చెబుతోంది, తన్మయంగా.అలా చెబుతున్నప్పుడు ‘తన ప్రశ్న, రామ్‌ జవాబు’ ఆమె మనసులో మార్మోగుతున్నాయి...‘‘నీ పూర్తి పేరేంటి బాబూ?’’‘‘చుట్టాల్లో రవణా అనే వాళ్లమ్మా. కాలేజీలో గిరీ అనీ, వెంకట్‌ అనీ పిలిచేవాళ్లు. తీరా ఉద్యోగంలో చేరాక ‘రామ్‌’ కుదురుకుంది. ఎవరెలా పిలిచినా పలకడం అలవాటైంది. నిజానికి నా పూర్తిపేరు – సప్తగిరి వెంకటరమణ.’’ -ఎమ్వీ రామిరెడ్డి

‘డిటెక్టివ్‌ పెద్దబ్బాయి’ అనే బోర్డ్‌ ఉన్న ఇంట్లో ఆయన తన అసిస్టెంట్‌ చిన్నబ్బాయితో పేకాడుతున్నాడు.‘‘రెండో డైమండ్‌ ఆసు బల్ల మీదకి ఎలా వచ్చింది సార్‌?’’ చిన్నబ్బాయి కోపంగా అడిగాడు.‘‘మోటివ్‌ నీకు తెలుసు. గెలిస్తే వెయ్యి రూపాయలు. ఎలా వచ్చాయో పరిశోధన చేసి కనుక్కోవాల్సిన బాధ్యత నీదే.’’ పెద్దబ్బాయి నవ్వుతూ చెప్పాడు.‘‘మీరు డిటెక్టివ్‌గా, నేను అసిస్టెంట్‌ డిటెక్టివ్‌గా ఒకరి కలంలోంచి పుట్టిన పాత్రలం. మన సృష్టికర్త ప్రతీ కేస్‌ని మీరే పరిశోధించేలా రాస్తున్నారు. కాబట్టి అది మీ పని.’’పెద్దబ్బాయి మొబైల్‌ మోగింది. అతను ఎవరి నుంచో చూసి ఆన్సర్‌ చేశాడు.‘‘ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ బుల్లెబ్బాయిని. దయచేసి ఈ ఎడ్రస్‌కి రాగలరా?’’ ‘‘ఎందుకు?’’అవతలివైపు నుంచి చెప్పింది విని చెప్పాడు.‘‘సరే. లొకేషన్‌ పంపించండి. వెంటనే బయలుదేరుతాం.’’లైన్‌ కట్‌ చేశాక తన వంక ప్రశ్నార్థకంగా చూసే తన అసిస్టెంట్‌తో డిటెక్టివ్‌ పెద్దబ్బాయి చెప్పాడు.‘‘ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ బుల్లెబ్బాయి. హత్య. డూప్లెక్స్‌ ఇంట్లో మెట్ల మీంచి కిందపడి ఒకరు మరణించారు.’’‘‘ప్రతి మరణం హత్య కానవసరం లేదు.’’ చిన్నబ్బాయి చెప్పాడు.‘‘మనం ఇంతదాకా పరిశోధించిన ఏ కేస్‌ అయినా హత్య కాకుండా పోయిందా?’’పెద్దబ్బాయి లేచి షెర్లాక్‌ హోమ్స్‌ పైప్‌ని నోట్లో ఉంచుకుని, ఆయన పెట్టుకునేలాంటి టోపీని పెట్టుకున్నాడు. ఇద్దరూ బయటికి వచ్చారు. బీఎండబ్ల్యూ కారు ఎక్కాక చిన్నబ్బాయి డ్రైవ్‌ చేస్తూ చెప్పాడు.‘‘థ్రిల్, సస్పెన్‌ ్స పేరిట మన సృష్టికర్త మనల్ని ఎన్ని బాధలు పెడుతున్నాడు! నా నెత్తి మీద రివాల్వర్‌ పిడితో విలన్లు ఎన్నిసార్లు బాదారో. నేను నిజం మనిషినైతే ఎప్పుడో చచ్చేవాడిని. లేదా పిచ్చెక్కేది. ఇవాళ్టి కేస్‌లో అలాంటిది కాని, మారువేషాలు కాని ఉండవని ఆశిస్తాను. పెట్టుడు గడ్డం జిగురు భయంకరమైన దురదని పుట్టిస్తుంది.’’వారి కారు ఓ డూప్లెక్స్‌ ఇంటికి చేరుకుంది. బయట పోలీస్‌ కార్లు ఉన్నాయి.పెద్దబ్బాయిని చూసి పోలీస్‌ కాన్‌ స్టబుల్‌ సెల్యూట్‌ చేసాడు. ఇద్దరూ లోపలికి నడిచారు. ఇద్దరూ శవాన్ని చూశారు.‘‘ఆయనకి రేచీకటి. మెట్ల మీంచి కాలుజారి పడ్డాడు. అయినా మీ అభిప్రాయం తెలుసుకుందామని రమ్మన్నాను.’’ ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ బుల్లెబ్బాయి చెప్పాడు.‘‘ఇది హత్య.’’ పెద్దబ్బాయి పైప్‌ గుప్పుగుప్పున పీలుస్తూ చెప్పాడు.‘‘ఎలా కనుక్కున్నారు?’’‘‘సింపుల్‌. ఇంతదాకా మేము ఎన్నడైనా ‘ఇది హత్య కాదు. ప్రమాదకర మరణం’ అని వెనక్కి తిరిగామా? హత్య అయితేనే మన పాత్రలకి ప్రయోజనం.’’ చిన్నబ్బాయి వివరించాడు.హతుడి వయసు అరవై పైనే ఉండొచ్చు. బట్టతల. సరిగ్గా తల మధ్యలో అయిన పెద్ద గాయం నుంచి రక్తం కారుతోంది. పైన నాలుగో మెట్టు మీంచి కింది మెట్టు దాకా కారిన రక్తపు చుక్కలు కనిపించాయి.‘‘ఇతను సంపన్నుడు. ఇతని వారసుల గురించి వాకబు చేశారా?’’ పెద్దబ్బాయి అడిగాడు.ఇన్‌స్పెక్టర్‌ సైగ చేస్తే సర్వెంట్‌ మెయిడ్‌ చెప్పింది.‘‘ఈరికి మనవడు తప్ప ఇంకెవరూ లేరు. కరోనాలో అంతా పోయారు. ఇందాక ఫోన్‌ చేస్తే ఆయన ఆన్సర్‌ చెయ్యలేదు.’’‘‘ఇవాళ అతను ఇక్కడికి వచ్చి వెళ్ళాడా?’’‘‘ఇవాళ మంగళవారం. ఇక్కడ రైతు బజార్‌ నుంచి కూరలబండి వస్తుంది. నేను కూరలకి వెళ్ళి వచ్చినప్పుడు వచ్చాడేమో తెలీదు. నేను తిరిగి రాగానే ఈయన ఇలా నేల మీద...’’ ఏడుపు వల్ల ఆవిడ మిగిలిన వాక్యాన్ని పూర్తి చేయలేదు.‘‘ఆ వారసుడి దగ్గర ఈ ఇంటి డూప్లికేట్‌ తాళంచెవి ఉందా?’’‘‘ఉంది.’’పెద్దబ్బాయి అతని నంబర్‌ అడిగి ఫోన్‌ చేశాడు.‘‘నా పేరు పెద్దబ్బాయి. డిటెక్టివ్‌ని. మీ తాతగారిని ఎవరో చంపారు.’’‘‘అరెరే. ఏమైంది?’’ అవతల నుంచి మనవడు ఆదుర్దాగా అడిగాడు.‘‘తల మీద గాయమై మరణించారు. అది హత్య. మీరు వెంటనే రండి.’’‘‘అది హత్య అని ఎందుకు అనుకుంటున్నారు?’’‘‘మీరు హంతకుడు కాబట్టి. ప్రతి కథలోనూ డిటెక్టివ్‌ ఎవరు హంతకుడో ఇట్టే కనుక్కుంటాడు.’’‘‘మా తాతయ్యకి రేచీకటి. మెట్లు దిగుతూ కాలుజారి మరణించి ఉండచ్చు.’’‘‘రాగానే ఆ హంతకుడిని అరెస్ట్‌ చేయండి.’’ పెద్దబ్బాయి ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ బుల్లెబ్బాయికి చెప్పాడు.‘‘అది మీరు గంభీరంగా ఓసారి పైప్‌ని తీసి దానివంక చూసి చెప్పాలి. అతనే హంతకుడనే ఆధారం ఏమిటి?’’ బుల్లెబ్బాయి అడిగాడు.‘‘అతనికి ఎవరూ అతని తాత ఎలా మరణించారో చెప్పలేదు. అయినా మెట్ల మీంచి జారిపడ్డాడని తెలిసిందంటే అతనే హంతకుడు. ఎవరైనా ఆస్తిని వీలైనంత త్వరగా అనుభవించాలని అనుకుంటారు. అందుకే ఈ దురాగతం చేశాడు.’’ఇంటికి వెళ్ళాక మళ్ళీ పేకాటకి కూర్చున్న చిన్నబ్బాయి చెప్పాడు.‘‘నాకు తెలీలేదు. మీరు నా బాస్‌ కాబట్టి ఈ బల్ల మీదకి రెండు డైమండ్‌ ఆసులు ఎలా వచ్చాయో మీరే కనుక్కోవాలి.’’ ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి

చిత్రకూట పర్వతానికి సమీపంలో కామదారణ్యం ఉంది. అపారమైన వృక్షసంపదతో, వనచరాలతో, పక్షుల కిలకిలరావాలతో అలరారే కామదారణ్యం పరమ పవిత్రమైన తపోభూమి. తపోధనులకు పెన్నిధిలాంటి కామదారణ్యంలో బ్రహ్మ మానసపుత్రుడైన అత్రి మహర్షి తన భార్య అనసూయతో కలసి ఆశ్రమం ఏర్పరచుకుని, తపోనిష్ఠతో ఉండేవాడు.కొంతకాలానికి కామదారణ్యంలో అనావృష్టి ఏర్పడింది. చెట్లు చేమలు ఎండిపోయాయి. మహావృక్షాలు సైతం మోడువారిపోయాయి. అరణ్యంలోని వాపీ కూప తటాకాది జలవనరులన్నీ ఎండిపోయాయి. ఆహారం దొరకక పశు పక్ష్యాదులు అల్లాడిపోయాయి. మోడువారిన వృక్షాలను ఆశ్రయించుకుని ఉన్న పక్షులు ఎండుటాకుల్లా నేలరాలాయి. కనుచూపు మేరలో పచ్చదనం కనిపించని పరిస్థితులు దాపురించాయి. నేల బిరుసెక్కి బీటలువారింది. పచ్చని అరణ్యం ఎండిపోవడంతో పశుపక్ష్యాదులు కళ్ల ముందే నశించిపోతుండటం చూసి, భూతదయ గల అనసూయ అమితంగా కలత చెందింది.‘స్వామీ! అనావృష్టి వల్ల పచ్చని అడవి ఎండిపోయింది. ఆకలి దప్పికలను తీర్చుకోలేక వన్యప్రాణులన్నీ కళ్లముందే నశిస్తున్నాయి. ఈ ప్రాణి వినాశనాన్ని చూడలేకున్నాను. ప్రాణులను రక్షించడానికి వర్షాగమనం కోసం వరుణదేవుడిని ప్రార్థించండి’ అని భర్తను కోరింది.అనావృష్టి కారణంగా జరుగుతున్న ప్రాణినష్టానికి అత్రి మహర్షి కూడా ఆవేదన చెంది, గంగాధరుడైన పరమశివుడిని ధ్యానిస్తూ తపస్సు ప్రారంభించాడు. రోజుల తరబడి ఆయన తపస్సు కొనసాగుతున్నా, కామదారణ్యంలో చినుకు జాడ లేదు. అనసూయ తపోనిష్ఠలో ఉన్న భర్తను సేవించుకుంటూనే, ఆశ్రమంలో మట్టితో ఒక పార్థివ శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, నిత్యం పూజించసాగింది. అనసూయ నియమనిష్ఠలకు, అత్రి మహర్షి తపస్సుకు పరవశుడైన పరమశివుడు గంగా పార్వతీ సమేతంగా కామ్యదారణ్యానికి అరుదెంచాడు. తగిన తరుణం కోసం అక్కడే వేచి ఉండసాగాడు.ఒకనాడు అత్రిమహర్షి ధ్యానసమాధి నుంచి బయటకు వచ్చాడు.‘దాహంగా ఉంది. మంచినీళ్లు తీసుకురా’ అని భార్యను కోరాడు.ఆ సమయానికి ఆశ్రమంలో చుక్కనీరైనా లేకపోవడంతో అనసూయ కలశాన్ని తీసుకుని, అడవిలోకి వెళ్లింది. ఎక్కడైనా నీటిజాడ కనిపిస్తుందేమోనని వెదుకుతూ ముందుకు సాగింది. ఎంత దూరం వెళ్లినా ఆమెకు ఎక్కడా నీటి జాడ కనిపించలేదు. అనసూయ నీటి కోసం వెదుకుతూ అలా ముందుకు వెళుతుండగా, ఒకచోట గంగాదేవి ఒక గిరిజన వనిత రూపంలో కనిపించింది. ‘ఎవరమ్మా నువ్వు! ఈ నిర్జనారణ్యంలో ఒంటరిగా ఎందుకు తిరుగుతున్నావు?’ అని ఆమె అనసూయను ప్రశ్నించింది.‘చిరకాలం తపస్సమాధిలో ఉన్న నా భర్త ఇందాకే తపో విరమణ చేశాడు. ఆయన దాహార్తితో నీళ్లు తెమ్మన్నాడు. అందుకే నీటి కోసం వెదుకుతున్నాను. దగ్గరలో నీరు దొరికే చోటు నీకేమైనా తెలిస్తే చెప్పవా?’ అభ్యర్థించింది అనసూయ.‘ఇక్కడే నువ్వు నిలుచున్న తావునే చేయిలోతు గోతిని తవ్వు. నీళ్లు దొరుకుతాయి’ అని చెప్పిందామె.అనసూయ ఆమె చెప్పినట్లే అక్కడ గొయ్యి తవ్వింది. చేయిలోతు తవ్వగానే స్వచ్ఛమైన నీరు ఉబికి వచ్చింది. ఆ నీటితో అనసూయ కలశాన్ని నింపుకుంది. చూస్తుండగానే అక్కడ స్వచ్ఛజలంతో నిండిన చక్కని తటాకం ఏర్పడింది. ‘కరుణామయీ! నువ్వు దేవతాస్త్రీలా ఉన్నావు. దయచేసి నేను నా భర్తతో కలసి తిరిగి వచ్చే వరకు ఇక్కడ ఉండవూ! ఇప్పుడే మేమిద్దరం వచ్చి నీ దర్శనం చేసుకుంటాము’ అని అభ్యర్థించింది అనసూయ.ఆమె సరేనని పలికింది.అనసూయ ఆశ్రమానికి చేరుకుని, భర్తకు మంచినీరు ఇచ్చింది. ఆయన తృప్తిగా నీరుతాగి, ‘ఎక్కడా చినుకు జాడ లేకున్నా, ఇంత స్వచ్ఛమైన నీరు ఎక్కడ దొరికింది?’ అని ఆశ్చర్యంగా అడిగాడు.అనసూయ భర్తకు జరిగినదంతా చెప్పింది. వెంటనే ఇద్దరూ కలసి అడవిలో జలతటాకం ఏర్పడిన చోటుకు వెళ్లారు. అప్పటి వరకు గిరిజన వనిత రూపంలో ఉన్న గంగాదేవి వారికి నిజరూపంలో దర్శనమిచ్చింది. ‘ఏ వరం కావాలో కోరుకోండి’ అని ఆ దంపతులను అడిగింది.‘తల్లీ! ఈ తపోవనంలో నువ్వు నిత్యనివాసం ఉండాలి’ అని వారు ప్రార్థించారు.‘మీ దంపతులు ఏడాదికాలం శివార్చన ఫలాన్ని ధారపోస్తే ఇక్కడే శాశ్వతంగా ఉంటాను’ అని పలికింది గంగ.వెంటనే అత్రి మహర్షి, అనసూయ దంపతులు తమ శివార్చన ఫలాన్ని ధారపోశారు. వారి దీక్షకు మెచ్చిన పరమశివుడు పార్వతీసమేతంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ముని దంపతుల కోరికపై అనసూయ అర్చిస్తూ వచ్చిన పార్థివలింగంలోకి తేజోరూపంలో లీనమయ్యాడు. అనసూయ అర్చించిన ఆ శివలింగమే అత్రీశ్వర లింగంగా పురాణ ప్రసిద్ధి పొందింది.∙సాంఖ్యాయన

సత్సంకల్పంతో ప్రారంభమైన కొన్ని నగరాలు చరిత్రలో నిలిచిపోతాయి. శతాబ్దాలు గడిచినా, తరతరాల జనావాసాలుగా కళకళలాడుతూ ఉంటాయి. సంకల్పశుద్ధి లేకుండా, భ్రమాత్మకమైన అంచనాలతో, అత్యాశతో, అనవసర స్పర్థలతో ప్రారంభించ తలపెట్టిన కొన్ని నగరాలు కార్యరూపం దాల్చకుండానే కనుమరుగైపోతాయి. అలాంటి నగరాల్లో కొన్ని అరకొర నిర్మాణాలతో కాలగతిలో అధోగతికి చేరుకుంటాయి. అవి కేవలం ఊహాస్వర్గాలుగా మాత్రమే మిగిలిపోతాయి. వనరుల వృథాకు, మానవశ్రమ వృథాకు కారణభూతమైన ఇలాంటి విఫల నగరాలు ప్రపంచంలో ఉన్నాయి. జనాలకు ఉపాధి లేకుండా, ఉత్పాదక కార్యకలాపాలు లేకుండా, కనీసం పర్యాటకుల రాకపోకలైనా లేకుండా భూతాల నిలయాల్లా కనిపించే అలాంటి కొన్ని విఫల నగరాల కథా కమామిషు తెలుసుకుందాం...జింగోనియా- ఇటలీఇటలీలోని అత్యంత పురాతన నగరాల్లో మిలాన్‌ ఒకటి. ప్రపంచ ఫ్యాషన్‌ రాజధానిగా పేరుపొందిన మిలాన్‌ నగరానికి ఆనుకొని, దానికి దీటైన నగరాన్ని నిర్మించాలని రోమన్‌ వాణిజ్యవేత్త రెంజో జింగోనె తలపెట్టాడు. జింగోనియా పేరుతో 1960లలో యాభైవేల జనాభా నివాసానికి తగిన విధంగా ప్రణాళిక సిద్ధం చేసి, నగర నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు. కార్మికుల వసతి కోసం జింగోనె ఈ నగర నిర్మాణానికి సంకల్పించాడు. వివిధ పరిశ్రమల కర్మాగారాల్లో పనిచేసే కార్మికులకు కర్మాగారాలకు చేరువలోనే ఆవాసాలను ఏర్పాటు చేస్తే, వారి రవాణా సమయం తగ్గి, ఉత్పాదకత పెరుగుతుందని ఆశించాడు.జింగోనియా నగరంలో కార్మికులకు ఇళ్లతో పాటు వారి అవసరాలకు అనుగుణంగా షాపింగ్‌ మాల్, ఆస్పత్రి, భారీస్థాయి హోటల్, క్రీడా మైదానం, హెలికాప్టర్ల రాకపోకల కోసం హెలిపోర్ట్‌ వంటి వాటితో భారీ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసి, మొదలుపెట్టిన జింగోనియా నగర నిర్మాణం విఫలమైంది. ఐదు పట్టణాల సరిహద్దులకు అనుబంధంగా చేపట్టిన ఈ నగర నిర్మాణం పౌర సేవలు అందించడంలో, పాలనలోను వైఫల్యం వల్ల జనాలకు ఎందుకూ పనికిరాకుండా మిగిలింది. ప్లాన్‌ వాజిన్‌ - ఫ్రాన్స్‌ఫ్రాన్స్‌ రాజధాని ప్యారిస్‌ జనసమ్మర్దానికి, పారిశుద్ధ్య సమస్యలకు పరిష్కారంగా తలపెట్టిన నగరం ప్లాన్‌ వాజిన్‌. సెంట్రల్‌ ప్యారిస్‌ ప్రాంతాన్ని ఖాళీ చేయించి, ఆ ప్రాంతాన్ని పూర్తిస్థాయిలో పునర్నిర్మించడంతో పాటు సేన్‌ నది కుడివైపు ఒడ్డున ఆధునిక అవసరాలకు తగిన రీతిలో ప్రణాళికాబద్ధంగా నిర్మించ తలపెట్టిన నగరం ఇది. ఫ్రాన్స్‌లో స్థిరపడిన స్విస్‌ ఆర్కిటెక్ట్‌ ల కార్‌బ్యూజీర్‌ బహుళ అంతస్తుల భవంతులతో కూడిన ఈ అధునాతన నగర నిర్మాణం కోసం 1925లో ప్రణాళికను సిద్ధం చేశాడు. దీనికోసం సెంట్రల్‌ ప్యారిస్‌ నుంచి ప్యారిస్‌ శివారు ప్రాంతాలకు తరలిపోవడానికి సంపన్న ఉద్యోగ వర్గాలు సిద్ధపడినా, అదే ప్రాంతంలో తరతరాలుగా ఉంటున్న భూస్వాములు మాత్రం తమకు అలవాటైన ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టేందుకు నిరాకరించారు.కొంతమంది ఇళ్లు ఖాళీ చేసి తరలిపోవడంతో సేన్‌ నది కుడివైపు ఒడ్డున దాదాపు ఆరువందల ఎకరాల స్థలంలోని పాత కట్టడాలను పడగొట్టారు. మిగిలిన జనాలను కూడా ఇక్కడి నుంచి శివార్లకు తరలించి, ఈ ప్రదేశంలో ఒకేలాంటి అరవై అంతస్తుల ఆకాశ హర్మ్యాలను నిర్మించాలని అనుకున్నా, అది సాధ్యపడలేదు. ఖాళీ చేయడానికి మొండికేసిన భూస్వాములు నగరపాలక అధికారులపై పట్టు బిగించారు. భూస్వాముల ఒత్తిడికి తలొగ్గిన అధికారులు– నది ఒడ్డున ఏకంగా అరవై అంతస్తుల భవంతులు నిర్మించడం వల్ల సమస్యలు తలెత్తవచ్చంటూ కార్‌బ్యూజీర్‌ ప్రతిపాదనను తోసిపుచ్చారు. ఫలితంగా ఇది కార్యరూపం దాల్చకుండా శాశ్వతంగా మూలపడింది. టెలోసా - అమెరికాఅగ్రరాజ్యమైన అమెరికాలో భూతలస్వర్గంలాంటి నగరాన్ని నిర్మించాలని అపరకుబేరుడు మార్క్‌ లోర్‌ తలపెట్టాడు. మార్క్‌ లోర్‌ సంకల్పం మరీ భూతకాలంలోనిది కాదు, ఇట్టిటీవలిదే! ఆయన 2021లో టెలోసా పేరుతో లక్షన్నర ఎకరాల విస్తీర్ణంలో అమరధామంలాంటి అద్భుత ఆత్మనిర్భర, సుస్థిర నగరాన్ని నిర్మించనున్నట్లు ప్రకటించాడు. ఒక నగరాన్ని నిర్మించాలంటే దశాబ్దాలు పట్టే పరిస్థితులు ఉంటాయి కదా, అలాంటిది ఐదేళ్లలోనే దీనిని విఫల నగరంగా ఎలా జమకట్టేస్తారనే అనుమానం వస్తోందా? ఎందుకంటే, ఈ నగరం కోసం ఇప్పటి వరకు ఎక్కడా భూమి కొనుగోలు చేయలేదు. ఇప్పటి వరకు దీనిని కచ్చితంగా ఎక్కడ నిర్మించదలచుకున్నదో కూడా తేల్చుకోలేదు. నెవాడ, యూటా, అరిజోనా, టెక్సస్, అపలాషియా ప్రాంతాల్లో ఏదో ఒకచోట దీనిని నిర్మించనున్నామని, 2030 నాటికల్లా ఈ నగరాన్ని యాభైవేల మంది నివసించేలా తీర్చిదిద్దుతామని చెబుతున్నారు. ఇప్పటి వరకు కేవలం కాగితాలకు, వెబ్‌సైట్‌కు మాత్రమే పరిమితమైన ఈ నగరం 2030 నాటికి ఒక ఆకారాన్ని సంతరించుకునే పరిస్థితులు కనుచూపు మేరలో లేవు కాబట్టి, ఇది కూడా విఫల నగరంగానే మిగిలిపోతుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.కాలిఫోర్నియా సిటీ - అమెరికాఅమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రంలో నిర్మించ తలపెట్టిన నగరం కాలిఫోర్నియా సిటీ. కాలిఫోర్నియాలోని అతిపెద్ద నగరాలైన లాస్‌ ఏంజెలెస్, శాండియాగోలకు దీటైన నగరాన్ని నిర్మించాలని అమెరికన్‌ రియల్టర్‌ న్యాట్‌ మెండల్‌సన్‌ సంకల్పించుకున్నాడు. లాస్‌ ఏంజెలెస్‌కు ఈశాన్యాన సుమారు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలోని మోహవీ ఎడారి ప్రాంతంలో 82 వేల ఎకరాల స్థలాన్ని 1958లో కొనుగోలు చేశాడు. ఈ ఎడారి నేలలో నగర నిర్మాణాన్ని 1965లో ప్రారంభించాడు. ప్రారంభ దశలో 1.40 లక్షల జనాభా ఆవాసానికి తగిన విధంగా రహదారులు, నివాస భవనాలు, విమానాశ్రయం, గోల్ఫ్‌కోర్స్, విశాలమైన స్విమింగ్‌ పూల్, జైలు భవనం సహా పలు భారీ నిర్మాణాలు జరిపించాడు. నివాస భవనాల నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించడానికి ముందే కిలోమీటర్ల కొద్ది విశాలమైన రోడ్లు నిర్మించారు.అనుకున్న సంఖ్యలో నివాస భవంతుల నిర్మాణం చేపట్టడంలో మెండల్‌సన్‌ విఫలమయ్యాడు. లాస్‌ ఏంజెలెస్‌పై స్పర్థతో అతడు ప్రారంభించిన ఈ నగరం ప్రస్తుతం జనసంచారం లేక మరుభూమిలా మిగిలింది. ఎడారి ప్రాంతంలో నిర్మించిన ఈ నగరం చివరకు ఎడారిలా మారిందని జనాలు వాపోవడం తప్ప దీనివల్ల సాధించినదేమీ లేదు. దీని నిర్మాణం కోసం చేసిన భారీ వ్యయమంతా వృథాగా మారింది. మెండల్‌సన్‌ ఇక్కడ నగరాన్ని నిర్మిస్తున్నట్లు ప్రకటించగానే, చాలామంది ఈ ప్రాంతంలో స్థలాలు కొనుగోలు చేశారు. వారందరికీ కోలుకోలేని నష్టమే మిగిలింది. అలైస్‌ సిటీ - జపాన్‌జపాన్‌ రాజధాని టోక్యో నగరం జనసమ్మర్దంతో కిక్కిరిసి పోతుండటంతో దీనికి పరిష్కారంగా భూగర్భ నిర్మాణాన్ని తలపెట్టింది ఒక నిర్మాణ సంస్థ. టోక్యో నగరానికి దిగువన సమస్త సౌకర్యాలతో స్వర్గతుల్యమైన భూగర్భ నగరాన్ని నిర్మించడానికి జపానీస్‌ నిర్మాణ సంస్థ టాయ్‌సీ కార్పొరేషన్‌ 1989లో ప్రణాళికను కూడా రూపొందించింది. భూగర్భంలో బహుళ అంతస్తులతో నిర్మించ తలపెట్టిన ఈ నగరానికి అలైస్‌ సిటీ అని నామకరణం చేసింది. టౌన్‌ స్పేస్, ఆఫీస్‌ స్పేస్, ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ స్పేస్‌ అనే మూడు విభాగాలతో ఈ నగర ప్రణాళికను పకడ్బందీగా తయారు చేసింది.టౌన్‌ స్పేస్‌లో నివాస భవనాలు, పార్కులు, సినిమా థియేటర్ల వంటి వినోద కేంద్రాలు; ఆఫీస్‌ స్పేస్‌లో కార్యాలయ భవనాలు, హోటళ్లు, క్లబ్బులు, పబ్బులు వంటి నిర్మాణాలు; ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ స్పేస్‌లో నగరం అంతటికీ సౌర విద్యుత్తు సరఫరాకు అవసరమైన సోలార్‌ డోమ్స్, మంచినీటి సరఫరా కేంద్రం, టోక్యో నగరం నుంచి రాకపోకలు జరిపేందుకు వీలుగా భూగర్భ మెట్రో రైలు మార్గం వంటి మౌలిక వసతులను నిర్మించాలని సంకల్పించుకుంది. అలైస్‌ సిటీ తలపెట్టిన అనతికాలంలో జపాన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థ అతలాకుతలమైంది. మరోవైపు, భూగర్భంలో బహుళ అంతస్తుల నిర్మాణం చేపట్టినా, అగ్నిప్రమాదాల వంటి విపత్తులు సంభవిస్తే జనాల ప్రాణాలకు భద్రత కల్పించడం సాధ్యమయ్యే పరిస్థితులు కూడా లేకపోవడంతో ఇది ప్రతిపాదనలకు, కాగితాల మీద రూపొందించిన ప్రతిపాదనలకు మాత్రమే పరిమితమైంది. మాడర్‌ఫాంటీన్‌ - దక్షిణాఫ్రికాదక్షిణాఫ్రికాలో జోహాన్నెస్‌బర్గ్‌కు చేరువలోనే మరో అద్భుత నగరాన్ని నిర్మించే ప్రతిపాదనతో చైనీస్‌ రియల్‌ ఎస్టేట్‌ డెవలపర్‌ షాంఘై జెండాయ్‌ 2013లో ముందుకొచ్చాడు. ఈ ప్రతిపాదనకు జౌటెంగ్‌ ప్రావిన్షియల్‌ ప్రభుత్వం సానుకూలంగా స్పందించినా, జోహాన్నెస్‌బర్గ్‌ మునిసిపల్‌ అధికారులు మాత్రం దీనిపై అనేక అనుమానాలు వ్యక్తం చేస్తూ వచ్చారు. ప్రావిన్షియల్‌ ప్రభుత్వం వరుస మీడియా సమావేశాలు నిర్వహించింది. జోహాన్నెస్‌బర్గ్‌ పక్కనే ‘దక్షిణాఫ్రికా న్యూయార్క్‌’ నగరం సిద్ధమవుతోందని పత్రికలు, టీవీ చానెళ్లు కథనాలతో ఊదరగొట్టాయి. దాదాపు నాలుగువేల ఎకరాల స్థలంలో నిర్మించ తలపెట్టిన ఈ నగరం కోసం 8400 కోట్ల రాండ్లు (రూ.47 వేల కోట్లు) పెట్టుబడి పెట్టడానికి జౌటెంగ్‌ ప్రావిన్షియల్‌ ప్రభుత్వం సంసిద్ధత ప్రకటించింది.అధునాతన నగర నిర్మాణం కోసం జెండాయ్‌ స్థలం కూడా కొనుగోలు చేశాడు. దురదృష్టవశాత్తు దక్షిణాఫ్రికా ఆర్థిక ఇక్కట్లలో చిక్కుకుంది. మరోవైపు స్థానిక అధికారుల నుంచి జెండాయ్‌ని నమ్ముకుని వచ్చిన విదేశీ పెట్టుబడిదారులకు సమస్యలు మొదలయ్యాయి. అనుకున్న ప్రకారం నిర్మాణాలు మొదలు పెట్టాలనుకున్న నాటి నుంచి అధికారుల నుంచి అడుగడుగునా సహాయ నిరాకరణ ఎదురవడంతో పెట్టుబడిదారులు వెనక్కు తగ్గారు. ఆరంభంలో ఎంత ఊదరగొట్టినా, ఏళ్లు గడిచినా ఇక్కడ తలపెట్టిన నిర్మాణాలేవీ మొదలు కాలేదు. క్రమంగా జనాల్లో కూడా దీనిపై ఆసక్తి సన్నగిల్లింది. చివరకు కార్యరూపం దాల్చకుండానే మాడర్‌ఫాంటీన్‌ నగర ప్రణాళిక అటకెక్కింది. డోంగ్టాన్‌ - చైనాచైనాలోని షాంఘై పరిధిలో ఉన్న చాంగ్‌మింగ్‌ దీవిలో తలపెట్టిన ‘ఎకో సిటీ’ డోంగ్టాన్‌. బ్రిటిష్‌ ఇంజినీరింగ్‌ సంస్థ ‘అరూప్‌’ షాంఘై పారిశ్రామిక పెట్టుబడుల సంస్థతో (ఎస్‌ఐఐసీ) కలసి 2005లో ఈ నగర నిర్మాణానికి సంకల్పించింది. ‘అరూప్‌’ లండన్‌ కార్యాలయం నుంచి ఈ ప్రాజెక్టును ప్రపంచ ప్రఖ్యాత సివిల్‌ ఇంజినీర్‌ పీటర్‌ హెడ్‌ పర్యవేక్షిస్తూ వచ్చారు. షాంఘై కమ్యూనిస్టు పార్టీ అధినేత చెన్‌ లియాంగ్యు రాజకీయంగా అండగా నిలిచారు. ఐక్యరాజ్య సమితికి చెందిన ‘వరల్డ్‌ అర్బన్‌ ఫోరమ్‌’ వేదికపై ఈ ఎకో సిటీ నమూనాను ప్రదర్శించి, ‘అరూప్‌’ సంస్థ ప్రశంసలు పొందింది. ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి పూర్తి సుస్థిర, పర్యావరణహిత నగరంగా ‘డోంగ్టాన్‌’ నగరం రూపుదిద్దుకోనున్నట్లుగా మీడియా కథనాలు వెల్లువెత్తాయి.ఆర్థిక ఇబ్బందులు లేవు, ఆరంభంలోనే రాజకీయ ఆటంకాలు ఎదురవలేదు. ఇన్ని సానుకూలతలు ఉన్నాక ఇప్పటికే ఈ నగర నిర్మాణం ఒక కొలిక్కి వచ్చి ఉండాలి. అయినా, ఇది నేటికీ ప్రణాళికలకే పరిమితమైంది. ఈ ప్రాజెక్టుకు ఏమాత్రం సంబంధం లేని పింఛను కుంభకోణంలో చెన్‌ లియాంగ్యు, కీలకమైన ఆయన మద్దతుదారులు 2008లో అరెస్టయ్యారు. అనుకోని ఈ పరిణామంతో ‘అరూప్‌’ సంస్థకు రాజకీయ అండ కొరవడింది. అయినా వెనక్కు తగ్గకుండా ‘అరూప్‌’ సంస్థ ఈ ప్రాజెక్టు నమూనాను 2010లో జరిగిన ‘షాంఘై వరల్డ్‌ ఎక్స్‌పో’లో ప్రదర్శించింది.ఆ కార్యక్రమానికి హాజరైన నాయకులు దీనిని ఆకాశానికెత్తేస్తూ మాట్లాడారు. నగర నిర్మాణానికి భూకేటాయింపులు కూడా జరిగాయి. అయితే, రాజకీయ నాయకుల అంతర్గత కుమ్ములాటలు, అవినీతి వ్యవహారాల కారణంగా పెట్టుబడిదారులు వెనక్కు తగ్గారు. క్రమంగా వార్తా కథనాల్లో కూడా ‘డోంగ్టాన్‌’ ప్రస్తావన వినిపించడం మానేసింది. తర్వాత చడీచప్పుడూ లేకుండా ఈ నగర నిర్మాణ ప్రణాళిక మూలపడింది.

గులాబీలు గుబాళించడం సహజమే గాని, ఈ గులాబీ గుబాళించడమే కాదు, దీని ధర తెలుసుకుంటే మాత్రం గుండె గుభేల్‌మంటుంది. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత అరుదైన, అత్యంత ఖరీదైన గులాబీ. అలాగని ఇది సహజసిద్ధమైన జాతికి చెందిన గులాబీ కాదు, ఇంగ్లిష్‌ ఉద్యాన శాస్త్రవేత్త డేవిడ్‌ ఆస్టిన్‌ సృష్టి. పదిహేనేళ్లు నిర్విరామంగా కృషి చేసి, సృష్టించిన ఈ గులాబీకి ‘జూలియెట్‌ రోజ్‌’ అని పేరు పెట్టారు.తొలిసారిగా 2006లో దీనిని మార్కెట్‌లోకి విడుదల చేసినప్పుడు ఒక్కో పువ్వు మూడు మిలియన్‌ డాలర్ల (రూ.27.22 కోట్లు) ధర పలికింది. అందువల్ల దీనికి ‘త్రీ మిలియన్‌ రోజ్‌’ అనే పేరు వచ్చింది. ఇప్పుడు ఈ గులాబీ ధర ఏకంగా 15.8 మిలియన్‌ డాలర్లకు (రూ.143.36 కోట్లు) చేరుకుంది. దీని ధర బంగారాన్ని మించి పెరుగుతూ పోతున్నా, ప్రపంచంలోని అపరకుబేరులు మాత్రం దీనిని కొనుగోలు చేసేందుకు ఎగబడుతూనే ఉండటం విశేషం.

రెటీనా దెబ్బతినడం వల్ల చాలామంది కంటిచూపును కోల్పోతుంటారు. రెటీనా దెబ్బతినడానికి రకరకాల కారణాలు ఉంటాయి. వయసు మళ్లడం, డయాబెటిస్, రెటీనా స్థానభ్రంశం చెందడం వంటి కారణాల వల్ల రెటీనా క్రమంగా దెబ్బతిని చూపు కోల్పోయే పరిస్థితులు వాటిల్లుతాయి. రెటీనా దెబ్బతినడం వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా దాదాపు నాలుగు కోట్లమందికి పైగా ప్రజలు చూపు కోల్పోతున్నారు. దెబ్బతిన్న రెటీనాను తిరిగి కోలుకునేలా చేసే పద్ధతులు ఇప్పటివరకు అందుబాటులో లేవు. అయితే, దెబ్బతిన్న రెటీనాను కోలుకునేలా చేసి, చూపును పునరుద్ధరించగల ఔషధాన్ని కొరియన్‌ శాస్త్రవేత్తలు ఇటీవల రూపొందించారు.కొరియన్‌ అడ్వాన్స్‌డ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ సైన్స్‌ అండ్‌ టెక్నాలజీ (కేఏఐఎస్‌టీ) శాస్త్రవేత్తలు రూపొందించిన ఈ ఔషధం రెటీనాలో దెబ్బతిన్న నరాలకు పునరుజ్జీవం కల్పించడం ద్వారా కోల్పోయిన చూపును తిరిగి తెప్పిస్తుందని చెబుతున్నారు. దక్షిణ కొరియాకు చెందిన ఫార్మా కంపెనీ ‘సెల్లియాజ్‌’తో కలసి ‘కేఏఐఎస్‌టీ’ శాస్త్రవేత్తలు రూపొందించిన ఈ ఔషధం ప్రస్తుతం క్లినికల్‌ పరీక్షల దశలో ఉంది. రెటీనా దెబ్బతినడానికి కారణమయ్యే ‘ప్రాక్స్‌1’ ప్రొటీన్‌ను నిర్వీర్యం చేసే ‘సీఎల్‌జెడ్‌0001’ యాంటీబాడీతో రూపొందించిన ఈ ఔషధాన్ని ఎలుకలపై ప్రయోగించినప్పుడు సత్ఫలితాలు వచ్చాయి. క్లినికల్‌ పరీక్షల తర్వాత దీనిని 2028 నాటికి అందుబాటులోకి తీసుకురానున్నట్లు చెబుతున్నారు.

అక్కడి వీథులన్నీ ఫలకళతో పరవశం కలిగిస్తాయి. నిమ్మజాతికి చెందిన పండ్లతో రూపొందించిన భారీ కళాకృతులు కనువిందు చేస్తాయి. సంప్రదాయ నృత్యగానాలతో జనాలు వీథుల్లో జరిపే ఊరేగింపులు ఉర్రూతలూగిస్తాయి. పండ్లు ఎవరైనా తింటారు గాని, పండ్లతో భారీ కళాప్రదర్శనలు చేయడమే ఫ్రెంచి ప్రజల ప్రత్యేకత. ఫ్రాన్స్‌ ఆగ్నేయ ప్రాంతంలో ఇటలీ సరిహద్దులకు చేరువలో ఉన్న మెంటన్‌ నగరం ఏడాదికి ఒకసారి ఫలకళను సంతరించుకుంటుంది. పదిహేను రోజుల పాటు అట్టహాసంగా జరిగే ఈ ఫలకళా మహోత్సవాన్ని ‘ఫెట్‌ డి సిట్రాన్‌’ అని, ‘ఫెస్టివల్‌ డి లిమన్‌’ అని అంటారు. ఫలకళాకృతుల ప్రదర్శనతో పాటు ఊరంతా వీథి వీథినా ఊరేగింపులు, నృత్యగాన ప్రదర్శనలు కూడా నిర్వహిస్తూ ఉండటం వల్ల ఈ వేడుక ‘కార్నివాల్‌ ఆఫ్‌ మెంటన్‌’గా కూడా ప్రసిద్ధి పొందింది.మెంటన్‌ నగరంలో ఈ ఫలకళా మహోత్సవం నిర్వహణ 1934 నుంచి ప్రారంభమైంది. నాటి నుంచి ఏటా జరిగే ఈ వేడుకలకు రెండో ప్రపంచయుద్ధం కారణంగా 1940–46 మధ్యకాలంలోను, గల్ఫ్‌ యుద్ధం కారణంగా 1991లోను, ‘కోవిడ్‌–19’ కారణంగా 2021లోను అంతరాయాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ ఆటంకాలు మినహా మిగిలిన సంవత్సరాలలో ఈ వేడుకలు అట్టహాసంగా జరుగుతూనే వచ్చాయి. అదే రీతిలో ఈ ఏడాది కూడా ఫిబ్రవరి 14 నుంచి మార్చి 1 వరకు మెంటన్‌ నగరంలో ఫలకళా మహోత్సవం సందడిగా జరుగుతోంది. ఈసారి మెంటన్‌ ఫలకళా మహోత్సవం ‘వండర్స్‌ ఆఫ్‌ లైఫ్‌’ను థీమ్‌గా ఎంచుకుంది. ఇందులో భాగంగా నిమ్మ జాతికి చెందిన నిమ్మ, నారింజ, బత్తాయి, దబ్బపండ్లతో వైవిధ్యభరితమైన జీవరాశుల కళాకృతులను వీథుల్లో అలంకరించారు. ఈ ఏడాది ఫలశిల్పాల కోసం 140 టన్నులకు పైగా పండ్లను వినియోగిస్తున్నట్లు నిర్వాహకులు ప్రకటించారు. ఈ వేడుకల్లో భాగంగా ఫిబ్రవరి 15, 22 తేదీల్లోను; మార్చి 1న జరిగే ‘గోల్డెన్‌ ఫ్రూట్‌ పరేడ్‌’లో దేశ విదేశాలకు చెందిన పర్యాటకులు పెద్దసంఖ్యలో పాల్గొంటున్నారు. మేళతాళాలు, నృత్య గానాలతో వీథి వీథినా జరిగే ఊరేగింపులతో మెంటన్‌ నగరంలో పండుగ వాతావరణం నెలకొంది. ఈసారి వాలెంటైన్స్‌ డే రోజు నుంచి ‘కార్నివాల్‌ ఆఫ్‌ మెంటన్‌’ కూడా ప్రారంభం కావడంతో మెంటన్‌ వీథులన్నీ యువజంటల కేరింతలతో కొత్త కళను సంతరించుకున్నాయి.

‘ఇద్దరమ్మాయిలతో’ సినిమాలో అమాయకపు ఆకాంక్షగా, ‘సరైనోడు’లో పవర్‌ఫుల్‌ ఎమ్మెల్యేగా మనల్ని మెప్పించిన ఈ మలయాళ కుట్టి, తన వ్యక్తిగత జీవితం, కెరీర్‌ రహస్యాలను ఇప్పుడు మనతో పంచుకుంటోంది క్యాథరిన్‌ ట్రెసా. ఆ విశేషాలు...⇒ చిన్నప్పుడు అమెరికా మాజీ అధ్యక్షుడు బిల్‌ క్లింటన్ అంటే విపరీతమైన క్రష్‌. ఆయన టీవీలో కనిపిస్తేనే అన్నం తినేదాన్నని అమ్మ ఇప్పటికీ ఆటపట్టిస్తుంది. అలా ఎందుకు చేసేదాన్నో ఇప్పటికీ నాకు మిస్టరీనే.⇒ నేను మలయాళీ క్రిస్టియన్ . పుట్టి పెరిగింది దుబాయ్‌లో. కాలేజీ రోజుల్లో బెంగళూరుకు షిఫ్ట్‌ అయ్యాను. అక్కడే నా మోడలింగ్‌ ప్రయాణం మొదలైంది. ఆ తర్వాత కన్నడ సినిమా ‘శంకర్‌ ఐపీఎస్‌’ అవకాశం నా కెరీర్‌కు కొత్త మలుపును ఇచ్చింది.⇒ సినిమాల్లోకి రాకముందు నేను ప్రొఫెషనల్‌ స్థాయిలో ఐస్‌ స్కేటింగ్‌ చేసేదాన్ని. మంచు మీద వేగంగా బ్యాలెన్ ్స చేయడం అంటే చాలా ఇష్టం. ఇప్పటికీ వెకేషన్ కు వెళ్తే స్కేటింగ్‌ షూస్‌ నా బకెట్‌లిస్ట్‌లో తప్పకుండా ఉంటాయి.⇒ సంగీతం నాకు మెడిటేషన్ లాంటిది. మనసు బాగాలేనప్పుడు, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు పియానో వాయిస్తాను. నేను క్వాలిఫైడ్‌ పియానిస్ట్‌ని.⇒ తెలుగులో ‘చమ్మక్‌ చల్లో’తో ఎంట్రీ ఇచ్చాను. కాని, నిజమైన బ్రేక్‌ ఇచ్చింది ‘ఇద్దరమ్మాయిలతో’. ‘సరైనోడు’లో ఎమ్మెల్యే పాత్ర నా ఆల్‌టైమ్‌ ఫేవరెట్‌.⇒ కేరళలో ఒక సినిమా షూటింగ్‌ సమయంలో నేను ఏనుగుపై నుంచి కింద పడిపోయాను. తృటిలో ప్రాణాపాయం తప్పింది. అప్పటి నుంచి ఏనుగులంటే ప్రేమ ఉన్నా, వాటి దగ్గరికి వెళ్లాలంటే భయం.⇒ ఒక గంట ఖాళీ దొరికినా బిజినెస్‌ మ్యాగజైన్స్‌ చదువుతాను. సినిమాల్లోకి రాకపోయి ఉంటే కచ్చితంగా సక్సెస్‌ఫుల్‌ బిజినెస్‌ వుమన్ గా మారేదాన్ని. నా ఆర్థిక నిర్ణయాలు అన్నీ నేనే తీసుకుంటాను.⇒ పాత ఫొటోలను ఆల్బమ్స్‌గా చేసి దాచుకోవడం నా అలవాటు. డిజిటల్‌ యుగంలో ఉన్నా, ప్రింట్‌ ఫొటోలే నా సెంటిమెంట్‌.⇒ నా జీవితంలో అతిపెద్ద బాధ నా తమ్ముడు క్రిస్టోఫర్‌ మరణం. ఎనిమిదేళ్ల క్రితం తను సూసైడ్‌ చేసుకున్నాడు. ఆ లోటు తీరనిది.⇒ స్వీట్స్‌ అంటే నాకు పిచ్చి. ముఖ్యంగా తాపేశ్వరం మడతకాజా, మైసూర్‌ పాక్‌. అలాగే ‘లిక్విడ్‌ డైట్‌’ మీద నాకు మంచి కంట్రోల్‌ ఉంది. బాడీని డీటాక్స్‌ చేయడానికి వారంలో ఒకరోజు కేవలం కొబ్బరి నీళ్లు, గ్రీన్ జ్యూస్‌లతోనే ఉంటాను. అదే నా గ్లామర్‌ రహస్యం.⇒ నా డ్రీమ్‌ మ్యాన్ పొడవుగా, ఫిట్‌గా ఉండాలి. ముఖ్యంగా మంచి సెన్సాఫ్‌ హ్యూమర్‌ ఉండాలి.⇒ గ్లామర్‌ పాత్రల కంటే నటనకు ప్రాధాన్యమున్న పాత్రలే ఎంచుకుంటాను. అందుకే అప్పుడప్పుడు గ్యాప్‌ వస్తుంది. నా కెరీర్‌లో ఇంకా మంచి కామెడీ సినిమాలు చేయాలని ఉంది.

పూర్వం విదర్భ రాజ్యాన్ని సత్యరథుడు పరిపాలించేవాడు. సత్యరథుడు పేరుకు తగినట్లే సత్యధర్మ పరాయణుడు. మహా శివభక్తుడు. విదర్భ రాజ్యాన్ని సత్యరథుడు సుభిక్షంగా పాలిస్తుండటం చూసి, సాల్వరాజుకు కన్నుకుట్టింది. ఒకనాడు అతడు విదర్భ రాజ్యంపై దండెత్తాడు. విదర్భ సాల్వ సేనలకు భీకర పోరాటం జరిగింది. సత్యరథుడు కూడా స్వయంగా యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు. యుద్ధంలో విదర్భ సేనలు ఓడిపోయాయి.సత్యరథుడు సాల్వరాజు చేతిలో నేలకూలాడు.శత్రుసైన్యం అంతఃపురాన్ని ముట్టడించడానికి వస్తున్నట్లు సత్యరథుడి పట్టపురాణికి సమాచారం తెలిసింది. అప్పటికి ఆమె గర్భవతి. నమ్మకస్తులైన దాసీల సాయంతో ఆమె రహస్యమార్గం గుండా అంతఃపురాన్ని వీడి, అటవీ మార్గంలోకి చేరింది. అడవిలో శిథిలావస్థలో ఉన్న ఒక శివాలయంలో తలదాచుకోసాగింది. కొన్నాళ్లకు నెలలు నిండి, ఆమెకు సర్వశుభలక్షణాలు కలిగిన కొడుకు పుట్టాడు. ఆమె ఆ బాలుడిని అల్లారుముద్దుగా పెంచుకోసాగింది.ఒకనాడు ఆమె కొడుకును ఆలయంలోనే వదిలి, స్నానం చేయడానికి చేరువలోనే ఉన్న నదికి వెళ్లింది. స్నానం చేస్తుండగా ఆమె మొసలి నోటికి చిక్కింది. మొసలి ఆమెను అమాంతం తినేసింది. ఆలయంలో ఉన్న పసిబాలుడు తల్లి కోసం రోదించసాగాడు. అంతలో కొడుకుని చంకనెత్తుకుని అటుగా వెళుతున్న బ్రాహ్మణ వితంతువు ఆలయం నుంచి వినిపిస్తున్న శిశువు రోదనను గమనించి, ఆలయంలోకి వెళ్లింది. ఏడుస్తున్న బాలుడిని ఎత్తుకుని, అతడికి పాలిచ్చి ఓదార్చింది. అతడు ఎవరి బాలుడో తెలియక, ఆ బాలుడి కోసం ఎవరైనా వస్తారేమోనని ఆమె దిక్కులు చూడసాగింది. అప్పుడు పరమశివుడు భిక్షుక రూపంలో ఆమె ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు.‘తరుణీ! మనసులో శంకలు వీడి ఈ శిశువును కూడా నీ కుమారుడితో పాటే పెంచు. ఇతడి వల్ల నీకు భవిష్యత్తులో మేలు జరుగుతుంది’ అని చెప్పాడు.‘భిక్షుకా! ఇంతకీ ఈ బాలుడెవరు? ఇతడి జన్మవృత్తాంతం ఏమిటి?ఈ పిల్లవాణ్ణి నేను తీసుకువెళితే, రాజభటులు నాపై అపహరణ నేరం మోపి, ఉరితీస్తారేమో! అదే జరిగితే ఈ బాలుడితో పాటు నా శిశువు కూడా అనాథ అవుతాడు’ అని భయంగా పలికిందా బ్రాహ్మణ వనిత.‘తరుణీ! భయపడకు. నేను శంకరుడిని. నా సంకల్పం ప్రకారమే నువ్వు ఇక్కడకు వచ్చావు. నిస్సందేహంగా ఈ బాలుడిని తీసుకువెళ్లి పెంచు’ అని పలికి, ఆ బాలుడి వృత్తాంతమంతా వివరించి తన నిజరూపాన్ని ప్రదర్శించాడు.ఆమె వెంటనే శంకరుడికి పాదాభివందనం చేసింది. ‘పరమేశ్వరా! ఈ పసిబాలుడికి ఇంతటి దుర్గతి కలగడానికి కారణమేమిటి? అలాగే నా కుమారుడు నిరుపేద వితంతువునైనా నా కడపున పుట్టడానికి కారణమేమిటి?’ అని ప్రశ్నించింది.‘తరుణీ! మానవుల జనన మరణాలకు, వారి సుఖదుఃఖాలకు వారు చేసుకున్న కర్మలే కారణం. ఈశ్వరుడిని అయిన నేను ఈ విషయంలో నిమిత్తమాత్రుడను. ఈ రాకుమారుడి తండ్రి సత్యరథుడు గత జన్మలో రాజుగా పాలిస్తూ, ముందు వెనుకలు విచారించకుండా తన సామంతరాజును ఉరితీయించాడు. ఈ జన్మలో అదే సామంతరాజు చేతిలో హతమయ్యాడు. ఇతడి తల్లి గత జన్మలో తన సవతిని విషప్రయోగంతో చంపించింది. ఇక నీ కుమారుడు గత జన్మలో బ్రాహ్మణుడై, ఆశ్రమధర్మాలను విడనాడి నీచులైన వారి వద్ద నీచ ద్రవ్యాన్ని దానాలుగా స్వీకరించి, ప్రాయశ్చిత్త కర్మలు చేసుకోకుండా జీవించాడు. అందుకే ఇప్పుడిలా జన్మించాడు’ అని పలికి అంతర్ధానమయ్యాడు.ఆ తర్వాత బ్రాహ్మణ స్త్రీ ఇద్దరు బాలకులను తీసుకుని ఏకచక్రపురానికి చేరుకుంది. అక్కడ నివాసం ఉంటూ ఇద్దరు బాలురను అల్లారుముద్దుగా పెంచసాగింది. తగిన వయసు రాగానే ఇద్దరికీ ఉపనయనాది సంస్కారాలను జరిపించింది. వారికి నిత్యం శివలీలలను వినిపిస్తూ, వారిచేత శివలీలలను గానం చేయిస్తూ, ఇద్దరినీ శివభక్తులుగా తీర్చిదిద్దింది. కొన్నాళ్లకు ఇద్దరు బాలకులను ఒక గురువు వద్ద గురుకులంలో చేర్చింది. బ్రాహ్మణ బాలకుడికి బ్రాహ్మణోచిత విద్యలలోను, క్షత్రియ బాలకుడికి క్షత్రియోచిత విద్యలలోను శిక్షణ ఇప్పించింది. ఇద్దరు బాలకులూ గురువు వద్ద వినయ విధేయతలతో మెసలుకొంటూ శీఘ్రంగానే సమస్త విద్యలనూ నేర్చుకున్నారు. యుక్తవయసు రాగానే బ్రాహ్మణ బాలకుడు తగిన కన్యను వివాహం చేసుకుని, ఏకచక్రపురం రాజు వద్దనే రాజ పురోహితుడిగా కుదురుకున్నాడు.క్షత్రియ కుమారుడు ఆ బ్రాహ్మణ కుమారుడి సాయంతో రాజాశ్రయం సంపాదించాడు. తన వృత్తాంతం చెప్పి, రాజును సైనిక సహాయం అర్థించాడు. రాజు సమకూర్చిన సైన్యంతో తన తండ్రిని హతమార్చిన సాల్వరాజుపై యుద్ధం ప్రకటించాడు.యుద్ధంలో సాల్వరాజును అంతం చేసి, తన తండ్రి పరిపాలించిన విదర్భ దేశాన్ని హస్తగతం చేసుకున్నాడు. విదర్భ రాజ్యానికి పట్టాభిషిక్తుడైన తర్వాత «సత్య ధర్మాలను తప్పకుండా జనరంజకంగా పరిపాలన కొనసాగించాడు.∙సాంఖ్యాయన

ఢిల్లీలోని తీహార్‌ జైలులో మసూద్‌ అజర్, ఒమర్‌ షేక్, అహ్మద్‌ జర్గర్‌లతో ఏర్పడిన పరిచయం అఫ్తాబ్‌ అన్సారీ, ఆసిఫ్‌ రజాలను ఉగ్రవాదం వైపు మళ్లించింది. ఖాదిమ్స్‌ అధినేత పార్థ్‌ ప్రతిమ్‌ రాయ్‌ బర్మన్‌ సహా పలువురిని కిడ్నాప్‌ చేసి, భారీ వసూళ్లకు పాల్పడింది. బర్మన్‌ కుటుంబం నుంచి తీసుకున్న మొత్తంలో రూ.కోటి హైదరాబాద్‌ మీదుగా అమెరికాలో జరిగిన 9/11 దాడులకు ఫండ్‌గా చేరింది. 2001లో ఆసిఫ్‌ రజా ఎన్‌కౌంటర్‌ తర్వాత తెరపైకి వచ్చిన అతడి సోదరుడు అమీర్‌ రజా ఖాన్‌... ఆసిఫ్‌ రజా కమాండో ఫోర్స్‌ (ఏఆర్‌సీఎఫ్‌) ఏర్పాటు చేశాడు. తర్వాత ఇదే ఇండియన్‌ ముజాహిదీన్‌గా (ఐఎం) మారింది. ఈ ఐఎం ఉగ్రవాదులే 2007, 2013ల్లో హైదరాబాద్‌పై విరుచుకుపడి 61 మందిని పొట్టన పెట్టుకున్నారు. ఈ క్రమంలో ఏఆర్‌సీఎఫ్‌... ఐఎంగా ఎలా మారిందంటే..!కోల్‌కతాకు చెందిన కన్‌స్ట్రక్షన్‌ వ్యాపారి ఇషాఖీ అలీ ఖాన్‌ పెద్ద కొడుకు ఆసిఫ్‌ రజా ఖాన్‌ కోల్‌కతాలోని మౌలానా ఆజాద్‌ కాలేజీ నుంచి డిగ్రీ పూర్తి చేశాడు. అప్పటికే అతడికి నిషిద్ధ స్టూడెంట్స్‌ ఇస్లామిక్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాతో (సిమి) సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఆపై ఆఫ్తాబ్‌ అన్సారీతో కలిసి 1997 నుంచి అనేక నేరాలు చేస్తూ, దేశవ్యాప్తంగా జరిగే ‘సిమి’ కార్యక్రమాలకు వెళ్లేవాడు. హైదరాబాద్‌లోని సైదాబాద్‌కు చెందిన ముజాహిద్‌ సలీం (2004లో డీజీపీ కార్యాలయం వద్ద జరిగిన కాల్పుల్లో మరణించాడు) కూడా వీటికి వెళ్లేవాడు. అలా ఇద్దరూ స్నేహితులయ్యారు. ముజాహిద్‌ సోదరికి ముంబై శివార్లలోని చీతాక్యాంప్‌కు చెందిన యువకుడితో వివాహం జరిగింది. 2001 ఏప్రిల్‌లో తన సోదరి ఇంట్లో జరిగిన శుభ కార్యానికి ముజాహిద్‌ సలీం కూడా హాజరయ్యాడు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఆజమ్‌గఢ్‌ నుంచి ముంబైలోని అంధేరీకి వలస వచ్చిన మహ్మద్‌ సాదిక్‌ ఇష్రార్‌ షేక్‌ (2007 నాటి హైదరాబాద్‌ జంట పేలుళ్ల కేసులో దోషి) అక్కడి ఓ కంప్యూటర్స్‌లో డెస్క్‌టాప్‌ ఇంజనీర్‌గా పని చేసేవాడు. ముజాహిద్‌ సలీం బావకు ఇతడు సమీప బంధువు కావడంతో ఇతడు కూడా ఆ శుభకార్యానికి వెళ్లాడు. అక్కడే ముజాహిద్‌ సలీంతో సాదిక్‌ ఇష్రార్‌ షేక్‌కు పరిచయం ఏర్పడగా, కేవలం రెండు రోజుల్లోనే సాదిక్‌ను ఉగ్రవాదం వైపు మళ్లించాడు. సాదిక్‌ను చితాక్యాంప్‌లోని ఓ సైబర్‌కేఫ్‌కు తీసుకువెళ్లిన సలీం అతడికి ఈ–మెయిల్‌ ఐడీ రూపొందించి ఇచ్చాడు. దాన్ని క్రమం తప్పకుండా ఓపెన్‌ చేసి చూస్తుండాలని, ఈ–మెయిల్‌ ద్వారానే ఓ వ్యక్తి పరిచయం అవుతాడని చెప్పాడు. మరోపక్క సాదిక్‌ మెయిల్‌ ఐడీని ఆసిఫ్‌ రజా ఖాన్‌కు అందించిన సలీం అతడిని ఉగ్రవాద కార్యకలాపాల కోసం వాడుకోవచ్చని చెప్పాడు. దీంతో 2001 జూలైలో సాదిక్‌కు తొలి మెయిల్‌ పంపిన ఆసిఫ్‌– అప్పటి నుంచి క్రమం తప్పకుండా సంప్రదింపులు జరిపేవాడు. చీతా క్యాంప్‌లోని మదీనా హోటల్‌ వద్ద ఈ ద్వయం కలుసుకున్నాక సాదిక్‌... ఆసిఫ్‌తో కలిసి పని చేయడం ప్రారంభించాడు. ఐసీ 814 ఉదంతం తర్వాత జైలు నుంచి విడుదలై పాకిస్థాన్‌ చేరిన మసూద్‌ అజర్‌ జైష్‌ ఏ మహ్మద్‌ (జేఈఎం) స్థాపించాక అందులో చేరతాడు. కిడ్నాప్‌లు, బెదిరింపు వసూళ్లకు పాల్పడే ఆసిఫ్‌ ఉగ్రవాద కార్యకలాపాల కోసం నిధులు అందించేవాడు. ఇలా వివిధ రాష్ట్రాలతో పాటు సీబీఐకి ఆసిఫ్‌ గ్యాంగ్‌ మోస్ట్‌ వాంటెడ్‌గా మారింది. 2001 అక్టోబర్‌ 29న ఢిల్లీ స్పెషల్‌ సెల్‌తో కలిసి ప్రత్యేక ఆపరేషన్‌ నిర్వహించే సీబీఐ ఢిల్లీ, గుర్గావ్, గుజరాత్‌ల్లో పలువురిని అరెస్టు చేసింది. అలా చిక్కిన వారిలో ఆసిఫ్‌ రజా ఖాన్‌ కూడా ఉన్నాడు. అప్పటికే అఫ్తాబ్, ఆసిఫ్‌పై నమోదై ఉన్న కేసుల్లో భాస్కర్‌ పరేఖ్, పరేష్‌ షా కిడ్నాప్‌ ఒకటి. 2000 నవంబర్‌లో 11 గుజరాత్‌లోని రాజ్‌కోట్‌లో సిమ్లా మిర్చి రెస్టారెంట్‌ వద్ద ఈ ఇద్దరు వస్త్ర వ్యాపారుల్నీ వీరి గ్యాంగ్‌ కిడ్నాప్‌ చేసింది. అప్పటికి ఇది కేవలం గ్యాంగ్‌స్టర్‌ ముఠానే. ఈ కేసులో జైలుకు వెళిన్ల ఆసిఫ్‌ రజా ఖాన్‌ బెయిల్‌పై బయటకు వచ్చి కోర్టు వాయిదాలకు గైర్హాజరవడంతో ఇతడిపై రాజ్‌కోట్‌ కోర్టు నాన్‌–బెయిలబుల్‌ వారంట్‌ జారీ చేసింది. ఆసిఫ్‌ను ఢిల్లీలో అరెస్టు చేశారన్న విషయం తెలుసుకున్న రాజ్‌కోట్‌ పోలీసులు తమ వద్ద ఉన్న వారంట్‌ అమలుకు ఉపక్రమించారు. 2001 డిసెంబర్‌ 7న ఢిల్లీ వెళ్లే రాజ్‌కోట్‌ పోలీసులు ఆసిఫ్‌ను తీసుకుని తిరిగి వస్తుండగా, వీరి వాహనం సర్దార్‌ ఔట్‌ పోస్టు వద్దకు చేరుకునే సమయానికి ఆసిఫ్‌ రజా ఖాన్‌ కాలకృత్యాలు తీర్చుకోవాలని పోలీసుల్ని కోరాడు. దీంతో వాహనాన్ని ఆపే పోలీసులు అతడి సంకెళ్లు తీయగా, ఎస్కార్ట్‌ డ్యూటీలో ఉన్న కానిస్టేబుల్‌ వద్ద నుంచి ఏకే–47 లాక్కుని పోలీసులపై కాల్పులకు ప్రయత్నించాడు. ఈ సందర్భంలో జరిగిన ఎదురు కాల్పుల్లో ఆసిఫ్‌ మరణించాడు.ఆసిఫ్‌ మృతితో అతడి సోదరుడు అమీర్‌ రజా ఖాన్‌... ఆసిఫ్‌ రజా కమాండో ఫోర్స్‌ (ఏఆర్‌సీఎఫ్‌) ఏర్పాటు చేశాడు. అప్పటి నుంచి సాదిక్‌ అతడితో కలిసి పని చేయడం ప్రారంభించాడు. 2002 జనవరిలో ఏఆర్‌సీఏఫ్‌ కోల్‌కతాలోని అమెరికన్‌ కాన్సులేట్‌ సమీపంలోని యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌ గవర్నమెంట్‌ ఇన్ఫర్మేషన్‌ సెంటర్‌పై (యూఎస్‌ఐఎస్‌) దాడికి కుట్రపన్నింది. రెండు రోజుల పాటు దాని వద్ద రెక్కీ చేసే సాదిక్‌ అందించిన కీలక సమాచారంతోనే ఆ దాడి జరిగింది. ఇలాంటి దాడులతో మోస్ట్‌ వాంటెడ్‌గా మారిన అమీర్‌ రజా ఖాన్‌ పాకిస్తాన్‌కు చేరుకున్నాడు. అక్కడే ఐఎస్‌ఐ అతడిని తనకు అనువుగా మార్చకుని, భారత్‌లో ఉగ్రవాద దాడుల కోసం దేశవాళీ సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలని సూచించింది. దీంతో తన ఏఆర్‌సీఎఫ్‌ను అమీర్‌ రజా ఖాన్‌ 2003లో ఇండియన్‌ ముజాహిదీన్‌గా (ఐఎం) మార్చాడు. దీనికి సాదిక్‌ ఇష్రార్‌ షేక్‌ కో–ఫౌండర్‌గా వ్యవహరించాడు. అహ్మదాబాద్‌ బ్లాస్ట్‌... ఢిల్లీ అడ్రస్‌!2005 ఫిబ్రవరి నుంచి దేశ వ్యాప్తంగా విధ్వంసాలు సృష్టించిన ఇండియన్‌ ముజాహిదీన్‌ పేరు 2007లో వెలుగులోకి వచ్చింది. హైదరాబాద్‌లోని గోకుల్‌చాట్‌–లుంబినీ పార్క్‌ సహా అనేక విధ్వంసాలకు పాల్పడిన ఈ ముష్కరులు చాలాకాలం చిక్కలేదు. అహ్మదాబాద్‌ వరుస పేలుళ్ల కేసులో పట్టుబడిన వాహనచోరుడు ఇచ్చిన ఢిల్లీ చిరునామాతో దీని గుట్టు వీడింది. ఈ పూర్వాపరాలతో పార్ట్‌–4 ‘అహ్మదాబాద్‌ బ్లాస్ట్‌... ఢిల్లీ అడ్రస్‌!’ వచ్చేవారం.∙

‘‘అమ్మా, నాకేం తెలీదు.. నువ్వు రేపు నాన్నతో కలిసి లిటరరీ ఫెస్టివల్‌కు వెళ్తున్నావంతే’’ అంటూ స్వర తన అంతిమ తీర్పును చెప్పేసింది. ఆ ఇంట్లో ఆమె చిన్నదైనా, తల్లిదండ్రుల ఏకైక గారాలపట్టి కావడంతో, తన మాట ఎలాగైనా నెగ్గేలా చేసుకోవడం ఆమెకు కొట్టిన పిండి! ‘‘స్వరా, ప్లీజ్‌! ఈ విషయంలో నువ్వు నన్ను బలవంతం చెయ్యొద్దు. నేనెందుకు పానకంలో పుడకలా? అదంతా మీ నాన్న ఫ్రెండ్‌ ఒకరి పుస్తకావిష్కరణ వేడుక. ఆ రచనకు మీ నాన్న ముందుమాట రాశారు. ఆ పుస్తకావిష్కరణకు ఆయన ముఖ్య అతిథిగా వెళ్తున్నారు. దాంతో పాటు ఉపన్యాసాలు, చర్చా కార్యక్రమాలు, కవిసమ్మేళనాలు, కథాగోష్ఠులు ఉన్నాయి. అక్కడ మీ నాన్నలాగే గొప్ప గొప్ప కవులు వచ్చుంటారు. ఇంకా కొంతమంది సాహిత్యాభిమానులు ఉపన్యాసం వినడానికి, కవితలు ఆస్వాదించడానికి వచ్చి ఉంటారు. నేను ఆ రెండు గుంపుల్లోనూ చేరని దాన్ని. అలాంటప్పుడు నేనెందుకు ఆ కార్యక్రమానికి వెళ్లి నా టైమ్‌ వేస్ట్‌ చేసుకోవాలి చెప్పు? నాకక్కడ చాలా అసౌకర్యంగా ఉంటుంది. నన్ను బలవంతం చేయొద్దు ప్లీజ్‌’’ అంటూ అరగంట నుంచి తనను బతిమాలుతున్న కూతురి ఒత్తిడికి లొంగడానికి ఇష్టపడని సౌదామిని తన మనసులో మాటను కూతురికి చెప్పింది.‘‘అమ్మా, కొన్నిసార్లు మనం మన కంఫర్ట్‌ జోన్‌ నుంచి బయటపడటం తప్పనిసరి అవుతుంది. ఇది కూడా అలాగే అనుకో.’’కూతురి మాటల ధోరణి సౌదామినికి వింతగా అనిపించింది! ఈ అమ్మాయి ఎందుకింత మొండిగా పట్టుబట్టి కూర్చుంది? ‘అమ్మను కవి సమ్మేళనానికి రమ్మని ఒప్పించు’ అని తన భర్తేమైనా దీనికి చెప్పి ఉంటారా అనే చిన్న అనుమానం ఆమెను వేధించినా, ఆయనకు తాను రావాలని ఉంటే, ఆయనే స్వయంగా చెప్పేవారు. కూతురి ద్వారా ఎందుకు చెప్పిస్తారు అనుకుని, తన ఆలోచనకు నవ్వుకుంది సౌదామిని.‘‘నాకు చాలా పని ఉంది. ఇటు చూడు, ఎవరో మీ నాన్న ఫ్రెండ్‌ ఇంత పెద్ద పనసపండు ఇచ్చి వెళ్లారు. దాని తొనలు తీసి సాయంత్రం కొంచెం పాఠోళీ చేయాలి. మిగిలిన దానిలో రేపు ఉదయం పనసపండు ఆవిరి కుడుములు చేయాలి. మీ నాన్నకు పనసపండు, ఇంకా దాని వంటకాలంటే ఎంత ఇష్టమో నీకు తెలుసు కదా. రేపు మీ నాన్న పుస్తకావిష్కరణ వేడుకకు వెళ్లేటప్పుడు ఆయనతో పాటు కారులో ఆయన ఇద్దరు ముగ్గురు ఫ్రెండ్స్‌ ఉండే ఉంటారు. అందుకే దారిలో తినడానికి ఏవైనా చిరుతిళ్లు చేయాలి. పోయినసారి చక్కిలాలు చేసిచ్చాను. అందరూ చాలా రుచిగా ఉందని ఇష్టపడి తిన్నారట. ఈసారి కొంచెం కారప్పూస చేస్తాను. ఇన్ని పనుల టెన్షన్‌లో నేనుంటే నువ్వు నాకు నక్షత్రకుడిలాగా తగులుకున్నావేమిటే?’’ అని విసుక్కుంది సౌదామిని.‘‘అమ్మా, కొంచెం నీ వంటగది ప్రపంచం నుంచి బయటికి రా. నువ్వు రేపు ఉదయం కుడుములు, గిడుములు అంటూ లేనిపోని పనులన్నీ నెత్తిన వేసుకుని కూర్చోకు. నాన్న తొందరగా బయలుదేరతారు. అందుకే నువ్వు ఆయనతో పాటు త్వరగా సిద్ధమై బయలుదేరు. రేపొక్క రోజుకు నేనే మ్యాగీ చేస్తాను. దట్స్‌ ఆల్‌!’’ అని స్వర చిరాకుగా చెప్పింది.‘‘స్వరా, నేను వెళ్ళను. నువ్వు నన్ను బలవంతం చేయకు. కొన్నిసార్లు నువ్వు కూడా, నేను ఎవరైనా బంధువుల ఇంటికి వెళ్దాం పద అంటే ‘నేను రాను, నాకు అక్కడ డిస్‌కంఫర్టబుల్‌గా ఉంటుంది’ అంటూ తప్పించుకుంటావు కదా. నాకూ అలాగే ఉంటుంది. ఈ కవి సమ్మేళనం, సాహిత్య సంబరం, పుస్తకావిష్కరణ అంటూ నన్ను లాగొద్దు. మీ నాన్నతో ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు సంసారం చేశాను. మా ఇంట్లో జరిగిన గోష్ఠి తప్ప ఇప్పటివరకు ఆయనతో ఒక్క కవి సమ్మేళనంలోగాని, ఆయన పుస్తకావిష్కరణ వేడుకలోగాని నేను పాల్గొనలేదు. ఆయనా దాన్ని ఎక్స్‌పెక్ట్‌ చేయరు కూడా’’ సౌదామిని తల అడ్డంగా తిప్పుతూ, పనసతొనలు తీయడంలో లీనమైంది.‘‘అమ్మా, ఇన్నాళ్లు నువ్వు వెళ్లకపోయి ఉండవచ్చు. కాని, ఇక నువ్వు ఇలాగే కిచెన్‌ క్వీన్‌ అంటూ ఇంట్లోనే కూర్చుంటే, ఆ తర్వాత అంతే... నేను నీకు ఎలా చెప్పాలో అర్థం కావడం లేదు.’’‘‘ఏంటది, ఏదో చెప్పాలనుకుంటున్నావు. దాన్ని చెప్పడానికి ఇంతలా కష్టపడుతున్నావు? టెల్‌ మీ వాట్స్‌ ద మ్యాటర్‌?’’ ఇప్పుడు సౌదామినికీ ఏదో అనుమానం మొదలైంది.‘‘అమ్మా, విషయం ఇంకా చిన్నగానే ఉంది. కాని, చేతులు కాలాక ఆకులు పట్టుకున్నట్లు అంటారే, ఇదీ కొంచెం అలాగే. నువ్వు ఏడ్చి గోల చేయనంటే చెబుతాను.’’ స్వర మరింత చిక్కుగా చెప్పింది.‘‘నువ్వు ఇంత సస్పెన్స్‌లో పెడితే ఎలా? నా గుండె కొట్టుకోవడం మొదలుపెట్టింది చూడు,’’ అని కొంచెం కలవరపడినట్లు పలికింది సౌదామిని.‘‘అమ్మా, అదీ నేను ఈ రోజు నాన్న స్నానానికి వెళ్ళినప్పుడు, నా మొబైల్‌లో చార్జ్‌ లేదని గూగుల్‌లో ఏదో సెర్చ్‌ చేయడానికి అని నాన్న మొబైల్‌ తీసుకున్నాను. సరిగ్గా అప్పుడే ఆయన వాట్సప్‌కి మానసగంగ అనే వారి నుంచి మెసేజ్‌ వచ్చింది. కుతూహలం ఆపుకోలేక చెక్‌ చేశాను... నీకు తెలుసా మానసగంగ ఎవరో?’’‘‘ఊ, ఎప్పుడో ఒకసారి మన ఇంటికి వచ్చినట్లుంది. హా! ఆ రోజు మీ నాన్న బర్త్‌డేకి మన ఇంట్లోనే కవి సమ్మేళనం ఉన్నప్పుడు చూశాను. నువ్వు అప్పుడు బెంగళూరులో ఇంజినీరింగ్‌ చేస్తున్నావు. యాక్చువల్‌గా ఆమె పేరు మానసగంగ కాదు, ఆమె పేరు సావిత్రి అంట. ఆ పేరు ఆమెకి ఇష్టం లేదంట, ఓల్డ్‌ ఫ్యాషన్డ్‌ అంట. ఆ పేరుతో కవిత రాస్తే ఎవరూ మెచ్చుకోరంట... అందుకే మానసగంగ అని కలంపేరు పెట్టుకున్నానని ఆ రోజే చెప్పింది. మీ నాన్నే తనకు కవిత రాయడానికి గురువు, స్ఫూర్తి అని కూడా చెప్పింది. ఆమె మీ నాన్నకు ఏం మెసేజ్‌ చేసింది?’’ సౌదామిని కనుబొమ్మలు ముడిచి అడిగింది.‘‘నాన్న మొబైల్‌లో ఆమె ఫోటో చూశాను. చాలా పిచ్చిగా ఉంది. ఎదురుగా ఎలా ఉంది?’’ స్వర కుతూహలంతో అడిగింది.‘‘చాలా ముద్దుగా ఉంది. అంతే బాగా మేకప్‌ వేసుకుని, స్టైల్‌గా చీర కట్టుకుని ఉంది. ఏదో కాలేజీలో తెలుగు లెక్చరర్‌గా వర్క్‌ చేస్తోందంట. ఎమ్మే చదివేటప్పుడే తన లెక్చరర్‌ ఒకరిని లవ్‌ చేసి పెళ్లి చేసుకుందంట. ఆ పెళ్లి రెండు సంవత్సరాలు కూడా నిలవలేదంట... అదంతా ఆ రోజు కవి సమ్మేళనానికి వచ్చిన ఆడవాళ్లలో కొంతమంది గుసగుస లాడుకున్నారు. ఆ రోజు ఆమెనే కార్యక్రమం యాంకరింగ్‌ చేసింది. ఆమె యాంకరింగ్‌ స్టైల్‌ చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉంది. అక్కడ సభలో కూర్చున్న ఎవరో ‘ఆహా, వగలాడి. అదేం స్టైలో, అదేం మేకప్పో, ఎవరినైనా మాటలతో లోబరచుకునే కళ ఈమెకు ఎంత బాగా అబ్బిందో చూడు’ అని తన పక్కన కూర్చున్న వారికి చెబుతున్నారు. దానికి పక్కనున్న ఆవిడ ‘ఏం చేస్తే ఏం లాభం? తన సంసారాన్ని నిలబెట్టుకోలేకపోయింది పాపం! ఈమె పంచవన్నెల చిలక అని తెలియగానే అతను ఈమెను వదిలేసి ఉంటాడు’ అని కిసుక్కున నవ్వింది. నాకు అయ్యో అనిపించింది. ఒక ఆడది ముందుకు వస్తే జనం ఎలా ఆమె గురించి లేనిపోనివన్నీ ఆడుకుంటారే అని చాలా చిరాకు కలిగింది. అదంతా సరే, నువ్వెందుకు ఆమె గురించి అడుగుతున్నావు? అలాంటిదేం మెసేజ్‌ పంపింది మానసగంగ, ఐ మీన్‌ సావిత్రి...’’‘‘అమ్మా, ఆమె నాన్నతో ఫ్లర్ట్‌ చేస్తోంది. నాన్నకు ఏవేవో మెసేజ్‌లు పంపింది. నాన్న కూడా దానికి అంతే రసికత్వంతో సమాధానమిచ్చారు. ఆమె పాత మెసేజ్‌లను కూడా నాన్న డిలీట్‌ చేయలేదు. నేను అదంతా స్క్రీన్‌ షాట్‌ తీసి నా మొబైల్‌కు ఫార్వర్డ్‌ చేసుకుని ఆ తర్వాత నిదానంగా చదివాను. ఐ వాస్‌ ఇన్‌ ఎ షాక్‌. ఇద్దరూ కొంచెం ఎక్కువే క్లోజ్‌ అయినట్లుంది.’’ స్వర తన గొంతు తగ్గించి పలికింది. నాన్న గురించి తన తల్లి ముందు ఇలా చెప్పడానికి ఆమె మనసు కాస్త వెనుకంజ వేస్తోంది.‘‘ఏం మాట్లాడుతున్నావు నువ్వు? బుద్ధి ఉందా నీకు? కేవలం సెక్స్, క్రైమ్, అనైతిక సంబంధాల చుట్టూనే అల్లిన సినిమాలను ఓటీటీల్లో చూడటం తగ్గించు. అప్పుడు ఇలా అందరిపై అనుమానం రావడం తగ్గుతుంది. ఆయన మీ నాన్న అన్న విషయం మర్చిపోయావా ఏంటి? ఈ మాట నీ బదులు వేరే ఎవరైనా చెప్పి ఉంటే, వాళ్ల నాలుకను కోసి ఇంటి గుమ్మానికి తోరణం కట్టి ఉండేదాన్ని!’’ సౌదామిని పనస తొనలు తీసే పనిని అక్కడితో ఆపి, చెంగున కత్తిపీట మీది నుంచి లేచి కోపంతో కూతురి వైపు చూసింది.‘‘ఆయన కేవలం నీకు భర్త మాత్రమే కాదు. నాకు నాన్న కూడా. అందుకే ఆయన గురించి చెప్పడానికి ముందు వందసార్లు ఆలోచించాను. వాళ్లిద్దరి చాటింగ్‌ల స్క్రీన్‌ షాట్‌ నీ మొబైల్‌కు పంపిస్తాను. నిదానంగా కూర్చుని చదువు.’’ అంటూ ఒక పనస తొనను నోట్లో వేసుకున్నది. కాని, ఎందుకో అది చేదుగా అనిపించి, దాన్ని ఊయడానికి వాష్‌ బేసిన్‌ వైపు వెళ్ళింది.∙∙ సౌదామిని భర్త శేషగిరి ఒక పెద్ద కాలేజీలో మ్యాథ్స్‌ లెక్చరర్‌. అనేక విషయాలపై ఆసక్తి, జీవితం పట్ల అనురక్తి కలిగిన వ్యక్తి అతను. విమర్శకుడు, కవి, కథకుడు, అనేక మంది వర్ధమాన రచయితలకు మార్గదర్శకుడు. ఏ విషయం గురించి అయినా సభికులకు విసుగు రాకుండా రసవత్తరంగా ఉపన్యాసం ఇవ్వగలిగే వాక్చతురుడు! అతనితో పాటు పనిచేసే సై లెక్చరర్లందరూ కాలేజీ ముగిసిన తర్వాత, అలాగే వేసవి సెలవుల్లో కోచింగ్‌ సెంటర్‌కు వెళ్లి పాఠం చెప్పి జీతంతో పాటు ఎక్స్‌ట్రా ఇ¯Œ కమ్‌ సంపాదించడంలో మునిగి ఉన్నా, ఇతనికి కూడా చాలామంది అలాంటి సలహా ఇచ్చినా, శేషగిరికి లక్ష్మి కంటే సరస్వతియే ఎక్కువ ప్రియమైనదై, కథలు, కవితలు, వ్యాసాలు రాసి పుస్తకాలు ప్రచురించడంలోనే ఎక్కువ ఆసక్తి చూపించాడు. సాహితీవేత్తగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు. ఏ లాబీయింగూ లేకుండానే కొన్ని అవార్డులు కూడా గెలుచుకున్నాడు. కాని, తానే మెచ్చి పెళ్లి చేసుకున్న సౌదామిని మాత్రం దానికి పూర్తి విరుద్ధం! ఎక్కువగా మాట్లాడని మౌనగౌరి ఆమె! కథలైనా కొంచెం చదివేదేమో కాని, కవితలంటే ఆమెకు అలర్జీ! పెళ్లైన కొత్తల్లో భార్యకు తన కవితలను చదివి వినిపించే అలవాటు శేషగిరికి ఉండేది. కాని, తాను కవితలు చదివి వినిపించేటప్పుడు భార్య మౌనంగా కళ్లు పెద్దవి చేసి చూసి, చివరకు ‘బాగుంది’ అని భావరహితంగా చెప్పడం చూసి, ఆమెకు దానిపై ఆసక్తి లేదని అర్థం చేసుకోవడానికి అతనికి ఎక్కువ కాలం పట్టలేదు. అందుకే నెమ్మదిగా అతను తన రచన గురించి భార్య ముందు చెప్పడమే మానేశాడు.సౌదామిని కూడా దాని గురించి ఎక్కువ ఆలోచించకుండా, తన పనిలో తాను నిమగ్నమై తన పతివ్రతా ధర్మాన్ని ఏమాత్రం తప్పకుండా పాటిస్తూ పోయింది. విపరీతమైన జిహ్వచాపల్యం ఉన్న భర్త అవసరాలన్నీ అర్థం చేసుకుని, అతని కోరిక తీర్చడంలోనే తన జీవితానికి ఒక సార్థకత ఉందని ఆమె భావించింది.శేషగిరి కాలేజీ ముగించి ఇంటికి వచ్చి భార్య చేసి ఇచ్చిన అల్పాహారం తిని, కాఫీ తాగి తన లైబ్రరీ గదిలోకి వెళితే అంతే. చదవడం, రాయడంలోనే లీనమైపోయేవాడు. గోడపై ఉన్న పాతకాలం పెండ్యూలమ్‌ గడియారం తొమ్మిదిసార్లు కొట్టినప్పుడే బయటికి వచ్చేవాడు! భోజనం తర్వాత కూడా ఏవైనా సగం చదివిన పుస్తకాలు ఉంటే, పూర్తి చేసే పడుకునేవాడు.ఎన్ని పుస్తకాలు చదివి, విమర్శలు రాశాడో అతనికే లెక్క లేదు. ఆ విమర్శాత్మక వ్యాసాలన్నింటినీ సేకరించి కొన్ని విమర్శా గ్రంథాలను వెలువరించాడు. అనేక కథా సంకలనాలు, కొన్ని కవితా సంకలనాలు, మూడు జీవిత చరిత్రలు ఇలా శేషగిరి ఒకటి రెండు రచనలైనా ప్రతి సంవత్సరం విడుదల అవుతూనే ఉండేవి. ఈ మధ్య స్మార్ట్‌ఫోన్‌ వచ్చాక కవులతో అతని స్నేహం మరింత పెరిగింది. వేరే వేరే ఊర్లలో జరిగే పుస్తకావిష్కరణ కార్యక్రమాలకు అతిథిగా కూడా వెళ్లేవాడు. కాని, కవితల లోకంలో మునిగి ఉన్న తన భర్త, మానసగంగ అనే కవయిత్రితో రహస్యంగా చాటింగ్‌ చేస్తున్నాడనే చిన్న అనుమానం కూడా సౌదామినికి రాలేదు. దానికి కారణం వారిద్దరి మధ్య ఉన్న వయస్సు అంతరం! మానసగంగకు ముప్పై ముప్పై ఐదు సంవత్సరాల వయస్సు, శేషగిరికి యాభై రెండు!∙∙ కూతురు తన మొబైల్‌కు పంపిన అన్ని మెసేజ్‌లను చదివిన తర్వాత, సౌదామినికి భర్తపై అంతులేని కోపం వచ్చింది. తానేం తక్కువ చేశానని తన భర్త ఇలా ఆమెతో సరస సల్లాపాలు మొదలుపెట్టాడో ఆమెకు అర్థం కాలేదు. తనకు సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజినీర్‌గా జాబ్‌ చేసే ఇరవై మూడు సంవత్సరాల కూతురు ఉన్నా, తాను ఇంకా అందాన్ని కోల్పోలేదు. ఇప్పటికీ నాజూకైన తీగలా సన్నగా, తెల్లగా, లక్షణంగా ఉన్న తాను తన భర్త దృష్టిలో పాతబడిపోయానా? లేదా ఆ మానసగంగ అంతలా మార్చివేసిందా? చాటింగ్‌ మొదలుపెట్టింది ఆమెనే. తన కవితలను కొన్ని పంపి ‘ఎలా ఉన్నాయో చూడండి సర్‌’ అని పెట్టింది. శేషగిరి వాటి లోటుపాట్లను సరిచేసి పంపినప్పుడు, దాన్ని పత్రికలకు పంపి పేరు సంపాదించుకుంది. అలా ప్రచురించబడిన కవితలను మళ్లీ శేషగిరికి పంపి ‘దీని క్రెడిట్‌ మీకే చెందాలి’ అని ఒక హృదయం ఎమోజీ పెట్టింది.శేషగిరికి మరో అలవాటు ఉండేది. ఇంటర్నెట్‌లో దొరికే అందమైన అమ్మాయిల ఫొటోలకు, ప్రకృతి ఫొటోలకు తగిన కవిత రాసి దాన్ని తన స్టేటస్‌లో, వాట్సప్‌ గ్రూప్‌లో పెట్టే అలవాటు! కాని, ఈ మానసగంగ అతని కవిత్వానికి సవాలు విసిరినట్లు, మరులుగొలిపే అందమైన చీర కట్టుకున్న, జుట్టు వదిలేసిన, పెదవులకు రంగు అద్దుకున్న, ఆకర్షణీయమైన భంగిమల్లో తన ఫోటోలు పంపి ‘దీనిపై ఒక కవిత రాయండి చూద్దాం’ అని మెసేజ్‌ చేసినప్పుడు, శేషగిరి బుద్ధిమంతుడైన విద్యార్థిలా ఆ ఫొటోలన్నింటికీ ఆమె సౌందర్యాన్ని కొంచెం ఎక్కువే అనిపించేంతగా పొగిడి, శృంగారమయంగా కవితలు రాసి ఆమెకు పంపాడు. ఆ కవితలను చదివిన సౌదామిని గుండెలో అగ్నిపర్వతం బద్దలయ్యింది.సౌదామిని కన్నీళ్లు కారుస్తూ, స్వర రూమ్‌కు వచ్చి మంచంపై కుప్పకూలి కూర్చుంది. ‘‘నేను మీ నాన్నను దేవుడి లాంటి మనిషి అని నమ్మడం పెద్ద పొరపాటైంది. ఈ రోజు ఆయన ఇంటికి రానివ్వు. చెప్తాను. ఆయనకు. ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు నిష్ఠతో ఆయనతో సంసారం చేసినందుకు ఆయన నాకు మంచి బహుమతినే ఇచ్చారు. కవి సమ్మేళనం పేరుతో ఆమెతో సరసాలాడటానికి వెళ్తున్నారని నాకు ఈ రోజు తెలిసింది. అదీ నువ్వు చెప్పిన తర్వాత...’’ అని వెక్కివెక్కి ఏడ్వడం మొదలుపెట్టింది.‘‘ఏడవొద్దమ్మా, అలాంటిదేం జరగలేదు...’’‘‘ఇంకేం జరగాలి...? ఆమె ఫొటోలన్నింటికీ అంత శృంగారమయమైన కవితలు రాశారు మీ నాన్న... ఇంకొన్ని రోజులు పోతే నన్ను కూడా ఇంటి నుంచి బయటికి తరిమేస్తుందేమో వగలాడి. ఆ రోజు ఆ ఆడవాళ్లు ఈమె గురించి ఆడిన మాటలు అబద్ధం కాదు...’’ సౌదామిని పళ్లు కొరుకుతూ చెప్పింది.‘‘అమ్మా, వాళ్లిద్దరి మధ్య అలాంటిదేం జరగలేదు. డోంట్‌ వర్రీ. నువ్వు నాన్న హృదయంలో ఖాళీగా వదిలిన స్థలాన్ని ఆమె ఆక్రమించింది అంతే. ప్రతి మనిషికి తన భావాలకు స్పందించే, తనను మెచ్చుకునే ఒక సోల్‌ మేట్‌ అవసరం ఉంటుంది. కళాకారులకు, కవులకు అలాంటి ఒక ఆత్మసఖుడు లేదా ఆత్మసఖి అవసరం ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాని నువ్వు నాన్న కవితలను మెచ్చుకోలేదు, ఆయనలోని భావాలకు విలువ ఇవ్వలేదు. ఆయన ఎన్ని సంవత్సరాల నుంచో దాని గురించి లోలోపల బాధపడి ఉండాలి. అలాంటి సమయంలో మానసగంగ ఆయన కవితలను మెచ్చి, అప్పుడప్పుడు గిలిగింతలు పెట్టే మెసేజ్‌లు చేస్తూ ఆయనకు దగ్గరైంది. కాని ఒక మాట మాత్రం నిజం. ఆమెతో చాటింగ్‌ చేసినప్పుడు బహుశా నాన్న మనసుకు ఏదో రిలాక్స్‌ ఫీల్‌ అవుతూ ఉండవచ్చు. అది తప్ప నాన్న ఆమెకు ఎక్కడా అశ్లీలంగా మెసేజ్‌ చేయలేదు... దాన్ని నువ్వు మర్చిపోవద్దు.’’‘‘ఊ, అదీ నిజమే. నేను ఆయనను అర్థం చేసుకోవాల్సింది. ఇప్పటికైనా నేను ఆయనకు ఒక ఫ్రెండ్‌గా అయ్యే, ఆయన తమ ఫీలింగ్స్‌ను పంచుకోవాలనుకునే ఆత్మసఖిగా అయ్యే ప్రయత్నం చేస్తాను. రేపు మీ నాన్నతో సాహిత్య కార్యక్రమానికి వెళ్తాను. నాకు ఇష్టం ఉన్నా లేకపోయినా మీ నాన్న కవితలను, కథలను చదువుతాను. పాపం, ఊరంతా పొగిడే ఆయనను నేను ఒక్క రోజు కూడా మెచ్చుకోలేదు, పొగడలేదు...’’ సౌదామిని మనస్ఫూర్తిగా బాధపడుతూ పలికింది.‘‘నాన్నా, మీకు ఒక సర్‌ప్రైజ్‌. రేపు విజయవాడ లిటరరీ ఫెస్టివల్‌కు మీతో పాటు అమ్మ కూడా వస్తుందంట...’’ భోజనం చేస్తూ స్వర చెప్పినప్పుడు శేషగిరి నవ్వుతూ, ‘‘మీ అమ్మ కనకదుర్గమ్మ దర్శనం చేసుకోవడానికి వస్తుండాలి. ఆమెకు నా కవితల గురించి ఆసక్తి ఎక్కడుంది?’’ అన్నాడు.‘‘అయ్యో లేదులెండి, ఈ రోజు మీ బుక్‌ షెల్ఫ్‌ క్లీన్‌ చేస్తూ ఉన్నప్పుడు మీదొక కవితా సంకలనం దొరికింది. కొన్ని కవితలు చదివినప్పుడు చాలా ఇష్టమైంది... అందుకే నేను రేపు వద్దాం అని...’’ చెప్పింది సౌదామిని.శేషగిరి తనతో పాటు వచ్చే మరో ఇద్దరు కవులకు, మానసగంగకు తాను భార్య, కూతురితో కలిసి విజయవాడకు వస్తున్నానని, వారు వేరే కారు ఏర్పాటు చేసుకోవాలని మెసేజ్‌ చేశాడు.కారు వెనుక సీట్లో కూర్చున్న స్వర, ల్యాప్‌టాప్‌లో ఏదో వెబ్‌ సిరీస్‌ చూడటంలో లీనమైంది. డ్రైవింగ్‌ సీట్‌లో ఉన్న శేషగిరి తన పక్కన కూర్చున్న సౌదామిని మిరుమిట్లుగొలిపే సౌందర్యాన్ని కళ్ళార్పకుండా చూస్తున్నాడు. ఈ రోజు సౌదామిని, తాను కట్టుకున్న ఆకాశనీలం రంగు డిజైనర్‌ చీరలో, కూతురు ఆసక్తిగా చేసిన మేకప్‌లో శేషగిరి కళ్లకు అతిలోక సుందరిగా కనిపించింది.పుస్తకావిష్కరణ, ఉపన్యాసం ముగిసిన తర్వాత, కవి సమ్మేళనంలో శేషగిరి భార్యపై ఒక అందమైన ఆశుకవిత వినిపించాడు. అందరూ చప్పట్లు కొట్టారు. కార్యక్రమం చివర్లో ‘మేడమ్, శేషగిరిగారు ప్రణయ కవులు. మిమ్మల్ని చూసిన తర్వాత తెలిసింది, ఇంత అందమైన భార్య ఉన్నప్పుడు ఆయన ప్రేమ కవితలు రాయకుండా ఉంటారా’ అని ఒకరిద్దరు పొగిడినప్పుడు సౌదామిని సిగ్గుపడింది. అయితే శేషగిరి ‘నిజం. నేను పెళ్లైన కొత్తల్లో ప్రచురించిన మూడు కవితా సంకలనాలు నా భార్య గురించే’ అన్నప్పుడు అవాక్కవడం సౌదామిని వంతు అయ్యింది.∙∙ ఇప్పుడు సౌదామినికి తీరికే లేదు. ఆమె ఇప్పుడు భర్తతో పాటు సాహిత్యానికి సంబంధించిన ప్రతి కార్యక్రమానికీ వెళ్తుంది. ఆసక్తిగా ఫొటోలు తీస్తుంది, అతని ఉపన్యాసం వీడియో చేసి తన ఫ్యామిలీ గ్రూప్‌కు షేర్‌ చేస్తుంది. నెమ్మదిగా ఆమెకు కూడా ఇప్పుడు సాహిత్యంపై ఆసక్తి మొదలైంది. భార్యలో వచ్చిన ఈ అనూహ్యమైన మార్పు శేషగిరిలో మరింత హుషారును నింపింది.మొన్న మొన్ననే తెనాలిలో జరిగిన నెలనెలా వెన్నెల కార్యక్రమానికి వెళ్లిన సౌదామిని కళ్లు మానసగంగ కోసం వెతికాయి. ఊహూ! ఆమె రాలేదు. అంతేకాదు, సౌదామిని భర్తకు తెలియకుండా ఆయన మొబైల్‌ కూడా చెక్‌ చేసి చూసింది. విజయవాడ కవి సమ్మేళనం తర్వాత మానసగంగ శేషగిరికి మళ్లీ మెసేజ్‌ చేయలేదు. ‘కవిత రాయండి’ అని తన అందమైన ఫోటో కూడా పంపడం మానేసింది.

నా మిత్రుడు లీలాచరణ్‌ మందు మానేశాడని విని నేను నమ్మలేదు. అదే నిజమైతే అది ప్రపంచంలో ఎనిమిదో వింత అవుతుంది. లీలాచరణ్‌ భార్య, తల్లిదండ్రులు, స్నేహితులు, వాడితో పరిచయం ఉన్న ఎవరికైనా అది నమ్మలేని నిజమే. లీలాచరణ్‌ వయసు డెబ్బె ఏడు. వాడిని వాడు అంటున్నానంటే నా వయసుని మీరు ఊహించొచ్చు.నా కో–స్టూడెంట్‌గా పరిచయమయ్యే నాటికే లీలాచరణ్‌కి ఆల్కహాల్‌ అలవాటు ఉంది. అప్పుడే కొత్తగా ఆంధ్రాలో ప్రొహిబిషన్‌ తీసేశారు. ఓసారి మేథ్స్‌ టీచర్‌ వాడి నుంచి వాసన వస్తూంటే పట్టుకున్నప్పుడు మాకా సంగతి తెలిసింది. వాడి తండ్రి విద్యుత్‌ శాఖలో ఏదో కీలకమైన పోస్ట్‌లో ఉండడంతో పైసంపాదన చాలా వచ్చేది. పిల్లల మీద ప్రేమతో ఆయన వాళ్ళు అడిగినంత కాదనకుండా ఇస్తూండేవారు. లీలాచరణ్‌ తను తాగడమే కాక, కంపెనీకి మమ్మల్ని తన వెంట తీసుకెళ్ళి మా డ్రింక్‌ ఖర్చు కూడా తనే భరించేవాడు. నేను, మా క్లాస్‌లో చాలామంది మొదటిసారి మందు తాగింది లీలాచరణ్‌తోనే. ఆ కారణంగా లీలాచరణ్‌ మిత్రబృందం ఓ మందలా ఉండేది. కాలేజ్‌లో కూడా లీలాచరణ్‌ నా క్లాస్‌మేట్‌. వయసు పెరిగే కొద్దీ వాడిలో మందు అలవాటు కూడా పెరగసాగింది. లీలాచరణ్‌ తాగుడికి పరాకాష్ట గురించి చెప్పడానికి రెండు మూడు సంఘటనలని ఉదహరిస్తే చాలు. పెళ్ళిరోజున వాడు ఇంట్లోంచి మాయమయ్యాడు. మా మిత్రబృందం రైలు పట్టాల దగ్గర కూర్చుని తాగుతున్నవాడిని వెతికి తెచ్చాం.‘‘ఒరేయ్‌. బార్‌లో ఉంటే నన్ను పట్టుకుంటారని ఇక్కడికి వస్తే ఇక్కడా తగలడ్డారా మిత్రద్రోహుల్లారా!’’ దారిలో వాపోయాడు.ఈ కాలం పెళ్ళికూతుళ్లయితే ‘వాడికి నాకంటే మందు ముఖ్యమా? ఆ సీసాకి తాళి కట్టమనండి’ అని కోపంగా అరిచి వెళ్ళిపోయేవాళ్ళు. కాని 1970లలోని ఆడపిల్లల పరిస్థితి వేరు.వాడి తాగుబోతుతనాన్ని ఉదహరించదగ్గ రెండో సంఘటన. లీలాచరణ్‌ ఆ రాత్రి పన్నెండున్నరైనా ఇంటికి రాలేదని, వెతకమని మా ఇంటివారికి ఫోన్‌ చేసి నాకు చెప్పమని అతని భార్య చెప్పింది. నేను వెంటనే చెప్పులు తొడుక్కుని వెతకడానికి బయలుదేరాను. వాడు వెళ్ళే అన్ని బార్లకి వెళ్ళాను. ఓ బార్‌లోని వాళ్ళు చెప్పారు.‘‘మీవాడు చాలా తాగాడండి. ఎంత తాగాడంటే ఒంటి మీది లుంగీ ఊడిపోయిందని కూడా చూసుకోకుండా వెళ్ళిపోయాడు.’’నేను రోడ్లన్నీ తిరుగుతూంటే ఒంటి మీద కేవలం చొక్కా మాత్రమే ఉన్న, అండర్‌వేర్‌ కూడా లేని లీలాచరణ్‌ ఓచోట లైట్‌ స్తంభంతో ఏదో మాట్లాడుతూ కనిపించాడు.మరో సంఘటన, స్కూటర్ని నడుపుతూ దాన్ని ఓ లారీ కిందకి పోనించాడు. వాడి అదృష్టం, స్కూటర్‌ పిప్పి పిప్పి అయింది కాని వాడికి ఏం కాలేదు. వాడు ఇంటికి శంషాద్‌ బేగం పాట ‘తుమ్హారీ యాద్‌ సతాతీ హై’ అని పాడుతూ చేరుకున్నాడు.అతని భార్య సాధ్వి అనే పదానికి సరైన నిర్వచనం. నాతిచరామి అనే వాగ్దానానికి వాడు కట్టుబడి లేడు. వాడిని తాగద్దు అంటే మండిపడతాడని గ్రహించిన ఆవిడ పెళ్ళైన మూడో నెల నించే ఆ మాటని మానుకుంది. ‘‘మిత్రమా. నాకు రమ్మంటే ప్రాణమా లేక నా భార్యంటే ప్రేమా అన్నది తెలుసుకోలేకపోతున్నాను. ఆ రెంటిలో ఏది లేకపోయినా జీవించలేను.’’ తాగనప్పుడు ఓసారి నాకు చెప్పాడు.అలాంటి లీలాచరణ్‌ మందు మానేశాడని, అది నిజమని తెలిశాక నేను వాడి ఇంటికి వెళ్ళాను.‘‘నా నుంచి ఎప్పటిలా ఏ సువాసనలు రానందుకు మన్నించు మిత్రమా.’’ నన్ను చూసి నవ్వుతూ చెప్పాడు.‘‘నిజమేనన్న మాట?’’ అడిగాను.‘‘చిత్తం. నా చిత్తాన్ని కత్తితో నరికి పారేశాను.’’‘‘ఇంత కాలానికి ఆ కత్తి ఎలా దొరికింది?’’ ప్రశ్నించాను.‘‘ఓసారి అన్నా గుర్తుందా, నాకు ఆ రెంటిలో దేని మీద ఎక్కువ ప్రేమో తెలీడం లేదని? ఇప్పుడు తెలిసింది. నా భార్య అంటేనే ప్రేమ.’’ చిన్నగా నిట్టూర్చి చెప్పాడు.‘‘నీ తాగుడు ఆమెకి ఇష్టం లేదని ఇంత కాలానికి గ్రహించి మానేశావంటే నమ్మను. డాక్టర్‌ ఇంకా ఎన్ని రోజులని చెప్పారు?’’ నవ్వుతూ అడిగాను.‘‘ఆరోగ్యం చెడింది నాకు కాదు. మా ఆవిడకి. తనకి బ్రెయిన్‌ స్ట్రోక్‌ వచ్చింది. ఆ సమయంలో నేను తాగిన మత్తులో ఉండడంతో గోల్డెన్‌ అవర్‌లో కాక, ఆలస్యంగా మర్నాడు మధ్యాహ్నం హాస్పిటల్‌కి తీసుకెళ్ళబట్టి కాళ్ళు చచ్చుపడ్డాయి. వెంటనే తేవాల్సిందని డాక్టర్‌ మందలించాడు. ప్రతి రాత్రి మూడు దాటాక ఆవిడని బాత్రూంకి తీసుకువెళ్ళాలి. మనిషి సహాయం లేకుండా నడవలేదు. కాబట్టి మేలుకుని ఉండాలని మందు మానేశాను.’’‘అయ్యో’ అనకుండా ఉండలేకపోయాను.‘‘దేవదాసు, రోమియోలని మించిన ప్రేమ నీది.’’ మనస్ఫూర్తిగా చెప్పాను.‘‘నాది కాదురా పిచ్చి వెధవా. పార్వతీ, జూలియట్లని మించిన ప్రేమ మా ఆవిడది. చాలాకాలం క్రితం ఆవిడకి అనారోగ్యం వచ్చినప్పుడు, డాక్టర్‌ ప్రతి రాత్రి తప్పనిసరిగా వేసుకోవాలని చెప్పిన మాత్రని నా మీద ప్రేమతో వేసుకోవడం మానేసింది. ఆ మాత్రలో నిద్రని కలిగించే లక్షణం ఉంది. నేను తాగినప్పుడు ఎలాంటి పరిస్థితిలో ఇంటికి వస్తానో, అసలు వస్తానో, రానో ఆ సమయంలో తను మెలకువగా ఉండాలని దాన్ని వేసుకోవడం మానేసింది. దాంతో డాక్టర్‌ హెచ్చరించినట్లుగానే ఆవిడ రోగం ఇంత దూరం వచ్చింది. ఆ సంగతి నాకు చెప్పి ఉంటేనా...’’నవ్వుతూ చెప్పినా లీలాచరణ్‌ కళ్ళల్లో తడిని స్పష్టంగా చూశాను. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి

కొందరు మనసు బాగా లేకుంటే బారుకెళతారు. ఇంకొందరు సంతోషాన్ని పట్టలేక బారుకెళతారు. మిత్రులతో కష్టసుఖాలు పంచుకోవడానికి సురశాలలు సురక్షితమైన వేదికలు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎన్నోరకాల బార్లు ఉన్నాయి. ఏ బారుకు ఎవరు వెళ్లినా, అక్కడ చేసేదొక్కటే! కాస్త మందు పుచ్చుకుని, మనసును సేదదీర్చుకోవడమే! జపాన్‌లోని యోకోహామాలో ఉన్న ‘తెన్షొకు సొడాన్‌’ బారు మాత్రం ఇంకొంచెం ప్రయోజనాత్మకమైన బారు. ఉన్న ఉద్యోగాల్లో విసిగిపోయిన ఉద్యోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన బారు ఇది. చాలాకాలంగా ఉద్యోగం చేస్తున్నా, ఎదుగూ బొదుగూ లేనివారు ఉద్యోగం మారాలనుకుంటున్నట్లయితే, అలాంటి ఉద్యోగులకు ఈ బారు సరైన వేదిక. ఉన్న ఉద్యోగం వదిలేసి మెరుగైన ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నించేవారికి ఇక్కడ ప్రత్యేకమైన ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. అలాంటి వారికి ఈ బారులో కెరీర్‌ కౌన్సెలర్లతో ప్రత్యేకమైన గదుల్లో ప్రైవేటు సిటింగ్‌ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. గంట నుంచి గంటన్నర సేపు కొనసాగే ఈ సిటింగ్‌లలో కెరీర్‌ కౌన్సెలర్లతో కలసి మందేస్తూ, మారబోయే ఉద్యోగాల గురించి మనసు విప్పి చర్చించుకోవచ్చు. అర్హతలు, అదృష్టం బాగుంటే మంచి ఆఫర్‌ అక్కడికక్కడే పొందవచ్చు కూడా! ఈ విలక్షణమైన బారు ఈ ఏడాది జనవరి నెలలో ప్రారంభమైంది.

త్రిమూర్తులలో ఒకడైన శివుడు త్రినేత్రుడు. శంకరుడైన శివుడు భక్తవశంకరుడు. అతడే విశ్వనాథుడు. శివారాధన భారత భూభాగానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. పురాతన కాలం నుంచి కొన్ని ఇతర దేశాల్లోనూ శివారాధన ఉండేది. అందుకు నిదర్శనంగా ఇప్పటికీ ఆ దేశాల్లో ఆనాటి శివాలయాలు ఉన్నాయి.మహాశివరాత్రి పర్వదినం సందర్భంగా విదేశాల్లో ఉన్న కొన్ని పురాతన శివాలయాల గురించి తెలుసుకుందాం.పశుపతినాథ్‌ ఆలయంమన పొరుగు దేశమైన నేపాల్‌ రాజధాని కఠ్మాండు శివార్లలో బాగ్‌మతి నదీతీరంలో ఈ ఆలయం ఉంది. పురాతన శైవక్షేత్రాలలో ఒకటైన ఈ ఆలయం గురించిన ప్రస్తావన పలు పురాణ, చరిత్ర గ్రంథాలలో కూడా ఉంది. ‘గోపాలరాజ వంశావళి’ ప్రకారం దీనిని ప్రచండ దేవ కట్టించాడు. పురాణ గ్రంథాల్లోని ఆధారాల ప్రకారం క్రీస్తుశకం నాలుగో శతాబ్ది నాటికే ఈ ఆలయం ఉనికిలో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. వనవాస కాలంలో పాండవులు ఇక్కడ వెలసిన పశుపతినాథుడిని దర్శించుకున్నట్లు ‘కోటి రుద్రసంహిత’ కథనం. నేవారీ శైలిలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం అత్యంత ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ ఏటా మహాశివరాత్రి వేడుకలు అత్యంత ఘనంగా జరుగుతాయి.ప్రాంబనన్‌ ఆలయ సముదాయంపురాతనమైన ఈ ఆలయ ప్రాంగణం ఇండోనేసియా రాజధాని యోగ్యకర్తా ప్రత్యేక ప్రాంతంలో ఉంది. ఈ ప్రాంగణంలో త్రిమూర్తుల ఆలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో అతి ఎత్తయిన గోపురం ఉన్నది శివాలయం. ఈ ప్రాంగణంలో శివాలయమే ప్రధానమైనది. ఈ ఆలయాలు క్రీస్తుశకం తొమ్మిదో శతాబ్ది నాటివి. ఇప్పటి జావా ద్వీపం కేంద్రంగా ఏర్పడిన మాతరం రాజ్యాన్ని ఏలిన రాజులు ఈ ఆలయాలను నిర్మించారు. రాజు రాకాయి పికాతన్‌ క్రీస్తుశకం 850 ప్రాంతంలో ఈ ఆలయ ప్రాంగణాన్ని నిర్మించాడు. ఆ తర్వాత పాలించిన రాజులు లోకపాల, బలితుంగ మహాశంభు దీనిని విస్తరించారు. ఇందులోని శివాలయాన్ని 856లో ప్రారంభించినట్లు శాసనాధారాలు ఉన్నాయి.మై సన్‌ సాంక్చుయరీఇది వియత్నాంలో ఉంది. పురాతన చంపా నాగరికతకు చెందిన చామ్‌ రాజవంశీకులు శివారాధకులు. వారు క్వాన్‌ నామ్‌ ప్రావిన్స్‌లో దాదాపు డెబ్బయి శివాలయాలను నిర్మించారు. ఈ ఆలయాలు క్రీస్తుశకం నాలుగో శతాబ్ది నుంచి పదమూడో శతాబ్ది మధ్యకాలంలో నిర్మించినవి. వీటిలో చంపా రాజు భద్ర వర్మ నిర్మించిన భద్రేశ్వర ఆలయం ప్రధానమైనదిగా పరిగణిస్తారు. ఆనాటి చంపా రాజ్య రాజధాని ట్రా కీయు నుంచి దక్షిణాన హోయి అన్‌ వరకు దాదాపు ముప్పయ్యారు కిలోమీటర్ల మార్గంలో ఈ పురాతన ఆలయాలను నిర్మించారు. వీటిని ఇటుకలతో నిర్మించడం విశేషం. ఈ ఆలయాలను చూడటానికి దేశ విదేశాల నుంచి పర్యాటకులు పెద్దసంఖ్యలో వస్తుంటారు.మున్నేశ్వరం ఆలయంపురాతనమైన ఈ శివాలయం శ్రీలంకలోని పుట్టాళం జిల్లా మున్నేశ్వరం గ్రామంలో ఉంది. వెయ్యేళ్లకు పైబడిన ఈ ఆలయానికి రామాయణంతో ముడిపెట్టే గాథలు స్థలపురాణాలుగా ప్రచారంలో ఉన్నాయి. శ్రీలంకలోని ఐదు పురాతన శైవక్షేత్రాలైన ‘పంచ ఈశ్వరం’ క్షేత్రాలలో మున్నేశ్వరం ఒకటి. ఈ ఆలయాన్ని ఎవరు నిర్మించారనే దానిపై సరైన ఆధారాలు లేవు. అయితే, క్రీస్తుశకం 1412లో కొట్టె రాజ్యాన్ని పాలించిన పరాక్రమ బాహు ఈ ఆలయాన్ని తొలిసారి పునరుద్ధరించినట్లు శాసనాధారాలు ఉన్నాయి. పదహారో శతాబ్దిలో పోర్చుగీసు సేనల దాడిలో ఈ ఆలయం దెబ్బతింది. ఆ తర్వాత కాండ్యన్‌ రాజ్యాన్ని పాలించిన కీర్తిశ్రీ రాజసింహ పద్దెనిమిదో శతాబ్దిలో ఈ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించాడు. ఈ ఆలయంలో ఏటా మహాశివరాత్రి వేడుకలు అత్యంత వైభవోపేతంగా జరుగుతాయి.ప్రీహ విహార్‌పురాతనమైన ఈ ఆలయ ప్రాంగణం కాంబోడియాలో ఉంది. కాంబోడియా– థాయ్‌లండ్‌ సరిహద్దుల్లోని డాంగ్రేక్‌ పర్వతశ్రేణులలోని నిటారుగా ఉన్న కొండ మీద దాదాపు ఎనిమిది వందల మీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ప్రీహ విహార్‌ ఆలయ సముదాయం క్రీస్తుశకం పదకొండో శతాబ్ది నాటిది. ‘ప్రీహ విహార్‌’ అంటే దేవతల విహార స్థలం అని అర్థం. ఖ్మేర్‌ రాజులు మొదటి సూర్యవర్మ, రెండో సూర్యవర్మ ఇక్కడ శిఖరేశ్వర, భద్రేశ్వర అనే శివాలయాలను నిర్మించారు. వీటి చుట్టూ అనేక ఉపాలయాలను కూడా నిర్మించారు. నిటారుగా ఉన్న కొండ మీద గల ఈ ఆలయ ప్రాంగణానికి చేరుకోవడానికి 163 ఎత్తయిన మెట్లతో కూడిన మార్గం ఒక్కటే శరణ్యం. పర్యాటకులు పెద్దసంఖ్యలో ఈ ఆలయాలను సందర్శించుకుంటూ ఉంటారు.

స్ట్రాబెర్రీలు సాధారణంగా ఎర్రగా ఉంటాయి. జపాన్‌లో పండించే అరుదైన తెల్లని స్ట్రాబెర్రీలు కూడా కొందరికి తెలుసు. తాజాగా చైనాలో పండే ఈ నల్లని స్ట్రాబెర్రీలు జనాలకు నోరూరిస్తున్నాయి. ఇవి సాధారణ స్ట్రాబెర్రీల కంటే చాలా గాఢమైన రంగులో ఉంటాయి. వీటి పైనుండే తొక్క దాదాపు నల్లగా ఉంటుంది. లోపలి గుజ్జు కూడా గాఢమైన ఎరుపు, ఊదా రంగుల్లో ఉంటుంది. మిగిలిన రకాలకు చెందిన స్ట్రాబెర్రీల కంటే ఇవి చాలా తియ్యగా ఉంటాయి. సాధారణ స్ట్రాబెర్రీల కంటే వీటిలో దాదాపు ఇరవై శాతం చక్కెర ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఏమాత్రం పులుపు లేకుండా చాలా తీపిగా ఉంటాయి. చైనాలో వీటిని పదేళ్ల కిందట ప్రయోగాత్మకంగా పండించారు. ఇటీవల ఇవి అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌కు చేరి, రుచులూరిస్తున్నాయి. ‘బ్లాక్‌ పర్ల్‌’ పేరుతో విక్రయిస్తున్న ఈ నల్లని స్ట్రాబెర్రీల ధర తెలుసుకుంటే మాత్రం కళ్లు తిరగడం ఖాయం. ఈ రకం స్ట్రాబెర్రీ ఒక్కో పండు ధర 6 డాలర్లు (రూ.550) మాత్రమే! సాధారణ స్ట్రాబెర్రీల కంటే భిన్నమైన రంగులో ఉన్నందున వీటిపై అనుమానాలు పెట్టుకోనక్కర్లేదు.వీటిని పండించడంలో జన్యుమార్పిడి పద్ధతులేవీ ప్రయోగించలేదని చైనీస్‌ వ్యవసాయ శాస్త్ర నిపుణులు చెబుతున్నారు. కొన్ని రకాల వాతావరణ పరిస్థితుల్లో ‘యాంథోసైనైన్‌’ అనే పదార్థం ఎక్కువగా చేరడం వల్లనే ఈ పండ్లకు గాఢమైన రంగు ఏర్పడుతోందని చైనా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఉద్యాన విభాగం ప్రొఫెసర్‌ లి బింగ్‌బింగ్‌ చెబుతున్నారు. చైనాలో వీటిని ముద్దుగా ‘బిజిన్‌ హిమె’ (అందాల యువరాణి) అని పిలుచుకుంటున్నారు.

హీల్స్‌ లేకపోయినా స్టయిల్‌ తగ్గదు, హెవీ మేకప్‌ లేకపోయినా గ్లామర్‌ మిస్‌ కాదు! అదే నటి సయామీ ఖేర్‌ మ్యాజిక్‌. ఫ్యాషన్‌ రూల్స్‌ కంటే కంఫర్ట్‌ని సీరియస్‌గా తీసుకునే ఆమె స్టయిలింగ్‌ సీక్రెట్స్‌ ఇప్పుడు మీకోసం..డ్రెస్‌.. బ్రాండ్‌: పునీత్‌ బలానా ధర రూ. 47,700జ్యూలరీ బ్రాండ్‌: అమ్రపాలీ జ్యూయెల్స్‌ధర: డిజైన్‌ నాణ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.ఫ్యాషన్ అంటే కాపీ కాదు, కంఫర్ట్‌. సంప్రదాయ, పాత ఫ్యాషన్ రూల్స్‌కు నేను బానిసను కాదు. నచ్చిన రంగు, నచ్చిన దుస్తులను ఆత్మవిశ్వాసంతో వేసుకోవడమే నా స్టయిల్‌. ఒక బ్లాక్‌ డ్రెస్, మంచి జీన్స్, సింపుల్‌ డైమండ్‌ ఇయర్‌రింగ్స్‌ ఉంటే చాలు, నేను ఎక్కడికైనా వెళ్లిపోతాను. – సయామీ ఖేర్‌

కరాచీలోని ఇస్లామిక్‌ యూనివర్సిటీ జామియా ఉలూమ్‌–ఉల్‌–ఇస్లామియా నుంచి జీహాదీ గ్రూప్‌ హర్కత్‌ ఉల్‌ అన్సారీలోకి వెళ్లిన ముహమ్మద్‌ మసూద్‌ అజర్‌ అల్వీ చివరకు హర్కత్‌ ఉల్‌ ముజాహిదీన్‌లో (హెచ్‌యూఎం) చేరాడు. హర్కత్‌–ఉల్‌–జిహాద్‌ అల్‌–ఇస్లామీ, హర్కత్‌–ఉల్‌– ముజాహిదీన్‌ గ్రూపుల మధ్య తారస్థాయికి చేరిన విభేదాలను సెటిల్‌ చేయడానికి 1994లో భారత్‌ వచ్చి పట్టుబడ్డాడు. అజర్‌తో పాటు అతడిని విడిపించడానికి ప్రయత్నించిన అహ్మద్‌ ఒమర్‌ సయీద్‌ షేక్, శ్రీనగర్‌లో చిక్కిన మరో ఉగ్రవాది అహ్మద్‌ జర్గర్‌... ముగ్గురూ ఢిల్లీలోని తీహార్‌ జైలుకు చేరారు. అక్కడే వీరికి కిడ్నాపింగ్‌ గ్యాంగ్‌ నిర్వాహకుడు ఆఫ్తాబ్‌ అన్సారీతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఇదే పార్థప్రతిమ్‌ రాయ్‌ బర్మన్‌ కిడ్నాప్‌కు కారణమైంది. ఇతడి కుటుంబీకుల నుంచి వసూలు చేసిన మొత్తం నుంచి రూ.కోటి అమెరికాలో జరిగిన 9/11 దాడులకు ఫండ్‌గా చేరాయి. అదెలాగంటే?ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని వారణాసికి చెందిన ఆఫ్తాబ్‌ అన్సారీ ముంబైలో ఉంటూ మాఫియా డాన్‌ దావూద్‌ ఇబ్రహీంతో సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు. వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన నేరగాళ్లతో ఓ గ్యాంగ్‌ను ఏర్పాటు చేసుకునే అన్సారీ కిడ్నాప్‌లు, స్మగ్లింగ్‌ చేస్తూ ధనార్జనే ధ్యేయంగా బతికేవాడు. ప్రస్తుతం అత్యంత సంపన్న వ్యక్తుల్లో ఒకరిగా ఉన్న అదానీ గ్రూప్‌ అధినేత గౌతమ్‌ అదానీని సైతం అన్సారీ గ్యాంగ్‌ కిడ్నాప్‌ చేసింది. అప్పుడప్పుడే తన వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించుకుంటున్న గౌతమ్‌ అదానీ 1998 జనవరిలో తన స్నేహితుడు శాంతిలాల్‌ పటేల్‌తో కలిసి అహ్మదాబాద్‌లోని కర్ణావతి క్లబ్‌ నుంచి బయటకు వస్తుండగా, అన్సారీ ఆదేశాల మేరకు అక్కడే కాపు కాసిన అతడి అనుచరులు ఫజల్‌ ఉర్‌ రెహ్మాన్, భోగీలాల్‌ దర్జీ తుపాకీతో బెదిరించి కారులో అపహరించారు. వారి విడుదల కోసం రూ.15 కోట్లు డిమాండ్‌ చేశారు. నాటకీయ పరిణామాల మధ్య అదే రోజు సాయంత్రం అదానీ, పటేల్‌ ఇరువురూ విడుదలయ్యారు. ఇలాంటి ఎన్నో నేరాలు చేసిన అన్సారీ అప్పటి వరకు ఓ నేరగాడు మాత్రమే. కోల్‌కతాకు చెందిన ఆసిఫ్‌ రజా ఖాన్‌... అన్సారీ గ్యాంగ్‌లో కీలకంగా వ్యవహరించేవాడు. ఓ కేసులో ఢిల్లీ పోలీసులు వీరిద్దరినీ అరెస్టు చేయడంతో తీహార్‌ జైలుకు చేరారు. ఆ జైలు అధికారులు అజర్, ఒమర్‌లతో పాటు అన్సారీ, ఆసిఫ్‌లను ఒకే హై సెక్యూరిటీ ప్రిజన్‌లో ఉంచారు. అన్సారీ గ్యాంగ్, అతడి కార్యకలాపాలు తెలుసుకున్న ఆ ఉగ్రద్వయం అతడితో పాటు ఆసిఫ్‌కు బ్రెయిన్‌ వాష్‌ చేసి, ఇకపై జీహాద్‌ కోసం నేరాలు చేసేలా ప్రేరేపించింది. ప్రతి నేరం నుంచి కొంత మొత్తం జీహాదీ కార్యకలాపాలకు విరాళం ఇచ్చేలా వారిని ఒప్పించింది. ఇదిలా ఉండగా, ఇండియన్‌ ఎయిర్‌లైన్స్‌కు చెందిన ఐసీ 814 విమానం 1999 డిసెంబర్‌ 24న నేపాల్‌ రాజధాని కఠ్మండూలోని త్రిభువన్‌ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నుంచి ఢిల్లీలోని ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి వస్తూ హైజాక్‌ అయింది. ఇది తమ పనేనంటూ పాకిస్తాన్‌కు చెందిన హర్కతుల్‌ ముజాహిదీన్‌ ప్రకటించుకున్నా, కేవలం అజర్‌ కుటుంబీకులు, ఐఎస్‌ఐ మద్దతుతో చేశారని నిఘా వర్గాలు చెప్పుకున్నాయి. అఫ్గానిస్తాన్‌లోని కాందహార్‌ విమానాశ్రయంలో ఈ విమానాన్ని నిలిపిన ఉగ్రవాదులు భారత ప్రభుత్వంతో చర్చలు జరిపి, వారం రోజుల తర్వాత అజర్, జర్గర్, ఒమర్‌లను విడుదల చేయించారు. తనను విడిపించడంలో హర్కతుల్‌ ముజాహిదీన్‌ స్పందన నచ్చని అజర్‌ తానే సొంతంగా జైషే మహ్మద్‌ సంస్థను స్థాపించాడు.పాక్‌ కేంద్రంగా కార్యకలాపాలు సాగించిన అజర్‌... అల్‌ కాయిదాలో చేరిన ఒమర్‌... అక్కడ ఉన్న అన్సారీ, అసిఫ్‌లతో సంబంధాలు కొనసాగించారు. అక్కడి నుంచి ఆదేశాలు జారీ చేస్తూ ఇక్కడ పలు నేరాలు చేయించారు. అందులో ఒకటే ఖాదిమ్స్‌ సంస్థ యజమాని, అప్పట్లో దానికి వైస్‌ చైర్మన్‌గా ఉన్న పార్థ ప్రతిమ్‌ రాయ్‌ బర్మన్‌ కిడ్నాప్‌. అమెరికాలో ఉన్న వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌పై దాడి చేయాలని నిర్ణయించుకున్న అల్‌ కాయిదా అధినేత ఒసామా బిన్‌ లాడెన్‌ దానికి అవసరమైన నిధులు సమీకరించే బాధ్యతలు అనేక మందికి అప్పగించాడు. ఆ ఫండ్‌ రైజర్స్‌లో ఒమర్‌ కూడా ఒకడు కావడంతో అన్సారీ, ఆసిఫ్‌ తెరపైకి వచ్చారు. అమెరికాలో భారీ ఆపరేషన్‌ చేయనున్నామని, అందుకు విరాళం కావాలంటూ ఒమర్‌ ఇచ్చిన ఆదేశాలతో అన్సారీ, ఆసిఫ్‌లు 2001 జూలై 25న బర్మన్‌ను కిడ్నాప్‌ చేశారు. అప్పటికే దుబాయ్‌కి మకాం మార్చేసిన ఆఫ్తాబ్‌ అక్కడ నుంచే ఆసిఫ్‌ గ్యాంగ్‌తో కథ నడిపించాడు. బర్మన్‌ కోల్‌కతాలోని తిల్జాలాలో ఉన్న తన కంపెనీ గోదాముకు వెళ్తుండగా ఆసిఫ్‌ గ్యాంగ్‌ అపహరించింది. అతడిని విడుదల చేయడానికి రూ.5 కోట్లు డిమాండ్‌ చేయగా, రూ.3.75 కోట్లకు బేరం కుదిరింది. ఈ మొత్తం హవాలా ద్వారా హైదరాబాద్‌ చేరింది. ఇక్కడ నుంచి రూ.కోటి దుబాయ్‌ వెళ్లగా, మిగిలిన మొత్తం కోల్‌కతా చేరింది. దుబాయ్‌ వెళ్లిన రూ.కోటి అక్కడ నుంచి బెల్జియం మీదుగా అమెరికాలో ఉన్న అల్‌ కాయిదా అనుచరులకు అందింది. అమెరికాలో వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌పై 2001 సెప్టెంబర్‌ 11న జరిగిన ‘9/11 ఎటాక్స్‌’కు ఈ నగదు కూడా వినియోగించినట్లు ఫెడరల్‌ బ్యూరో ఆఫ్‌ ఇన్వెస్టిగేన్‌ (ఎఫ్‌బీఐ) విచారణలో తేలింది. ఈ కారణంగానే బర్నన్‌ కిడ్నాప్‌ కేసులో హైదరాబాద్‌కు చెందిన ఓ వ్యక్తి కూడా సాక్షిగా ఉన్నాడు. ఐఎంగా ఏఆర్‌సీఎఫ్‌!(ఈ కథ ఇక్కడితో ముగిసిపోలేదు. పూర్తిగా ఉగ్రవాద బాటపట్టిన ఆసిఫ్‌ రజా ఖాన్‌ 2002లో కోల్‌కతాలో ఉన్న అమెరికన్‌ కల్చరల్‌ సెంటర్‌పై దాడి చేశాడు. ఆపై రాజ్‌కోట్‌లో జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్‌లో చనిపోయాడు. దీనికి ప్రతీకారంగా ఆసిఫ్‌ సోదరుడు అమీర్‌ రజా ఖాన్‌ ఏర్పాటు చేసిన ఆసిఫ్‌ రజా కమాండో ఫోర్స్‌ (ఏఆర్‌సీఎఫ్‌) కాలక్రమంలో దేశవాళీ ఉగ్రవాద సంస్థ ఇండియన్‌ ముజాహిదీన్‌గా (ఐఎం) మారింది. అదెలా..? దీని ఘాతుకాలు ఏంటి? పార్ట్‌–3లో...)

శుక మహర్షి ఒకప్పుడు పరీక్షిత్తు మహారాజుకు మాఘ మహాత్మ్యాన్ని గురించి చెప్పిన కథను సూత మునీంద్రుడు శౌనకాదులకు చెప్పాడు. మాఘ మాసంలో చేసే స్నాన, దాన, వ్రతాదులు అత్యంత పుణ్యఫలాలను ఇస్తాయని చెబుతూ, అందుకు ఉదాహరణగా సువ్రతుడు అనే బ్రాహ్మణుడి వృత్తాంతాన్ని ఇలా చెప్పాడు: పూర్వం నర్మదాతీరంలోని సోమనాథం అనే అగ్రహారం ఉండేది. ఆ అగ్రహారంలో సజ్జనులైన బ్రాహ్మణులు నిత్య వేదాధ్యయనం చేస్తూ ఉండేవారు. నిత్యాగ్నిహోత్రాలు చేస్తూ, యజ్ఞ యాగాదులు జరిపేవారు. నిత్యం వేదఘోషతో అలరారే ఆ అగ్రహారం సర్వసుభిక్షంగా తులతూగుతూ ఉండేది.ఆ అగ్రహారంలో సువ్రతుడు అనే బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు వేద వేదాంగాలను; జ్యోతిష తర్క మీమాంసాది శాస్త్రాలను; సంగీతం, శిల్ప, నృత్యాది చతుష్షష్టి కళలను సాంగోపాంగంగా నేర్చుకున్నవాడై, మంత్రశాస్త్రంలో నేర్పరి అయి ఉండేవాడు. ఇవే కాకుండా, తత్త్వ, యోగ శాస్త్రాలను అభ్యసించి, పద్నాలుగు దేశ భాషలలో మాట్లాడటం, చదవడం, రాయడంలో నైపుణ్యం కలిగి ఉండేవాడు.ఇన్ని విద్యలు నేర్చిన సువ్రతుడికి అంతులేని ధనాశ ఉండేది. నేర్చిన విద్యలన్నింటినీ ధనార్జన కోసమే వినియోగించేవాడు. యజ్ఞ యాగాది క్రతువులతో పాటు శుభాశుభ సందర్భాలలో కర్తలు ఇచ్చే గోదాన, హిరణ్య దానాదులు సహా తిలదాన, లవణదానాల వంటి అన్ని రకాల దానాలనూ స్వీకరించేవాడు. అలా విశేషంగా ధనం కూడబెట్టాడు. విశేషంగా వస్తు వాహనాలను సమకూర్చుకున్నాడు. అంతటితో సంతృప్తి చెందక దానంగా స్వీకరించిన గోవులను అంగడిలో విక్రయించి సొమ్ము చేసుకునేవాడు. మిగులు ధనాన్ని అవసరంలో ఉన్నవారికి అప్పులుగా ఇచ్చి, అక్రమంగా వడ్డీలు గుంజేవాడు. ఎంత సంపాదించినా, భార్యా పిల్లల కోసమైనా సక్రమంగా ఖర్చు పెట్టేవాడు కాదు. తాను అనుభవించేవాడు కాదు. మితిమీరిన లోభంతో ఇలా లక్షలాది వరహాల ధనాన్ని పోగు చేశాడు.కాలక్రమేణా సువ్రతుడు వృద్ధుడయ్యాడు. కాళ్లు చేతులు పట్లు సడలి; కళ్లు కనిపించక, చెవులు వినిపించక శరీర యాతనతో రోజులు వెళ్లదీస్తూ ఉండేవాడు. అలాంటి దశలో కూడా తాను తినక, ఒకరికి పెట్టక కాలం గడప సాగాడు. సంపాదించి పోగు చేసిన ధనాన్ని ఎక్కడ దాచిపెట్టాడో కనీసం భార్యా కుమారులకైనా చెప్పేవాడు కాదు. అగ్రహారంలో యజ్ఞయాగాదులు జరుగుతున్నట్లు తెలుసుకున్నప్పుడల్లా, శక్తిలేక మూలపడటం వల్ల అక్కడ తనకు దక్కాల్సిన దానాలు దక్కకుండా పోతున్నాయని బాధపడుతూ ఉండేవాడు.సువ్రతుడు మూలపడటం వల్ల కుటుంబ ఆదాయానికి గండిపడింది. ఇల్లు గడవడం కష్టమైంది. చివరకు అన్న వస్త్రాదులకు కూడా లోటు ఏర్పడే పరిస్థితులు దాపురించాయి. డబ్బు ఎక్కడ దాచిపెట్టాడో చెప్పకుండా ఉన్నందుకు భార్య, కొడుకులు, కోడళ్లు సువ్రతుడిని నానా రకాలుగా నిందించేవారు. కనీసం ఇంటి ఖర్చుల మేరకైనా డబ్బు తీసి ఇమ్మంటే ఇచ్చేవాడు కాదు. పైగా, ‘మీరంతా దయ్యాల్లా దాపురించారు. నా ఇంటి నుంచి వెళ్లిపోండి’ అంటూ కుటుంబ సభ్యులందరినీ తిట్టిపోసేవాడు. రోజులు గడిచే కొద్ది పరిస్థితులు గడ్డుగా మారుతుండటంతో సువ్రతుడు ధనం దాచిన చోటు కనిపెట్టాలని ఇంటిల్లిపాది కలసి ఇల్లంతా వెదికారు. చివరకు ఒక బోషాణంలో దాచిన డబ్బు కనిపించింది. ఇక ఆనాటి నుంచి సువ్రతుడి కుటుంబ సభ్యులు ఆ డబ్బును స్వేచ్ఛగా ఖర్చుపెడుతూ, ముప్పూటలా సుష్టుగా భోజనాలు చేస్తుండేవారు. రోజులు ఇలా గడుస్తూ ఉంటే, ఒకనాటి రాత్రివేళ సువ్రతుడి ఇంట్లో దొంగలు పడ్డారు. ఇంట్లో ఉన్నవాళ్లను తాళ్లతో కట్టేసి, ఇంట్లో ఉన్న డబ్బును, చేతికందిన విలువైన వస్తువులను దోచుకున్నారు. దొంగలు ఇల్లంతా దోచుకుంటూ ఉండటం చూసి సువ్రతుడు బిగ్గరగా రోదిస్తూ, సొమ్మసిల్లిపోయాడు. తెల్లవారుతూ ఉండగా సువ్రతుడికి స్పృహ వచ్చింది. మళ్లీ ఏడుపు మొదలుపెట్టాడు. ‘ఎన్నో తుచ్ఛమైన దానాలు పట్టి ఎంతో ధనం సంపాదించాను. నేనూ తినలేదు, ఎవరికీ పెట్టలేదు. దానంగా స్వీకరించిన గోవును విక్రయించడం మహాపాపం. అయినా, దానంగా లభించిన ఎన్నో గోవులను అంగడిలో డబ్బుకు అమ్ముకున్నాను. దాన ధర్మాలకు ఖర్చు చేయని ధనం దొంగలపాలవుతుంది. నా కర్మ ఇలా కాలింది. ఎన్ని వేదాలు, ఎన్ని శాస్త్రాలు చదివినా ఫలమేమి? ధనాన్ని పోగు చేయాలనే లక్ష్యంతో దేవర్షి పితృతర్పణాలను కూడా ఏనాడూ సమర్పించలేదు. గురువులకు దక్షిణలివ్వలేదు. నా లోభత్వమే నన్నింతకు దిగజార్చింది. ఇప్పుడు ఏ పుణ్యకార్యం చేద్దామన్నా, ఉన్న డబ్బంతా దొంగలపాలైంది. ముదిమితో ఒంట్లోని జవసత్త్వాలు ఉడిగిపోయాయి. కశ్మీర దేశంలో నేను చదువుకుంటున్నప్పుడు అక్కడ పండితుల వద్ద మాఘపురాణం విన్నాను. మాఘస్నానం వల్ల పాపాలు తొలగిపోతాయి. ఈ స్థితిలో నేను చేయదగ్గ పని మాఘస్నానం మాత్రమే’ అనుకున్నాడు.కొడుకులను చేరబిలిచి, తాను చేసిన పాపాలన్నీ ఏకరువు పెట్టి, పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేశాడు. తనను మాఘస్నానం కోసం నర్మదా తీరానికి తీసుకుపోవలసిందిగా కోరాడు. ‘మాఘే నిమగ్నాస్సలిలే సుశీతే విధూత పాపా స్త్రి దివం ప్రయాంతి’ అని మాఘపురాణం చెబుతోంది. మాఘమాసంలో చన్నీటి స్నానం చేసినవారికి పాపాలు నశించి, స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది. అందువల్ల నన్ను నర్మదా తీరానికి తీసుకువెళ్లండి’ అని కొడుకులకు చెప్పాడు.కొడుకుల సాయంతో నర్మదా తీరానికి చేరుకున్న సువ్రతుడు మాఘమాసంలో పదిరోజులు పవిత్ర స్నానం ఆచరించాడు. ఒకనాడు యథావిధిగా నర్మదానదిలో స్నానం ముగించుకుని, గట్టు మీదకు వచ్చి, దక్షిణముఖంగా పడుకుని గోవిందనామ స్మరణ చేస్తూ, ప్రాణాలు విడిచాడు. అతడి కుమారులు చూస్తుండగానే, దివ్యవిమానంలో దేవదూతలు అక్కడకు వచ్చారు. సువ్రతుడిని తీసుకుని వారు స్వర్గానికి బయలుదేరారు. మాఘస్నానం ఫలితంగా సువ్రతుడు స్వర్గప్రాప్తి పొందాడు.∙సాంఖ్యాయన

బ్రూనో తన ఎదురుగా ఉన్న కంప్యూటర్‌ స్క్రీన్‌ మీద కన్పిస్తున్న బొమ్మల వైపు నిశితంగా చూసింది. ఓ వైపు గులాబీ పువ్వుంది. మరోవైపు రత్నాలహారం... తను సరైన బొమ్మను ఎన్నుకుంటే బనానా మిల్క్‌షేక్‌ బహుమతిగా లభిస్తుందని తెలుసు. పొరపాటు చేస్తే శిక్ష తప్పదని కూడా తెలుసు.బ్రూనో తన కుడిచేతిని ముందుకు చాపి పొడవాటివేలితో హారం వైపు చూపించింది. గత రెండు వారాలుగా హారంవైపు చూపించిన ప్రతిసారీ దానికి తీయటి మిల్క్‌షేక్‌ లభించిన విషయం గుర్తుంది. కాని, ఒక్కసారిగా కంటెయినర్లో అంధకారం అలముకుంది. బ్రూనోకు తను చేసిన తప్పేమిటో అర్థం కాలేదు. ఐదు నిమిషాలు చీకటిలో మగ్గాక లైట్‌ వెలిగింది. మరోసారి బ్రూనో ముందు కంప్యూటర్‌ స్క్రీన్‌ ఉంచబడింది. బ్రూనో మళ్ళా హారం వైపు చూపించింది. దాన్ని ఉంచిన కంటెయినర్‌ లోపలున్న బల్బ్‌ వెంటనే ఆరిపోయింది. ఆరుసార్లు ప్రయత్నించినా బ్రూనో తప్పు చేస్తూనే ఉంది. నిన్నటి వరకు హారం సరైన సమాధానమే అయినా ఈరోజు అది మారిపోయిందన్న విషయం దాని మెదడు గ్రహించలేకపోతోంది.అది జతకడుతున్న ఆడకోతి లిల్లీతో అదే ప్రయోగాన్ని చేశాను. నిన్నటి వరకు లిల్లీ హారం బొమ్మ వైపు చూపిస్తే దానికి అరటిపళ్ళు బహుమతిగా ఇచ్చాను. ఈరోజు మొదట అది హారంబొమ్మ చూపించింది. వెంటనే కంటెయినర్లో లైట్‌ తీసేసి, చీకటి చేశాను. ఐదు నిమిషాల తర్వాత మళ్ళా స్క్రీన్‌ చూపిస్తే అది గులాబీపువ్వుని చూపించింది. మరో రెండు కోతులు కూడా మొదట హారాన్ని చూపించి, దాని వల్ల శిక్షిస్తారని అర్థమై, రెండోసారి గులాబీపువ్వు వైపు చూపించాయి.బహుమతినందించే బొమ్మలో మార్పు జరిగిందన్న విషయం వీటికి అర్థమైనట్టు బ్రూనోకి ఎందుకు అర్థం కాలేదో నాకు తెలుసు. అందుక్కారణం నెలరోజుల క్రితం దాని మెదళ్ళోని ఓ భాగంలోకి ఇంజెక్ట్‌ చేసిన టాక్సిన్‌. దానివల్ల అక్కడి టిష్యూలు దెబ్బతిని ఉంటాయి. ఇక్కడ ప్రస్తుతం ఉన్న ముప్పయిరెండు కోతుల్లోకెల్లా బ్రూనో చాలా తెలివైన మగ కోతి. నేను న్యూరో సైంటిస్టుగా ఇక్కడ ఉద్యోగంలో చేరేనాటికి దీని వయసు నాలుగు నెలలు. ఎంత అల్లరి చేసేదో.. ఎంత చురుగ్గా ఉండేదో.. ప్రయోగాలకు అవసరమైన కోతుల్ని ప్రయోగశాలలోనే పెంచుతారు. నాలుగడుగుల ఎత్తు, నాలుగున్నర అడుగుల పొడవున్న విశాలమైన బోన్లలో కోతుల జంటతో పాటు వాటికి పుట్టిన పిల్లల్ని కూడా ఉంచుతారు. అవి ఆడుకోడానికి కంటెయినర్లోనే అవసరమైన ఏర్పాట్లు ఉంటాయి.ఏడాది వయసు దాటేవరకు బ్రూనో వాళ్ళమ్మను అంటిపెట్టుకునే ఉండేది. ఆ తర్వాత స్వతంత్రంగా వ్యవహరించసాగింది. నేను ల్యాబ్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంటే నావైపు చాలా ఆసక్తిగా చూసేది. దాని కళ్ళలో మెరుపు కన్పించేది. ఆ కళ్ళు పలకరింపుగా నవ్వుతున్నాయేమో అన్పించేది. దానికిపుడు నాలుగేళ్ళు. ఈమధ్య నన్ను చూడగానే బ్రూనో సంతోషం ఆపుకోలేక గెంతుతోంది. దవడలను ముందుకు చాపి, పెదవులను పైకి లాగి, పళ్ళన్నీ కన్పించేలా అదో రకంగా నవ్వుతోంది కూడా. నేను మాట్లాడుతుంటే శ్రద్ధగా వింటుంది. మెమొరీ పరీక్షల్లో, పజిల్స్‌లో చాలా చురుగ్గా పాల్గొంటుంది.ఈ ప్రయోగశాలలో పార్కిన్సన్స్‌కి, ఏడీహెచ్‌డీకి, ఆటిజం డిజార్డర్‌కి సరైన మందులు కనుక్కోవడం కోసం కోతులమీద నాడీసంబంధిత ప్రయోగాలు జరుగుతున్నాయి. ఇక్కడున్న కోతులన్నీ రీసస్‌ మకాక్‌ జాతికి చెందినవే. రక్తంలోని ఆర్‌హెచ్‌ ఫ్యాక్టర్‌ గురించి తెల్సుకోవడంలో, రేబిస్, పోలియో, మశూచి వంటి జబ్బులకు టీకాలు కనుక్కోవడంలో శాస్త్రవేత్తలకు సహకరించింది ఈ కోతులే. మానవుల డీఎన్‌ఏ సీక్వెన్స్‌తో పోలిస్తే వీటి డీఎన్‌ఏ తొంభై మూడు శాతం వరకు ఒకేలా ఉండటం వల్ల వీటిని ప్రయోగశాలల్లో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తుంటారు.నేను స్వతహాగా జంతు ప్రేమికురాలిని. అందుకే జంతువుల మీద జరిపే ప్రయోగాలకు విరోధిని. మనుషులకొచ్చే రోగాలకు మందుల్ని కనుక్కోవడం కోసం నోరులేని జంతువుల్ని హింసించడం దారుణం కదా. జంతువుల శరీరాల్లోకి రకరకాల మందుల్ని పంపించడంవల్ల ఎన్ని దుష్పరిణామాలు ఏర్పడతాయో... ఇలా ప్రతియేటా కొన్ని వేల లక్షల ఎలుకలు, గినీ పిగ్స్, కుందేళ్ళు, పందులు, కోతుల్ని బలివ్వడం రాక్షసత్వం కాక మరేమిటి?ఈ ప్రయోగశాలలో కూడా కోతులు హింసకు గురవుతున్నాయి. అయినా మనసుని రాయి చేసుకుని నేనిక్కడ ఉద్యోగంలో చేరడానికి ముఖ్య కారణం స్వార్థమే... కాదనను. కాని, నాకు మరో గత్యంతరం లేదు. నేను చార్జ్‌ తీసుకున్నాక ఇంతకుముందు అనుసరిస్తున్న పద్ధతుల్లో చాలా మార్పులు తీసుకు వచ్చాను. తప్పు చేస్తే, ఇంతక్రితం కోతి శరీరానికి మైల్డ్‌ కరెంట్‌ షాక్‌ ఇచ్చేవారు. నేను కంటెయినర్లో లైట్లు ఆర్పేసి చీకటి చేసే పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టాను. కోతులు చీకటిలో అసహనానికి లోనవుతాయి. వాటికి ఆపరేషన్లు చేయడానికి వాడే థియేటర్ని శానిటైజ్డ్‌ కండిషన్లో ఉండేలా జాగ్రత్తలు తీసుకున్నాను. ఆపరేషన్‌ తర్వాత గాయాలు ఇన్ఫెక్ట్‌ కాకుండా చూసుకోడానికి అనుభవజ్ఞులైన ఇద్దరు వెటర్నరీ డాక్టర్లను ఏర్పాటు చేయించాను.పార్కిన్సన్స్‌, ఏడీహెచ్‌డీ, ఆటిజం డిజార్డర్ల గురించి తెల్సుకోవాలంటే మెదళ్లోని ఏ భాగం రోగగ్రస్థం కావడం వల్ల ఆ జబ్బులు సోకుతున్నాయో తెల్సుకోవడం అవసరం. బ్రూనో మెదడు మీద జరుగుతున్న ప్రయోగాల ఉద్దేశం అదే. ఏడాది క్రితం బ్రూనో మెదడుకి శస్త్రచికిత్స జరిగింది. మొదట బ్రూనో తలమీదున్న జుట్టుని షేవ్‌ చేశారు. ఆపరేషన్‌ థియేటర్లోకి తీసుకెళ్ళి, మత్తుమందు ఇచ్చారు. పుర్రెలో ఎనిమిది చోట్ల చిన్నచిన్న రంధ్రాలు చేసి, వాటిలోకి సన్నటి మెటల్‌ గొట్టాల్ని చొప్పించారు. ఒక ట్యూబ్‌ ద్వారా నీడిల్‌ని పంపించి, గులాబీ బూడిద రంగులో ఉండే గ్రేమేటర్లోకి తక్కువ మోతాదులో టాక్సిన్ని ఇంజెక్ట్‌ చేశారు. దాని ప్రభావం వల్ల మెదళ్లోని ఆ భాగం చెడిపోయి పనిచేయడం మానేస్తుంది. ఆ తర్వాత బ్రూనో ప్రవర్తనలో కలిగే మార్పుల్ని పరిశీలించి రికార్డ్‌ చేయడం జరుగుతుంది.దానివల్ల పార్కిన్సన్స్‌ లేదా ఏడీహెచ్‌డీ లేదా ఆటిజం లక్షణాలు ఏర్పడకపోతే, మరో భాగంలోకి టాక్సిన్‌ను ఇంజెక్ట్‌ చేసి, మళ్ళా దాని స్వభావంలో వచ్చిన మార్పుల్ని గమనిస్తారు. పుర్రెలో చేసిన ఎనిమిది రంధ్రాల్ని వినియోగించుకున్నాక కూడా ఆశించిన ఫలితం రాకపోతే, ఆ కోతిని మెర్సీ కిల్లింగ్‌ పద్ధతిలో చంపేసి, లోతైన గుంట తవ్వి పూడ్చిపెట్టేస్తారు. బ్రూనోలో నేను ఆశిస్తున్న ఫలితం రాకపోవడంతో, వారం తర్వాత మెదళ్ళోని మరో భాగంలోకి టాక్సిన్‌ని పంపించి, నెలరోజుల వరకు దాని ప్రవర్తనని గమనించాను. ఫలితం సంతృప్తికరంగా లేకపోవడంతో మరో భాగంలో టాక్సిన్‌ని ఇంజెక్ట్‌ చేశాను.మెదళ్లో ఎనిమిదిచోట్ల ఉన్న టిష్యూలని నాశనం చేశాక కూడా ఆశించిన ఫలితం రాకపోతే? నాకెందుకో చప్పున భయమేసింది. బ్రూనోని కూడా చంపేస్తారు. ఆ ఆలోచనకే వొళ్ళు జలదరించింది. చప్పున కళ్ళల్లో నీళ్ళు సుళ్ళు తిరిగాయి.∙∙ ఇంటికి చేరుకునేటప్పటికి రాత్రి ఎనిమిదైంది.నాన్నకు రోజూ రాత్రి ఏడింటి లోపలే భోజనం చేయడం అలవాటు. ఆయన సోఫాలో కూచుని టీవీలో వార్తలు వింటున్నాడు. అమ్మ నేనొచ్చే వరకు భోజనం చేయదు.బెడ్రూంలోంచి తుషార్‌ అరుపులు పెద్దపెద్దగా విన్పిస్తున్నాయి.‘‘వాడేం చేస్తున్నాడు లోపల? అన్నం తిన్నాడా?’’ బెడ్రూం వైపు నడుస్తూనే అడిగాను.‘‘వెళ్ళి చూడు. నీకే తెలుస్తుంది. భోజనానికి రెండుసార్లు పిలిచినా రాలేదు’’ అంది అమ్మ.జారవేసి ఉన్న తలుపుని తోసుకుని లోపలికి వెళ్ళాను.ట్రాంపోలీన్‌ మీద ఎగిరినట్టు మంచంమీద వేసి ఉన్న డన్‌లప్‌ పరుపుమీద తుషార్‌ గెంతుతూ అరుస్తున్నాడు.వాడు నావైపు ఓసారి అభావంగా చూసి, మళ్ళా పెద్దగా కేకలుపెడుతూ గెంతడంలో నిమగ్నమై పోయాడు. ఉదయం బైటికెళ్ళిన అమ్మ రాత్రి ఎనిమిదింటికి తిరిగొస్తే ఏ పిల్లాడైనా సంతోషంతో పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి, అమ్మను కౌగిలించుకుంటాడు కదా. నాకా అదృష్టం లేదు.‘‘ఇక చాల్లే నాన్నా. ఆపు. ఆకలి వేయడం లేదా? నాకైతే చాలా ఆకలేస్తోంది. అన్నం తిందాం రా’’ గోముగా అన్నాను.వాడు నా మాటల్ని పట్టించుకోలేదు.మంచాన్ని సమీపించి, వాడి చేయి పట్టుకుని ఆపుతూ ‘‘పడిపోతావు నాన్నా... కిందికి దిగు’’ అన్నాను.వాడు కోపంతో వూగిపోయాడు. ఒక్క దూకు దూకి హాల్లోకి పరుగెత్తాడు. డైనింగ్‌ టేబుల్‌ మీద ఉన్న వాడి పింగాణీ ప్లేట్‌ని కిందికి విసిరికొట్టాడు. అది శబ్దం చేస్తూ ముక్కలుగా పగిలిపోయింది. వాటర్‌ జగ్‌ని కింద పడేశాడు. నీళ్ళునింపి ఉన్న గాజుగ్లాసుని కూడా విసిరి కొట్టబోతున్న సమయంలో వేగంగా కదిలి, వాడిని గట్టిగా హత్తుకున్నాను. వాడు కొన్ని నిమిషాలు పెనుగులాడాడు. కోపం తగ్గకపో వడంతో రెండు చేతుల్తో గిచ్చాడు. నా చేతిమీద కొరికాడు. భరించాను.కొన్ని నిమిషాల తర్వాత వాడు శాంతించాడు. అమ్మ హాల్‌ని శుభ్రం చేశాక ముగ్గురం భోజనాలు చేశాం. తుషార్‌ బెడ్రూంలోకెళ్ళి ఆడుకోసాగాడు.‘‘ఎందుకు తల్లీ ఈ రోజు చాలా అలజడిగా కన్పిస్తున్నావు?’’ అని అడిగాడు నాన్న. ఆయన గొంతులో ధ్వనించిన వాత్సల్యానికి కళ్ళలో నీళ్ళు తిరిగాయి.‘‘ఏం లేదు నాన్నా’’ అన్నాను.‘‘తుషార్‌ చేస్తున్న పనిని ఆపినా, అడ్డుకున్నా. వద్దని చెప్పినా వాడు వయొలెంట్‌గా ప్రవర్తిస్తాడని, ఎదుటి వ్యక్తులకు హాని చేయడమో లేకపోతే తనకు తాను హాని చేసుకోవడమో చేస్తాడని మాకు చెప్తూ ఉంటావుగా. ఈరోజు నువ్వు వాడి ట్యాన్‌ట్రమ్స్‌కి కారణమైనావంటేనే తెలుస్తోంది నీ మనసులో ఏదో అలజడి ఉందని. నీ మెదణ్ణి తొలుస్తున్నదేమిటో చెప్పు’’ అన్నాడు.వెళ్ళి నాన్న పక్కనున్న కుర్చీలో కూచున్నాను.‘‘నీ మనసులో చెలరేగుతున్న సంఘర్షణ ఏమిటో వూహించగలను తల్లీ. డ్రగ్‌ టెస్టుల కోసం జంతువుల్ని వాడుకోవడం నీకు నచ్చదు. ప్రయోగాల పేరుతో వాటి మీద జరిగే హింసకు నువ్వు పూర్తి వ్యతిరేకివి. కాని, గత నాలుగేళ్ళుగా నువ్వు పనిచేస్తున్న ల్యాబొరేటరీలో నీ కళ్ళముందే కోతుల్ని హింసకు గురిచేస్తుంటే చూస్తూ తట్టుకోలేకుండా ఉన్నావు’’ అన్నాడు నాన్న.నేను మానసికంగా పడ్తున్న హింసని నాన్న ఎంత బాగా అర్థం చేసుకున్నాడో... మనం పడే మూగవేదన ఆత్మీయులకు తెలిసినట్టు వేరేవాళ్ళకి తెలియదు కదా.‘‘అవున్నాన్నా. నా స్వభావానికి విరుద్ధమైన పని చేస్తున్నాను కదా. అందుకే ఒత్తిడికి లోనవుతున్నా’’ అన్నాను.‘‘మానవాళి ఎదుర్కొంటున్న భయంకరమైన రోగాలకు మందులు కనిపెట్టాలంటే కొన్ని జంతువుల ప్రాణాల్ని బలివ్వక తప్పదు కదమ్మా’’ అన్నాడు నాన్న.‘‘తుషార్‌కి ఏడీహెచ్‌డీ సమస్య లేకపోతే, నేనా ల్యాబ్లో చేరేదాన్ని కాదు నాన్నా. పార్కిన్సన్స్, ఏడీహెచ్‌డీ, ఆటిజం డిజార్డర్లను పూర్తిగా నయంచేసే మందులకోసం చేస్తున్న ప్రయోగాలు కాబట్టి వాటిల్లో భాగస్వామిని కాక తప్పలేదు. తల్లిని కదా. ఏదో ఆశ... ఏడీహెచ్‌డీకి మందు కనుక్కోగలిగితే నా కొడుకుతో పాటు ఆ జబ్బుతో బాధపడుతున్న లక్షలమంది పిల్లలకు, ఆ భారాన్ని మోస్తున్న వాళ్ళ తల్లులకు ఉపశమనం లభిస్తుందన్న ఆశ.’’‘‘జంతువులమీద పరీక్షలు జరపాల్సిన అవసరం లేకుండా ఇప్పుడు రకరకాల ప్రత్యామ్నాయ పద్ధతులు అందుబాటులో ఉన్నాయని విన్నానమ్మా. సెల్‌ కల్చర్స్, ఆర్గాన్స్‌ ఆన్‌ చిప్స్‌... ఇవే కాకుండా కంప్యూటర్‌ మోడలింగ్, ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ని కూడా వాడుకోవచ్చట కదా’’ అన్నాడు‘‘నిజమే నాన్నా. మిగతా అవయవాలకు వచ్చే జబ్బుల విషయంలో ఆర్గాన్స్‌ ఆన్‌ చిప్స్, సెల్‌ కల్చర్‌ లాంటివి బాగా ఉపయోగపడ్తాయి. కాని, మెదడుకి సంబంధించిన రుగ్మతల విషయంలో వాటి ప్రయోజనం చాలా పరిమితం నాన్నా.’’‘‘ఎందుకలా? నాకర్థమయ్యేలా చెప్పు’’ అన్నాడు.‘‘విశ్వాంతరాళంలో ఉన్న మనకు అర్థంకాని అనేకానేక రహస్యాల్లానే మెదళ్లోని సంక్లిష్టతలు మానవమేధకు పూర్తిగా అందడం లేదు నాన్నా. ఆకాశంలో కనిపించే కోటానుకోట్ల నక్షత్రాల్లా సూది మొనంత గ్రే మేటర్, వైట్‌ మేటర్‌లలో కోటానుకోట్ల న్యూరాన్లు అల్లుకుని ఉంటాయి. మెదళ్లోని ఒక క్యూబిక్‌ మిల్లీమీటర్‌ టిష్యూని శాస్త్రవేత్తలు స్కాన్‌ చేసే ప్రయత్నం చేశారు. దాని పూర్తి నిర్మాణాన్ని ఒడిసి పట్టుకోడానికి 1.4 పెటాబైట్స్‌ అంత డేటా అవసరమైంది. అర్థమయ్యేలా చెప్పాలంటే అధిక నిడివి గల పధ్నాలుగు వేల సినిమాల సమాచారాన్ని ఇసుకరేణువులో నిక్షిప్తం చేస్తే ఎలా ఉంటుందో అలా అన్నమాట. అందుకే మెదడు సంబంధిత రుగ్మతల్ని నయం చేయడం శాస్త్రవేత్తలకు పెద్ద సవాలుగా మారింది’’ అన్నాను.‘‘పార్కిన్‌సన్స్‌కి, ఏడీహెచ్‌డీకి కొన్ని మందులు ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉన్నాయి కదమ్మా. మరి మీ ల్యాబ్లో చేస్తున్న ప్రయోగాలేమిటి?’’ ‘‘అవున్నాన్నా. కొన్ని మందులున్నాయి. వాటివల్ల వ్యాధి తీవ్రత తగ్గుతుంది తప్ప పూర్తిగా నయంచేసే మందులు లేవు. మెదళ్లోని న్యూరోట్రాన్స్‌మీటర్లలో సమతుల్యత లోపించడం వల్ల ఈ రుగ్మతలు ఏర్పడతాయి. కొన్నిచోట్ల మెదడు టిష్యూలు దెబ్బతినడం కూడా కారణం కావొచ్చు. మొదట అవి ఏ ప్రాంతంలో దెబ్బతినడం వల్ల ఈ జబ్బులు ఏర్పడుతున్నాయో తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. మేము చేస్తున్న పని అదే. దెబ్బతిన్న మెదడు కణాల్ని పునరుజ్జీవింపచేసే పరిజ్ఞానంలో శాస్త్రవేత్తలు వేగంగా అడుగులు కదుపుతున్నారు. తొందర్లోనే విజయం సాధిస్తారన్న నమ్మకం ఉంది. అప్పుడు ఇటువంటి న్యూరొలాజికల్‌ డిజార్డర్స్‌ను పూర్తిగా నయం చేయవచ్చు’’ అన్నాను.బెడ్రూంలోకి వెళ్ళి మంచం మీద వాలిపోయాను. బాగా డస్సిపోయిన భావన... శారీరక శ్రమ ఎక్కువ కావడం వల్ల కాదు, మానసికంగా కుంగుబాటువల్ల కలుగుతున్న అలసట.తుషార్‌ మంచం చుట్టూ పరుగెత్తుతూ చేతిలో ఉన్న స్కేల్తో వార్డ్‌రోబ్స్‌ మీద, తలుపు మీద దబదబా బాదుతూ శబ్దం చేస్తున్నాడు.ఎంత అందమైన జీవితాన్ని వూహించుకున్నానో... పీజీలో రాహుల్‌తో ఏర్పడిన పరిచయం కొన్ని నెలల వ్యవధిలోనే ప్రేమగా మారింది. రాహుల్‌ ఓ ప్రైవేట్‌ బ్యాంక్లో డిప్యూటీ మేనేజర్‌గా పనిచేసేవాడు. నా ఎకౌంట్‌ అదే బ్యాంకులో ఉండటంతో, పనిమీద వెళ్ళిన ప్రతిసారీ రాహుల్‌ నవ్వు ఆత్మీయంగా పలకరించేది. ఎంత అందమైన నవ్వో... మెస్మరైజింగ్‌ స్మయిల్‌... నాకు శ్రమ లేకుండా అన్ని పనులు చేసిపెట్టేవాడు. నేనంటే అతనికి ఎంతిష్టమో అర్థమవడంతో నేను కూడా ఇష్టపడసాగాను. అందగాడు, మంచి మనసు ఉన్నవాడు, ప్రేమిస్తున్నవాడు, మంచి ఉద్యోగంలో ఉన్నవాడు ... ఇంతకన్నా ఏ ఆడపిల్లయినా ఏం కోరుకుంటుంది? పీజీ పూర్తయిన రెండేళ్ళ తర్వాత రాహుల్‌తో నా పెళ్ళి జరిగింది.ఎన్ని మధురమైన అనుభవాలో... ఎన్ని తీయటి అనుభూతులో... స్వర్గం అంటే ఇదే కదా అనిపించేది. వసంతం తాకిన వనంలా విరబూసి, మంజుల వీణానిక్వణంలా రవళించి, మకరందం గ్రోలిన మధుపంలా మత్తిలి... జీవితం నిండా ఎన్ని రంగులో... వేనవేల హరివిల్లులు విరిసినట్టు...తుషార్‌ పుట్టాక జీవితం మరింత శోభాయమానంగా కనిపించసాగింది.కాని, జీవితంలో సంతోషాల జీవితకాలం తక్కువని తొందర్లోనే తెలిసొచ్చింది.రాహుల్‌కి అదే బ్యాంకులో పనిచేసే హర్షితతో సన్నిహిత సంబంధం ఉందని తెలిసిన రోజు పెద్ద గొడవైంది.‘మా ఇద్దరి మధ్య అటువంటి సంబంధం ఏమీ లేదు. ఉత్త పుకారు’ అంటాడనుకుని ఆశపడ్డాను. ఒకవేళ నిజంగానే ఉన్నా, ‘తప్పు చేశాను. క్షమించు. ఇంకెప్పుడూ అటువంటి పొరపాటు చేయను’ అంటూ పశ్చాత్తాప పడతాడనుకున్నాను. సిగ్గులేకుండా ‘అవును. తనంటే నాకిష్టం. హర్షితతో శారీరక సంబంధం ఉన్నమాట వాస్తవమే. అయితే ఏమైంది? నీకేమీ తక్కువ చేయడం లేదు కదా. నిన్నొదిలేసి ఆ అమ్మాయిని చేసుకునే ఉద్దేశం ఏమీ లేదు. జస్ట్‌ ఫర్‌ ఫన్‌. అంతే. దానికింత రాద్ధాంతం ఎందుకు చేస్తున్నావో అర్థం కావడం లేదు’ అన్నాడు.‘ప్రేమించానని కదా వెంటపడ్డావు. నీ ప్రేమ నిజమైందని నమ్మి కదా పెళ్ళి చేసుకున్నాను. ఇలా చేయడం నమ్మక ద్రోహం కాదా?’ అని అడిగాను.‘ఇప్పటికీ నిన్ను గాఢంగా ప్రేమిస్తున్నాను సౌమ్యా. హర్షితమీద నాకున్నది ప్రేమ కాదు. లస్ట్‌. అంతే. ఆ అమ్మాయికి మరో మూడేళ్ళలో పెళ్ళవుతుంది. అప్పుడు తనెవరో, నేనెవరో! అది టెంపరరీ బంధం. మనది శాశ్వత బంధం డియర్‌’ అంటూ నవ్వాడు.మొన్నటి వరకు మెస్మరైజింగ్‌గా కనిపించిన నవ్వు ఇప్పుడు మాయలమరాఠీ నవ్వులా వెగటుగా అనిపించింది.‘నేను కూడా కాపురం నీతో చేస్తూ సెక్స్‌ కోసం మరో మగాడితో సంబంధం పెట్టుకుంటే ఒప్పుకుంటావా?’ అన్నాను.నా చెంప పగిలేలా కొట్టి, విసురుగా గదిలోంచి బైటికెళ్ళిపోయాడు.ఇరు కుటుంబాల పెద్దలతో పంచాయతీ జరిగింది.‘నిన్ను వదుల్తాననడం లేదు కదా. ఆ అమ్మాయిని పెళ్ళి చేసుకునే ఉద్దేశం లేదంటున్నాడుగా. కొన్ని రోజులు కళ్ళు మూసుకుంటే, ఆ అమ్మాయి పెళ్ళిచేసుకుని వెళ్ళిపోతుంది. ఇంత చిన్న విషయానికి ఎందుకు పచ్చని కాపురంలో నిప్పులు పోసుకుంటావు’ అంటూ సలహాలిచ్చే వాళ్ళే అందరూ.ఆ సమయంలో నాకు సపోర్ట్‌గా నిలబడింది మా అమ్మ.విడాకుల కోసం కోర్టుని ఆశ్రయించాను.నాకు విడాకులు మంజూరయ్యే నాటికి తుషార్‌కి మూడేళ్ళు...వాడికి ఏడాది వయసున్నప్పటి నుంచి రాహుల్‌తో మొదలైన గొడవలు, విడాకుల కోసం కోర్టుల చుట్టూ చేసిన ప్రదక్షిణలు, పడిన పాట్లు, పర్యవసానంగా అనుభవించిన మానసిక హింస... వీటివల్ల నేను తుషార్‌ని సరిగ్గా పట్టించుకోలేదనేది వాస్తవం. వాడి ఆలనాపాలనా అన్నీ అమ్మే చూసుకునేది.రాహుల్‌తో విడిపోయాక, ప్రశాంతత చిక్కడంతో తుషార్‌ని దగ్గరకు తీసుకునే అవకాశం దొరికింది. అప్పుడు గమనించాను వాడి స్వభావంలో ఉన్న వైపరీత్యాల్ని. ఒకచోట కుదురుగా కూర్చోడు. హైపర్‌ యాక్టివ్‌... మామూలుగా ఆ వయసు పిల్లలు చేసే అల్లరి గురించి నాకు అవగాహన ఉంది. కాని, తుషార్‌ చేసే అల్లరి దానికి రెట్టింపు స్థాయిలో ఉంటోంది. ఏమైనా చెప్తుంటే అస్సలు వినడు. చెప్పిన పని చేయడు. పిల్లలతో కలిసి ఆడుకోడు. ఆడే ఆటలో నిమిషాల్లోనే ఆసక్తిని కోల్పోయి మరో ఆట మొదలెడ్తాడు. ఇంపల్సివ్‌గా పనులు చేస్తాడు తప్ప వాటి పర్యవసానాల గురించి ఆలోచించడు. వాడిని నిద్ర పుచ్చడం పెద్ద సమస్య. నిద్ర పట్టినా చాలాసార్లు మధ్యమధ్యలో లేచి కూచుంటాడు. విపరీతమైన అసహనం, కోపం, ఏకాగ్రత లేకపోవడం, చిన్న విషయానికే అతిగా స్పందించడం, నిర్లక్ష్యం, ప్రమాదం జరుగుతుందన్న భయం లేకపోవడం, హింసాత్మక ప్రవర్తన వంటి లక్షణాలు కన్పించడంతో నాలో ఏదో అనుమానం పడగ విప్పసాగింది. నిర్ధారణ కోసం చైల్డ్‌ సైకియాట్రిస్ట్‌కి చూపించాను. నా అనుమానం నిజమైంది. తుషార్‌కి ఏడీహెచ్‌డీ సమస్య ఉంది. అటెన్షన్‌ డెఫిషిట్‌ హైపర్‌ యాక్టివిటీ డిజార్డర్‌... రాహుల్‌ నాకు చేస్తున్న ద్రోహం గురించి తెల్సినపుడు కూడా ఇంత బాధపడ లేదు. విడాకుల తర్వాత సింగిల్‌ పేరెంట్‌గా మారినపుడు కూడా ఆందోళనకు లోనుకాలేదు. కాని, నా ప్రాణంలో ప్రాణమైన నా కొడుక్కి ఏడీహెచ్‌డీ ఉందని నిర్ధారణ కాగానే అంతులేని దుఃఖంలో కూరుకుపోయాను. రెండేళ్ళపాటు బిహేవియరల్‌ థెరపీ ఇప్పించాను. వాడికిపుడు ఎనిమిదేళ్ళు...ఏడీహెచ్‌డీతో బాధపడే పిల్లలు పెద్దయ్యాక పార్కిన్సన్‌ వ్యాధి బారిన పడొచ్చు. ఎడీహెచ్‌డీకి, పార్కిన్సన్స్‌ వ్యాధికి డోపమైన్‌ అనే న్యూరోట్రాన్స్‌మీటరే కారణం. ఆడి ఆడి అలసిపోయి, నాపక్కన పడుకున్న తుషార్‌ మీద లాలనగా చేయివేసి, కళ్ళు మూసుకున్నాను. అనాయాసంగానే కళ్ళలోంచి నీళ్ళు ఉబికుబికి వచ్చాయి.∙∙ బ్రూనో తలకు చేసిన ఎనిమిదో రంధ్రంలోకి టాక్సిన్‌ని పంపించాక, దాని ప్రవర్తనలో వస్తున్న మార్పుల్ని గమనించసాగాను. వారం గడిచేటప్పటికి దానిలో అసహనం, అలజడి స్పష్టంగా కన్పించసాగాయి. ఒకచోట కుదురుగా కూచోవడం లేదు. కంటెయినర్‌లో అట్నుంచిటు అవిశ్రాంతంగా తిరుగుతోంది. తనతోపాటు ఉన్న లిల్లీని కొట్టి కొరికి హింసిస్తోంది. నిద్ర కూడా బాగా తగ్గింది.ఇవన్నీ ఏడీహెచ్‌డీ లక్షణాలు కావడంతో నా ఆనందానికి అవధులు లేకుండా పోయాయి. మెదళ్లోని ఏ భాగంలో ఉన్న న్యూరాన్లు దెబ్బతినడం వల్ల ఏడీహెచ్‌డీ ఏర్పడుతుందో కచ్చితంగా తెలియడం వల్ల ఆ డిజార్డర్‌కి రెండు పద్ధతుల ద్వారా శాశ్వత పరిష్కారం కనుక్కోవచ్చు. మెదళ్లోని ఆ భాగంలోకి ఏ మందుని పంపించడం వల్ల అక్కడి న్యూరాన్లు పునరుజ్జీవం పొందుతాయో తెలుసుకోవడం ఓ పద్ధతి. ప్రయోగశాలలో అటువంటి మెదడు కణాల్ని ఉత్పత్తి చేసి, ఆ భాగంలో అమర్చడం ద్వారా నయం చేయడం మరో పద్ధతి.ఏడీహెచ్‌డీతో బాధపడే పిల్లల్ని ఆరోగ్యవంతుల్ని చేయడం కోసం తన శరీరాన్ని పణంగా పెట్టిన బ్రూనో ఇప్పుడు నా కళ్ళకు దేవదూతలా కన్పిస్తోంది.నేను భయపడుతున్న ఘడియలు రానేవచ్చాయి... బ్రూనోని మెర్సీకిల్లింగ్‌కు లోను చేయాల్సిన ఘడియలు... నేను బ్రూనోవైపు జాలిగా చూశాను. ఒకప్పటిలా అది నన్ను గుర్తు పట్టడంలేదు. పెదవుల్ని సాగదీసి నవ్వడం ఎప్పుడో మర్చిపోయింది. దుమికే జలపాతంలా చురుగ్గా కదిలే ఒకప్పటి బ్రూనో కాదిప్పుడు. దాని కదలికల్లోనే కాకుండా, ప్రవర్తనలో కూడా చాలా మార్పులొచ్చాయి. అదిప్పుడు వైద్యశాస్త్ర ప్రరిశోధనలకు పనికిరాని ప్రాణి. దాన్ని చంపొద్దని ల్యాబొరేటరీ డైరెక్టర్‌ నీరవ్‌ని బతిమాలుకున్నాను.‘‘చంపకుండా ఉంచడం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది? దాని పోషణకయ్యే ఖర్చు వృథా కావడం తప్ప. అదిప్పుడు రకరకాల మానసిక రుగ్మతలతో బాధపడుతోంది. ఇన్ఫెక్షన్లు తగ్గడానికి దాని శరీరంలోకి ఎన్ని యాంటీబయోటిక్స్‌ పంప్‌ చేశామో గుర్తుందా? వాటి సైడ్‌ ఎఫెక్ట్స్‌ వల్ల దాని అంతర్గత అవయవాలు బాగా దెబ్బతిని ఉంటాయన్న విషయం మీకు తెలుసుకదా’’ అన్నాడు.‘‘బ్రూనో మానవజాతికి చేసిన మేలు ఎలా మర్చిపోగలం? భవిష్యత్తులో ఏడీహెచ్‌డీకి పరిష్కారం కనుక్కుంటే ఆ క్రెడిట్‌ బ్రూనోకే దక్కుతుంది. దానికి మనం ఇచ్చే ప్రతిఫలం ఇదేనా?’’ అన్నాను.‘‘దాన్ని చంపడమే మనం దానికి చేయగల మహోపకారం’’ అన్నాడు.‘‘నాకిచ్చేయండి. నేను పెంచుకుంటాను’’ అన్నాను.‘‘మీకేమైనా పిచ్చా? రకరకాల మానసిక శారీరక రుగ్మతలతో బాధపడుతున్న బ్రూనోని పెంచడం ఎంత కష్టమో, అందులో ఎంత రిస్క్‌ ఉందో ఆలోచించారా?’’ అన్నాడు.‘‘ఆ విషయంలో నాకు స్పష్టమైన అవగాహన ఉంది. పర్వాలేదు. నా కొడుకు ఏడీహెచ్‌డీతో బాధపడ్తున్నాడని మీకు తెలుసు. అటువంటి కొన్ని లక్షలమంది పిల్లల కోసం అది శారీరక హింసను భరించింది. నేను దానికోసం ఆ మాత్రం కష్టాన్ని భరించలేనా?’’ అన్నాను.నేనతన్ని ఒప్పించి, బ్రూనోని ఇంటికి తెచ్చుకున్నాను.బ్రూనో కోసం వసారాలో ఉన్న ఖాళీస్థలంలో అల్యూమినియంతో చిన్న గదిలా కట్టించాను.రోజూ రాత్రి యింటికి చేరుకునే సమయానికి బెడ్రూంలో తుషార్‌ పెద్దగా అరుస్తూ, మంచం పైనుంచి కిందికి జంప్‌ చేస్తూ గోల చేస్తుంటే, వసారాలో బ్రూనో అల్యూమినియం గదిలో అశాంతిగా, అలజడిగా తిరుగుతూ, కంటెయినర్‌ గోడల్ని చేతుల్తో బాదుతూ శబ్దాలు చేస్తూ ఉంటుంది.ఇప్పుడు మా యింట్లో ఏడీహెచ్‌డీతో బాధపడుతున్న ఇద్దరు పిల్లలున్నారు. ∙సలీం

ఆ ఫిర్యాదు అందుకోగానే సర్కిల్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ సబ్‌ ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ని పిలిచి ఆదేశించాడు.‘‘కొత్తపేటలో ఓ ఇల్లాలు తన భర్తని చంపేసిందని ఫిర్యాదు వచ్చింది. వెళ్ళి చూడు.’’అతను ఓ కానిస్టేబుల్‌తో ఆ చిరునామాకి పావుగంటలో చేరుకున్నాడు. దూరం నుంచే ఆ ఇంటి బయట లైట్‌ స్తంభం వెలుతురులో గుమిగూడిన జనాన్ని చూశారు. వాహనంలోంచి దిగిన యూనిఫామ్‌లోని ఆ ఇద్దర్ని చూసి జనం పక్కకి తప్పుకున్నారు.‘‘ఫిర్యాదు చేసింది మీలో ఎవరు?’’ ఎస్‌.ఐ. అడిగాడు.ఒకతను ముందుకి వచ్చి చెప్పాడు.‘‘నేనే. పక్కింట్లో ఉంటాను. వర్క్‌ ఫ్రం హోమ్‌ చేస్తూంటే ఇంట్లోంచి అనివర్తిగారి అరుపులు వినిపించాయి. పరిగెత్తుకు వెళ్ళి చూస్తే ఆయన మంచం మీద రక్తసిక్తమై కనిపించాడు. ఆవిడ చేతిలో కత్తి. ఆయన ఎదురుగా కూర్చుని ఆయన్నే చూస్తోంది. ‘ఏమైంద’ని అడిగితే ‘మా వారిని పొడిచాను’ అని చెప్పింది. వెంటనే మీకు ఫోన్‌ చేశాను.’’ఎస్‌.ఐ. ఆ ఇంట్లోకి వెళ్ళాడు. లోపల మంచం మీది హతుడి చొక్కా రక్తంతో తడిసి, నేల మీద కూడా కొంత మడుగు కట్టింది. ఛాతీలో రెండు చోట్ల గాయాలు కనిపించాయి. ఎదురుగా ఏభై ఏళ్ళ ఆవిడ కూర్చుని ఉంది. మంచం మీద రక్తసిక్తమైన కత్తి ఉంది. ఆవిడ పోలీసుల వంక నిర్లిప్తంగా చూసింది.‘‘ఈయన ఎవరు? మీకు ఏమవుతారు?’’ ఎస్‌.ఐ. అడిగాడు.‘‘నా భర్త.’’‘‘ఈయన్ని మీరే చంపారా?’’‘‘అవును.’’‘‘ఆ కత్తితోనే పొడిచి చంపారా?’’‘‘అవును.’’‘‘ఎందుకు చంపారు?’’ ఎస్‌.ఐ. ప్రశ్నించాడు.‘‘నాకు తెలీదు.’’‘‘మీకు తెలుసు. కారణం లేకుండా మీరు ఆయన్ని చంపలేరు.’’‘‘ఏమో మరి?’’‘‘ఆయన మీకు తెలీకుండా మరో పెళ్ళి చేసుకోవడం, అక్రమ సంబంధం, ఏ కారణంగానైనా హింసించడం లాంటివి ఏమైనా జరిగాయా?’’‘‘లేవు. ఆయన ఎన్నడూ నా మీద చెయ్యి చేసుకోలేదు.’’‘‘మీరు చంపబోయే ముందు ఏం జరిగింది?’’‘‘పెద్దగా ఏం జరగలేదు. నేను బాత్‌రూంలోకి వెళ్ళి బయటకి రాగానే ఎందుకో ఆయన మీద కోపం వచ్చి ఉంటుంది. అందుకని పొడిచి ఉంటాను.’’‘‘ఎందుకు కోపం వచ్చిందో గుర్తు తెచ్చుకోగలరా?’’ ఎస్‌.ఐ. అడిగాడు.పెళ్ళైన కొత్తల్లో అనివర్తి ఆఫీస్‌ నించి ఆలస్యంగా వచ్చాడు.‘‘ఆలస్యమైనప్పుడు ఓ ఫోన్‌ కాల్‌ చేయమని ఎన్నిసార్లు చెప్పాలి? మీ కోసం వండిన ఉప్మా చల్లారిపోయింది. రీహీట్‌ చేస్తే మీరు తినరు.’’అనివర్తి చొక్కా విప్పగానే వీపువైపు చినిగిన బనీన్‌ ని చూసింది.‘‘ఆ చిరుగుల బనీన్‌ వేసుకోవద్దని ఎన్నిసార్లు చెప్పాలి? నేను మిమ్మల్ని పట్టించుకోవట్లేదని అంతా అనుకుంటారు.’’మరో రోజు. ‘‘స్నానానికి వెళ్తూ మూడు విజిల్స్‌ రాగానే కుక్కర్‌ని ఆఫ్‌ చేయమన్నానా? అన్నమంతా ఎలా పొంగిపోయిందో చూడండి. మీరు ఏ పనీ సరిగ్గా చేయరు.’’‘‘ఇంగువ డబ్బా తేలేదే?’’ అనివర్తి సాయంత్రం షాప్‌కి వెళ్ళొచ్చాక సంచీలోవి కిచెన్‌ ప్లాట్‌ఫాం మీదకి కుమ్మరించి చూసి అడిగింది.‘‘మర్చిపోయాను.’’‘‘అసలు మిమ్మల్ని పంపించిందే అందుకు కదా?’’‘‘గుర్తు లేదు.’’‘‘న్యూస్‌ పేపర్‌ చదివాక టీవీ కింద షెల్ఫ్‌లో ఉంచమన్నానా? ఫేన్‌ గాలికి అవి ఎలా చిందరవందరగా పడ్డాయో చూడండి.’’‘‘రాత్రుళ్ళు మీ మొబైల్‌ని సైలెంట్‌ మోడ్‌లో ఉంచమన్నానా? టింగ్‌ టింగ్‌మని మెసేజ్‌ అలర్ట్స్‌కి మెలకువ వచ్చి తర్వాత నిద్రపట్టి చావటం లేదు.’’‘‘మనిద్దరికీ డయాబెటిస్‌. ఆ కాజు బర్ఫీ తీసుకురావద్దంటే ఎందుకు తెస్తారు? మీ కౌంట్‌ పోయినసారి టూట్వంటీకి వెళ్ళింది.’’‘‘బాత్‌రూం బయట ఆ పట్టా ఎందుకు వేశారు? దాని కింద బట్ట చిరిగి రబ్బర్‌ బయటకి వచ్చింది. కింద తడికి దాని మీద కాలు వేస్తే జర్రున జారి పడ్డాను. అదృష్టం. నా ఎముకలు విరగలేదు.’’‘‘ఎందుకిలా అనవసరపు ఖర్చులు పెడతారు? కిలో పదహారు వందలు పెట్టి పిస్తా కొనే తాహతు మనకి ఉందా అని ఆలోచించుకోనక్కర్లేదా?’’ఆ అర్ధరాత్రి అనివర్తి భార్యకి మెలకువ వచ్చింది. లేచి బాత్‌రూంలోకి వెళ్ళింది. ఆవిడకి గుప్పున యూరిన్‌ వాసన వేసింది. పెళ్ళైన కొత్తల్లో తన భర్తకి చెప్పడానికి ఆమె కొంత సిగ్గు పడింది. తర్వాత చెప్పేప్పుడు ఇబ్బందిగా చెప్పింది.‘‘మీరు బాత్‌రూంలో నీళ్ళు చక్కగా చుట్టూ కూడా కొట్టండి.’’వంటగదిలోకి వెళ్ళి కత్తి తీసుకుని వచ్చి నిద్రపోయే భర్త ఛాతీలో రెండుసార్లు బలంగా పొడిచింది. తర్వాత ఎటాచ్డ్‌ బాత్‌రూంలోకి కాక కామన్‌ బాత్‌రూంలోకి వెళ్ళింది. ‘‘లేదు. నేను నా మావారిని చంపడానికి కారణం ఉందనుకోను. నిజానికి కొన్ని కారణాలు ఉన్నా అందులో ఏవీ చంపదగ్గ కారణాలుగా నాకు తోచలేదు. ఎందుకు చంపానో నాకే తెలీదు.’’ ఆవిడ ఎస్‌.ఐ.కి చెప్పింది. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి

‘వాలెంటైన్స్‌’ వీక్‌ మొదలైంది. నిన్నంతా గులాబీల పరిమళం (రోజ్‌ డే). నేడు, ‘‘నన్ను పెళ్లి చేసుకుంటావా?!’’ అని వేడుకొనే రోజు (ప్రపోజ్‌ డే). రేపు, మధురమైన చాక్లెట్‌ డే. 10న టెడ్డీ డే. 11న ప్రామిస్‌ డే. 12న హగ్‌ డే. 13న కిస్‌ డే.14 శనివారం, వాలెంటైన్స్‌ డే. ఎనిమిది రోజుల ప్రేమవారం.. ఈ వరుసంతా!అన్నిట్లోకి అపురూపమైనది ఇవాళ్టి ప్రపోజ్‌ డే. ఈ సందర్భంగా –కొందరు తత్వవేత్తల ప్రపోజల్స్‌ గురించి.తత్త్వవేత్తల ఆలోచనలు సాధారణ ప్రపంచానికి అంతుపట్టవు. వాళ్లకు ఎంతో సరళమైనది, లోకానికి కఠినాతికఠినంగా ఉంటుంది. ప్రేమ, పెళ్లి అనే లాలిత్యమైన భావనలు కూడా వారిలో ‘మేధాగర్భితమై’ ఉంటాయి. మానవ మాత్రులం పూలగుత్తులు, వెన్నెల రాత్రులతో ప్రేమను పండించుకోవాలని చూస్తుంటే... వారు మాత్రం తర్క వితర్కాలు, విడ్డూరమైన ఒప్పందాలతో ప్రేమను ‘కుదుర్చుకోవటం’ చరిత్రలో మనకు కనిపిస్తుంది! పాశ్చాత్య ఫిలాసఫర్‌లు మాత్రమే కాదు, భారతీయ తాత్త్విక చింతనాపరులూ ప్రేమ / పెళ్లి ‘ప్రపోజల్‌’ విషయంలో వాళ్లదైన స్థాయిలో సతమతమైనవారే లేదా తమ ప్రియురాళ్లను సతాయించినవారే.ఫ్రెడరిక్‌ నీషేనీషే 19వ శతాబ్దపు జర్మన్‌ తత్త్వవేత్త. ఈయన తన ప్రియురాలికి (వన్‌ సైడ్‌ లవ్‌) ముచ్చటగా మూడుసార్లు ప్రపోజ్‌ చేశారు. ఆ ప్రియురాలు ‘లూ ఆండ్రియాస్‌ సలోమీ’ అసాధారణ మేధావి! ఈయన్ని మించినావిడ! భావోద్వేగాల పరంగా ఆమె స్థాయి ఎక్కడో ఎగువన ఉంటే, నీషే స్థాయి ఎక్కడో దిగువన ఉండేది. ‘‘నువ్వు నన్ను పెళ్లి చేసుకుంటావా?’’ అని ఆయన ఆమెను ఒకసారి అడిగి ఊరుకోలేదు. మూడు ప్రయత్నాలు చేశారు. మొదటి ప్రయత్నంలో, నేరుగా అడిగే ధైర్యం లేక తన స్నేహితుడు పాల్‌ రేని రాయబారిగా పంపారు. అదే అతడు చేసిన పొరపాటు. ఆ రాయబారికి కూడా ఆమె అంటే ప్రాణం! నీషే ప్రేమ గురించి చెప్పకుండా తన ప్రేమ గురించి ఆమెకు చెప్పాడు. చివరికి ఆమె ఇద్దరికీ ‘నో’ చెప్పేసింది. అలాగని ఆమె ఆ రెండు పురుషాత్మల ఆశా దీపాన్ని ‘ఉఫ్‌’మనేమీ ఆర్పేయలేదు. ‘‘మన ముగ్గురం కలిసి ఒక ‘పరిశుద్ధ త్రిమూర్తులు’గా బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తూ, కేవలం చదువుకు అంకితమై ఒకే ఇంట్లో ఉందాం’’ అని ప్రతిపాదించింది. నీషే మొదట అయిష్టంగానే ఒప్పుకున్నా, ఆ తర్వాత వారి పవిత్ర స్నేహబంధాన్ని ఆమెతో పెళ్లిగా మార్చుకుందామని రెండుసార్లు ప్రయత్నించారు. పాపం ఆయన తర్కం ఆమె దగ్గర చీమంత కూడా పని చేయలేదు.సోరెన్‌ కిర్కేగార్డ్‌కిర్కేగార్డ్‌ 19వ శతాబ్దపు డెన్మార్క్‌ వేదాంత వేత్త. రెజీన్‌ ఒల్సెన్‌ అనే యువతికి ఆయన చేసిన ప్రపోజల్‌ మొదట్లో చాలా పద్ధతిగానే ఉంది. కానీ ఆ తర్వాత ఆయన ప్రదర్శించిన విన్యాసాలే చరిత్రలో ఒక వింత అధ్యాయంగా మిగిలిపోయాయి. ఆయన అడిగారు, ఆమె సరేనంది... ఆ ఆనందం కనీసం మూణ్ణాళ్లైనా కాదు కదా, రెణ్ణాళ్ల ముచ్చటగానే ముగిసింది! అందుకు కారణం ఆమె కాదు. అతడే. లవ్‌ని ప్రపోజ్‌ చేశాక ఆయనకు ఒక ఆలోచన వచ్చింది తనకున్న అకారణ విషాద భావన తత్వం (మెలంకలీ), దేవుని పట్ల ఉన్న భక్తి... ఒక మంచి భర్తగా ఉండటానికి ఏమాత్రం పనికిరావని ఆయన సిద్ధాంతీకరించుకున్నారు! పోనీ, గౌరవప్రదంగా విడిపోవచ్చు కదా? అదీ లేదు! ఆమెకు తన మీద ద్వేషం, అసహ్యం కలిగేలా చేసుకుని, బ్రేకప్‌ వల్ల ఆమె బాధపడకూడదనే వింత ఆలోచనతో తన గురించి తనే ఒక దుష్ప్రచారం మొదలుపెట్టుకున్నారు. బయట అందరి ముందు కావాలనే ఒక మూర్ఖుడిలా, దుర్మార్గుడిలా ప్రవర్తిస్తూ తన పరువును తనే తీసుకున్నారు.ఇమ్మాన్యుయేల్‌ కాంట్‌ ఈయన 18వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భావవాద జర్మనీ తత్త్వవేత్త. సమయాన్ని పాటించడంలో, విషయాలను విశ్లేషించి, వర్గీకరించటంలో మహాజ్ఞాని. సమస్య ఏంటంటే, లవ్‌ ప్రపోజల్‌ని ఆయన ఒక అందమైన అనుభూతిలా కాకుండా, తాను ఛేదించలేని ఒక క్లిష్టమైన గణిత సమస్యలా చూశారు. సంగతేంటంటే, ఇద్దరు అమ్మాయిలకు (ఒకేసారి కాదు లెండి, ఒకరి తర్వాత ఒకరికి) ఆయన ప్రపోజ్‌ చేయాలనుకున్నారు కాని, మేధస్సు ఆడిన ఊగిసలాటతో ఆ పని చేయలేకపోయారు. పెళ్లి వల్ల వచ్చే ఆర్థిక లాభనష్టాలు; తార్కికమైన ప్లస్‌లు, మైనస్‌లు లెక్కగట్టడానికి ఆయన ఎంత సమయం తీసుకున్నారంటే... చివరకు ఆయన ఒక నిర్ణయానికి వచ్చి, పెళ్లికి మానసికంగా సిద్ధం అయ్యేనాటికి.. ఒకమ్మాయి ఊరు విడిచి వెళ్లిపోయింది. ఇంకో అమ్మాయి హాయిగా వేరే వ్యక్తిని పెళ్లి చేసుకుంది. పాపం, కాంట్‌.. తన లోపల ఉండే ప్రాఫిట్‌ అండ్‌ లాస్‌ల గడియారం కంటే... మనుషుల జీవ గడియారమే వేగంగా తిరుగుతుందని గుర్తించలేకపోయారు!జి.డబ్ల్యూ.ఎఫ్‌. హెగెల్‌ఈయన ఒక తార్కిక ప్రేమికుడు! 18వ శతాబ్దం నాటి ప్రఖ్యాత జర్మన్‌ తత్త్వవేత్త. ప్రతి పదార్థానికీ చలనం ఉంటుందన్న హెగల్‌ సూత్రం, మార్క్సిస్టు గతి తార్కిక భౌతికవాదంపై ఎంతో ప్రభావం చూపింది. అర్థం కాని భాషకు, భారమైన సిద్ధాంతాలకు హెగల్‌ మారుపేరు. ‘మేరీ వాన్‌ టుచర్‌’ కి ఆయన చేసిన ప్రపోజల్‌ కూడా ఆయన శైలిలోనే కొంచెం గంభీరమైనది.ఆమె కోసం ఆయన కవితలు రాశారు. కానీ అవి మెదడుకు మేత పెట్టేలా ఉండేవి తప్ప, మనసున మల్లెల మాలలను ఊగించేవి కావు. ‘‘నిష్కల్మషమైన ప్రేమ అనేది బాగానే ఉంటుంది కానీ, ఒక మనిషి వ్యక్తిత్వ వికాసానికి ‘పెళ్లి’ అనేది ఒక చట్టపరమైన, సామాజికమైన అవసరం. అందుకే మనం పెళ్లి చేసుకుందాం..’’ అని ఆమెతో అనేవారు. అంటే తన లవ్‌ ప్రపోజల్‌ని కూడా ఆయన తన ‘ఫెనోమెనాలజీ ఆఫ్‌ స్పిరిట్‌’ అనే గ్రంథంలోని ఒక క్లిష్టమైన పాఠంలా మార్చేశారు. అదృష్టవశాత్తూ, మేరీకి ఆయన ప్రపోజల్‌ నచ్చటంతో ఆయన్ని పెళ్లాడింది.జీన్‌ పాల్‌ సార్త్రే సార్త్రే 20వ శతాబ్దారంభపు ఫ్రెంచి తత్త్వవేత్త. నాటక రచయిత, రాజకీయ కార్యకర్త, సాహితీ విమర్శకుడు. ‘విడ్డూరం’ అనే పదానికి అసలైన అర్థం సార్త్రే, ఆయన ప్రియురాలు సిమోన్‌ డిబోవర్‌. వీరు ప్రేమించుకున్నారు కాని, పెళ్లి చేసుకోలేదు! ‘చేసుకోకపోవడమే ప్రేమ పరమార్థం’ అన్నట్లు ఉండిపోయారు. సార్త్రే, ఆమెకు ఒక వినూత్నమైన ఆఫర్‌ ఇచ్చారు. అదేమిటంటే, ప్రతి రెండేళ్లకు ఒకసారి తమ పెళ్లిని ‘రెన్యువల్‌’ చేసుకునే ఒక ఒప్పందం! ‘‘మన మధ్య ఉన్నది అత్యంత ‘అవసరమైన’ ప్రేమ (!); కాని లోకంలో ఉన్న ‘అనవసరమైన’ పెళ్లిని కూడా మనం చవి చూడటం మంచిది’’ అని సార్త్రే ఆమెను ఒప్పించారు. ఫలితంగా, వారు రెండేళ్లకోసారి పెళ్లి అనే భావనను (!) పొడిగించుకుంటూ 51 ఏళ్ల పాటు కలిసి ఉన్నారు. అలాగని ఏనాడూ ఒకే ఇంట్లో నివసించలేదు. పైగా, తమ తమ ఇతర ప్రేమాయణాల గురించి కాఫీ తాగుతూ హాయిగా చర్చించుకునేవారు. ‘ఓపెన్‌ రిలేషన్‌షిప్‌’ అనే పదం పుట్టకముందే, ఆ కాన్సెప్ట్‌కి వీరు బ్రాండ్‌ అంబాసిడర్లుగా నిలిచారు!మొత్తానికి ఈ పాశ్చాత్య తత్త్వవేత్తల ప్రేమకథలు వింటుంటే.. ‘ప్రేమ గుడ్డిది’ అనే మాట కంటే, ‘ప్రేమ తాత్త్వికమైనది’ అనే మాట కరెక్ట్‌ ఏమో అనే ఆలోచన కలుగుతుంది.::: భారతీయ తత్త్వవేత్తల ప్రపోజల్స్‌ :::మనవాళ్ల తాత్త్విక సంప్రదాయాలు ఎక్కువగా వైరాగ్యం, మోక్షం వైపు మొగ్గు చూపుతాయి. అందుకే, ఒక జ్ఞాని సంసార జీవితంలోకి (గృహస్థాశ్రమం) అడుగుపెట్టడం అంటే ప్రాచీన భారతదేశంలో అదొక పెద్ద ‘మేధాపరమైన కల్యాణ వేదిక’! పెళ్లి ప్రపోజల్స్‌ అంటే కేవలం మనసులు కలవడం మాత్రమే కాదు... అవి ధర్మం గురించి, ఆత్మల అనుసంధానం గురించి జరిగే హై–వోల్టేజ్‌ డిబేట్లు!యాజ్ఞవల్క్య మహర్షిఉపనిషత్తుల కాలం నాటి మేధావు లందరిలో యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక శిఖరం లాంటి వాడు. పెళ్లి విషయంలో కూడా ఆయనది ఒక రకమైన ‘మెటాఫిజికల్‌’ (అధిభౌతిక) అప్రోచ్‌! ఆయన తన రెండో భార్య మైత్రేయిని పెళ్లి చేసుకున్నప్పుడు, అది ఇప్పట్లో లాగా ‘నేన్నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను... నువ్వు నన్ను పెళ్లి చేసుకుంటావా?‘ అని అడిగే మామూలు ప్రపోజల్‌ కాదు. మైత్రేయి అసామాన్యురాలు. గొప్ప విదుషీమణి. అంటే, మహా పండితురాలు. ఆమెకు కావలసింది నగలు, బంగారం లేదా హోదా కాదు. ఆమెకు ‘అమరత్వ సిద్ధి’ రహస్యం కావాలి. యాజ్ఞవల్క్యుడు ఆమెకు ఒక సంసార బంధాన్ని కాకుండా, ఒక ‘ఆధ్యాత్మిక భాగస్వామ్యాన్ని’ ఆఫర్‌ చేశారు. ఆయన ఆమెతో ఒక మాట అన్నారు. ‘‘భర్తను భర్త కోసం ప్రేమించకూడదు, ఆయనలో ఉన్న ‘ఆత్మ కోసం ప్రేమించాలి’’ అని! అదే, ఆమెకు ఆయన చేసిన పెళ్లి ప్రపోజల్‌. దానర్థం ఏమిటంటే, మనం హాయిగా అడవికి వెళ్లి కూర్చుని, మోక్షం వచ్చే వరకు ఈ విశ్వం గురించి వాదించుకుంటూ ఉందాం – అని! ఇదొక రకమైన ‘స్టడీ–బడ్డీ’ లేదా క్లాస్‌మేట్‌ ప్రపోజల్‌ లాంటిది. పెళ్లి తర్వాత పార్టీలు, ఫంక్షన్లు కాదు... నేరుగా పరలోకానికి టికెట్‌ బుక్‌ చేసుకునే ప్రణాళిక అన్నమాట.మండన మిశ్రుడు 8వ శతాబ్దంలో, గొప్ప మీమాంస పండితుడైన మండన మిశ్రుడికి ఉభయభారతి అనే తాత్త్వికురాలితో వివాహం జరిగింది. నిజానికి ఆమె తెలివితేటల ముందు ఆయన మేధస్సు కాస్త తక్కువేనని ఆ కాలంలోనే చెప్పుకునేవారు. నిజానికైతే వీరి వివాహాన్ని ఒక ప్రేమ బంధంలా కాకుండా, ఇద్దరు మేధావుల మధ్య జరిగిన ‘జ్ఞాన సమ్మేళనం’ లాగా అభివర్ణించాలి. మండన మిశ్రుడి పెళ్లి ప్రపోజల్‌ కూడా అదే విధంగా జరిగింది. ఇక, వీరి కాపురం ఎలా ఉండేదంటే... అదొక నిరంతర తాత్త్వికాంశాల తరగతి గదిలా ఉండేది. ఒకసారి సాక్షాత్తు ఆది శంకరాచార్యుల వారు మండన మిశ్రుడితో వాదనకు దిగారు. అప్పుడు మండన మిశ్రుడు ఏ మగ పండితుడినీ న్యాయనిర్ణేతగా పెట్టుకోకుండా, తన భార్యనే ఆ స్థానంలో ఉండమన్నారు! ఆ చర్చలో భర్త ఓడిపోతుంటే, ఆమె ఏమాత్రం మొహమాటపడకుండా నిజాన్ని అంగీకరించింది. అయితే, ఆమె అక్కడితో ఆగిపోలేదు. ‘‘నా భర్తను ఓడించినా, ఆయనలో సగభాగమైన నన్ను ఓడిస్తేనే మీ విజయం పూర్తవుతుంది’’ అని శంకరాచార్యుల వారికే సవాలు విసిరింది! పైగా, ‘‘నువ్వు సన్యాసివి, అసలు పెళ్లి చేసుకుంటే వచ్చే జీవితానుభవాలే నీకు తెలియవు. మరి నీకు సంపూర్ణ జ్ఞానం ఉందని ఎలా చెబుతావు?’’ అని శంకరాచార్యుల వారిని ప్రశ్నించింది.మహావీరుడుజైనమతంలో 24వ తీర్థంకరుడైన మహావీరుడు చివరికి సర్వసంగ పరిత్యాగిగా మారినప్పటికీ, ఆయన వివాహం గురించి చరిత్రలో ఒక పెద్ద తాత్త్విక చర్చే నడిచింది. పురాణ గాథల ప్రకారం, ఆయన మనసు లోక కల్యాణం మీద ఉండటంతో, ఆయనను ఈ ప్రాపంచిక బంధాల్లో బంధించాలని తల్లిదండ్రులు యశోదతో పెళ్లి నిశ్చయించారు. అంటే, ఆయన పెళ్లి ప్రపోజల్‌ వెనుక ఆయన ప్రమేయం కంటే, వారి తల్లిదండ్రుల ప్లానే ఎక్కువగా ఉందన్నమాట! మొత్తానికి మహావీరుడు పెళ్లి చేసుకున్నారు కాని, ఆ సంసార జీవితంలో ఉంటూనే అంతర్గతంగా పూర్తి వైరాగ్యంతో ఉండేవారు. ఒకసారి ఊహించుకోండి... ‘‘నేను నీ పక్కనే కూర్చొని ఉంటాను కాని, నా మనసు మాత్రం ఎక్కడో విశ్వంలోని అనంతమైన శూన్యంలో విహరిస్తూ ఉంటుంది’’ అని ప్రపోజ్‌ చేస్తే ఎలా ఉంటుంది? సామాన్యులకు బోధపడే తత్త్వం అయితే కాదు.::: ‘సారీ, నీలో వైరాగ్యం తక్కువగా ఉంది’:::భక్తి, అద్వైత సంప్రదాయాల్లోని కథలను చూస్తే మనకు ఒక విషయం అర్థమవుతుంది అక్కడి తత్త్వవేత్తలు ప్రపోజ్‌ చేసే విధానం చాలా భిన్నంగా, విచిత్రంగా ఉంటుంది. వారు తమ భాగస్వామికి ప్రాపంచిక విషయాల పట్ల ఎంత ‘నిర్లిప్తత’ ఉందో పరీక్షించి కానీ ముందడుగు వేసేవారు కాదు. నాటి పురుష తాత్వికులు ప్రపోజ్‌ చేయాలంటే, ఒక షరతు పెట్టేవారు. తనకు కాబోయే భార్య తన ‘దైవ చింతన’కు ఏమాత్రం అడ్డంకి కాకూడదు– అని! పెళ్లి్ల సంబంధం అని అమ్మాయిని చూడటానికి వెళ్లినప్పుడు కూడా మన తత్త్వవేత్తలు ఆమె అందం గురించి కాకుండా... జనన మరణాల గురించి, దేహం తాలూకు అశాశ్వతత్వం గురించి అత్యంత కఠినమైన ప్రశ్నలు అడిగేవారు. ఒకవేళ ఆ అమ్మాయి ఏదైనా ప్రాపంచికమైన ఆశలతోనో లేదా మామూలు భావోద్వేగాలతోనో సమాధానం చెబితే, ‘‘సారీ... నీలో వైరాగ్యం తక్కువగా ఉంది’’ అని తిరస్కరించేవారు. అంటే, అది పెళ్లి చూపుల్లా కాకుండా, ఒక ఆత్మకు జరిగే టెక్నికల్‌ ఇంటర్వ్యూ లాగా ఉండేది! మొత్తానికి పశ్చిమ దేశాల తత్త్వవేత్తలైనా, మన భారతీయ మేధావులైనా... ప్రపోజల్‌ విషయంలో వారి లాజిక్కులు సామాన్యులకు అందనంత ఎత్తులో ఉంటాయని అర్థమౌతోంది. · సాక్షి, స్పెషల్‌ డెస్క్‌

సొసైటీ ఇచ్చే స్టేట్‌మెంట్‌ లేబుల్స్‌ అంటే అలర్జీ. ఇతరుల అంచనాలన్నింటినీ లైట్‌గా స్కిప్‌ చేస్తూ, తనదైన దారిలో తన సొంత ప్రపంచంలో జీవిస్తోంది ఫారియా అబ్దుల్లా. ఇప్పుడు ఆ ప్రపంచం గురించిన విషయాలన్నీ ఆమె మాటల్లోనే...⇒ నా పేరు ఫారియా. చాలామంది ‘ఫైరియా’ అని పిలుస్తారు. నటనకు ముందు ఆరు సంవత్సరాలు హైదరాబాద్‌లో థియేటర్‌ ఆర్టిస్ట్‌గా పని చేశాను. అక్కడే నటిగా పునాది పడింది. అంతకంటే ముందే నేను డాన్సర్, మ్యూజీషియన్ , క్రియేటివ్‌ ఆర్టిస్ట్‌ని.⇒ ‘జాతి రత్నాలు’ వచ్చాక నా జీవితం ఫుల్‌ టర్న్‌ తీసుకుంది. ఎంతలా అంటే ‘ఎవరు ఈ అమ్మాయి?’ నుంచి, ‘మన చిట్టి!’ అంటూ ప్రతి కుటుంబం నన్ను వాళ్ల అమ్మాయిలా దగ్గరకు తీసుకుంది.⇒ అవును, నేను రిలేషన్ లో ఉన్నాను. ఇది సీక్రెట్‌ కాదు, ప్రైవేట్‌. అతను ఒక కొరియోగ్రాఫర్‌. నేను ముస్లిం, అతను హిందువు. కాని, మా మధ్య ఇవన్నీ ఎప్పుడూ సమస్య కాలేదు. మాది ప్రేమకథ అనడం కన్నా పార్ట్‌నర్‌షిప్‌ అనడమే నాకు ఇష్టం. నా డాన్స్, నా ర్యాప్‌లో కనిపించే ఎనర్జీ వెనుక అతని సపోర్ట్‌ బోనస్‌లా పనిచేస్తుంది.⇒ ఇప్పటివరకు అతని పేరు, ముఖం రివీల్‌ చేయలేదు. కాని, నా వీడియోల్లో క్లూస్‌ వెతుకుతున్న ఇంటర్నెట్‌ డిటెక్టివ్‌లను చూస్తే నవ్వొస్తుంది. ‘సారీ గైస్‌’ మీరు ఇంకా లెవెల్‌ అప్‌ కాలేదు.⇒ ఐదు అడుగుల పది అంగుళాల ఎత్తు ఒకప్పుడు మైనస్‌ అన్నారు. కేవలం గెస్ట్‌ రోల్స్‌కే సరిపోతావు అని కామెంట్స్‌ చేసేవారు. నేను మాత్రం నా సినిమాలతోనే వాళ్లకు సమాధానం ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నా.⇒ డాన్స్ నా ఫస్ట్‌ లవ్‌. నన్ను నేను ‘మూవ్‌మెంట్‌ ప్రాక్టీషనర్‌’గా పిలుచుకుంటాను. హిప్‌హాప్, కథక్, బెల్లీ, బీ–బాయింగ్‌ ఇలా నా శరీరమే నా భాష.⇒ ‘లైక్‌ షేర్‌ అండ్‌ సబ్‌స్క్రైబ్‌’, ‘రావణాసుర’, ‘మత్తు వదలరా 2’, ‘కల్కి’ ఇలా ప్రతి సినిమా నాకు కొత్త పాఠం నేర్పింది. ఇప్పుడు తమిళంలో ‘వల్లి మయిల్‌’. అందులో స్టంట్స్‌ కూడా చేశాను. ఈసారి కొత్త ఫారియాను చూడబోతున్నారు.⇒ నటనతో పాటు సంగీతం కూడా నా ప్రాణం. నేను పాడుతాను, రాస్తాను, కంపోజ్‌ చేస్తాను. ‘డ్రామా నక్కో మామ’ పాట పూర్తిగా నా మ్యూజికల్‌ ఎక్స్‌పెరిమెంట్‌.⇒ నా బ్యూటీ రొటీన్‌ చాలా సింపుల్‌. ఇంటర్మిటెంట్‌ ఫాస్టింగ్, కాన్షస్‌ ఈటింగ్‌ అదే నా గ్లో సీక్రెట్‌. మేకప్‌ తీసేయడానికి బేబీ ఆయిల్, హెయిర్‌కు వారానికి రెండు మూడుసార్లు ఆయిల్‌ మసాజ్‌ తప్పనిసరి.⇒ తినడంలో బిర్యానీ నా బలహీనత. దోశ, ఇడ్లీ లాంటి సింపుల్‌ ఫుడ్‌ అంటే కూడా ఇష్టం. ట్రావెల్‌ చేసినప్పుడు మక్బూస్, లుకైమాత్‌ లాంటి రుచులు కూడా ట్రై చేశాను.⇒ నా జీవితంలో ఇంకొక స్టార్‌ ఉన్నాడు. అదే నా పిల్లి ‘సెబాస్టియన్ ’. అతను లేకపోతే నా సోషల్‌ మీడియా అకౌంట్‌ అసంతృప్తిగానే ఉంటుంది.

బాల నటిగా మొదలైన ప్రయాణం నుంచి, ఆత్మవిశ్వాసంతో నిండిన వ్యక్తిత్వం వరకు ఆమె ఫ్యాషన్ ఇప్పుడు ఒక కొత్త దశలోకి అడుగుపెట్టింది. సంప్రదాయానికి గర్వంగా నిలుస్తూనే, ఆధునిక ప్రయోగాలు చేసే ఆమె స్టయిల్, బ్యూటీ ఫిలాసఫీ ఇదిగో!చీర.. బ్రాండ్‌: స్వాతికపూర్‌ లెహంగా ధర రూ. 47,700బ్లౌజ్‌ ధర రూ. 14,310ఓణీ ధర రూ. 21,200జ్యూలరీ బ్రాండ్‌: ఆమ్రపాలి జ్యూవెల్స్‌ధర: డిజైన్‌ నాణ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.కళ్ల అందాన్ని హైలైట్‌ చేయడానికి బ్లాక్‌ కాజల్‌ కంటే బ్రౌన్ కాజల్‌ నా సీక్రెట్‌ బ్యూటీ వెపన్ . దాన్ని స్వల్పంగా స్మడ్జ్‌ చేస్తే కళ్లకు సాఫ్ట్, మేజికల్‌ లుక్‌ వస్తుంది. ఫ్యాషన్ లో మాత్రం నేను సేఫ్‌ గేమ్‌ ఆడను. సంప్రదాయ దుస్తులు, చీరలు, అనార్కలీలు లాంటి క్లాసిక్‌ వేర్‌ను ఫ్యూచరిస్టిక్‌ ఔట్‌ఫిట్స్‌గా మలచుకుంటూ, మైథాలజీకి మోడ్రన్ టచ్‌ ఇచ్చే స్టయిల్‌ను ఫాలో అవుతాను. – సారా అర్జున్‌

వెనిస్‌ వీథులు గత చరిత్రను గుర్తుచేసుకుంటూ, ఆధునిక ప్రపంచపు కోలాహలాన్ని విడిచిపెట్టి ఒక్కసారిగా మధ్యయుగపు రాజవైభవంలోకి చేరిపోయాయి. బంగారు వర్ణపు పట్టు వస్త్రాలు, వెల్వెట్‌ గౌన్లతో పురాతన రాజులు, రాణుల వేషధారణతో స్ధానిక వీథులన్నీ కళకళలాడుతూ కనిపిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం ఇటలీలోని వెనిస్‌ నగరం ఒక రంగుల హరివిల్లులా మారింది. ప్రతి మలుపులోనూ ముసుగుల సంబరాలు సందడిగా నడుస్తున్నాయి. ముసుగుల వెనక దాగి ఉన్న నవ్వులు, ప్రత్యేకంగా మెరిసే వస్త్రాలతో వెనిస్‌ నగరం తళుక్కుమంటోంది. కాలం వెనక్కి వెళ్లిందా అన్నంతగా ఈ సంబరం ఆకట్టుకుంటోంది.ఈ పండగకు 864 ఏళ్ల ఘన చరిత్ర ఉంది. క్రీస్తుశకం 1162వ సంవత్సరంలో వెనిస్‌ గణతంత్ర రాజ్యం ఆక్విలేయాపై విజయం సాధించింది. దీనికి గుర్తుగా ప్రజలందరూ సెయింట్‌ మార్క్స్‌ స్క్వేర్‌ దగ్గర నృత్యాలు చేశారు. ఇదే కాలక్రమేణా కార్నివాల్‌ ఆఫ్‌ వెనిస్‌ ఫెస్టివల్‌గా మారిపోయింది. ఆనాడు ప్రారంభమైన ఈ ఉత్సవాలు నేటికీ అంతే జోరుతో కొనసాగుతున్నాయి. మధ్యలో కొన్నేళ్లు ఆగిపోయినా, 1979 నుంచి అధికారికంగా పునఃప్రారంభమయ్యాయి. ఈ కార్నివాల్‌ కేవలం ఇటలీ సంప్రదాయంలా కాకుండా అంతర్జాతీయ పర్యాటక వేడుకగా మారిపోయింది.ఈ ఏడాది జరుగుతున్న ఉత్సవాలకు ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. ఇటలీలో 2026లో జరగనున్న మిలానో కార్టినా వింటర్‌ ఒలింపిక్స్‌ను పురస్కరించుకొని ఈ కార్నివాల్‌కు ఒలింపస్‌–ది ఆరిజన్స్ ఆఫ్‌ ది గేమ్‌ అనే థీమ్‌ను పెట్టారు. ఈ కార్నివాల్‌ జనవరి 31 నుంచి ఫిబ్రవరి 17 వరకు కొనసాగనుంది. ప్రధాన వేడుకలు మాత్రం ఫిబ్రవరి 7 నుంచి ప్రారంభం అవుతాయి.నిజానికి వెనిస్‌ నగరానికి కాలువలే ప్రధాన ఆకర్షణ. ఆ కాలువలే ఈ కార్నివాల్‌కు వేదికలు. ఈ కార్నివాల్‌లో జరిగే వేడుకలన్నీ కాలువల చూట్టూనే జరుగుతాయి. వీటిలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైనది గ్రాండ్‌ వాటర్‌ పరేడ్‌. ఈ పరేడ్‌లో అద్దంలా మెరిసే వెనిస్‌ కాలువల్లో రంగురంగుల పడవలు వందలాదిగా కదులుతూ ఉంటాయి. ఈ దృశ్యం పర్యాటకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది. వెనిస్‌ కార్నివాల్‌లో మాస్క్‌లు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.మనుషుల్లో ఎలాంటి భేదాలు లేకుండా ఉత్సవంలో అందరూ కలిసి పాల్గొనేందుకు మాస్క్‌లు ధరిస్తారు. ఈ వేడుకలో బౌటా, మెడికో డెల్లా పెస్టే అనే మాస్క్‌లు చాలా ఫేమస్‌. వీటితో పాటుగా రాజులు, రాణులు మాదిరిగా స్థానిక కళాకారులు వేషాలు ధరిస్తారు. సెయింట్‌ మార్క్స్‌ బెల్‌ టవర్‌ నుంచి దేవదూత వేషధారణలో అమ్మాయి కిందకి దిగి వచ్చే ‘ఫ్లైట్‌ ఆఫ్‌ ది ఏంజెల్‌’ అనే ఘట్టం కోసం ప్రతి ఒక్కరూ ఎదురు చూస్తుంటారు. వెనిస్‌ కార్నివాల్‌ చూసేందుకు ప్రతి ఏడాది సుమారు 30 లక్షల మంది పర్యాటకులు నగరానికి వస్తుంటారు. ఈ సమయంలో వెనిస్‌ నగరంలో ప్రత్యేకమైన విందులు, నాటక ప్రదర్శనలు, వాటర్‌ లైట్‌ షోలు ఉంటాయి.

ఆ ఆదివారం, జనవరి పద్దెనిమిదిన ముప్ఫై రెండేళ్ళ ఏగ్నెస్‌ సెయింట్‌ ఫిలోమినా చర్చ్‌లోంచి బయటికి వచ్చి, మెట్రో స్టేషన్స్‌ దాకా నడిచింది. తన హేండ్‌బేగ్‌ తెరచి డబ్బు లెక్క చూసుకుని, కొద్దిసేపు ఆలోచించింది. ఇండస్ట్రియల్‌ ఎగ్జిబిషన్‌కి వెళ్ళాలని అనుకుంటోది. వెళ్ళాక ఏదో కొనాలనిపిస్తుంది. కాని సరిపడా డబ్బు లేదు. ఆ ఆదివారం సాయంత్రం హాస్టల్‌కి వెళ్ళి గదిలో ఒంటరిగా గడపటానికి ఇష్టపడక ఆమె మెట్రో స్టేషన్స్‌ లోకి నడిచింది. ముప్పావు గంట తర్వాత ఆమె ఇండస్ట్రియల్‌ ఎగ్జిబిషన్స్‌ లోకి టికెట్‌ కొనుక్కుని వెళ్ళింది. ఒక్కో స్టాల్‌ని చూసుకుంటూ నడవసాగింది. ఆదివారం కాబట్టి అక్కడ బాగా రద్దీగా ఉంది.ఏగ్నెస్‌ మిరపకాయ బజ్జీల స్టాల్‌ దగ్గర ఆగింది. బయట అమ్మే ధర కన్నా ఒకోటి నాలుగు రెట్ల ధర. ఆకలిగా ఉండటంతో రెండు కొనుక్కొని తిన్నది. ఆమె తను ఏమేం కొనలేక పోతోందో స్టాల్స్‌లో చూసుకుంటూ సగం దూరం వెళ్ళాక అది జరిగింది. అకస్మాత్తుగా ఒకడు ఆమె హేండ్‌ బేగ్‌ని లాక్కుని పరిగెత్తాడు.‘‘ఆగు. దొంగ. దొంగ.’’ ఆమె అరుస్తూ అతని వెంట పరిగెత్తింది.అతను మనుషుల్ని పక్కకి తోసుకుంటూ వేగంగా పరిగెత్తాడు. ఏగ్నెస్‌ ఆ రద్దీలో అతని వెంటపడి పట్టుకోలేకపోయింది. అతను ఎర్ర టీషర్ట్, జీన్స్‌ తొడుక్కున్నాడని మాత్రం గుర్తించింది. అతని వయసు పాతిక దాకా ఉండచ్చని అనుకుంది. కొందరు ఆమెని ప్రశ్నించసాగారు.‘‘దొంగని గుర్తుపట్టగలరా?’’‘‘ఎంతుంది?’’‘‘పోలీస్‌ పోస్ట్‌ ఎంట్రన్స్‌ గేటు పక్కన ఉంది. వెంటనే రిపోర్ట్‌ చేయండి.’’ ఓ ముసలాయన సలహా ఇచ్చాడు.ఆమె పాతిక అడుగులు వేశాక, ఓ యువకుడు పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి ఆమెకి ఆ హేండ్‌బేగ్‌ని అందిస్తూ అడిగాడు.‘‘మీదే కదా ఇది?’’‘‘అవును. మీకు ఎలా దొరికింది?’’ ఏగ్నెస్‌ సంభ్రమంగా అడిగింది.‘‘మీ అరుపులు విన్నాను. వాడు నా ముందు నుంచే పరిగెత్తాడు. మీ అరుపులు విన్నాక మగాడి చేతిలో లేడీస్‌ హేండ్‌బేగ్‌ చూడగానే ఏం జరిగిందో గ్రహించి కాలు అడ్డుపెట్టాను. వాడు పడగానే దీన్ని లాక్కున్నాను. వెధవ. నా దవడమీద కొట్టి పారిపోయాడు.’’‘‘థాంక్స్‌ అండీ. మీరు నిజంగా హీరో.’’ ఏగ్నెస్‌ చెప్పింది.‘‘విలన్స్‌ ఉంటేనే హీరో ఉంటాడు. ఏం పోలేదుగా? చూసుకోండి. ఐనా వాడికి దాన్ని తెరిచి కొట్టేసే సమయం లేదు లెండి.’’‘‘ఇది బీద హేండ్‌బేగ్‌. అందులో హాస్టల్‌కి వెళ్ళడానికి సరిపడా డబ్బు మాత్రమే ఉంది. కాకపోతే ఐడీ కార్డ్‌ గురించి నేను వర్రీ అయ్యాను.’’‘‘మీ పేరు?’’‘‘ఏగ్నెస్‌.’’‘‘నేను అబిడ్స్‌లో మొబైల్స్‌ రిపేర్‌ షాప్‌ నడుపుతున్నాను.’’‘‘నైస్‌. థాంక్స్‌ అగైన్స్‌ అండీ. మీకు మిర్చిబజ్జీలు కొనిపెట్టాలని ఉంది. కాని అంత డబ్బు లేదు.’’ ఏగ్నెస్‌ నొచ్చుకుంటూ చెప్పింది.‘‘ఫర్వాలేదు. మీ బేగ్‌ జాగ్రత్త. బై.’’ చెప్పి అతను వెళ్ళిపోయాడు.ఆమెకి ఇక అక్కడ ఉండబుద్ధి కాలేదు. తిరిగి మెట్రో స్టేషన్స్‌ కి చేరుకునేసరికి రాత్రి ఎనిమిది అవుతోంది. టికెట్‌ కొనడానికి హేండ్‌బేగ్‌ని తెరిచి చూసి భృకుటి ముడివేసింది. అందులోంచి ఐదువందల రూపాయల నోట్ల కట్టని బయటికి తీసి చూసింది.ఏభై వేల రూపాయలు! ఇది తన హేండ్‌ బేగ్‌లోకి ఎలా వచ్చింది? ఆ దొంగ పెట్టి ఉంటాడు. ఎందుకు పెట్టినట్లు? బహుశా ఇంకెవరి దగ్గరో కొట్టేసింది తన బేగ్‌లో ఉంచి ఉంటాడనే ఆలోచన ఆమెకి కలిగింది.ఇప్పుడు తనేం చేయాలి? పోలీసులకి జరిగింది చెప్పి ఆ డబ్బు ఇవ్వటం సబబు. కాని దాదాపు ప్రతి ఇండియన్స్‌ కి వచ్చే ఆలోచన దాన్ని రద్దు చేసింది. అది దాని యజమానికి కాక పోలీసుల జేబులోకి వెళ్ళే బదులు తనే వాడుకోవచ్చుగా?మెట్రోలో వెళ్తూ ఆ డబ్బుతో ఏం కొనాలో ఆలోచించింది. చాలా గుర్తొచ్చాయి. ముఖ్యంగా సిటీ సెంటర్‌ మాల్‌లో, జూడియోలో విండో షాపింగ్‌లో చూసిన గౌన్స్‌ గుర్తొచ్చింది. ఆమె కూకట్‌పల్లిలో మెట్రోలోంచి బయటికి వచ్చి, పది నిమిషాల దూరంలోని తన వర్కింగ్‌ విమెన్స్‌ హాస్టల్‌కి నడవసాగింది. రోడ్‌లోంచి ఓ సందులోకి, అందులోంచి ఆట్టే రద్దీ లేని మరో చిన్న సందులోకి నడిచాక వినిపించింది.‘‘హలో ఏగ్నెస్‌.’’ఆమె తల తిప్పి చూస్తే, ఇందాక ఆ హేండ్‌ బేగ్‌ ఇచ్చిన వ్యక్తి పక్కనే నడుస్తూ కనిపించాడు.‘‘హలో. మళ్ళీ కలిశాం.’’ ఆశ్చర్యంగా చెప్పింది.‘‘ఇప్పుడు మీరు అనుకుంటున్నట్లుగా నేను హీరోని కాను. విలన్స్‌ ని. ఆ డబ్బు ఇవ్వండి.’’ కఠినంగా చెప్పాడు.‘‘డబ్బు? ఏ డబ్బు?’’‘‘మెట్రో స్టేషన్స్‌ బయట దాన్ని తీసి చూసుకుని, మళ్ళీ నువ్వు హేండ్‌ బేగ్‌లో ఉంచిన ఏభైవేలు.’’ఆమె తెల్లబోతూ చూస్తూంటే అతను ఆమె హేండ్‌బేగ్‌ని అందుకుని అందులోంచి ఆ సొమ్ము తీసుకుని చెప్పాడు.‘‘వాడు నా తమ్ముడు. ఓ దుకాణంలో కేష్‌ బాక్స్‌లోంచి దాన్ని దొంగిలించాడు. పోలీసులు పట్టుకున్నా తన దగ్గర ఆ డబ్బు దొరకకూడదని దీన్ని నీ హేండ్‌బేగ్‌లో ఉంచి నాకు ఇచ్చాడు. నేను దాన్ని నీకు ఇచ్చాను.’’అతను ఆ డబ్బు తన జేబులో ఉంచుకుని వేగంగా వెళ్ళిపోతూంటే, ఏగ్నెస్‌ నిశ్చేష్టురాలై చూస్తూ ఉండిపోయింది. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి ‘ఫన్‌డే’లో ప్రచురితమయ్యే ఈ శీర్షికలో మల్లాది కథలు రాయడమే కాదు, మిమ్మల్ని కూడాభాగస్వాములను చేయనున్నారు. మీరైతే ఈ కథకు ఏ పేరు పెడతారో ఈ కింది మెయిల్‌కు పంపండి. kathakalisakshi@gmail.com

పూర్వం కుత్సురుడు అనే విప్రుడు ఉండేవాడు. అతడు కర్దమ మహర్షి కుమార్తెను వివాహమాడాడు. ఆ దంపతులకు ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ బాలుడికి మృగశృంగుడని నామకరణం చేశారు. కుత్సురుడు కుమారుడికి ఐదో ఏట ఉపనయనం చేశాడు. ఆ బాలుడు విద్యాభ్యాసం ప్రారంభించి, తండ్రి వద్ద సకల వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించాడు. కొంతకాలానికి అతడు యుక్తవయసుకు వచ్చాడు. దేశాటనకు పోవాలనే కోరికతో తల్లిదండ్రుల అనుమతి తీసుకుని, ఇంటి నుంచి బయలుదేరాడు. మృగశృంగుడు దేశాటన సాగిస్తూ, మార్గమధ్యంలో ఎదురైన పుణ్యక్షేత్రాలను సందర్శించుకుంటూ కొన్నాళ్లకు మాఘమాసం సమీపిస్తుండగా, కావేరీ తీరానికి చేరుకున్నాడు. ‘ఏమి నా భాగ్యం! మాఘమాసంలో కావేరీ స్నానమాచరించే అవకాశం దొరికింది. మాఘమాసం అంతా ఇక్కడే బస చేస్తాను’ అనుకుని మృగశృంగుడు సంతోషించాడు. నదీ తీరానికి చేరువలోనే ఆశ్రమాన్ని నిర్మించుకుని, అక్కడే తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండటం ప్రారంభించాడు. అతడి తపస్సుకు మెచ్చి ఒకనాడు శ్రీమన్నారాయణుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ‘ఓ విప్రకుమారా! నీ తపస్సుకు మెచ్చాను. పవిత్ర మాఘమాసంలో విడువకుండా కావేరీస్నానం సాగిస్తూ వచ్చినందుకు నీ పుణ్యం రెట్టింపైంది. నీకేం కావాలో కోరుకో, తప్పకుండా నెరవేరుస్తాను’ అన్నాడు శ్రీహరి. ‘ఆపద్బాంధవా! జగద్రక్షకా! నీ దర్శనమాత్రంతోనే నా జన్మ ధన్యమైంది. నాకింకే ఐహిక కాంక్షలూ లేవు. నాకు ఎలా దర్శనమిచ్చావో, ఇదేచోటు కొలువుండి నీ భక్తులకు దర్శనమివ్వు. ఇది చాలు నాకు’ అన్నాడు మృగశృంగుడు. శ్రీహరి అతడి కోరికను మన్నించి అదేచోట కొలువై వెలిశాడు.కొన్నాళ్లకు మృగశృంగుడు తల్లిదండ్రులను చూడటానికి స్వగ్రామం చేరుకున్నాడు. తల్లిదండ్రులు అతడిని చూసి సంతోషించారు. మృగశృంగుడికి వివాహం చేయాలని వారు భావించారు. ఇదే సంగతి అతడికి చెబితే, ‘ఆశ్రమాలన్నిటిలోనూ గృహస్థాశ్రమమే శ్రేష్ఠమని దైవజ్ఞులు చెబుతారు. అయితే, భార్య గుణవతి, అనుకూలవతి అయినప్పుడే గృహస్థాశ్రమ ధర్మాన్ని సజావుగా నిర్వర్తించడం సాధ్యమవుతుంది. అలాంటి యువతి దొరికినప్పుడే వివాహం చేసుకుంటాను’ అన్నాడు. ‘కుమారా! నీ మాటలు సమంజసంగా ఉన్నాయి. నీ కోరిక తీరాలంటే, భగవంతుడైన శ్రీహరిపైనే భారం వేయాలి. నీ అభీష్టం నెరవేరుగాక!’ అన్నారు తల్లిదండ్రులు.ఇలా ఉండగా, భోగాపురం అనే గ్రామంలో సదాచారపరాయణుడైన విప్రుడు ఉండేవాడు. అతడికి సుశీల అనే కుమార్తె ఉంది. ఆమె అందాలరాశి. పేరుకు తగినట్లుగానే గుణవంతురాలు. దైవభక్తి, పెద్దల పట్ల వినయ విధేయతలు కలిగిన సుశీల నిత్యం ఏదో ఒక వ్రతం చేపడుతూ, పురాణశ్రవణంతో కాలక్షేపం చేస్తూ ఉండేది. ఆమె గుణగణాలను తెలుసుకున్న మృగశృంగుడు ఆమెనే పెళ్లాడదలచాడు.ఒకనాడు సుశీల తన ఇద్దరు స్నేహితురాళ్లతో కలసి కావేరీ స్నానానికి బయలుదేరింది. అకస్మాత్తుగా ఒక ఏనుగు అటువైపు వచ్చి, ఆ ముగ్గురు యువతులను తరమసాగింది. భయభ్రాంతులైన ఆ యువతులు దిక్కుతోచక పరుగు లంకించుకున్నారు. పరుగెడుతూ వారు ఒక దిగుడుబావిలో పడి మరణించారు. సంగతి తెలిసి హుటాహుటిన అక్కడకు చేరుకున్న వారి తల్లిదండ్రులు విగతజీవులైన కుమార్తెలను చూసి భోరున విలపించసాగారు. మృగశృంగుడికి కూడా ఈ వార్త తెలియడంతో అతడు కూడా అక్కడకు చేరుకున్నాడు. వారిని ఎలాగైనా బతికించాలని సంకల్పించుకున్నాడు. తాను వచ్చేంత వరకు మృతదేహాలను చూస్తుండమని వారి తల్లిదండ్రులతో చెప్పి, నేరుగా కావేరి వద్దకు వెళ్లాడు. మెడలోతు నీళ్లలో మునిగి, ధ్యానం ప్రారంభించాడు. ఈలోగా ఆ యువతుల మరణానికి కారణమైన ఏనుగు అక్కడకు ఘీంకరిస్తూ వచ్చింది. మృగశృంగుడి ఎదుట నిలిచి, భీకరంగా ఘీంకరించింది. మృగశృంగుడు చలించలేదు. అది తదేకంగా అతడినే కాసేపు చూసింది. ఉన్నపళాన అతడిని తొండంతో చుట్టి పైకిలేపి, వీపుమీదకు ఎక్కించుకుంది. ఈ పరిణామాన్ని చూస్తున్న జనాలంతా హాహాకారాలు చేయసాగారు. అయితే, మృగశృంగుడు చలించలేదు. పైగా దీనిని శుభసూచకంగా తలచాడు. ఏనుగు శరీరాన్ని నిమిరి, మంత్రజలాన్ని దానిపై చల్లాడు. తక్షణమే ఏనుగు దేవతారూపం దాల్చి, మృగశృంగుడి ఎదుట నిలిచింది. తనకు శాపవిమోచనం కలిగించినందుకు అతడికి కృతజ్ఞతలు తెలిపి, స్వర్గానికి బయలుదేరింది. శాపవిమోచనం పొందిన ఏనుగు వెళ్లిపోయాక, విగతజీవులైన యువతులను బతికించాలనే సంకల్పంతో మృగశృంగుడు మళ్లీ కావేరిలోకి దిగి, యముడి గురించి ధ్యానం ప్రారంభించాడు. యమధర్మరాజు అతడి దీక్షకు సంతృప్తి చెంది, అతడికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.‘మృగశృంగా! నీ దీక్షకు సంతోషించాను. ఏంకావాలో కోరుకో, తప్పక నెరవేరుస్తాను’ అని పలికాడు.మృగశృంగుడు యమధర్మరాజును వేనోళ్ల స్తుతించి, విగతజీవులైన ముగ్గురు యువతులనూ పునర్జీవితులను చేయమని కోరాడు.యముడు ‘తథాస్తు’ అని పలికాడు.అప్పటివరకు విగతజీవులై పడి ఉన్న ఆ ముగ్గురు యువతులూ నిద్రనుంచి మేల్కొన్నట్లుగా లేచారు. కొంతకాలానికి మృగశృంగుడు సుశీలను పెళ్లాడాడు.∙సాంఖ్యాయన

ఏడు దశాబ్దాలకు పైగా మన బడ్జెట్‌ ప్రసంగాలు ఆర్థిక క్రమశిక్షణను మాత్రమే కాకుండా, మన దేశపు గొప్ప సాహిత్య వారసత్వాన్ని కూడా ప్రతిబింబిస్తూ వస్తున్నాయి! వివేకానందుడి ధీరత్వం, తిరువళ్ళువర్‌ నైతికత, చాణక్యుడి వ్యూహం; గాలిబ్, ఇక్బాల్‌ల కవిత్వం.. ఇలా ఎందరో సాహితీవేత్తల ఉల్లేఖనాలు మన ఆర్థిక ప్రణాళికా ప్రసంగాలకు ఆత్మగా నిలిచాయి. దేశ ప్రజల భవిష్యత్తును నిర్ణయించే ఆ ప్రసంగ పాఠాలలో, మహనీయుల మాట ఎలా ఒక దిక్సూచిలా మారిందో.. ఆర్థిక మంత్రులు తమ దార్శనికతను సాహిత్యం ద్వారా ఎలా ప్రజల హృదయాలకు చేరవేశారో వివరించే ‘బడ్జెట్‌ కావ్యం’ ఇది. ఆస్వాదించండి.సొగసైన వ్యక్తీకరణలుభారత కేంద్ర బడ్జెట్‌ చరిత్రను పరిశీలిస్తే, ఆర్థిక మంత్రులు కేవలం గణాంకాలకే పరిమితం కాకుండా, సందర్భోచితమైన ‘గొప్ప మాటల’ ద్వారా ప్రభుత్వ దూరదృష్టిని, విజయాలను చాటిచెప్పడం ఒక సంప్రదాయంగా వస్తూ ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. విధానపరమైన నిర్ణయాలకు బలాన్ని చేకూర్చడానికి, దేశ భవిష్యత్తుపై నమ్మకాన్ని కలిగించడానికి వీరు వివిధ రంగాలకు చెందిన ప్రముఖుల కోట్స్‌ను ‘దన్ను’గా ప్రయోగిస్తుంటారు. చారిత్రక వ్యక్తులు మొదలుకొని, ప్రసిద్ధ కవులు, రచయితల వరకు వైవిధ్య భరితమైన మూలాల నుండి ఆ కోట్‌లను స్వీకరిస్తారు. ప్రసంగంలోని తీవ్రతను బట్టి వాటి శైలి మారుతూ ఉంటుంది. అవి, దేశ ఆర్థిక గమనాన్ని సామాన్యులకు సైతం ప్రభావవంతంగా వివరించడానికి తోడ్పతాయి.కభీ ఖుషీ కభీ ఘమ్‌ఉదాహరణకు, మాజీ ప్రధాని మన్మోహన్‌ సింగ్‌ ప్రసిద్ధ కవి ఇక్బాల్‌ కవిత్వాన్ని ఎక్కువగా ఇష్టపడేవారు. పి. చిదంబరం తన బడ్జెట్‌ ప్రతిపాదనలకు తిరువళ్ళువర్, థోరో వంటి గొప్ప వ్యక్తుల విజ్ఞానాన్ని జోడించేవారు. ప్రణబ్‌ ముఖర్జీ ప్రాచీన భారతీయ రాజనీతిజ్ఞుడైన కౌటిల్యుడి సూత్రాల నుండి మార్గదర్శకత్వాన్ని పొందేవారు. కేవలం షేక్స్‌పియర్‌ లేదా వివేకానందుడి వంటి వారే కాకుండా; అమర్త్యసేన్, ఇందిరా గాంధీ వంటి వారి ప్రస్తావనలు కూడా ఆర్థిక నిర్ణయాల వెనుక ఉన్న హేతుబద్ధతను బలోపేతం చేయడానికి బడ్జెట్‌ ప్రసంగాలకు ఉపయోగపడ్డాయి. ఇక 2002 నాటి ప్రసంగంలో యశ్వంత్‌ సిన్హా ‘కభీ ఖుషీ కభీ ఘమ్‌’ (కొన్నిసార్లు సంతోషం కొన్నిసార్లు విచారం), ‘ఫిల్హాల్‌’ (క్షణికమైన) వంటి బాలీవుడ్‌ చిత్రాల పేర్లను సైతం ఉదహరించారు!మొరార్జీ ఆశావాదం1960వ, 70వ దశాబ్దాలలో భారతదేశం వ్యవసాయ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి పారిశ్రామిక దేశంగా రూపాంతరం చెందుతున్న తరుణంలో కూడా, ఆర్థిక మంత్రులు ఈనాటికీ స్ఫూర్తినిచ్చే అద్భుతమైన ప్రసంగాలు చేశారు. ముఖ్యంగా 1967–68 బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో, అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి మొరార్జీ దేశాయ్‌ పేదరికంపై పోరాటం–మారుతున్న ఆర్థిక పరిస్థితుల మధ్య అత్యంత ఆశావహ దృక్పథాన్ని వ్యక్తం చేశారు. సరైన విధానాలను అనుసరిస్తే దేశ ఆర్థిక పురోగతికి ఒక మలుపు అవుతుందని ఆయన ఆశించారు. ‘‘రాబోయే ఆర్థిక సంవత్సరాన్ని నేను పూర్తి ఆశావాదంతో చూస్తున్నాను. నిర్ణయాలను సరిగ్గా అమలు చేస్తే, ఈ ఏడాది.. ఆర్థిక పునరుజ్జీవనానికి నాంది అవుతుందని నేను ఖచ్చితంగా విశ్వసిస్తున్నాను’’ అని ఆయన తన ప్రసంగంలో అన్నారు.మన్మోహన్‌ ఉర్దూ అద్దకం1990వ దశాబ్దంలో భారతదేశం ఆర్థిక సరళీకరణ దిశగా అడుగులు వేసింది. అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి, భవిష్యత్‌ ప్రధాని మన్మోహన్‌ సింగ్‌ నాయకత్వంలో ఈ మార్పు చోటుచేసుకుంది. 18,650 పదాలతో నేటికీ అత్యంత సుదీర్ఘమైనదిగా నిలిచి ఉన్న తన 1991 నాటి బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో ప్రముఖ ఉర్దూ కవి అల్లామా ఇక్బాల్‌ రాసిన భావగర్భితమైన కవితను ఆయన చదివారు.దాని భావం: ‘‘గ్రీకు, ఈజిప్షియన్, రోమన్‌ నాగరికతలు కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. కాని మన గుర్తింపు ఇంకా సజీవంగా ఉంది. ప్రపంచమంతా మనకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పటికీ, మనం ఇంకా నిలబడగలిగామంటే మనలో ఏదో ఒక ప్రత్యేకత ఉండి ఉండాలి.’’! అదే ప్రసంగంలో ఆయన విక్టర్‌ హ్యూగో రాసిన..‘‘సమయం ఆసన్నమైన ఏ ఆలోచననైనా ఈ భూమిపై ఏ శక్తీ అడ్డుకోలేదు’’ అనే ప్రసిద్ధ వాక్యాన్ని కూడా ప్రస్తావించారు. మరుసటి ఏడాది కూడా మన్మోహన్‌ మరో ఉర్దూ కవి ముజఫర్‌ రజ్మీ రాసిన మాటలను గుర్తుచేశారు. దాని అర్థం: ‘‘చరిత్రలో కొన్ని సందర్భాలు ఇలా కూడా ఉన్నాయి, క్షణాల్లో జరిగిన పొరపాట్ల వల్ల శతాబ్దాల తరబడి శిక్షను అనుభవించాల్సి వచ్చింది.’’జస్వంత్‌.. తీరం, తుఫానుబీజేపీ హయాంలో ఆర్థిక మంత్రులుగా పనిచేసిన యశ్వంత్‌ సిన్హా, జస్వంత్‌ సింగ్‌ బడ్జెట్‌ ప్రసంగాలు కూడా కవితాత్మను ప్రతిఫలించాయి. 1999 నుండి 2003 వరకు ఆర్థికమంత్రిగా సేవలందించిన యశ్వంత్‌ సిన్హా.. బడ్జెట్‌ను సంప్రదాయానికి భిన్నంగా సాయంత్రం పూట కాకుండా, మధ్యాహ్నం పూట ప్రవేశపెట్టిన మొదటి మంత్రిగా గుర్తింపు పొందారు. ఆర్థిక వ్యవస్థలో రెండవ తరం సంస్కరణలు, వృద్ధి, సమానత్వం ఎంత ముఖ్యమో వివరిస్తూ ఆయన ఒక కవితను పేర్కొన్నారు.దాని తాత్పర్యం: ‘‘సమయం మనల్ని తుఫానులతో పోరాడమని కోరుతోంది. తీరం వెంబడి సురక్షితంగా ఎంతకాలం నడుస్తూ వెళ్తాం?’’ (సాహసోపేతమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సిన సమయం ఆసన్నమైందని అర్థం).అటల్‌ బిహారీ వాజపేయి నాయకత్వంలో, యశ్వంత్‌ సిన్హా తర్వాత ఆర్థికశాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన జస్వంత్‌ సింగ్, ప్రభుత్వ చివరి సంవత్సరాల్లో బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. ఆయన తన ప్రసంగంలో సామాన్యుల అవసరాలకు పెద్దపీట వేస్తూ – ‘‘పేదవాడి కడుపులో ఆహారం, గృహిణి కొంగులో ధనం ఉండాలి..’’ అన్నారు. గాలి మేడలు.. పునాదులుకాంగ్రెస్‌ సీనియర్‌ నాయకులు పి.చిదంబరం తన బడ్జెట్‌ ప్రసంగాల్లో మేధావుల మాటలను జోడించడంలో సిద్ధహస్తులు. ముఖ్యంగా తమిళ తాత్విక కవి తిరువళ్ళువర్‌ పట్ల ఆయనకు ఉన్న భక్తి, గౌరవం ప్రతి బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలోనూ స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. తరచు ఆయన తిరువళ్ళువర్‌ రాసిన ప్రసిద్ధ ‘తిరుక్కురల్‌’ నుండి, ‘‘ఏది సరైనదో నీ విచక్షణకు స్పష్టంగా తెలిసినప్పుడు, దానిని పూర్తి దృఢ సంకల్పంతో, అలసత్వం లేకుండా సాధించాలి..’’ అనే మాటను ఉదహరించేవారు. 2006–07 మధ్యంతర బడ్జెట్‌ సమయంలో, భారతదేశ యువత కలలను, ఆకాంక్షలను ప్రతిఫలించేలా, ‘‘మీరు గాలిలో కోటలు కట్టినట్లయితే, మీ శ్రమ వృథా కాదు. అవి ఉండాల్సిన చోటు అదే. ఇప్పుడు మీరు చేయాల్సిందల్లా ఆ కోటల కింద బలమైన పునాదులను నిర్మించడమే..’’ అని హెన్రీ డేవిడ్‌ థోరో చెప్పిన మాటలను ఆయన గుర్తుచేశారు. అంతేకాదు, స్వామి వివేకానందుడి స్ఫూర్తిదాయక వాక్యాలను గుర్తు చేస్తూ, ‘‘మనం ఏది విత్తుతామో దాన్నే కోస్తాము. మన తలరాతను మనమే రాసుకుంటాము. గాలి అందరికీ సమానంగానే వీస్తుంది. ఎవరైతే తమ పడవ తెరచాపలను తెరిచి ఉంచుతారో వారు ముందుకు వెళ్తారు. తెరచాపలు మూసి ఉంచిన వారు వెనుకబడిపోతారు. అది గాలి తప్పా? కాదు... మన విధిని మనమే నిర్మించుకుంటాము..’’ అని మన భవిష్యత్తు మన చేతుల్లోనే ఉందని చిదంబరం తన బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో నొక్కి చెప్పారు. అరుణ్‌ జైట్లీ.. పూలు–ముళ్లుజైట్లీ తన బడ్జెట్‌ ప్రసంగాల్లో సందర్భోచితమైన సూక్తులను, కవితలను ప్రయోగిస్తూ ఆర్థిక విధానాలను ఎంతో ఆసక్తికరంగా వివరించేవారు. 2017–18 బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో ఆయన, ‘‘నా లక్ష్యం సరైనదై, గమ్యం నా కళ్ల ముందు ఉన్నప్పుడు.. గాలులు నాకు అనుకూలిస్తాయి, నేను ఉన్నత శిఖరాలకు చేరుకుంటాను’’ అని తన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ప్రకటించారు. అలాగే 2016–17లో, ‘‘చాంపియన్లు అనేవారు వారి అంతరాత్మలో ఉండే గాఢమైన కోరిక, ఒక కల, ఒక దార్శనికత నుండి ఉద్భవిస్తారు..’’ అని ఎంతో స్ఫూర్తిమంతంగా మాట్లాడారు. 2014–15 బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో ఆయన చేసిన, ‘మినిమం గవర్నమెంట్, మాగ్జిమం గవర్నెన్స్‌’ అనే పద ప్రయోగం నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వానికి ఒక ప్రతీకాత్మక నినాదంగా మారిపోయింది. ప్రధాని మోదీ ఘన విజయం తర్వాత అరుణ్‌ జైట్లీ తన మొదటి పూర్తిస్థాయి బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెడుతూ, దేశ పరిస్థితులపై ఓ కవితను చదివారు. దాని భావం: ‘‘మనం కొన్ని పూలను పూయించగలిగాము, మరికొన్ని వికసించాల్సి ఉంది. కాని, తోటలో ఇంకా కొన్ని పాత ముళ్లు మిగిలే ఉన్నాయి.’’ 2017లో, గత ప్రభుత్వం నుండి వారసత్వంగా వచ్చిన ఆర్థిక ఇబ్బందుల నుండి దేశాన్ని గట్టెక్కించే క్రమంలో, జైట్లీ ఒక శక్తిమంతమైన ఉర్దూ కవితను స్మరించారు. ‘‘పడవను నడిపేవారు ఓటమిని అంగీకరించి చుక్కానిని మాకు అప్పగించినప్పుడు, ప్రతి అలపైనా మాకు తుఫానులు, సుడిగుండాలు ఎదురయ్యాయి. అయినప్పటికీ, ఇలాంటి గడ్డు పరిస్థితుల్లో కూడా నదిని ఎలా దాటాలో మేము నిరూపించాము, భవిష్యత్తులోనూ నిరూపిస్తాము.’’. సీతారామన్‌.. వేకువ పక్షులుఆర్థిక మంత్రులందరిలో నిర్మలా సీతారామన్‌ తన ఆలోచనలను, ప్రణాళికలను ఎంతో స్పష్టంగా స్వేచ్ఛగా వ్యక్తపరచే వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు. ఆమె తన ప్రసంగాల్లో రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్, పండిట్‌ దీనానాథ్‌ కౌల్, ప్రసిద్ధ మహిళా సాధ్వి అవ్వయ్యార్, కాళిదాసు, పిసిరాంతైయార్‌ వంటి వైవిధ్యభరితమైన మేధావుల నుండి తన బడ్జెట్‌ ప్రసంగానికి స్ఫూర్తిని అందుకొంటుంటారు. ఆమె ప్రవేశపెట్టిన 2019–20 బడ్జెట్‌ ప్రసంగం ప్రధానంగా ‘‘ఆకాంక్షల భారతం, ఆర్థిక అభివృద్ధి, బాధ్యతాయుతమైన సమాజం’ అనే అంశాల చుట్టూ సాగింది. రాబోయే కాలంలో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను 5 ట్రిలియన్‌ డాలర్లకు చేర్చాలనే ప్రతిష్ఠాత్మక లక్ష్యాన్ని వివరిస్తూ, ఆమె ఉర్దూ రచయిత మంజూర్‌ హష్మీ రాసిన ఒక కవితను పఠించారు. ‘‘నీపై నీకు నమ్మకం ఉంటే, ఏదో ఒక మార్గం తప్పకుండా కనిపిస్తుంది. గాలి బలంగా వీస్తున్నప్పటికీ, ఆ గాలిని అడ్డుగా పెట్టుకుని కూడా దీపం వెలుగుతుంది..’’ అని ఆ కవిత భావం. నిర్మలా సీతారామన్‌ తన తొలి బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో చాణక్య నీతి గురించి చెబుతూ, పట్టుదలతో కూడిన కృషి గురించి మాట్లాడారు. ‘‘మనుషులు దృఢ నిశ్చయంతో శ్రమిస్తే, అనుకున్న కార్యం తప్పకుండా సిద్ధిస్తుంది’’ అని ఆ నీతి భావం. అలాగే, 2020 కేంద్ర బడ్జెట్‌ ప్రారంభోపన్యాసంలో.. జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిని కల్పించే ఆర్టికల్‌ 370 రద్దు తర్వాత, భారతదేశ ఐక్యతను చాటి చెప్పడానికి కశ్మీరీ కవి, సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత పండిట్‌ దీనానాథ్‌ కౌల్‌ రాసిన కవితను ఆమె చదివారు. ‘‘మన దేశం వికసించిన శాలిమార్‌ తోట వంటిది, దాల్‌ సరస్సులో విరిసిన తామర పువ్వు వంటిది, యువత ఉడుకు రక్తంలా శక్తిమంతమైనది. నా దేశం, నీ దేశం, మన దేశం.. ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రియమైన దేశం’’ అని ఆ కవిత భావం. ఇక 2021లో, కోవిడ్‌–19 మహమ్మారి సృష్టించిన చీకటి నీడల నుండి దేశం కోలుకుంటున్న తరుణంలో, ఆశావాదాన్ని నింపడానికి ఆమె.. ‘‘తెల్లవారుజాములో ఇంకా చీకటిగా ఉన్నప్పుడే, వెలుగును ముందే పసిగట్టి పాట పాడే పక్షి వంటిదే నమ్మకం’’.. అనే రవీంద్రనాథ్‌ టాగోర్‌ కోట్‌ను జ్ఞప్తికి తెచ్చారు.చూడాలి, నేడు (1 ఫిబ్రవరి 2026) నిర్మలా సీతారామన్‌ ప్రవేశపెట్టనున్న కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ఏ ప్రాచీన కవులు, రచయితలు, తత్త్వవేత్తలు, ఆమెతో పాటుగా ‘ప్రసంగిస్తారో’!మొత్తంమ్మీద ఇలా, బడ్జెట్‌ అంకెల్లో ఎన్నో అక్షర నక్షత్రాలు మెరిశాయి. భారతదేశ ఆర్థిక గమనాన్ని నిర్దేశించే ‘కేంద్ర బడ్జెట్‌’ అంటే కేవలం ఆదాయ వ్యయాల పట్టిక మాత్రమే కాదు. అది దేశ ప్రజల ఆశలకూ, ఆకాంక్షలకు ప్రతిరూపం. లోక్‌సభ వేదికపై ఆర్థిక మంత్రులు ప్రసంగిస్తున్నప్పుడు, ఆ అంకెల ప్రవాహంలో అకస్మాత్తుగా ఒక ఉర్దూ శాయరీయో, సంస్కృత శ్లోకమో లేదా ఒక స్ఫూర్తిదాయక కవితో మెరిసి.. సభలోని వారినే కాదు, యావద్దేశాన్నే మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంటాయి. జమాఖర్చుల ప్రసంగ పాఠానికి మనోరంజకమైన జీవిత సత్యాల కవితాత్మక జోడింపు ఇది. ఆర్థిక మంత్రులు తమ బడ్జెట్‌ ప్రసంగాల్లో ఉపయోగించిన కొన్ని సూక్తులుసమయం ఆసన్నమైన ఏ ఆలోచననైనా ఈ ప్రపంచంలోని ఏ శక్తి కూడా అడ్డుకోలేదు. – డాక్టర్‌ మన్మోహన్‌ సింగ్‌మన దేశం వికసించిన శాలిమార్‌ బాగ్‌ లాంటిది, దాల్‌ సరస్సులో విరిసిన తామర పువ్వు లాంటిది; ఇది యువత ఉడుకు రక్తం లాంటిది, నా దేశం, నీ దేశం, ప్రపంచం ప్రేమించే అత్యంత ప్రియమైన దేశం.– నిర్మలా సీతారామన్‌పరిస్థితులు మనల్ని తుఫానులతో పోరాడమని కోరుతున్నాయి. తీరం వెంబడి ఎంతకాలం నడుస్తూ వెళ్తాం? – యశ్వంత్‌ సిన్హాలక్ష్యం స్పష్టంగా ఉండి, గమ్యం కళ్లముందు ఉన్నప్పుడు.. గాలులు కూడా నాకు అనుకూలించి, నేను ఎత్తుకు ఎగురుతాను.; ‘‘ఛాంపియన్లు వారి అంతరాత్మలో ఉండే గాఢమైన కోరిక, కల.. ఇంకా వారి దార్శనికత నుండి పుడతారు.’’ – అరుణ్‌ జైట్లీ

క్యాన్సర్‌ ప్రాణాంతక వ్యాధి స్థాయి నుంచి దీర్ఘకాలిక వ్యాధి స్థాయికి చేరుకునే రోజులు దగ్గర్లోనే ఉన్నాయని అంతర్జాతీయ వైద్య నిపుణుల అంచనా. డయాబెటిస్, బీపీ మాదిరిగానే క్యాన్సర్‌తో కూడా దీర్ఘకాలిక మనుగడ సాగించవచ్చు.ఏఐ, రోబోటిక్‌ సర్జరీలు క్యాన్సర్‌ పని పడుతున్నాయి. టార్గెటెడ్‌ థెరపీ, నానో మెడిసిన్, ప్రోటాన్‌ బీమ్‌ థెరపీలు క్యాన్సర్‌ కణాలను గురి తప్పకుండా నిర్మూలిస్తున్నాయి. క్యాన్సర్‌ చికిత్సలో మరిన్ని ప్రయోగాలు జరుగుతున్నాయి . వీటి ఫలితంగా క్యాన్సర్‌కు ఆన్సర్‌ దగ్గరలోనే ఉంది.ఇమ్యూనో థెరపీ మరింతగా అభివృద్ధి సాధిస్తుంది. రోగుల శారీరక స్థితిగతులకు అనుగుణంగా రూపొందించే ‘హైపర్‌ పర్సనల్‌’ ఔషధాలు, వ్యాక్సిన్లు క్యాన్సర్‌ను మరింత సమర్థంగా ియంత్రించగలుగుతాయి.క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణను, చికిత్సను ఏఐ మరింతగా మెరుగుపరుస్తుంది. చికిత్సకు ముందే ఔషధాల దుష్ప్రభావాలను ఏఐ ఇప్పటికే గుర్తించగలుగుతోంది. దీనివల్ల అతి తక్కువ దుష్ప్రభావాలతో కూడిన ఔషధాలను ఇవ్వడం ద్వారా వ్యాధిని సమర్థంగా అదుపు చేయడం సాధ్యమవుతోంది. ఏఐ సాయంతో సమీప భవిష్యత్తులో అతి తక్కువ దుష్ప్రభావాలు గల ఔషధాల రూపకల్పన కోసం కూడా ప్రయోగాలు జరుగుతున్నాయి.చాలా రకాల క్యాన్సర్లలో సర్వసాధారణంగా కనిపించే టెలోమెరేస్, సర్వినిన్, పీ53 ప్రొటీన్లను లక్ష్యంగా చేసుకుని, వాటి ద్వారా వ్యాపించే క్యాన్సర్లను అరికట్టే వ్యాక్సిన్లను రూపొందించడానికి శాస్త్రవేత్తలు ప్రయోగాలు సాగిస్తున్నారు. ఇవి విజయవంతమైతే క్యాన్సర్‌కు దాదాపు ఆన్సర్‌ దొరికినట్లే!‘క్యాన్సర్‌కు ఆన్సర్‌ ఉండదు’ అనేది ఇదివరకటి మాట. ఇప్పుడది దాదాపు అపోహ. వైద్యశాస్త్రం శరవేగంగా సాధిస్తున్న అభివృద్ధి క్యాన్సర్‌ దూకుడుకు కళ్లేలు వేయగలుగుతోంది. పలు రకాల క్యాన్సర్లను సమూలంగా నయం చేయగలుగుతోంది. కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లు సోకకుండా వ్యాక్సిన్లను తయారు చేయగలుగుతోంది. క్యాన్సర్‌ వ్యాధి నిర్ధారణ పరీక్షల్లోను, చికిత్స విధానాల్లోను వస్తున్న విప్లవాత్మకమైన మార్పులు త్వరలోనే క్యాన్సర్‌కు ఆన్సర్‌గా ముందుకొచ్చే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. ప్రాణాంతకమైన క్యాన్సర్లను పూర్తిగా అరికట్టగల రోజులు త్వరలోనే వచ్చే అవకాశాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.క్యాన్సర్‌ అంటే ఒకప్పుడు ప్రాణాలపై ఆశలు వదిలేసుకునే రోజుల నుంచి క్యాన్సర్‌ను జయించడం ఏమంత కష్టం కాదనేంత వరకు శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలు అభివృద్ధి చెందాయి. ఇటీవలి కాలంలో కృత్రిమ మేధ (ఏఐ) వినియోగం పెరిగాక రకరకాల క్యాన్సర్లను ముందుగానే గుర్తించి, అరికట్టడం సాధ్యమవుతోంది. క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణ కోసం ఒకప్పుడు తప్పనిసరిగా కోతపెట్టి, బయాప్సీ పరీక్షలు చేయాల్సి వచ్చేది. ఇప్పుడు కొన్ని క్యాన్సర్లకు కోతతో పనిలేకుండా, రక్తపరీక్ష ద్వారా జరిపే ‘లిక్విడ్‌ బయాప్సీ’, శ్వాస ద్వారా క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణ చేయగల ‘బ్రీతలైజర్లు’ వాడుకలోకి వచ్చాయి.క్యాన్సర్‌ రోగులను యమయాతనకు గురిచేసే కీమో థెరపీ, రేడియో థెరపీ చికిత్స పద్ధతుల్లోనూ విప్లవాత్మక మార్పులు వచ్చాయి. ఇటీవల అందుబాటులోకి వచ్చిన ‘ఇమ్యూనో థెరపీ’తో చాలామంది క్యాన్సర్‌ నుంచి విజయవంతంగా కోలుకోవడం సాధ్యం అవుతోంది. వైద్యరంగంలో జరుగుతున్న పరిశోధనల ఫలితంగా సమీప భవిష్యత్తులోనే కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లను పూర్తిగా నివారించడం; ఇంకొన్ని రకాల క్యాన్సర్లను పూర్తిగా నయం చేయడం; మరికొన్ని రకాల క్యాన్సర్లను ప్రాణాంతకంగా మారకుండా నియంత్రించడం సాధ్యమవుతుందని అంతర్జాతీయ వైద్య నిపుణులు ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణ పరీక్షలు, చికిత్స పద్ధతుల్లో ఇటీవలి కాలంలో వచ్చిన విప్లవాత్మకమైన మార్పులను తెలుసుకుందాం...లిక్విడ్‌ బయాప్సీ‘కోవిడ్‌–19’ తర్వాతి కాంలలో క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణ, చికిత్స పద్ధతుల్లో రోగులకు మేలు చేసే కొత్త మార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి. వీటిలో ‘లిక్విడ్‌ బయాప్సీ’ ఒకటి. రక్త నమూనా ద్వారానే క్యాన్సర్‌ను ముందుగా నిర్ధారించే పరీక్ష ఇది. సేకరించిన రక్తనమూనాలోని డీఎన్‌ఏ, ఆర్‌ఎన్‌ఏ, ప్రొటీన్లను విశ్లేషించి, రోగిలో వ్యాధి లక్షణాలు బయటపడటానికి ముందే క్యాన్సర్‌ గుర్తించేందుకు ‘లిక్విడ్‌ బయాప్సీ’ దోహదపడుతుంది. దీని వల్ల త్వరగా చికిత్సను ప్రారంభించి, ఎక్కువగా ఇబ్బంది లేకుండానే క్యాన్సర్‌ను పూర్తిగా నయం చేసేందుకు వీలవుతుంది. కోతపెట్టడం ద్వారా కణజాలం ముక్కను తీసుకునే చేసే బయాప్సీ పరీక్ష కంటే ఇది చాలా తక్కువ నొప్పితో కూడుకున్నది కావడమే కాకుండా, రోగనిర్ధారణలో సమర్థంగా ఉపయోగపడుతుంది.ఏఐ ఆధారిత పాథాలజీక్యాన్సర్‌ నిర్ధారణకు సీటీ, ఎంఆర్‌ఐ, పీఈటీ స్కానింగ్, మామోగ్రామ్, హిస్టోపాథాలజీ పరీక్షలు వంటివి చేస్తుంటారు. వీటిని విశ్లేషించి, చికిత్స చేయడం కొత్తేమీ కాదు. వీటి విశ్లేషణ కోసం ఇటీవలి కాలంలో ఏఐ వినియోగం మొదలైంది. ఏఐ వినియోగం వల్ల రకరకాల స్కానింగ్స్‌ వంటి ఇమేజింగ్‌ పద్ధతుల విశ్లేషణ చాలా సులభతరంగా మారింది. వ్యాధి నిర్ధారణలో కచ్చితత్వం గణనీయంగా మెరుగుపడింది. ఫలితంగా క్యాన్సర్లను త్వరితగతిన గుర్తించడానికి, తగిన చికిత్స అందించడానికి వీలవుతోంది. ఏఐ ఆధారిత ఇమేజింగ్‌ పద్ధతుల ద్వారా వైద్యులు మరిన్ని ప్రాణాలను కాపాడగలుగుతున్నారు.మల్టీ క్యాన్సర్‌ ఎర్లీ డిటెక్షన్‌ (ఎంసీఈడీ) పరీక్షలుఇవి కూడా ‘లిక్విడ్‌ బయాప్సీ’ మాదిరి పరీక్షలే! ఒకే రక్తనమూనాను పరీక్షించడం ద్వారా యాభైకి పైగా క్యాన్సర్లను ముందుగానే గుర్తించే విధానాన్ని ఇటీవలి కాలంలో వైద్య పరిశోధకులు అభివృద్ధి చేశారు. వీటివల్ల రోగులకు ముందుగానే చికిత్స ప్రారంభించి, ఎక్కువ ఇబ్బంది లేకుండానే వ్యాధిని నయం చేసే అవకాశాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. ఈ పరీక్షల్లో రోగి నుంచి సేకరించిన రక్తనమూనాల ద్వారా డీఎన్‌ఏలో వచ్చే మార్పుల ఆధారంగా దాదాపు యాభైకి పైగా రకాల క్యాన్సర్లు సోకే అవకాశాలను గుర్తించడం సాధ్యమవుతోంది. క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణలో ఇదొక విప్లవాత్మకమైన పరిణామం.జీనోమిక్‌ ప్రొఫైలింగ్‌– ప్రెసిషన్‌ ఆంకాలజీక్యాన్సర్‌ను ముందుగానే గుర్తించేందుకు ఇటీవలి కాలంలో అధునాతనమైన మాలిక్యులర్, జీనోమిక్‌ ప్రొఫైలింగ్‌ పరీక్షలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. వీటి ద్వారా జీవకణాల్లోని జన్యువుల్లో క్యాన్సర్‌కు దారితీసే ఉత్పరివర్తనలను ముందుగానే అత్యంత కచ్చితత్వంతో గుర్తించడం సాధ్యమవుతోంది. వీటి ఆధారంగా ఒక్కో రోగికి వారి వారి వ్యాధి పరిస్థితులను బట్టి ‘ప్రెసిషన్‌ ఆంకాలజీ’ చికిత్సను అందించగలుగుతున్నారు. ‘ప్రెసిషన్‌ ఆంకాలజీ’ వల్ల క్యాన్సర్‌ రోగులను మృత్యువాత పడకుండా కాపాడగలుగుతున్నారు.డిజిటల్‌ బయో మార్కర్స్‌ఇటీవలి ఆవిష్కరణల ఫలితంగా క్యాన్సర్‌ రోగుల నుంచి సేకరించిన రక్తనమూనాలు, బయాప్సీ కోసం సేకరించిన కణజాలం నమూనాలు వంటి ‘బయో మార్కర్స్‌’ను హైరిజల్యూషన్‌ డిజిటల్‌ ఇమేజెస్‌గా మార్చడం వీలవుతోంది. డిజిటల్‌ బయో మార్కర్స్‌ ద్వారా క్యాన్సర్‌ రోగులకు తగిన చికిత్స అందించడానికి, వారి ప్రాణాలు కాపాడటానికి అవకాశాలు బాగా మెరుగుపడ్డాయి. డిజిటల్‌ బయో మార్కర్స్‌ ఇమేజెస్‌ను సుదూరంలో ఉన్న నిపుణులకు పంపి, వారి సలహా సంప్రదింపులు పొందడానికి, వారి సూచనల ఆధారంగా మెరుగైన చికిత్స అందించడానికి వీలవుతోంది. దీని వల్ల ఎక్కడి నుంచైనా అనుభవజ్ఞులైన నిపుణుల సలహాలపై చికిత్స పొందడం సాధ్యమవుతోంది.క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణ పరీక్షలతో పాటు చికిత్సలోనూ పలు ఆశాజనమైన మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్నాయి. ఇటీవలి కాలంలో అందుబాటులోకి వచ్చిన చికిత్స విధానాలు కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లను నయం చేయడానికి, రోగుల జీవితకాలాన్ని పొడిగించడానికి దోహదపడుతున్నాయి. ఇదివరకు క్యాన్సర్‌ చికిత్సలో కీమోథెరపీ, రేడియోథెరపీ, శస్త్రచికిత్సలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండేవి. కొన్నేళ్లుగా ఇమ్యూనోథెరపీ కూడా విస్తృత వినియోగంలోకి వచ్చింది. ఇటీవలి కాలంలో మరిన్ని క్యాన్సర్‌ చికిత్స విధానాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. వాటి గురించి తెలుసుకుందాం...సీఏఆర్‌–టీ సెల్‌ థెరపీలుకీమియా, లింఫోమా, మల్టిపుల్‌ మైలోమా వంటి బ్లడ్‌ క్యాన్సర్లను అందుబాటులోకి వచ్చిన చికిత్స విధానం ‘కైమెరిక్‌ యాంటీజెన్‌ రిసెప్టర్‌ టీ–సెల్‌ థెరపీ’ (సీఏఆర్‌–టీ సెల్‌ థెరపీ). ఇది కూడా ఇమ్యూనో థెరపీలో ఒక విధానం. అయితే, ఇది వ్యక్తిగత చికిత్స విధానం. ఈ విధానంలో రోగి శరీరంలో రోగనిరోధకతకు దోహదపడే ‘టీ–సెల్స్‌’కు జన్యుమార్పులు చేసి, రోగిలోని నిర్దిష్ట క్యాన్సర్‌ కణాలను ఎదుర్కొనేలా చేస్తారు. ఈ చికిత్స పొందుతూ రోగి సాధారణ జీవితం గడపడానికి వీలవుతుంది.టార్గెటెడ్‌ థెరపీకీమో థెరపీ, రేడియో థెరపీలలో క్యాన్సర్‌ కణాలతో పాటు క్యాన్సర్‌ సోకిన భాగాలకు చుట్టుపక్కల ఉన్న ఆరోగ్యకరమైన కణాలు కూడా దెబ్బతింటాయి. దీనివల్ల చికిత్స పొందే రోగులకు నొప్పులు, బాధలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఈ పరిస్థితిని అరికట్టే ఉద్దేశంతోనే శాస్త్రవేత్తలు ‘టార్గెటెడ్‌ థెరపీ’ని అభివృద్ధి చేశారు. టార్గెటెడ్‌ థెరపీలో వాడే ఔషధాలు నేరుగా క్యాన్సర్‌ కణాల వ్యాప్తిని మాత్రమే నిరోధిస్తాయి. చుట్టుపక్కల ఉండే ఆరోగ్యకరమైన కణాలకు ఇవి హాని చేయవు. టార్గెటెడ్‌ థెరపీతో బ్రెస్ట్‌ క్యాన్సర్, లంగ్‌ క్యాన్సర్‌ సహా కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లను విజయవంతంగా నయం చేయడం సాధ్యమవుతోంది.ప్రెసిషన్‌ రేడియేషన్‌ థెరపీరేడియేషన్‌ చికిత్సలో సాధారణంగా రేడియేషన్‌కు గురిచేసే క్యాన్సర్‌ కణాలతో పాటు చుట్టుపక్కల ఉండే ఆరోగ్యకరమైన కణాలు కూడా దెబ్బతింటాయి. ప్రెసిషన్‌ రేడియేషన్‌ థెరపీలో రేడియేషన్‌ కిరణాలను కచ్చితంగా క్యాన్సర్‌ కణాలను మాత్రమే లక్ష్యంగా చేసుకుని ప్రసరింపజేస్తారు. దీనివల్ల ఆరోగ్యకరమైన కణాలకు దాదాపుగా నష్టం జరగకుండా ఉంటుంది. ఇమేజ్‌ గైడెడ్‌ రేడియేషన్‌ థెరపీ, ఇంటెన్సిటీ మాడ్యులేటెడ్‌ రేడియేషన్‌ థెరపీ, స్టీరియో టాక్టిక్‌ బాడీ రేడియేషన్‌ థెరపీ వంటి పద్ధతుల ద్వారా ప్రెసిషన్‌ రేడియేషన్‌ థెరపీలో కచ్చితత్వం గణనీయంగా పెరిగి, రోగి శరీరంలోని ఆరోగ్యకరమైన కణాలకు హాని తగ్గుతోంది. ఫలితంగా రేడియేషన్‌ వల్ల కలిగే దుష్పరిణామాలు తగ్గి, రోగి కోలుకునే అవకాశాలు కూడా బాగా పెరుగుతున్నాయి.నానో మెడిసిన్‌క్యాన్సర్‌ రోగులకు సురక్షితమైన చికిత్సను అందించడంలో నానో మెడిసిన్స్‌ సత్ఫలితాలనిస్తున్నాయి. ఇటీవలి కాలంలో అందుబాటులోకి వచ్చిన నానో మెడిసిన్స్‌ను మరింతగా అభివృద్ధి చేసేందుకు శాస్త్రవేత్తలు కృషి చేస్తున్నారు. నానో మెడిసిన్స్‌లో 1–100 నానోమీటర్ల పరిమాణం గల ఔషధాలు నేరుగా క్యాన్సర్‌ కణాలనే లక్ష్యంగా చేసుకుని పనిచేస్తాయి. ఈ ఏడాది నానో మెడిసిన్‌ రంగం మరింతగా అభివృద్ధి సాధించే అవకాశాలు ఉన్నాయని అంతర్జాతీయ వైద్య నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. నానో కీమోథెరపీ, నానో మెడిసిన్‌ బేస్డ్‌ ఇమ్యూనోథెరపీ, జీన్‌ థెరపీలో నానో సాంకేతికత వినియోగం మరింతగా పెరిగే అవకాశాలు ఉన్నాయని చెబుతున్నారు.రోబోటిక్‌ క్యాన్సర్‌ సర్జరీక్యాన్సర్‌ కణితులను శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించడంలో రోబోటిక్‌ సర్జరీ అత్యంత కచ్చితత్వం సాధిస్తోంది. హైడెఫినిషన్‌ త్రీడీ కెమెరాల ద్వారా క్యాన్సర్‌ కణితులను గుర్తించి, తొలగించడంలో రోబో చేతులు మనుషులను మించిన నైపుణ్యంతో పని చేయగలుగుతున్నాయి. తక్కువ కోత లేదా చిన్న రంధ్రం చేయడం ద్వారా ఆరోగ్యకరమైన కణజాలానికి నష్టం లేకుండా క్యాన్సర్‌ కణితులను తొలగించగలుగుతున్నాయి. దీనివల్ల రోగులకు తక్కువ నొప్పి, తక్కువ రక్తస్రావంతో శస్త్రచికిత్సలు చేయడం సాధ్యమవుతోంది. ప్రొస్టేట్, కిడ్నీ, లివర్, పేగులు, తల, మెడ, రొమ్ము, ఊపిరితిత్తులు, గర్భాశయం, అండాశయం తదితర భాగాల్లో ఏర్పడే క్యాన్సర్‌ కణితులను తొలగించడంలో రోబోటిక్‌ సర్జరీ సత్ఫలితాలను సాధిస్తోంది. ప్రోటాన్‌ బీమ్‌ థెరపీరేడియేషన్‌ చికిత్సలో అధునాతన పద్ధతి ప్రోటాన్‌ బీమ్‌ థెరపీ. సర్వసాధారణంగా రేడియేషన్‌ థెరపీలో క్యాన్సర్‌ సోకిన కణాలపైకి ఎక్స్‌–రే రేడియషన్‌ కిరణాలను ప్రసరింపజేస్తారు. దీనిని ఫోటాన్‌ థెరపీ అంటారు. ఈ కిరణాలు ఆరోగ్యకరమైన కణాలు ఉన్న శరీర భాగాల నుంచి దూసుకుపోతాయి. ఫలితంగా ఆరోగ్యకరమైన కణాలు కూడా దెబ్బతింటాయి. ప్రోటాన్‌ బీమ్‌ థెరపీలో ప్రోటాన్‌ కిరణాలు అత్యంత కచ్చితంగా క్యాన్సర్‌ కణితి మీదకు ప్రసరించి, అక్కడ ఆగిపోతాయి. ఫలితంగా ఆరోగ్యకరమైన కణాలకు ఎలాంటి హానీ జరగదు. ప్రోటాన్‌ థెరపీలో ప్రోటాన్‌ కిరణాల తీవ్రతను, లోతును నియంత్రించడానికి అవకాశం ఉండటం మరో సానుకూలత. దీని వల్ల ఆరోగ్యకరమైన కణాలకు నష్టం లేకుండా, విడతలు విడతలుగా క్యాన్సర్‌ కణితిని పూర్తిగా నిర్మూలించడం సాధ్యమవుతుంది. మెదడు, వెన్నెముక, కన్ను, ప్రొస్టేట్, రొమ్ము తదితర భాగాల్లో ఏర్పడే క్యాన్సర్‌ కణితులను తొలగించడానికి ప్రోటాన్‌ బీమ్‌ థెరపీ అద్భుతంగా పనిచేస్తుంది.మరిన్ని చికిత్స పద్ధతులుక్యాన్సర్‌ను నయం చేయడానికి, నియంత్రించడానికి మరిన్ని చికిత్స పద్ధతులపై కూడా వైద్య నిపుణులు విస్తృత పరిశోధనలు సాగిస్తున్నారు. వీటిలో ఇప్పటికే ‘ఆంకోలైటిక్‌ వైరస్‌ థెరపీ’, ‘ఎపిజెనెటిక్‌ థెరపీ’ వంటి పద్ధతులపై ప్రయోగాలు జరుపుతున్నారు. ‘ఆంకోలైటిక్‌ వైరస్‌ థెరపీ’లో జన్యుమార్పిడి చేసిన వైరస్‌ను రోగి శరీరంలోకి పంపడం ద్వారా క్యాన్సర్‌ను నిర్మూలిస్తారు. ఈ పద్ధతిని మెలనోమా వంటి చర్య క్యాన్సర్‌ చికిత్సలో ఉపయోగిస్తున్నారు. ‘ఎపిజెనెటిక్‌ థెరపీ’లో క్యాన్సర్‌కు కారణమయ్యే ఉత్పరివర్తలను లోనైన జన్యువులను గుర్తించి, వాటి డీఎన్‌ఏను మార్చకుండానే, ఆ జన్యువుల్లో జరిగే ప్రమాదకర ఉత్పరివర్తనలను వెనక్కు మళ్లిస్తారు. లుకీమియా, లింఫోమా వంటి బ్లడ్‌ క్యాన్సర్ల చికిత్సల్లో ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తున్నారు.భవిష్యత్తులో క్యాన్సర్‌ చికిత్ససమీప భవిష్యత్తులోనే క్యాన్సర్‌ చికిత్సలో మరిన్ని మార్పులు చోటు చేసుకోనున్నట్లు అంతర్జాతీయ వైద్య నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఇప్పటి వరకు చేపడుతున్న చికిత్స విధానాల్లో రోగులు అందరికీ ఒకే విధమైన ఔషధం అనే పద్ధతులను కొనసాగిస్తున్నారు. త్వరలోనే రోగుల వ్యక్తిగత శారీరక స్థితిగతుల ఆధారంగా ‘హైపర్‌ పర్సనలైజ్డ్‌’ ఔషధాలను ఏఐ సాయంతో రూపొందించి, ప్రయోగించే అవకాశాలపై ప్రయోగాలు జరుపుతున్నారు. క్యాన్సర్‌ చికిత్సలో పలు అధునాతనమైన ఔషధాలు, చికిత్స విధానాలు అందుబాటులోకి వచ్చినా, పలు రకాల క్యాన్సర్లను పూర్తిగా నయం చేయడం ఇంకా సాధ్యం కావడం లేదు. అందువల్ల క్యాన్సర్‌ను దీర్ఘకాలం నియంత్రించగల వ్యాధి స్థాయికి తీసుకొచ్చేలా అందుకు తగిన ఔషధాలను, చికిత్స విధానాలను రూపొందించడంలో వైద్య నిపుణులు ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు. క్యాన్సర్‌ను పూర్తిగా నిర్మూలించ లేకపోయినా; డయాబెటిస్, బీపీ వంటి వ్యాధుల మాదిరిగానే దీర్ఘకాలం నియంత్రణలో పెట్టుకోగల స్థాయికి చేరుకోవచ్చని అంచనా వేస్తున్నారు. క్యాన్సర్‌ను ప్రాణాంతక వ్యాధిగా పరిగణించే పరిస్థితులు లేకుండా చేయవచ్చని చెబుతున్నారు.క్యాన్సర్‌ వ్యాక్సిన్లుపలు రకాల క్యాన్సర్లను నిరోధించడానికి వీలుగా ఇటీవలి కాలంలో ‘ఎంఆర్‌ఎన్‌ఏ క్యాన్సర్‌ వ్యాక్సిన్లు’ అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఈ వ్యాక్సిన్లు క్యాన్సర్‌ కణాలను గుర్తించి, వాటిని నిర్మూలించేలా రోగ నిరోధక వ్యవస్థను ఆయత్తం చేస్తాయి. నిర్దిష్ట క్యాన్సర్‌ ప్రొటీన్లకు అనుగుణంగా ఈ ఎంఆర్‌ఎన్‌ఏ క్యాన్సర్‌ వ్యాక్సిన్లను రూపొందిస్తున్నారు. పర్సనలైజ్డ్‌ వ్యాక్సిన్లు. ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్, మెలనోమా, పాంక్రియాటిక్‌ క్యాన్సర్‌ వంటి పలు రకాల క్యాన్సర్లను నిరోధించడంలో ఈ వ్యాక్సిన్లు సత్ఫలితాలను సాధిస్తున్నాయి. -పన్యాల జగన్నాథదాసు

ఆధునిక గడియారాలు అందుబాటులో లేకముందు ఇసుక గడియారాలను వాడేవారు. కాని, అధునాతన లిథియం అయాన్‌ బ్యాటరీలు కూడా అందుబాటులోకి వచ్చాక ఈ ఇసుక బ్యాటరీ తయారు కావడం వింతగా ఉంది కదూ! నిజానికి ఇది లిథియం అయాన్‌ బ్యాటరీల కంటే అధునాతనమైనది, అత్యంత సమర్థమైనది కూడా! ఫిన్నిష్‌ శాస్త్రవేత్తలు ఇటీవల ఈ ఇసుక బ్యాటరీని రూపొందించారు. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత పెద్ద ఇసుక బ్యాటరీ. ఈ బ్యాటరీ సామర్థ్యం తెలుసుకుంటే, నోరెళ్లబెట్టాల్సిందే!ఈ బ్యాటరీతో ఏకంగా ఐదువేలకు పైచిలుకు ఇళ్లు గల ఒక చిన్న పట్టణానికి నిరంతరాయంగా విద్యుత్తు సరఫరా చేయగలుగుతున్నారు. పోర్నాయినెన్‌ అనే పట్టణంలో ప్రయోగాత్మకంగా దాదాపు యాభై అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఈ భారీ ఇసుక బ్యాటరీని నెలకొల్పారు. ‘లోవీసన్‌ ల్యాంపో’ అనే కంపెనీ శాస్త్రవేత్తల సహాయంతో ఈ ఇసుక బ్యాటరీని తయారు చేసి, ఈ పట్టణంలో నెలకొల్పింది. పొడిగా చితక్కొట్టిన రాళ్లను ఇసుకగా మార్చి, దానిని విపరీతంగా వేడి చేయడం ద్వారా ఈ బ్యాటరీని రూపొందించారు.అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద వేడెక్కిన ఇసుక దీర్ఘకాలం పాటు వేడిని నిక్షిప్తం చేసుకుని, విద్యుత్తు సరఫరా చేస్తుందని చెబుతున్నారు. ఎంత విద్యుత్‌ సరఫరా ఉన్నా, ఫిన్లండ్‌లో శీతకాలమైతే చాలు, ఇళ్లను వెచ్చగా ఉంచుకోవడానికి కట్టెల వినియోగం కూడా తప్పనిసరి. అయితే, ఈ ఇసుక బ్యాటరీ వల్ల పోర్నాయినెన్‌ పట్టణంలో ఈ శీతకాలంలో కట్టెల వినియోగం దాదాపు అరవైశాతం వరకు తగ్గుతుందని చెబుతున్నారు. ఫిన్లండ్‌ తన విద్యుత్తు వినియోగంలో 43 శాతం మేరకు పునర్వినియోగ ఇంధనాల ద్వారానే పొందుతోంది. పునర్వినియోగ ఇంధనాలను మరింతగా పెంచడం ద్వారా 2035 నాటికల్లా పూర్తిగా పర్యావరణ హితమైన విద్యుత్తునే దేశవ్యాప్తంగా సరఫరా చేయాలని ఫిన్లండ్‌ ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.

మనసును తాకే అభినయంతో ఎంతోమంది అభిమానులను సొంతం చేసుకున్న నటి మమితా బైజు. ఆమె మనసులో ఎన్నో ఆసక్తికరమైన విషయాలు దాగున్నాయి. అవన్నీ ఇప్పుడు ఆమె మాటల్లోనే, మీ కోసం...⇒ అసలు పేరు నమిత. ‘మమిత’ అనే పేరు సినిమాలు ఇచ్చిన బహుమతి. ఇంట్లో మాత్రం ఇప్పటికీ పొన్నుమణి, మమ్మే అని పిలుస్తారు. ‘సూపర్‌ శరణ్య’ తర్వాత ‘సోనా’ కూడా అయ్యాను.⇒ నటనకంటే ముందే నాట్యం నా జీవితంలో ఉంది. చిన్నప్పటి నుంచి భరతనాట్యంలో శిక్షణ తీసుకున్నాను. స్టేజ్‌పై అడుగులు వేస్తే వచ్చే ఆనందం వేరే ఏదీ ఇవ్వలేదు.⇒ సినిమాల మధ్యలోనూ సైకాలజీ చదవాలని ప్రయత్నించాను. షూటింగ్స్‌ వలన క్లాసులు మిస్‌ అయ్యాయి. కాని, నేర్చుకోవాలనే కోరిక ఇంకా అలాగే ఉంది.⇒ మేకప్‌ లేకుండా, సింపుల్‌ దుస్తుల్లోనే ఎక్కువ హ్యాపీగా ఉంటాను. డిజైనర్‌ డ్రెస్సులు కాదు, నా అల్మరాలో ఉన్న వాటితోనే ఎక్కువగా స్టయిలింగ్‌ చేసుకుంటాను.⇒ నేనొక ఫూడీ. అందులోనూ నాన్‌వెజ్‌కి నో చెప్పలేను. పంచకర దోశ, బాషి బిర్యానీ నా ఫేవరెట్స్‌. మలయాళీ వంటకాలంటే ఇల్లు గుర్తు వస్తుంది. కాని, తమిళ సెట్‌ దోశ, నెయ్యి ఇడ్లీలకు కూడా పెద్ద ఫ్యాన్‌ను. వంకాయ మాత్రం నాకు చాలా బోరింగ్‌ కూర.⇒ మలయాళం నా మాతృభాష. కాని, ఇతర భాషా చిత్రాల్లో నటించాలంటే భాషను గౌరవించాలి అనిపించింది. ఒక్కో పదం నేర్చుకుని ఇప్పుడు తమిళం, తెలుగు చదవడం, రాయడం కూడా వస్తోంది.⇒ స్క్రీన్‌పై కెమిస్ట్రీ చూసి వచ్చే డేటింగ్‌ రూమర్స్‌ నాకు కొత్త కాదు. అవన్నీ సోషల్‌ మీడియా కథలే! నా రియల్‌ రిలేషన్ షిప్‌ నాకు మాత్రమే తెలుసు.⇒ సెట్‌లో ఉన్నప్పుడు చాలా కామ్‌గా ఉంటాను. కెమెరా ఆన్‌ అయితే పూర్తిగా మారిపోతాను. ఆ మాయే నన్ను నటన వైపు తీసుకొచ్చింది. పెద్ద కమర్షియల్‌ హిట్స్‌ కంటే, మనసును తాకే పాత్రలే నాకు నిజమైన విజయం.⇒ రాబోయే ఒక సినిమా నన్ను కొత్తగా పరిచయం చేస్తుంది. ఆ పాత్ర తర్వాత ‘మమిత’ను మరో కోణంలో చూడబోతున్నారు.

కుంభకర్ణుడి కొడుకులు సకుంభ నికుంభులు. రామ రావణ యుద్ధ కాలంలో వారు శాపవశాన మదగజాల రూపంలో అడవుల్లో సంచరిస్తూ ఉండేవారు. ఆ తర్వాత పులస్త్యుడి అనుగ్రహంతో శాపవిమోచన పొందారు. పూర్వరూపాలు పొందిన తర్వాత సకుంభ నికుంభులు యథావిధిగా ఇష్టానుసారం సంచరిస్తూ, లోకాలను పీడించడం ప్రారంభించారు. ‘రామ రావణ యుద్ధంలో రావణ కుంభకర్ణాదులు హతమయ్యారు. వీరు కూడా హతమైపోయి ఉండే బాగుండేది, వీరి పీడ విగడయ్యేది’ అని ఇంద్రాది దేవతలు అనుకోసాగారు.ఇదిలా ఉండగా, ఒకనాడు నారద మహర్షి లోకసంచారం చేస్తూ సకుంభ నికుంభుల నిలయానికి వచ్చాడు. ఇద్దరు సోదరులూ ఆయనకు ఎదురేగి, అర్ఘ్యపాద్యాదులు సమర్పించి, సగౌరవంగా స్వాగతించారు. ‘నారద మహర్షీ! విశేషాలేమిటి?’ అని అడిగారు.‘మహావీరులారా! దానవ వీరుల్లో హిరణ్యాక్ష హిరణ్యకశిపులను సైతం నేను ఎరుగుదును. వారెవరూ బాహు పరాక్రమంలో మీకు సాటిరారు. మీరు కత్తి ఎత్తారంటే సహస్రాక్షుడు సైతం భయంతో తోక ముడిచి పరుగులు తీస్తాడు. మీ బలపరాక్రమాలకు భయపడి ఇంద్రుడు గజగజలాడుతున్నాడు. ముల్లోకాలలోని జనాలు మీ ధాటికి జడిసి నిద్రలో కూడా ఉలికిపడుతున్నారు’ అన్నాడు.‘ఔను నారద మహర్షీ! నువ్వు పలికినది సత్యం. ముల్లోకాలలోనూ మమ్మల్ని ఎదిరించగల వీరుడెవడు?’ అని గర్వంగా మీసాలు దువ్వుకున్నారు. ‘మిమ్మల్ని ఎదిరించేవారు ఎవరూ లేకున్నా, జ్ఞాతిద్రోహం చేసి, లంకకు పట్టాభిషిక్తుడైన విభీషణుడు ఉన్నాడు కదా, అతడే మీ శత్రువు. అతడిని జయించి, లంకను స్వాధీనం చేసుకున్నారంటే, మీ లంక మీకు దక్కినట్లవుతుంది’ అని అగ్గి రాజేసి చక్కా వెళ్లిపోయాడు నారదుడు.నారదుడి మాటలు విని సకుంభ నికుంభులు రగిలిపోయారు. వెంటనే ఒక దూతను విభీషణుడి వద్దకు పంపి, యుద్ధానికి సిద్ధం కమ్మని హెచ్చరిక సందేశం పంపారు.విభీషణుడు యుద్ధ సన్నద్ధుడయ్యాడు. సకుంభ నికుంభులకు, విభీషణుడి సేనలకు మధ్య భీకర యుద్ధం మొదలైంది. సకుంభ నికుంభుల చేతిలో విభీషణుడి సైనికులు పెద్దసంఖ్యలో నేలకొరిగారు. పోరులో వారి ముందు నిలువలేక విభీషణుడు కూడా రథాన్ని వెనక్కు మరలించాడు.యుద్ధంలో నానాటికీ పరిస్థితులు దిగజారుతుండటంతో విభీషణుడు చింతాక్రాంతుడయ్యాడు. ‘ఇలాంటి విపత్కర పరిస్థితిలో నాకు రాముడే దిక్కు. ముందుగా ఈ సంగతిని హనుమకు తెలుపుతాను’ అనుకుని, వెంటనే ఆకాశమార్గాన గంధమాదన పర్వతానికి చేరుకున్నాడు. అక్కడ హనుమంతుడిని కలుసుకుని, సకుంభ నికుంభుల దురాగతాన్ని వివరించి, కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.‘భయపడకు విభీషణా! వెంటనే మనం రామచంద్రుడిని కలుసుకుందాం. ఆయన అండ మనకు ఉన్నంత వరకు సకుంభ నికుంభుల వంటివారు ఎందరు వచ్చినా, నిన్నేమీ చేయలేరు’ అని అభయమిచ్చాడు. విభీషణుడిని వెంటబెట్టుకుని వెంటనే అయోధ్యకు చేరుకున్నాడు. విభీషణాంజనేయులు రాత్రివేళ అకస్మాత్తుగా రావడంతో రాముడు ‘ఇంత రాత్రివేళ మీరిద్దరూ ఇలా రావడానికి కారణమేమిటి?’ అని ప్రశ్నించాడు.హనుమంతుడు రాముడికి విభీషణుడి పరిస్థితిని వివరించాడు. విభీషణుడికి రాముడు ధైర్యం చెప్పి, ‘హనుమా! రేపు సూర్యోదయానికల్లా సేనలను సిద్ధం చేయి. మనం యుద్ధానికి బయలుదేరుతున్నాం’ అని ఆజ్ఞాపించాడు. మర్నాడు ఉదయమే లక్ష్మణుడికి అయోధ్యానగర బాధ్యతలను అప్పగించి, భరత శత్రుఘ్నులతో కలసి విభీషణాంజనేయులు, సేనలు వెంటరాగా రాముడు లంకకు బయలుదేరాడు.రాముడి రాకను వేగుల వల్ల తెలుసుకున్న సకుంభ నికుంభులు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు. హోరాహోరీ యుద్ధం మొదలైంది. భరత శత్రుఘ్నులు ముందుకు వెళ్లి సకుంభ నికుంభులను ఎదుర్కొన్నారు. భరత శత్రుఘ్నులు ఎంతకూ వెనక్కు తగ్గకుండా పోరాడుతుండటంతో దానవ సోదరులిద్దరూ తమ తండ్రి కుంభకర్ణుడికి యముడు ఇచ్చిన యమదండాన్ని వారి మీదకు ప్రయోగించారు. యమదండం తాకగానే భరతశత్రుఘ్నులు కుప్పకూలిపోయారు.తన సోదరులు రణరంగంలో కూలిపోవడంతో రాముడు క్రోధావేశంతో కోదండాన్ని అందుకున్నాడు. సకుంభ నికుంభలపైకి వాయవ్యాస్త్రాన్ని సంధించాడు. వాయువేగంతో దూసుకెళ్లిన ఆ దివ్యాస్త్రం సకుంభ నికుంభులిద్దరినీ యమపురికి పంపింది. అప్పటికీ భరతశత్రుఘ్నులు స్పృహలేకుండా ఉండటంతో రాముడు శోకతప్తుడై దుఃఖించాడు. ‘రామచంద్రా! నువ్విలా శోకించ తగునా! ఇలాంటి ఆపదలను గట్టెక్కించడంలో దిట్ట అయిన హనుమ మన చెంతనే ఉన్నాడు కదా! అతడిని పంపితే, ఇట్టే సంజీవనని సాధించుకు వచ్చి నీ తమ్ములను బతికించగలడు’ అని విభీషణుడు ఊరడించాడు.‘హనుమా! నువ్వే నా సోదరులను బతికించాలి’ వేడుకోలుగా అన్నాడు రాముడు.‘ప్రభూ! నీ ఆజ్ఞ అయితే, సంజీవనినే కాదు, ఇంద్రుడితో పోరాడి సాక్షాత్తు అమృతాన్నయినా తీసుకొస్తా’ అని పలికి హనుమంతుడు ఆకాశానికెగశాడు.హనుమంతుడు నేరుగా అమరావతికేగి, అక్కడి నుంచి అమృతకలశంతో తిరిగి వచ్చాడు. అమృతాన్ని తాగించడంతో భరత శత్రుఘ్నులు పునర్జీవితులయ్యారు. విభీషణుడికి వీడ్కోలు పలికి రాముడు సోదరులతో కలసి అయోధ్యకు చేరుకున్నాడు.∙సాంఖ్యాయన

చావంటే అందరికీ భయం ఉంటుంది. కాని పాళ్ళల్లోనే తేడా. అమృతనాథానికి చావంటే చాలా భయం. చిన్నప్పుడు శవాన్ని పాడె మీద మోసుకెళ్తూ వాయించే డప్పులని వినలేక చెవులు మూసుకునేవాడు. శవం మీద చల్లిన పూలు రోడ్‌ మీద కనిపిస్తే, వాటిని తొక్కకుండా వెళ్ళేవాడు. శవం కనిపిస్తే ఆ రోడ్డులోంచి వెంటనే ఇంకో రోడ్డులోకి మళ్ళేవాడు. ఎంత దగ్గరి బంధువు మరణించినా సరే, వారి శవాన్ని చూడటానికి వెళ్ళేవాడు కాదు. ఎప్పుడో వెళ్ళి పరామర్శించేవాడు. టెలిగ్రామ్‌ రోజుల్లో వాళ్ళ ఇంటికి టెలిగ్రామ్‌ వస్తే వెంటనే బయటకి వెళ్ళిపోయి, చాలాసేపటికి తిరిగి వచ్చేవాడు. అతని తొమ్మిదో ఏట పొరపాటున తాత శవం ఉన్న గదిలో రాత్రంతా ఉండటం ఆ భయానికి ప్రధాన కారణం.ఈ భయాన్ని ‘తనటోఫోబియా’ అంటారని ఆయనకి ఓ సందర్భంలో మేనల్లుడు చెప్పి, సైకియాట్రిస్ట్‌ని కలిస్తే, దాన్ని జయించవచ్చని సూచించాడు. కాని ఆయన వెళ్ళలేదు.అలాంటి అమృతనాథానికి ఓరోజు హార్ట్‌ ఎటాక్‌ వచ్చి ముచ్చెమటలు పోశాయి. ఇంట్లోనే ఉన్న ఆయన కొడుకు వెంటనే అంబులె న్‌ ్సకి ఫో న్‌ చేసాడు. తెల్లవారుఝాము కాబట్టి ట్రాఫిక్‌ లేక అంబులె న్‌ ్స పన్నెండు నిమిషాల్లో వచ్చింది. పారామెడిక్స్‌ ఆయనకి ప్రాథమిక చికిత్స చేశారు.ఇంజక్ష న్‌ కే భయపడే అమృతనాథం హాస్పిటల్లో చేరాడని తెలిసి ఆయన శ్రేయోభిలాషులంతా బాధపడ్డారు. వైద్య పరీక్షలు చేశాక గుండెకి రక్తాన్ని చేర్చే రక్తనాళాల్లో చాలా బ్లాక్స్‌ ఉన్నాయని, ఆపరేష న్‌ తప్పదని డాక్టర్స్‌ చెప్పారు. ఆయన మరణిస్తానని భయపడి ఒప్పుకోలేదు. కాని భార్య, అల్లుడు, కొడుకు ఆయనకి నచ్చచెప్పారు.‘‘ఈసారి గుండెపోటు వస్తే పోవటం ఖాయమట! స్టాటిస్టిక్స్‌ ప్రకారం కేవలం పది శాతం మాత్రమే హార్ట్‌ సర్జరీలో పోయే అవకాశం ఉంది నాన్న.’’ కొడుకు చెప్పాడు.అంతా నచ్చచెప్పాక అందుకు అంగీకరించి కాగితం మీద సంతకం చేశాడు.అమృతనాథం ఆపరేష న్‌ ముందు రాత్రి తినటానికి ఏమీ పెట్టలేదు. మర్నాడు ఉదయం మంచినీళ్ళు కూడా తాగనివ్వలేదు. ఆయన్ని వీల్‌చైర్‌లో ఆపరేష న్‌ థియేటర్‌కి తీసుకెళ్తూంటే ఆయన మొహం చూసిన కొత్తవాళ్ళకి కూడా అందులో చావు భయం స్పష్టంగా కనపడింది. ఆయనని ఆపరేష న్‌ బల్ల మీద పడుకోబెట్టాక డాక్టర్‌ నవ్వుతూ భుజం మీద తట్టి చెప్పాడు.‘‘మీరు తేరుకున్నాక మా ఇంటికి స్వీట్స్‌ డబ్బాతో వస్తారు. నేను కాజూబర్ఫీ అభిమానినని గుర్తుంచుకోండి. అన్నట్లు మీకు అంకెలన్నీ వచ్చా?’’‘‘వచ్చు.’’‘‘వంద దాకా?’’‘‘ఇంకా పైనే వచ్చు.’’‘‘ఐతే ఇక నిశ్చింతగా వంద నించి వెనక్కి బయటకి లెక్క పెట్టండి.’’ఆయన ఆరంభించాడు.‘‘వంద... తొంభైతొమ్మిది... తొంభైఎనిమిది... తొంభైఏడు... తొంభైఆరు...’’తొంభై దాటకుండానే ఆయనకి ఎనస్తీషియాతో çస్పృహ తప్పింది.అమృతనాథానికి మెలకువ వచ్చింది. ఆయనకి శరీరం లేనట్లుగా ఎంతో తేలికగా అనిపించింది. చుట్టూ చూస్తే ఆహ్లాదకరమైన, విశాలమైన తోట కనిపించింది. ఎన్నడూ చూడని రంగుల పువ్వులు, పక్షులతోపాటు ఎన్నడూ వినని అత్యంత మధురమైన సంగీతం వినిపిస్తోంది. ముక్కుకి మధురమైన వాసనలు.‘‘అమృతం.’’ఆయన్ని తల్లి పిలిచే పిలుపది!‘‘అమ్మా... నేను ఎక్కడున్నాను?’’ ఆవిడని చూడగానే అమృతనాథం అడిగాడు.‘‘అత్యంత ఆనందకరమైన చోట. ఈయన్ని గుర్తుపట్టావా? మీ నాన్నగారు. నీ రెండో ఏట పోయారు. కాబట్టి మీరు ఒకరినొకరు గుర్తు పట్టలేరు.’’‘‘ఏరా అమృతం. ఎలా ఉంది నీకు?’’ ఆయన ప్రాణమిత్రుడు పలకరించాడు.‘‘నా మనసు ఎన్నడూ అనుభవించనంత అత్యంత ప్రశాంతంగా, కారణం లేకుండా అత్యంత ఆనందంగా ఉంది. ఇక్కడ నించి ఎక్కడికీ వెళ్ళాలని లేదు.’’ చెప్పాడు.‘‘రా. అందరినీ చూద్దువు గాని.’’అతని చేతిని పట్టుకుని నడిపించసాగారు. సర్జ న్‌ మాటలు వినపడ్డాయి.‘‘అమృతనాథంగారు... నా మాట వినపడుతోందా? వినపడితే నా వేలిని నొక్కండి... మీకు నా గొంతు వినపడుతోందా? నర్స్‌ ఆ ఇంజక్ష న్‌ ఇంకోటి ఇవ్వు.’’ ‘‘నన్నెవరో పిలుస్తున్నారు.’’ అమృతనాథం చెప్పాడు.‘‘ఓ. ఐతే వెళ్ళు.’’ తల్లి చెప్పింది.‘‘కాని నాకు వెళ్ళాలని లేదమ్మా.’’ ఆయన దిగులుగా చెప్పాడు.‘‘తప్పదు. పిలుపు వినపడితే వెళ్ళి తీరాలి. అలా అందరికీ వినపడదు. నువ్వు మళ్ళీ ఇక్కడికి రావడానికి ఎదురు చూస్తూంటాం.’’ అమృతనాథం తండ్రి ఆప్యాయంగా చెప్పాడు.‘‘గుడ్‌బై రా.’’ మిత్రుడు కూడా అసంతృప్తిగా చెప్పాడు.‘‘ఎలక్ట్రిక్‌ షాక్స్, ఆ ఇంజక్ష న్‌ పని చేశాయి. గుండె మళ్ళీ ఆడుతోంది. రివైవ్‌ అయ్యారు.’’ సర్జ న్‌ ఆనందంగా చెప్పాడు.ఆయన త్వరగా కోలుకున్నాడు. ఇప్పుడు అమృతనాథంలో చావు భయం పూర్తిగా పోయింది. బదులుగా దాన్ని ఇష్టపడసాగాడు. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి

ఆర్మ్‌ రెజ్లర్‌ నుంచి క్రిమినల్‌గా మారిన ఓ రౌడీషీటర్‌ ‘మెంటల్‌’ అవతారం ఎత్తాడు. జైలు నుంచి ఎర్రగడ్డలోని మానసిక వైద్యశాలకు షిఫ్ట్‌ అయ్యాడు. రెండో భార్య తనను కలవడానికి ఆస్పత్రి అధికారులు ఒప్పుకోలేదనే కారణంగా ‘నిప్పుపెట్టి’, అదను చూసుకుని మరికొందరితో కలిసి ఎస్కేప్‌ అయ్యాడు. ఈ విషయాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకున్న పోలీసులు ప్రత్యేక బృందాన్ని రంగంలోకి దింపారు. ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా అతగాడి ఆచూకీ చిక్కలేదు. ఓపక్క పోలీసులు ఈ ఎస్కేప్డ్‌ రౌడీషీటర్‌ కోసం నిద్రాహారాలు మాని గాలిస్తుండగా, సదరు నేరగాడు మాత్రం తన రెండో భార్యతో విహారయాత్రల్లో జల్సాలు సాగిస్తూ, ఆ ఫొటోలను వాట్సాప్‌ ద్వారా మొదటి భార్యకు షేర్‌ చేసి చిక్కాడు. 2013 డిసెంబర్‌లో ఈ వ్యవహారం చోటు చేసుకుంది. నాంపల్లి చాపెల్‌ రోడ్‌కు చెందిన ఖురేషీ గతంలో ఆర్మ్‌ రెజ్లింగ్‌ చాంపియన్‌. 2006 వరకు దేశ వ్యాప్తంగా జరిగిన సీనియర్‌ ఆర్మ్‌ రెజ్లింగ్‌ పోటీల్లో పాల్గొని, నాలుగైదు మెడల్స్‌ కూడా సంపాదించాడు. ఇతడిపై అబిడ్స్, నాంపల్లి ఠాణాల్లో వరకట్న వేధింపుల కేసుతో పాటు మాదకద్రవ్యాల కేసులు కూడా నమోదయ్యాయి. దీంతో అబిడ్స్‌ పోలీసులు ఇతడిపై రౌడీషీట్‌ తెరిచారు. ఓ డ్రగ్స్‌ కేసులో 2013 అక్టోబర్‌ 15న పోలీసులు అరెస్టు చేసి జైలుకు పంపారు. తన మానసిక స్థి్థతి సరిగ్గా లేనట్లు జైలు అధికారులను నమ్మించిన ఖురేషీ ఎర్రగడ్డలోని ప్రభుత్వ మానసిక ఆసుపత్రిలోని ప్రిజనర్స్‌ వార్డుకు చేరాడు. 2013 డిసెంబర్‌ 2 రాత్రి 9.30 గంటల సమయంలో మీరాలం మండీ ప్రాంతానికి చెందిన ఖురేషీ రెండో భార్య అల్మాస్‌ అతడిని కలిసేందుకు ఆస్పత్రికి వచ్చింది. ఈ మేరకు సిబ్బందిని అనుమతి కోరగా, వారు డ్యూటీ ఆర్‌.ఎం.ఓకు విషయం చెప్పారు. ములాకత్‌కు అది సమయం కాకపోవడంతో ఆయన నిరాకరించారు. ఇదే విషయాన్ని వార్డు సిబ్బంది ఖురేషీకి తెలిపారు. దీంతో తన భార్యను ములాకత్‌కు ఎందుకు అనుమతించడం లేదంటూ చిందులేశాడు. వార్డు కబోర్డులో ఉన్న తోటి రోగుల కేస్‌షీట్స్‌ తీసుకుని అగ్గిపెట్టెతో వాటికి నిప్పుపెట్టాడు. దీంతో తీవ్రంగా పొగ రావడంతో ఆందోళన చెందిన సిబ్బంది వార్డులో ఉన్న 50 మందిని సురక్షిత ప్రాంతానికి తరలించేందుకు సమాయత్తమయ్యారు. అప్పటికే వార్డు మొత్తం పొగతో నిండిపోయి రోగులు, సిబ్బంది ఊపిరాడక ఇబ్బందిపడ్డారు. అక్కడున్న సెక్యూరిటీ సిబ్బంది ఎస్కార్టు పోలీసుల సహయంతో 50 మంది రోగులను పక్కవార్డుకు మార్చారు. సిబ్బంది రోగులను మార్చే ప్రయత్నంలో హడావిడిగా ఉన్నట్లు గుర్తించిన ఖురేషీ మరో పదిమంది ఖైదీల సహయంతో అక్కడే ఉన్న ఆక్సిజన్‌ సిలిండర్‌తో గది కిటికీ కింది భాగంలో గోడను ధ్వసం చేసి రంధ్రం చేశాడు. అందులో నుంచి మనిషి వెళ్లేందుకు వీలుగా ఏర్పాటు చేసుకుని ఒక్కోక్కరుగా బయటకు వచ్చి పారిపోయారు. ప్రిజనల్‌ వార్డుకు అనుకుని ఉన్న క్వార్టర్స్‌లో మాజీ ఉద్యోగులు నివాసం ఉంటున్నారు. గది గోడను ధ్వంసం చేస్తున్నట్లు శబ్దం రావడంతో వారు బయటికి వచ్చారు. అప్పటికే రంధ్రంలో నుంచి ఖైదీలు బయటకు రావడాన్ని గమనించి దగ్గరికి వెళ్లి ఎవరు, ఎందుకు వచ్చారంటూ ప్రశ్నించారు. దీంతో వారి వద్దకు వచ్చిన ఖురేషీ ‘ఇక్కడి నుంచి వెళ్లండి లేదంటే కత్తితో పొడిచేస్తా’ అంటూ వారిని భయపెట్టాడు. దీంతో భయపడిన వారు ఇంట్లోకి వెళ్లి... గోకుల్‌ థియేటర్‌ వైపు ఉన్న మార్గం ద్వారా కొందరు ఖైదీలు బయటకు వెళ్లిపోయాక ఆస్పత్రి అధికారులకు సమాచారం అందించారు. దీనిపై సమాచారం అందుకున్న పోలీసులు కేసు నమోదు చేసుకుని, ప్రత్యేక బృందాన్ని రంగంలోకి దింపారు. ఆస్పత్రి వద్ద నుంచి ఆటోలో తన రెండో భార్య అల్మాస్‌ వద్దకు వెళ్లిన ఖురేషీ ఆమెతో కలిసి టవేరా వాహనంలో ‘టూర్‌’ ప్రారంభించాడు. మొదటి భార్యతో ఐదుగురు పిల్లలు కలిగినప్పటికీ ఖురేషీ ఆ ఏడాది సెప్టెంబర్‌లో అల్మాస్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమెతో కలిసి విహారయాత్ర ప్రారంభించిన ఖరేషీ వాహనాలతో పాటు విమానాలు, రైళ్లు వినియోగించారు. ఎక్కడా ఒక్క రోజు కంటే ఎక్కువ బస చేయకుండా గుల్బర్గా, బెంగళూరు, మైసూరు, ఊటీ, అజ్మీర్, ఢిల్లీ, ముంబై, మహాబలేశ్వర్, హరిద్వార్, కాశ్మీర్, గోవా, ఆగ్రా, సిమ్లా, కులూమనాలీ, శ్రీనగర్, పటాన్‌కోట్, లడక్, విజయవాడల్లో తిరిగాడు. వీరి కోసం గాలిస్తున్న పోలీసులు అన్నీ మర్చిపోయి తిరుగుతూనే ఉన్నారు. ఎక్కడకు వెళ్లాడో తెలియక అనేక కోణాల్లో దర్యాప్తు చేస్తున్నారు. అతడి ఫోన్‌ నంబర్‌ కూడా కనిపెట్టలేక సతమతం అవుతున్నారు. ఇదిలా ఉండగా, తాను రెండో భార్యతో కలిసి జల్సా చేస్తున్న విషయాన్ని మొదటి భార్యకు తెలిపి, ఆమెను సతాయించాలని ఖురేషీ భావించాడు. దీంతో ఆగ్రాలో రెండో భార్యతో కలిసి దిగిన ఫొటోలను వాట్సాప్‌ ద్వారా మొదటి భార్యకు షేర్‌ చేశాడు. దీంతో ఆమె ఈ ఫొటోలతో పాటు అతడు వినియోగిస్తున్న నంబర్‌ను పోలీసులకు అందించింది. వెంటనే అప్రమత్తమై, సాంకేతిక నిఘా ఉంచిన పోలీసులు ఖురేషీని నగరానికి వచ్చాక అరెస్టు చేయాలని భావించారు. చివరకు 2013 డిసెంబర్‌ 24న విజయావాడ నుంచి టోలిచౌకి వచ్చిన ఖురేషీ ఆచూకీని సాంకేతికంగా గుర్తించిన పోలీసులు అతడిని పట్టుకున్నారు. రెండోభార్య అల్మాస్‌కు ఖురేషీ పరారైన ఖైదీ అని తెలిసీ అతడితో సంచరించడంతో ఆమెనూ నిందితురాలిగా చేశారు. ∙

కృష్ణ విసురుగా బెడ్‌రూమ్‌లోకొచ్చి కోపంగా ‘‘అసలు నువు ఆలోచించే చేస్తున్నావా?’’ అన్నాడు భార్య అరవిందతో. ఉతికిన బట్టలు మడతపెట్టి బీరువాలో పెడుతున్న అరవింద వెనుదిరగకుండానే, ‘‘అన్నీ ఆలోచించే చేశాను.’’ అన్నది ప్రశాంతంగా, ‘అన్నీ’ అన్నపదాన్ని నొక్కిచెపుతూ. రెట్టింపైన కోపాన్ని ఉక్రోషం చుట్టుముట్టగా ఏమీచేయలేని అశక్తతతో బెడ్‌ పక్క కుర్చీలో కూలబడ్డాడు కృష్ణ. కొత్తగా కొన్న త్రిబుల్‌ బెడ్‌రూమ్‌ అపార్ట్‌మెంటులో తూర్పువైపుగా ఉన్న తండ్రి రూమ్‌ నిశ్శబ్దంగా ఉంది. అయిదేళ్ల చింటూ రూమ్‌లోంచి మాత్రం టీవీ సౌండ్‌ వినబడుతోంది. తనకేం సమస్య వచ్చినా తండ్రి దగ్గరకు పోయి కాసేపు కూర్చుని సేదతీరటం కృష్ణకు అలవాటు. ఇపుడు సమస్య తండ్రిదే! కాదు,కాదు సమస్య తనదే! కాదు, కాదు– తనే తండ్రికి సమస్య. రోజూలా మాటాడటం కాదు, ఆయన వంక చూడాలన్నా గిల్టీగా ఉంది కృష్ణకు తన భార్య వల్ల. తాళ్లూరులో గవర్నమెంటు స్కూలులో అటెండరుగా పనిచేసి, రిటైరైన తండ్రిని తల్లి మరణానంతరం కృష్ణ రెండు నెలల క్రితం తన వద్దకు తెచ్చుకున్నాడు. సాయంత్రం పది పదిహేను నిమిషాలు వాకింగ్‌కు తప్ప ఆయన పెద్దగా బయటకు వెళ్లడు. రెండు పూటలా స్నాక్స్, భోజనంలో ఏలోటూ చేయదు అరవింద. మూడు నెలలకొకసారి కృష్ణ తన హెల్త్‌ ఇన్సూరెన్స్‌ కార్డు మీద తండ్రికి చెకప్‌ చేయిస్తాడు. అంతేకాదు, ఆయనకు ఏది ఎప్పుడు అవసరమో గ్రహించి తక్షణం అమరుస్తుంటాడు కూడా! ఆయన తనకు వచ్చిన బెనిఫిట్స్‌తో కొడుకు ఇంటి లోన్‌లో కొంత తీరుస్తానన్నా కృష్ణ, ముఖ్యంగా కోడలు అరవింద ఒప్పుకోలేదు. తర్వాత ఈ మధ్య ఆయన బెనిఫిట్స్‌ ప్లస్‌ ఈ రెండునెలల పెన్షన్‌కు తమ డబ్బు కొంత కలిపి అరవింద తాళ్లూరులోని ఆయన పాత ఇల్లు రీమోడల్‌ చేయించింది. అందులో అన్ని ఫెసిలిటీలతో ఓ చిన్న రూమ్‌ వేయించింది. మామగారు అపుడపుడూ తన ఫ్రెండ్స్‌తో ఒకటిరెండు రోజులు గడిపేందుకు. ఆ పనితో కృష్ణకు అరవింద మీద ప్రేమ రెట్టింపైంది. అపుడు రెట్టింపైన ప్రేమ, గత వారం రోజులుగా అరవింద చేష్టలతో ఒక్కసారిగా జీరోకు పడిపోతున్నది. అందులో మొదటి స్టెప్‌. ఈనెల నుండి అయిదువేలు అపార్ట్‌మెంటు లోను ఈఎంఐ కింద మామగారి పెన్షన్‌ ఎకౌంటు నుంచి ఆటోమేటిక్‌ ట్రాన్స్‌ఫర్‌ ఆప్షన్‌ పెట్టించటం. ఆయనకొచ్చేదే పదహారువేలు. ఆయనకు దానిని ఖర్చుపెట్టే అవసరం లేకపోవచ్చు. కాని ఒక జీవితకాలపు ఆయన శ్రమను ఇలా దోచుకోవటం; అది కూడా తనకీ విషయం వేరేవారి ద్వార తెలియటం– ఇవన్నీ తలచుకుంటుంటే కృష్ణ మనసు ఉడికిపోతున్నది.. ‘తల్లి దేవత, కనబడే దైవం’ అన్నీ దొంగ మాటలు. తల్లి అనే రోల్‌లో మాత్రమే స్త్రీ దేవత. అత్త, భార్య, కోడలు వంటి పాత్రలలో కాదు. పిల్లలు పుట్టగనే ప్రపంచాన్నంతా వాళ్లకు దోచి పెట్టాలనే ఇన్‌స్టింక్టు దైవత్వమెలా అవుతంది?’ గతంలో ఏదో టీవీ చర్చావేదికలో తను విన్న విశ్లేషణలు గుర్తొచ్చాయి. అప్పుడవి ట్రాష్‌ అని కొట్టిపడేసినా, ఇప్పుడు మాత్రం అనుభవంలో అవన్నీ నిజమే ననిపిస్తుంది కృష్ణకు. తండ్రిని పలకరించటానికి కూడా మనస్కరించక కారు తీసుకుని నెల్లూరు బస్టాండు దగ్గర్లోని రత్నమహల్‌ హాలు వెనుక ఉన్న తన ఆడిట్‌ ఆఫీసుకు బయలుదేరాడు కృష్ణ. ఆదివారం నాడు ఆఫీసు దరిదాపులలో కనబడని తన బాస్‌ రాకను ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ విష్‌ చేశాడు వాచ్‌మెన్‌. దానిని పట్టించుకోకుండా తన రూమ్‌లో కెళ్లి ఏసీ వేసుకుని టీవీ ఆన్‌ చేశాడు. ఏదో కొత్త సినిమా వస్తున్నది ఓటీటీలో. లడ్డూ బ్యాచ్‌ను పట్టుకునే ప్రయత్నంలో ఉండగా రిసార్టులో ఇద్దరు హత్యచేయబడ్డారని తెలుసుకుని వచ్చిన íసీఐ తలుపులు బాది చివరకు కాలితో తన్నగానే రంధ్రం ఏర్పడి తలుపులో బూటు ఇరుక్కుపోతుంది. దానిని అతి కష్టంమీద బయటకు లాక్కుంటూ అవస్థలు పడుతుండగా, పక్కనున్న కానిస్టేబులు తీరిగ్గా కీతో తాళం తీసి లోపలికి వెళతాడు. కృష్ణ చూస్తున్నది దానిని కాదు. తర్వాత షాట్‌లో తెరుచుకుంటున్నపుడు తలుపులో ఆ రంధ్రం లేకపోవటం గూర్చి. తన తండ్రికి సినిమాలంటే ప్రాణం. ఆ అలవాటే తనకొచ్చింది. సినిమా విశ్లేషణలు, విమర్శలు, ఆస్వాదనలు– మనసు బాలేనపుడు ఇవే తనకు రిలీఫ్‌ ఇచ్చేవి. ఇప్పుడవే నరకంగా అనిపించటంతో టీవీ ఆఫ్‌ చేసి కణతలు రుద్దుకున్నాడు. పోయిన వారం వాకింగ్‌ తర్వాత వీథి చివరలోఉన్న కిరాణాషాపు దగ్గర సిగరెట్‌ తీసుకుంటుంటే షాపతను, ‘‘ఆ తెల్లగా ఒడ్డూ పొడుగుండే పంచెకట్టాయన మీ మామగారా?’’ అన్నాడు ఆసక్తిగా.ఇతను మా నాన్నను ఎపుడు చూశాడా అనుకుంటూ, ‘‘దేనికి?’’ అన్నాడు అనుమానంగా. ‘‘మేడంగారు ఏవో సరుకులు కొనుక్కుని, డబ్బులు మర్చిపోయానని నాతో అంటే నేను ఫర్లేదమ్మా తర్వాత ఈయండి అన్నాను. వెంటనే ఆ పెద్దాయన అయిదు వందల నోటు తీసి ఇచ్చాడు’’కృష్ణ కోపాన్ని కంట్రోలు చేసుకుంటూ, ‘‘ఆయన మా నాన్నగారు’’ అన్నాడు. అతను పట్టించుకోకుండా ‘‘అవునా! చిల్లర ఇస్తుంటే అంతటి ఆఫీసర్‌ మేడమ్‌ ‘నాకు పెద్ద డైరీమిల్క్‌ కావాలి అనటం’ ఆయన కూడ భళ్లున నవ్వేసి ‘నీకన్నానా తల్లీ!’ అనటం చూస్తుంటే, తండ్రీ కూతుళ్లు అనుకుంటారు ఎవరైనా’’ అన్నాడు మురిపెంగా. ఆ షాపతని మాటలు గుర్తు కొస్తుంటే కృష్ణకు పుండు మీద కారం చల్లినట్టవుతున్నది. డబ్బు... డబ్బు... డబ్బు... నలభైయేళ్లు చెమటోడ్చిన ఫలితాన్ని అలా ఎలా దోచుకోవాలనిపిస్తుంది ఎవరికైనా? మనుషుల మరోకోణం పెద్దపెద్ద మేధావులకే అర్థంకాదు. అరవింద దోపిడీ కిరాణాషాపు వాడికేం అర్థమవుతుంది? పోనుపోను భార్యమీద ద్వేషం రెట్టింపవుతున్నది. సెల్‌ మోగటంతో చూశాడు. ఫాదర్‌ అని డిస్‌ప్లే అవుతున్నది. సెల్‌ తీసుకుంటుంటే కృష్ణ చేతులు వణికాయి. ‘భార్యకు తండ్రికి మధ్య కచ్చితంగా వాగ్వివాదం జరిగి ఉంటుంది.’ ఏంచేయాలో పాలుపోక నిదానంగా సెల్‌ నొక్కాడు. ‘‘చింటూగాడి బర్త్‌డే ప్రెజంటేషన్‌ కొందామని డీమార్ట్‌ కొచ్చాం. ఆ బ్యాట్‌లు బాల్‌లు ఏరకం కొనాలో తెలీటం లేదురా!’’ తండ్రి గొంతులో కంగారు. బిత్తరపోయాడు కృష్ణ. అర్థమైంది. వారం క్రితం పడ్డ మూడోనెల పెన్షన్‌ ఒక్క రూపాయి కూడా మిగల్చకుండా మొత్తం కాజేద్దామని అరవింద ప్లాను. అందుకే తిన్న తర్వాత మధ్యాహ్నం తప్పనిసరిగా కునుకు తీసే నాన్నను బలవంతంగా ఇలా పంపించింది. కృష్ణలో టెన్షన్, ఆవేదన క్రమంక్రమంగా తీవ్రమైన కోపంగా మారిపోతున్నది.ఏంచేయమంటావురా!’’ అన్న సెల్‌లో తండ్రి మాటకు ఉలిక్కిపడి ‘‘వాడికి తెలుసులే నాన్నా!’’ అన్నాడు కోపాన్ని కంట్రోలు చేసుకుంటూ. కాని అతని వల్లకాలేదు. భార్యమీద అసహ్యం ఆగ్రహంగా మారి కట్టలు తెంచుకోగా ఒక్కసారిగా లేచి ఆవేశంగా బయటపడ్డాడు. వంటయింట్లో స్నాక్స్‌ తయారు చేస్తున్న అరవింద తనను జబ్బపట్టుకుని ఎవరో లాగటంతో అదిరిపడింది. గోడకు కొట్టుకోబోయి తనను తాను కంట్రోలు చేసుకుని ఆగి తలతిప్పి చూచింది. ఎదురుగా నిప్పులు కక్కే కళ్లతో కృష్ణ. భర్తను భయంభయంగా చూస్తూ, ‘‘ఏమైంది?’’ అన్నది. భార్యను తీవ్రంగా చూస్తూ, ‘‘మా నాన్నను డీమార్టుకు ఎందుకు పంపావు? ఒక్క రూపాయి కూడా డబ్బులివ్వకుండా’’ పెద్దగా అరుస్తునట్లు అన్నాడు కృష్ణ.అరవింద తేలిగ్గా ఊపిరి పీలుస్తూ, ‘‘అదా! ఇంకేమో అనుకుని భయపడ్డాను. ముందు వాటర్‌ తాగు. కూల్‌ అవుతావు’’ అని ఫ్రిజ్‌ నుంచి బాటిల్‌ ఇస్తుండగా, కృష్ణ విసురుగా తల తిప్పుకున్నాడు.అరవింద కృష్ణ భుజాల మీద రెండు చేతులు వేస్తూ, ‘‘ముందు నింపాదిగా కూర్చో ’’ అన్నది.కృష్ణ చేతులు విదిలించుకుంటూ, ‘‘నీ నటనలు ఆవు. మా నాన్నకు పడేదే పదహారు వేలు. దానికీ ఎసరు పెట్టావా?’’ అన్నాడు రౌద్రంగా.అరవింద కాసేపు మాట్లాడలేదు. తర్వాత నిదానంగా తలెత్తి, ‘‘నీకు ఆయన నాన్న. నాకు మామయ్య. స్వయానా మేనమామ. నాకు చిన్నప్పుడే తండ్రి చనిపోతే, ఒంటి చేత్తో మా కుటుంబాన్ని పోషించిన నా మేనమామ. నాన్నకన్నా ఎక్కువ’’ అన్నది ‘‘అందుకేనా పైసా ఇవ్వకుండా చింటూనిచ్చి పంపావు, చింటూగాడు అక్కడ కనబడ్డవన్నీ కొంటాడు. ఆ కాస్త బాలెన్స్‌ అయిపోయి, డబ్బు కట్టలేక నలుగురిలో మా నాన్న నవ్వులు పాలు అయితేగాని నీ కసి తీరదా?’’భార్య నవ్వటంతో కృష్ణ కోపం రెట్టింపై, ‘‘మాట్టాడవేం?’’ అని గద్దించాడు.అరవింద చిరునవ్వుతో కృష్ణ భుజాలు నొక్కి కుర్చీలో కూర్చో బెడుతూ, ‘‘ప్రతి దీపావళికి అమ్మా నేను మీ ఇంటికి వచ్చేవాళ్లం. గుర్తుందా! మామయ్య పట్టులంగాతో ఉన్న ఐదారేళ్ల నన్ను ఎత్తుకుని కిరాణాషాపుకు తీసుకెళ్లేవాడు. దారిలో కనబడ్డవారందరికీ నా మేనగోడలు అని గొప్పగా చెప్పుకుంటూ వాళ్లు అబ్బురంగా చూస్తుంటే ఆనందపడుతూ నన్ను అపురూపంగా చూసుకునేవాడు. మామయ్యను డబ్బులడిగి ఇబ్బంది పెట్టొద్దు అన్న అమ్మ మాటలు గుర్తొచ్చి, నేను గుప్పిట్లో ఉన్న రూపాయిని గట్టిగా బిగిస్తూ. ‘మామయ్యా! టపాసులకు నువ్వు ఇవ్వొద్దు. నా డబ్బులతోనే కొనుక్కుంటా’ అనేదాన్ని’’ బాల్య జ్ఞాపకాల వల్ల మొహం వెలుగుతుండగా అరవింద అన్నది.కృష్ణ ఏం మాట్టాడలేదు. అరవింద కొనసాగించింది.‘‘కావల్సినవన్నీ కొనుక్కున్న తర్వాత కొట్టు తాతను, ‘ఎంతైంది తాతా?’ అని నేను అడిగితే. పక్కనుంచి మామయ్య, ‘సరిగ్గా రూపాయే విందా’ అనేవాడు తాతకు కన్నుకొడుతూ. నడుం మీద చేయి వేసి అడుగుతున్న నా బుగ్గలు పుణికి పుచ్చుకుంటూ తాత కూడా, ‘అంతే అంతే! రూపాయికి ఒక్కపైసా తక్కువా లేదు ఎక్కువా లేదు’ అనేవాడు. ఆ మందులన్నీ నేనే కొనుక్కున్నాననే నా గర్వాన్ని, ధీమాను తగ్గకుండా చూసిన మామయ్యకు మనమేం ఇవ్వగలం? అవి తిరిగి ఇవ్వటం తప్ప’’ అన్నది కళ్లు తుడుచుకుంటూ. జరుగుతున్నదంతా కృష్ణకు లీలగా అర్థమవుతూ కోపం, రౌద్రం క్రమేపీ తగ్గిపోసాగాయి. అయినా ఏదో గుర్తొచ్చి కృష్ణ ఏదో ఆనబోయేంతలో అరవింద చెయ్యెత్తి ఆపుతూ, ‘‘నీ డౌట్‌ అర్థమైంది. ఆ డీమార్ట్‌ మా కజిన్‌ పల్లవిది. చింటూగాడు ఎంత షాపింగ్‌ చేసినా, బిల్లు పదివేలకు ఒక్క రూపాయి తక్కువా ఉండదు, ఎక్కువా ఉండదు’’ అన్నది చిన్నప్పటి మామయ్య మాటలు అనుకరిస్తూ.కృష్ణ మనసు నిండా భార్యపట్ల కృతజ్ఞత చోటుచేసుకుంది. ఏదో సైకాలజీ బుక్‌లో చదివిన మాటలు గుర్తుకొచ్చాయి.నేనొక్కడినే కుటుంబాన్ని నడుపుగలుగుతున్నాననే మగవాడి అహం, మేల్‌ ఇగో క్రమేపీ ఆత్మవిశ్వాసంగా మారి అతన్ని సమర్థుడిగా స్థిరపరుస్తుంది. విజయాలు సాధించటంలేదనో, విశ్రాంతి కావాలనో భార్యాపిల్లలు అతని మేల్‌ ఇగోని లాగివేసే చర్యలో భాగంగా అదృశ్యంగా ఉన్న అతని ఆత్మవిశ్వాసమూ ఊడిపడుతుంది. అది అతనిని వ్యర్థుడిగా మార్చివేసి, తనను తాను వస్తువుగా భావించే స్థాయికి దిగజారుస్తుంది. తన తండ్రిని ఆ ప్రమాదంలోంచి గట్టెక్కించి కోల్పోతున్న స్ధానాన్ని తిరిగి ఇవ్వటం ద్వారా మేనమామలో కాన్ఫిడెన్స్‌కు ఊపిరిలూదింది ఏ సైకాలజీ చదవని అరవింద’భార్యను ప్రేమతో దగ్గరకు తీసుకోబోతుండగా చప్పుడు వినిపించి వాకిలివైపు తలతిప్పి చూచాడు. చింటూ ఒక్క అంగలో అరవింద దగ్గరకు దూకి చేతులో బ్యాట్, బాల్‌ చూపిస్తూ, గొప్పగా ‘‘ఇవన్నీ తాతయ్యే కొనిచ్చాడు. నా బర్త్‌డే ప్రజంటేషన్‌గా. డీమార్ట్‌లో తాతయ్యతో సెల్ఫీ తీసుకుని, మా ఫ్రెండ్స్‌కు పంపించాను కూడా’’ అన్నాడు గర్వంగా.వెనుకగా మాధవరావు చేతిలో బ్యాగ్‌తో వస్తూ, ‘‘అల్లాడిచ్చాడురా నీకొడుకు! మొత్తం పదివేలు మించలేదనుకో. లేకపోతే నీకు ఫోన్‌ చేద్దామనుకున్నా’’ అంటూ ఈ మధ్య కొత్తగా కొన్న చిన్న లాప్‌టాప్‌తో తన గదిలోంచి తన వద్దకు పరిగెత్తుకొచ్చిన మనవడిని ఆప్యాయంగా వెంటబెట్టుకుని తన రూమ్‌లోకి వెళ్లాడు.నాన్న చేయి మీసం మీదికి పోవటాన్ని చాలా రోజుల తర్వాత చూశాడు కృష్ణ. ఆయన మాటలలో సంతోషం, గాంభీర్యం, హుందాతనం తొణికిసలాడుతున్నాయి.‘‘లెఫ్ట్‌ హాండ్‌ ధంబ్, మిడిల్‌ఫింగర్‌లతో లాప్‌టాప్‌ మధ్యలో పైభాగాన్ని అదేవిధంగా రైట్‌హాండ్‌ తో కింది భాగాన్ని యూజ్‌ చేసి పైకి తెరవాలి. సైడ్‌ భాగాలతో కాదు. స్ప్రే డైరక్ట్‌గా చల్లకూడదు. క్లాత్‌ మీద చల్లి తర్వాత తుడవాలి. అంతేకాదు చార్జింగ్‌లో ఉన్నపుడు యూజ్‌ చేయకూడదు’’ శ్రద్ధగా వింటున్న మనవడికి వాడిభాషలో వాడికి అర్థమయ్యేట్లు వివరిస్తున్న మాధవరావు ఏదో అలికిడి వినిపించి తలెత్తి చూశాడు. ఎదురుగా ఏదో సంశయిస్తూ కృష్ణ.‘‘ ఏరా! ఏం కావాలి?’’ కృష్ణ ఏం మాట్లాడలేదు.ఒళ్లోని లాప్‌టాప్‌ పక్కన పెడుతూ, ‘‘నా దగ్గర మొహమాటమేందిరా! డబ్బులేమైనా కావాలా?’’ అన్నాడు అనుమానంగా. కృష్ణ చిన్నగొంతుతో, ‘‘ఓ అయిదు వందలు’’ ససుగుతుంటే ఆయన భళ్లున నవ్వేసి, ‘‘ఈ మాత్రం దానికేనా ఇంత బిల్డప్‌. తీసుకో’’ అని రెండు అయిదువందల నోట్లు ఇచ్చాడు.వంటగదిలోంచి నవ్వు వినిపించి తల తిప్పిన మాధవరావు, ‘‘చూశావా విందా! లక్షలు సంపాదించే పెద్ద ఆడిటర్‌. ఆఫ్ట్రాల్‌ మామూలు పెన్షనర్‌ వద్ద డబ్బులు అడుగుతున్నాడు’’ అన్నాడు మీసం దువ్వుతూ. అరవింద ముందుకు వచ్చి, ‘‘ఇదంతా అప్పుగానే మామయ్యా! జీతం రాగానే వడ్డీతో సహా కట్టాలని మీ అబ్బాయిగారికి చెప్పండి’’ అన్నది పెద్దగా అందరి నవ్వులతో గదంతా ప్రతిధ్వనించింది.∙ఆర్‌ వి రాఘవరావు

తీర్మానాలు వేరు, నిర్ణయాలు వేరు. తీర్మానాలన్నవి.. ‘చేసుకునేవి’. నిర్ణయాలన్నవి.. ‘తీసుకునేవి’. తీర్మానాలు ఫెయిల్‌ అయితే పోయేదేమీ లేదు. కాని, నిర్ణయాలు మిస్‌ ఫైర్‌ అయితేనే... ఫలితం దారుణంగా ఉంటుంది. అందుకు చరిత్రలో అనేక నిదర్శనాలు ఉన్నాయి. ఒక్కోసారి మనం తీసుకునే ‘చెత్త నిర్ణయం’ మన జీవితాన్నే ట్రాజెడీగా చేస్తుంది. అదే నిర్ణయాన్ని ఒక రాజుగారో,ఏ ప్రభుత్వం వారో తీసుకుంటే? చరిత్రలో అది ఒక ‘సీరియస్‌ కామెడీ’గా మిగిలిపోతుంది. అహంకారం వల్ల కావచ్చు, అజాగ్రత్త వల్ల కావచ్చు లేదా మన బ్యాడ్‌ లక్‌ వల్ల కావచ్చు... చెత్త నిర్ణయం తలపైకి ఎక్కి కూర్చున్నప్పుడు రాజైనా, రాజారావు గారైనా చేసేది ఏమీ ఉండదు. చరిత్రలో ఇలాంటి ట్రాజిక్‌ కామెడీలు కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిల్లో కొన్ని.. మీ కోసం :::చెంగీజ్‌ ఖాన్‌ కి ‘సారీ’ చెప్పనందుకు..!చెంగీజ్‌ ఖాన్‌ వీరుడు, శూరుడే కాని, క్రూరుడు మాత్రం కాడు. పైగా స్నేహశీలి. 1218వ సంవత్సరంలో ఒకరోజు ఆయనకు అనిపించింది– ఖ్వారెజ్మియన్‌ సామ్రాజ్యంతో (ప్రస్తుత ఇరాన్‌/ఇరాక్‌ ప్రాంతం) కలిసి బిజినెస్‌ చేద్దామని! మంచి విషయమే కదా. అందుకోసం 450 మంది బిజినెస్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌లను పంపించాడు. కాని, అక్కడి లోకల్‌ గవర్నర్‌కి వాళ్లపై అనుమానం వచ్చి, వాళ్లంతా గూఢచారులేమోనని అందర్నీ చంపేయించాడు. ‘‘ఇట్స్‌ ఓకే’’ అని చెంగీజ్‌ ఖాన్‌ సర్దుకుపోయాడు. ‘‘కనీసం సారీ అయినా చెప్పండి’’ అని ముగ్గురు రాయబారులను ఖ్వారెజ్మియన్‌కు పంపాడు. అయితే అక్కడి రాజు అతి తెలివి ప్రదర్శించాడు. ముగ్గురిలో ఇద్దరికి గడ్డాలు గీయించి, మూడో రాయబారి తల నరికేయించాడు. ఫలితం: చెంగీజ్‌ ఖాన్‌ ఆగ్రహంతో ఊగిపోయాడు. తన మంగోల్‌ సైన్యంతో బయల్దేరి వెళ్లి ఖ్వారెజ్మియన్‌ సామ్రాజ్యాన్ని రూపుమాపేశాడు. కోట్లాది మంది ప్రాణాలు పోయాయి.నీతి: పక్కింటి వాళ్లతో గొడవ పడితే పంచాయతీ అవుతుంది. కాని, చెంగీజ్‌ ఖాన్‌లాంటి వాళ్లతో గొడవ పడితే చరిత్రే మారిపోతుంది! ఇంకోలా చెప్పాలంటే – పులిని నిద్రలేపినా పర్లేదు కాని, చెంగీజ్‌ ఖాన్‌ ముఖం మీద చిటికెలు వేయకూడదు.చలికాలంలో దండయాత్రఇదొక క్లాసిక్‌ హిస్టరీ కామెడీ! 1812లో నెపోలియన్, 1941లో హిట్లర్‌.. ‘‘రష్యా ఎంత పెద్దదైతే మనకేంటి? ఉఫ్‌ అని ఊదేసి ఇంటికి వచ్చేద్దాం’’ అని ప్లాన్‌ వేశారు. ఉఫ్‌ అని ఊదేసేవారేనేమో కాని, వాళ్లు రెండు విషయాలను అస్సలు అంచనా వేయలేకపోయారు: ఒకటి రష్యా వైశాల్యం (అది ఒక దేశం కాదు, ఒక ప్రపంచం!), రెండోది అక్కడి భయంకరమైన చలి. ఫలితం: రష్యాపైకి నెపోలియన్‌ పంపిన 6 లక్షల మంది సైన్యంలో చివరికి మిగిలింది కేవలం లక్ష మంది మాత్రమే! అటు హిట్లర్‌ కూడా అదే తప్పు చేసి, తన నాజీ సామ్రాజ్యం కూలిపోవడానికి పునాది వేసుకున్నాడు.నీతి: రష్యా వాళ్లతో యుద్ధం గెలవొచ్చేమో కాని, వింటర్‌లో అక్కడి మైనస్‌ డిగ్రీల చలిని మాత్రం ఎవరూ గెలవలేరు. చలికాలంలో యుద్ధం చేయటం కంటే దుప్పటి కప్పుకుని పడుకోవడం ఉత్తమం అని నెపోలియన్, హిట్లర్‌ తెలుసుకుని ఉంటారు.కొంప ముంచిన గిఫ్ట్‌ ప్యాక్‌!క్రీ.పూ. 12వ శతాబ్దం నాటి సంగతి ఇది. సుమారు 10 ఏళ్లు యుద్ధం చేసినా గ్రీకులు ట్రాయ్‌ నగరాన్ని (ప్రస్తుతం టర్కీలోని ఒక భాగం) గెలవలేకపోయారు. అప్పుడు ఒక ‘ఐడియా’ వేశారు. ఒక పెద్ద చెక్క గుర్రాన్ని తయారు చేసి కోట ముందే వదిలేసి, ‘‘మేం ఓడిపోయాం. ఈ గుర్రాన్ని మీకు మా జ్ఞాపకార్థం కానుకగా ఇస్తున్నాం’’ అని చెప్పి అక్కడి నుంచి పడవల్లో వెళ్లిపోయినట్లు యాక్టింగ్‌ చేశారు. స్థానిక పూజారులు, జోస్యులు ‘‘ఒరేయ్‌ నాయనా.. ఇదేదో తేడాగా ఉంది, దీన్ని నమ్మకండి’’ అని అరిచినా, ట్రాయ్‌ పాలకులు వినలేదు. ‘‘అబ్బే.. గిఫ్ట్‌ వస్తుంటే వద్దంటారేంటి?’’ అని ఆ చెక్క గుర్రాన్ని లాక్కొచ్చి కోట లోపల పెట్టుకుని గ్రాండ్‌గా విజయోత్సవాలు జరుపుకున్నారు.ఫలితం: అసలు ట్విస్ట్‌ ఏంటంటే.. ఆ చెక్క గుర్రం లోపల గ్రీకు సైనికులు దాక్కుని ఉన్నారు! అందరూ నిద్రపోయాక, వాళ్లు బయటకు వచ్చి కోట గేట్లు తెరిచేశారు. వెళ్లిపోయినట్లుగా మాయ చేసిన గ్రీకు సైన్యం మళ్లీ తిరిగొచ్చి ట్రాయ్‌ నగరాన్ని నామరూపాలు లేకుండా చేసేసింది.నీతి: శత్రువు సడన్‌గా వచ్చి ఖరీదైన గిఫ్ట్‌ ఇచ్చాడంటే– అది ప్రేమతో ఇచ్చింది కాదు, మనకేదో ‘పెద్ద స్కెచ్‌’ వేశాడని!మావో గారి ‘పిచ్చుకల’ వేటచైనాలో 1958లో ‘గ్రేట్‌ లీప్‌ ఫార్వర్డ్‌’ పేరుతో మావో జెడాంగ్‌ ఒక వింత నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ‘‘ఈ పిచ్చుకలు మన ధాన్యాన్ని తినేస్తున్నాయి, వీటిని అస్సలు వదలకూడదు. తరిమి కొట్టండి’’ అని ఆర్డర్‌ వేశారు. దాంతో జనం అంతా గిన్నెలు, డబ్బాలు పట్టుకుని రోడ్ల మీదకి వచ్చి ఒకటే గోల.. గోల! ఆ శబ్దానికి పిచ్చుకలు భయపడి ఎక్కడా వాలకుండా గాల్లోనే ఎగురుతూ, ఎగురుతూ అలసిపోయి కిందపడి చనిపోయేవి. అలా లక్షల పిచ్చుకలను ఏరిపారేశారు.ఫలితం: పిచ్చుకలు ఉన్నప్పుడు అవి కేవలం గింజలనే కాదు, పంటను పాడుచేసే మిడతలను కూడా తినేవి. పిచ్చుకలు లేకపోయేసరికి మిడతల సంఖ్య బీభత్సంగా పెరిగిపోయింది. అవి వచ్చి పిచ్చుకల కంటే వంద రెట్లు వేగంగా పంటనంతా ఊడ్చేశాయి. దీనివల్ల వచ్చిన కరువులో దాదాపు 1.5 కోట్ల నుండి 4.5 కోట్ల మంది చైనా ప్రజలు చనిపోయారు.నీతి: ప్రకృతిని మనం కంట్రోల్‌ చేయాలనుకుంటే.. అది మనల్ని ‘అవుట్‌ ఆఫ్‌ కంట్రోల్‌’ చేసి పడేస్తుంది. అలాస్కాని ‘అణాపైసలకి’ అమ్మేసిన రష్యా ఇది 1867లో జరిగింది. అప్పట్లో రష్యాకి ఒకటే భయం ఉండేది. ‘‘భవిష్యత్తులో బ్రిటిష్‌ వాళ్లతో యుద్ధం వస్తే, ఈ అలాస్కా ప్రాంతాన్ని మనం కాపాడుకోలేం, వాళ్లు ఫ్రీగా లాగేసుకుంటారు’’ అని టెన్షన్‌ పడ్డారు. అందుకే ఉచితంగా పోయేదానికంటే, ఎంతో కొంతకి అమ్మేద్దాం అని అమెరికాకి ఆఫర్‌ ఇచ్చారు. ఎంతకో తెలుసా? కేవలం 7.2 మిలియన్‌ డాలర్లు! అంటే ఎకరం సుమారు రెండు సెంట్లే (మన లెక్కలో చెప్పాలంటే అణాపైసలకి అన్నమాట).ఫలితం: అమ్మేసిన కొన్నేళ్లకే అక్కడ భారీ బంగారు గనులు బయటపడ్డాయి. ఆ తర్వాత ఏకంగా బిలియన్ల కొద్దీ బారెళ్ల ఆయిల్‌ నిక్షేపాలు దొరికాయి. చరిత్రలోనే ఇది అతిపెద్ద ‘రియల్‌ ఎస్టేట్‌ తప్పిదం’ అని చెప్పుకోవచ్చు.నీతి: పనికిరాని మంచుగడ్డ అనుకుని అమ్మేస్తే.. అది కాస్తా ‘బంగారు గని’ అని తర్వాత తెలిసింది. అందుకే ఆస్తి అమ్మే ముందు ఒకటికి పదిసార్లు సర్వే చేయించుకోవాలి!డ్రైవర్‌ కొట్టిన ‘రాంగ్‌ టర్న్‌’ 1914లో ఆస్ట్రియా యువరాజు ఆర్చ్‌డ్యూక్‌ ఫ్రాంజ్‌ ఫెర్డినాండ్‌కి ఆ రోజు లేచిన వేళ అస్సలు బాగోలేదు. ఉదయాన్నే ఆయన మీద ఒక బాంబు దాడి జరిగితే తృటిలో తప్పించుకున్నారు. ఆ వాడితో గాయపడిన తన మనుషులను పరామర్శించాలని ఆసుపత్రికి బయలుదేరారు. కానీ కొత్త రూట్‌ కావడంతో డ్రైవర్‌ కన్ఫ్యూజ్‌ అయిపోయి, ఒక చోట పొరపాటున రాంగ్‌ టర్న్‌ తీసుకున్నాడు. కారు రివర్స్‌ చేస్తున్నప్పుడు ఇంజిన్‌ ఆగిపోయింది. సరిగ్గా అక్కడే, ఆ ఉదయం బాంబు వేసి విఫలం అయిన హంతకుడు (గావ్రిలో ప్రిన్సిప్‌) సాండ్‌విచ్‌ తింటూ కూర్చున్నాడు.ఫలితం: యువరాజును చూసిన ప్రిన్సిప్, వెంటనే గన్‌ తీసి యువరాజుని కాల్చేశాడు. ఈ ఒక్క హత్య వల్ల ఐరోపా దేశాల మధ్య గొడవలు ముదిరి, ఏకంగా మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం దాపురించింది.నీతి: రాంగ్‌ రూట్‌లో వెళ్తే ఫైన్‌ పడుతుంది అనుకుంటాం.. కానీ రాంగ్‌ టర్న్‌ కోట్లాది మంది ప్రాణాలు పోయే యుద్ధానికి దారి తీసింది.బీటిల్స్‌ని కాలదన్నిన డెక్కా టాలెంట్‌ని గుర్తించడంలో ఇంతకంటే దారుణమైన పొరపాటు చరిత్రలో ఇంకొకటి జరిగి ఉండదేమో! అప్పట్లో, అంటే 1962లో అప్పుడే మొదలైన ‘బీటిల్స్‌’ బ్యాండ్‌ టీమ్‌ తమ పాటలు వినిపించడానికి డెక్కా రికార్డ్‌ కంపెనీ దగ్గరికి వెళ్లారు. అప్పుడు ఆ కంపెనీ పెద్దాయన డిక్‌ రోవ్‌ ఒక ఆణిముత్యం లాంటి మాట అన్నాడు: ‘‘వద్దులే బాబోయ్‌.. ఈ గిటార్‌ వాయించే గ్రూపుల కాలం అయిపోయింది..’’ అని, వాళ్లను తిప్పి పంపించేశాడు.ఫలితం: బీటిల్స్‌ టీమ్‌ వేరే కంపెనీతో (ఇ.ఎం.ఐ. రికార్డ్స్‌) ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఆ తర్వాత వాళ్లు సృష్టించిన ప్రభంజనం తెలిసిందే! ప్రపంచ సంగీత చరిత్రలోనే అత్యధికంగా అమ్ముడైన బ్యాండ్‌గా వాళ్లు రికార్డు సాధించారు. పాపం, ఆ డెక్కా రికార్డ్‌ వారు చేసిన ఈ తప్పుని సరిదిద్దుకోవడానికి దశాబ్దాల కాలం పట్టింది.నీతి: మన దగ్గరికి అదృష్టం గిటార్‌ వాయిస్తూ వచ్చినా సరే, అది మనకు నచ్చకపోతే ‘కాలం అయిపోయింది’ అని సాకులు చెబుతాం. అప్పుడప్పుడు పాత స్టెయిలే కొత్త ట్రెండ్‌గా అవుతుందేమోనని ఆలోచించాలి.అతి పెద్ద అచ్చుతప్పు ప్రింటింగ్‌ ప్రెస్‌లో చిన్న స్పెల్లింగ్‌ మిస్టేక్‌ జరిగితే ఏం చేస్తాం? సారీ చెప్పి సరిదిద్దుకుంటాం. కానీ రాబర్ట్‌ బార్కర్, మార్టిన్‌ లూకాస్‌ అనే ప్రింటర్లకు మాత్రం అది దిద్దుకోలేని తప్పు అయింది. 1631లో వాళ్లు బైబిల్‌ ప్రింట్‌ చేస్తున్నప్పుడు, బైబిల్‌లోని పది ఆజ్ఞలలో (టెన్‌ కమాండ్‌మెంట్స్‌) ఒక చిన్న పొరపాటు జరిగింది. ‘వ్యభిచారం చేయరాదు’ (Thou shalt not commit adultery) అనే వాక్యంలో పొరపాటున ’n్టౌ’ అనే పదం ఎగిరిపోయింది.ఫలితం: ఇంకేముంది.. ఆ ఎడిషన్‌ బైబిల్‌ కాస్తా ఘోరమైన ఆ అపరాధంతో పబ్లిష్‌ అయిపోయింది! ఇది చూసి కింగ్‌ చార్లెస్‌–1 కోపంతో రాజ›ప్రాసాదంలోని వస్తువులన్నీ విసిరి పారేశారు. ఆ ప్రింటర్ల మీద భారీ ఫైన్‌ వేసి, వాళ్లని దివాలా తీయించాడు. వాళ్ల లైసెన్సులు రద్దు చేశాడు. తప్పుగా ప్రింట్‌ అయిన ఆ కాపీలన్నీ తగలబెట్టేయాలని ఆర్డర్‌ వేశారు. (కానీ కొన్ని ‘కలెక్టర్స్‌ కాపీలు’ మాత్రం ఇప్పటికీ అక్కడక్కడా బయటపడుతున్నాయని అంటారు).నీతి: స్పెల్లింగ్‌ చెక్‌ చేయకుండా వాట్సాప్‌ మెసేజ్‌ పంపిస్తే పరువు పోతుంది. అదే మతగ్రంథంలో తప్పు చేస్తే మన చాప్టరే క్లోజ్‌ అయిపోతుంది! నాసా 125 మి. డాలర్ల మిస్టేక్‌ మనం కూరగాయలు కొనటానికి వెళ్లి, కిలోలకి బదులు లీటర్ల లెక్కన అడిగితే అంతా వింతగా చూస్తారు. సరిగ్గా అలాంటి తప్పునే నాసా శాస్త్రవేత్తలు చేశారు. 1999లో ‘మార్స్‌ క్లైమేట్‌ ఆర్బిటర్‌’ అనే రాకెట్‌ని అంగారక గ్రహం మీదకి పంపడానికి రెండు టీమ్‌లు పనిచేశాయి. అందులో ఒక టీమ్‌ లెక్కలన్నీ ఇంగ్లీష్‌ యూనిట్లలో (పౌండ్లు, ఫోర్స్‌) వేస్తే, రెండో టీమ్‌ మాత్రం మెట్రిక్‌ యూనిట్లను (న్యూటన్స్‌) వాడారు. దాంతో రెండు టీమ్‌ల మధ్య కమ్యూనికేషన్‌ గ్యాప్‌ వల్ల ఎవరి లెక్కలు వాళ్లు వేసుకున్నారు.ఫలితం: రాకెట్‌ అంతరిక్షంలోకి వెళ్లాక, అది అప్లయ్‌ చేయాల్సిన ‘ఫోర్స్‌’ లెక్క తప్పింది. దాంతో ఆ రాకెట్‌ ఉండాల్సిన దానికంటే చాలా కిందకి వెళ్లిపోయి, అంగారక గ్రహ వాతావరణంలో కాలి బూడిదైపోయింది. అలా అప్పట్లోనే దాదాపు 1000 కోట్ల రూపాయలు (125 మిలియన్‌ డాలర్లు) గాలిలో కలిసిపోయాయి.నీతి: లెక్కల్లో తేడా వస్తే కోట్లలో లాస్‌ వస్తుంది.తగలబడిన అలెగ్జాండ్రియా లైబ్రరీఇది ఏ ఒక్కరో తీసుకున్న తప్పుడు నిర్ణయం కాదు. వరుస అతి తెలివి నిర్ణయాల వల్ల జరిగిన అనర్థం. అప్పట్లో ప్రపంచంలోనే అత్యంత గొప్ప నాలెడ్జ్‌ హబ్‌.. ఈజిప్టులోని ఈ అలెగ్జాండ్రియా లైబ్రరీ. ప్రాచీన కాలపు విజ్ఞానమంతా అక్కడే ఉండేది. అయితే, జూలియస్‌ సీజర్‌ గారు యుద్ధం చేస్తూ పొరపాటున ఒక భాగాన్ని తగలబెట్టేశారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన కొందరు పాలకులు ‘‘మాకు ఈ పుస్తకాలతో పనేంటి?’’ అని నిర్లక్ష్యం చేశారు, మరికొందరు రాజకీయం కోసమో, మతం పేరుతోనో మిగిలిన పుస్తకాలను కాల్చిపారేశారు.ఫలితం: ప్రాచీన చరిత్ర, సైన్స్‌కు సంబంధించిన దాదాపు 90 శాతం జ్ఞానం శాశ్వతంగా కాలి బూడిదైపోయింది. మన పూర్వీకులకు ఏమేం తెలుసో, వాళ్లు ఏయే టెక్నాలజీలు వాడారో ఇప్పుడు మనకు కేవలం ఒక అంచనా మాత్రమే ఉంది. ఒకవేళ ఆ లైబ్రరీ సేఫ్‌గా ఉండి ఉంటే, మనం ఈపాటికే అంతరిక్షంలో ఇల్లు కట్టుకుని ఉండేవాళ్లమేమో.నీతి: పుస్తకాన్ని చదివినా చదవకపోయినా పర్లేదు కానీ, దాన్ని పొరపాటున కూడా కాల్చకూడదు. ఎందుకంటే మనం నాశనం చేసేది పేపర్లను కాదు, తరతరాల జ్ఞానాన్ని!దేవుడా! ఈ దారుణమైన తప్పులు, పొరపాట్లు చూస్తుంటే.. మనం చేసే చిన్న చిన్న మిస్టేక్స్‌ చాలా బెటర్‌ అనిపిస్తోంది కదా! అలా అని అలక్ష్యంగా ఏ పనీ చేయకండి. ఆలోచించి నిర్ణయాలు తీసుకోండి. · సాక్షి, స్పెషల్‌ డెస్క్‌

తెల్లటి ఎండ ఎచ్చంగా కొడుతుంది, సరిగ్గా పన్నెండుగూడా కాలేదు టైము. అప్పటికి రొండుసార్లు అడిగి అడిగి మౌనంగా కూసుకున్నాడు జానుగాడు. రంగిసెట్టి కొట్టుకాడ పిల్లోడ్ని కూసోబెట్టి జొన్నసొప్ప కోయనీకి పోయింది రంగమ్మ. ‘సెట్టి దప్పికైతుంది ఒక్క గలాసు నీళ్లియవూ’ అని మూడోసారి అడగలేక ఎండిపోయిన పెదాల్ని నాలికతో రుద్దుకుంటూ కూసున్నాడు జానుగాడు అనబడే జాన్సన్‌.రంగమ్మ, ఆనందరావుల కొడుకు జాన్సన్‌ వయసు పదేళ్ళు. బడి మీన గాలి మల్లినప్పుడో, బడికి పంతులుగారు వచ్చినప్పుడో, ‘అయిదో క్లాస్‌ అబ్బీ’ నువ్వు అని చెబితే వినడమే తప్ప ఆ మాసిపోయిన పుస్తకాల సంచి వంక ఏనాడూ చూసిందే లేదు. పొద్దుగూకులు బస్టాప్‌ కాడ ఉండే పిచ్చి తుమ్మసెట్టు కింద సీట్లపేకలాడే వాళ్ల దగ్గర కూకోని పొద్దు ఎల్లబుచ్చుతుంటాడు. ఎప్పుడన్నా వాళ్ళమ్మ గట్టిగా అర్సుకుంటే ఉన్న ఒక్క బర్రెని మేపడానికి పోతాడు.ఆనందరావుకి, రంగమ్మకి పెళ్ళి జరిగి పదేళ్లు దాటింది. ఆనందరావూ అచ్చం జానుగాడిలాగానే ఉండేవాడు. పెళ్లయిన కాణ్ణుంచి రంగమ్మకి అది నచ్చేది కాదు. రంగమ్మ తీరు వేరే, ఉన్నంతలో కాపరాన్ని నడుపుకోవాలని ఆశ. ఎప్పుడో గవర్నమెంట్‌ వాళ్లు ఇచ్చిన ఇల్లు కూలిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉంది. అది బాగుజేపియాల, ఇంటికి ఒక బలుబైనా కరంటు ఉండాల అని అనుకుంటా మొగుడికి చెవిలో ఇల్లుకట్టుకుని చెబుతా ఉంటది. ఊళ్ళో పనిలేదు. ఉన్న కరువు పనికి పోబుద్దిగాదు. పొద్దునే లేసుడు సీట్లపేక కాడ ఊసుపోని కబుర్లు. రంగమ్మకు ఇంట్లో ఉన్న ఒక్క బర్రెతో కాలం గడిచిపోయేది. దానిమేత, పాలు తీయడం, చల్ల జేసి అమ్మడం వల్లనే ఆ ఇల్లు ఆమాత్రమైనా గడుస్తుంది, నడుస్తుంది. రంగిసెట్టి కొట్టు ఆ ఊరికి ఒక రచ్చబండలాంటిది. బేల్దార్‌ పనికి కూలోళ్లు కావాలంటే యాడ దొరుకుతారో లోకంలో అందరికి తెల్సిన సంగతే, పల్లెటూళ్ళలో తక్కువ రేటుకు తేరగా దొరుకుతారని అసుమంటి వాళ్లకి రంగిసెట్టి లాంటి వాళ్ళు సాయం చేసి, నాలుగురాళ్లు యెనకేసుకుంటారు. ఊళ్ళోవాళ్ల బలహీనతలన్ని ఎలాగూ ముందే తెల్సిపోయి ఉంటాయి కాబట్టి బేరాలు తేలిగ్గానే తెగుతాయి. సదువు ఉండకూడదు, ఎదురు మాట్లాడితే పద్ధతిగాదు, ఇచ్చిన లెక్క కాడికి తలొంచుకుని ఎల్లిపోవాలో ఇట్టాంటోళ్లని యెతికి యెతికి మరీ పట్టుకుంటారు. కాతాలు రాసుకునే బొక్కులో నుంచి మడతలుపడిన ఒక కాయితాన్ని, సేట్‌కి ఇచ్చాడు రంగిసెట్టి. మాకు తెలుగు రాదు సెట్టి నువ్వే పిలు వాళ్లని అన్నారు వాళ్లు. పదిమందిని పిలిపించాడు రంగిసెట్టి. అందులో ఆనందరావుతో పాటు ఇంకో తొమ్మిదిమంది పేర్లున్నాయి.రంగమ్మకి శానా కుశాలుగా ఉంది. ఈ మడిసిగాని ఆ పనికి ఒప్పుకుని పోతే అనుకున్న పనులన్నీ సక్కంగా అయిపోతాయి. పిల్లోడికి సదువు వస్తది, ఇల్లు బాగుచేసుకోవచ్చనే ఆశ ఆమె కళ్ళలో కనబడుతుంది. ‘ఒదినా నిజంగానే మనోళ్ళు దేశం పోతారంటావా పనికి! మా యన్నకి ఏమి అలవాట్లు లేవు కాని మా ఇంటాయన ఏమంటాడో ఏమో అసలే మిడిమ్యాలపు మడిసి’ అని రంగమ్మ చెవిలో గుసగుసలాడింది ఓబుగాడి పెళ్లాం రాహేలమ్మ. ‘పోతారు లేమ్మే పోక ఈడేం జేత్తారు, గుడ్డి గుర్రానికి పండ్లు తోముతారా?’ అని విసుక్కుంది రంగమ్మ.పిలిచిన అందరూ రంగిసెట్టి కాడ గుమి గూడారు. అదిగో అప్పుడు చూశాడు జానుగాడు హైద్రాబాద్‌ సేట్‌ చేతిలో ఒక ఆకుపచ్చని సీసా. ఆగి ఆగి తాగుతున్నాడు సేటు. మధ్య మధ్యలో చిన్నగా తేపుతున్నాడు. రంగమ్మ సేట్‌ చెప్పబోయే మాటకోసం చూస్తుంటే; ఆనందరావు– ఇల్లు , పిల్లోడు, సీట్లపేక సావాసగాళ్ళని వదిలి వెళ్ళాలా అని దిగులుగా కూసున్నాడు. జానుగాడి చూపులన్నీ ఆ ఆకుపచ్చని సీసా మీదనే ఉన్నాయి. అదేందో కనుక్కోవాలని వాడికి మామూలు కుశాలుగా లేదు, అమ్మనో అయ్యనో అడిగినా చెప్పేలాగా లేరు. పక్కనే ఉన్న సావాసగాడ్ని అడిగాడు ‘ఏందిరా ఆ సీసా’ అని.వాడికి తెల్సి తెలియని మాటల్తో చెప్పాడు ‘ఒరే అది డింకు సీసా సల్లగ ఉంటది. తాగితే దీనబ్బా ఒహటే తేపులు, మొన్న మా అయ్య పెద్ద కూర తిని, ఇది తాగి రొంత నాగూడక ఇచ్చినాడు. ఓ యబ్బ చెప్పెటానికి కాదు, కాని పది రూపాయల్రా’ అని ఊరించాడు. జానుగాడికి అది మనాదిలో పడింది. పది రూపాయలు తెచ్చుకోవాలా ఆ డింకు తాగాలా...!పని చేయగలరు అని నమ్మకం కుదిరి, వాళ్ల కంటికి నదురుగా కనబడేసరికి రంగిసెట్టి ఇచ్చిన లిస్ట్‌కి టిక్కు పెట్టుకుని బేరాలు మొదులు పెట్టారు. ఏడాది ఎగ్రిమెంటు, నాలుగు నెలలకి వారం సెలవు, పెద్ద పండక్కి రొండు జతల బట్టలు, వారం వారం బటోడా, కాకుండా సమచ్చరానికి పదైదు వేలు డబ్బులు, తిండి, ఉండడానికి వసతి. రంగమ్మ కళ్ళు మెరిశాయి.అనందరావుకన్నా ఆ మాటకొస్తే ఆడికి వచ్చిన అందరికన్నా తనే ముందు సరే అని చెప్పేసేలాగా ఉంది. ఎవరూ ఏమీ మాట్లాడ్డం లేదు. రంగిసెట్టి గొంతు సవరించుకుని ‘ఏందిరా సాలవా..? ఇంకేమైనా ఉన్నాయా గొంతెమ్మ కోరికలు అడిగి సావండి’ అని గదమాయించాడు. ఏలియా గాని, యాకోబు గాని ఏం ఉలుకు లేదు పలుకు లేదు, వాళ్లకీ లోపల సంతోషంగానే ఉంది కాని ఇంకా ఎవరైనా ఎక్కువ ఏమైనా అడిగితే బాగుండు అని మెదలకుండా ఉన్నారు. అందరూ గొణుక్కుంటూఉన్న టయానికి దిగ్గున లేశాడు ఓబయ్య ‘ఏంది సేటు నీ సమత్కారం, ఊరుగాని ఊరు పెళ్లాం పిల్లల్ని వొదిలి అంతగాలం ఆడుంటే ఇయ్యేనా మీరిచ్చేది. ఇరవై వేలియ్యి. మిగతా అన్నీ మామూలే. అట్లయితే సెప్పు, లేకపొతే వచ్చిన కారెక్కిపో’ అని అరిసినట్టుగా మాట్లాడి కూకున్నాడు.రంగిసెట్టికి కోపం నెత్తికి అంటుకుంది. సేట్లు ఒద్దంటే తన కమీషన్‌ ఎక్కడ తనకి రాకుండా పోతుందో అని గుబులు పడ్డాడు. ‘ఏరా ఓబిగా! గతిలేని నా కొడకా! తాగుబోతు వాగుడంతా వాగి నోటి కాడ కూడు లాగేస్తావా ఈళ్లందరిదీ’ అని దిగ్గున లేచి తన్నబోయాడు. అక్కడున్న అందరూ వారించి ‘ఏంది సెట్టినోరు బో లేచ్చాంది తగ్గు తగ్గు’ అని ఆపినాక, నోట్లో ఉన్న పుగాక్కాడ తుప్పుక్కున ఊసి, ‘సూడు సేటు గారూ ఓబిగాడు అడిగిన దాంట్ల ఏమి తప్పులేదు. మీరే ఇంకోపాలి ఆలోసించుకోండి. మాదంతా ఇప్పుడు ఒకటే మాట. కావాలంటే మీరు రంగిసెట్టికిచ్చే కమీసన తక్కువ జేసుకోండి’ అని యాకోబు తగులుకునే తలికి అందరూ ‘అవునవును’ అని గొంతు కలిపారు. ‘మీకు బలిసిందిరా నా కొడకల్లారా ఏదో మీ కుటంబాలు బాగుంటాయని, నాలుగు మెతుకులు తింటారని అనుకుంటే నా కమీసన్‌ గురించి వాగుతున్నారు. పోండి మీరు ఎట్ట జత్తే నాకెందుకు, మీ సాడు మీరు తాగండి’ అని పైపంచె దులుపుకుని లోపలికి వెళ్ళిపోయాడు. దేశం అంతా తిరిగి పల్లేల్లో నుంచి ఇలా చదువు సంధ్య లేనివాళ్లని ఏరుకొచ్చి పనిలో పెట్టి, వాళ్లతో గొడ్డు చాకిరీ చేపించుకోవడం బాగా తెల్సిన పని. సిటీ బయట నీళ్లు దొరకని చోట కడుతున్న అపార్ట్‌మెంట్స్‌కి వీళ్లని తోలి ఆ ఇరవై వేలు ఇస్తే లెక్క సరిగ్గా సరిపోతుందని ఆ సేట్లకి తెల్సు. రంగిసెట్టికి నొప్పి తెలియకుండా మళ్ళీ అందరినీ పిలిపించి, ఓకే మీరు చెప్పినట్టే ఇస్తామని ఒప్పించారు. అలగా వాళ్లతో మాటపడ్డందుకు రంగిసెట్టి ఏమంత సంతోషంగా లేడు. అతని కడుపులో మంట ఇప్పట్లో తగ్గదు. నవ్వు పులుముకుని, ‘మీ కడుపు నేనెందుకు కొడతాన్రా అయ్యలారా’ అని అందరికీ కలిపి ఒకే ఒక నమస్కారం పెట్టి ఊరుకున్నాడు.జానుగాడు వాళ్ల నాన్న చెయి పట్టుకుని ‘అయ్యా ఆ డింకుసీసా గావాల’ అన్నాడు. అసలే ఊరు వదిలెల్తున్న చికాకు ఎవరి మీద సూపియాలో నెత్తి గోక్కుంటున్న వాడికి ఈ మాట వరంలా చిక్కింది. ‘నా కొడక ఊరొదిలి నేను పోతా ఉంటే నీకు డింకు గావాల్నా గాలికి బుట్టిన నాకొడకా’ అని రొండు జబురుకున్నాడు. గబుక్కున రంగమ్మ లాక్కుని, ‘యాందీ మడిసి ఒక సుకము లేదు దుక్కము లేదు పిల్లోడ్ని సావనూకుతున్నాడు’ అని తిట్లకి లంకించుకుంది. జానుగాడి కళ్ళలో ఏడుపు లేదు, వాడి మనసంతా సీసామీదే ఉంది. రంగిసెట్టి ఆ నల్లటి ఇనపదాంతో ఆ మూత తెరిస్తే చేత్తో పట్టుకుని సల్లగా తాగాలని ఉంది. పది రూపాయలు– పదంటే పది రూపాయలు గావాల. అందర్నీ రేత్రి పదింటికల్లా టేషను కాడికి రమ్మని వాళ్ల ఏజెంటుని అక్కడే పెట్టి సేట్లు కార్లో వెళ్ళిపోయారు. మాపటేలకి యాకోబు, సాలమాను, ఓబయ్య, ఆనందరావు, ఇంకా మిగిలినోళ్ళంతా పాస్టర్‌ కాడికి బోయి పార్ధన జేపిచ్చుకొని బయలుదేరుతూ, అయ్యగారి సేతిలో తలా ఒక ఇరవై రూపాయలు పెట్టి వొందనాలు జెప్పి బయలుదేరారు. అబ్బా ఆ డబ్బుల్లో నుంచి ఒక్క పది కాగితం జారిపడితేనా దీనెక్క ఇక ఆ సల్లటి సీసా మనదే అనుకున్నాడు జాను గాడు. అయ్యని అడుగుదామా అని అంటే నిన్న తిన్న దెబ్బలు యాదికొచ్చి యెనిక్కి తగ్గాడు.రంగమ్మ దిష్టి తీసింది మొగుడికి. ఇంట్లో ఉన్న రొండు వందకాయితాలు తీసి జేబీలో పెట్టి కళ్లనీళ్లు తిరుగుతుండగా ‘అయ్యో! నెత్తిన ఇత్తులు బడ్డా కాణ్ణుంచి నేను నిన్నేమీ కోరిక కోరలేదు. నువ్వు ఎట్టా తిరిగినా ఏదో నోటి తుత్తర కొద్దీ వసపిట్ట మోయిన వాగుంటా. అదంతా మతిలో బెట్టుకోమాక. పని జేసుకో యాలకి తిను, తాగుడు జోలికి పోమాక. నీకోసం నాలుగు నెలలదాక చూస్తా ఉంటా’ అని కళ్ళు తుడుచుకుంది. జాన్సన్‌ గాడు మాత్రం నాన్న జేబు వంకే చూస్తున్నాడు. అమ్మ ఇచ్చిన రొండు వందల్లో ఒక్క పది ఇస్తే బాగుండు అనుకున్నాడు కాని, అడగడానికి నిన్న దెబ్బలు ఇంకా మతికి ఉన్నాయి.‘ఓ అన్నా ఈ మడిసి సంగతి నీకు తెల్సుగద! అసలే తాగుడు మడిసి. నువ్వే రొంత కనిపెట్టుకుని నీ పక్కనే ఉంచుకోన్న నీ సెల్లెలు అనుకోని మాట కాసుకోన్నా! అంతా నీ మీన్నే పెడుతున్న రొంత జాగ్రత అన్నా!’ అని కళ్ళలో నీళ్ళు కళ్ళలో పెట్టుకుంది రాహేలమ్మ.‘పోవే నీ... నా గురించి నాకు తెల్వదా? ఏదో పొద్దుగాల పన్జేసి ఆనెక్కాలకి ఒక గుక్కెడు తాగుతా. దానికే ఏందీ ఇంత రంజీబు. అయినా తాగి పడుకోనీకి నేను మా అయ్య కాడికి కాదే పోయేది, పనికి. సేట్ల కాడ ఇయి నడవ్వు’ అని నవ్వుతూ తిడుతూ ముందుకు కదిలాడు. బస్సు పదిమంది వలస కార్మికులని ఎక్కించుకుని వెళ్ళిపోయింది. ప్రతి శనివారం రంగిశెట్టి దుకాణం కాడసందడి సందడిగా ఉంటది ఆడున్న కాయిన్‌ బాక్స్‌కి పనికి బోయినోళ్లు అందరూ పోన్‌ జేత్తారు. అందరూ అయిపోయినాకయితే రొంత ఎక్కువసేపు మాట్లాడొచ్చు అని అట్లనే నిల్చుకోని ఉండేది రంగమ్మ. అదే టైములో ఒకనాడు జానుగాడు పోయి ‘రంగిసెట్టి! మా అయ్య వచ్చాక ఇస్తా గాని సొమ్ములు, ముందు ఆ చల్ల సీసా ఇవ్వు’ అని గాలం వేశాడు. అసలే తనమాట కాదని ఎక్కువ సొమ్ములు పెరుక్కున్నారని కోపంలో ఉన్న రంగిసెట్టి , ‘యాడరా నీ అయ్య వచ్చి ఇచ్చేది? అప్పుడే నువ్వు డింకు తాగే మొగోనివయ్యావా! మీ అయ్యలు ఆడ నానా తిట్లు తిని సంపాదిస్తుంటే ఈడ ఈ గూద నా కొడుకులకు ఏం జేయాలో తెలియడం ల్యా’ అని చెడు తిట్లకి లంకించుకున్నాడు. ఎవురి గొడవలో వాళ్ళుండడం వల్ల జానుగాడికి, రంగిసెట్టికి మజ్జన జరిగింది ఎవురూ సూడలేదు. బిత్తరపోయిన జానుగాడు సల్లగా వొచ్చి అమ్మ పక్కన నిలబడుకొని ఫోను వచ్చేదాకా వాడి సూపంతా ఆడ్నే ఉంది.ఆ గుండ్రటి కుండ అందులో సల్లని నీళ్ల మధ్యలో ఆకుపచ్చని సీసాకాయ. ఆ కంగారులోనే ‘అయ్యా ఎట్లున్నావురా అయ్యా’ అంటే, ‘బాగున్నా’ అన్నాడే గాని, పది రూపాయలు అడగలేదు. రంగమ్మ ఇంట్లో ఎప్పుడు మంచం మీద పక్క శుభ్రంగా ఉంచుతుంది. గొడవ అయినాక దాన్ని కోపంతో చిందరవందర చేస్తూ మంచం మీద పడుకున్నాడు జాను గాడు. వాడికి పది రూపాయలు కావాలి. తలా ఒక రూపాయి అడుగుదామని ఆలోచన జేసీ అడిగాడు. నేరుగా రంగమ్మ కాడికి వచ్చి ‘ఏంది మీ పిల్లోడు రూపాయి అడిగినాడు ఏంది కత’ అని అడిగేతలికి జానుగాడి ఈపు సాపు జేసింది రంగమ్మ. ‘బడికి పోయి సదువుకోమంటే పోడుగాని ఈడికి డింకు సీసా గావాలంట నాకాడ సొమ్ములున్నా ఇప్పియ్యను గాక ఇప్పియన్ను నీ సొయ్యం నీకు అణగాల. ఎవురుకాడైనా చేయిజాపినా, ఇంట్లో రూపాయి కాన్రాకపోయినా నా కొడకా కొడితే మీ జేజవ్వ దిగిరావాల’ అని ఆ రోజంతా తిడతానే ఉంది.జాను గాడికి నిద్రలో అదే, మెలకువలో అదే! పదిరూపాయలు. పెద్ద కూర తిన్న రోజంతా ఆడి ధ్యాసంతా దానిమీన్నే ఉండేది. సీట్లపేక కాడికి కూడ పోవట్లే. ఒక్కొక్క రోజు ఎల్లి రంగిసెట్టి కొట్టు కాన్నే కూసోని, రోజుకి ఎంతమంది తాగుతున్నారా అని లెక్కేలేసే వాడు. దేవుడా ఒక్క పది రూపాయలు దొరికేలా చేయమని సెర్చీ కాడికి బోయి పార్ధన కూడా చేశాడు. ప్చ్‌.. అయినా గాని వాడికి ఆ వరం దక్కలేదు.ఆనందరావు పనిలో కుదురుకున్నాడు. బటోడ డబ్బులు దాచుకోవడం మొదులు బెట్టాడు. ఒక పక్కన అదిలించే వాళ్ళు లేక ఓబు తాగుడు ఎక్కువైంది. పనికి మూడు రోజులు బోతే మిగతా మూడు రోజులు నాగా లాగా తయారైంది. ముందు ఏజెంట్‌ చెప్పి జూశాడు. రాహేలుకి పోన్‌ జేశారు. ఆయమ్మ నెత్తి నోరు కొట్టుకుని ఏడ్చి మరి జెప్పింది. నవ్వి నేను తాగలేదు అనేవాడు, ఆ మాట కూడా తాగే చెప్పేవాడు. మెల్లగా పనికి పోకుండా తాగుడుకు బానిసై అప్పులు జేసీ ఒంట్లో బాగోని కాడికి తెచ్చుకున్నాడు.మూడు నెలలు కావడానికి ఇంకో వారం ఉంది అనగా ఒక అర్ధరాత్రి కాడ రంగిసెట్టి పోన్‌ మోగింది. ‘ఏంది సెట్టి నీ కమీషన్‌ కోసం తాగుబోతు నాయాల్ని పంపినావు. వాడు తాగి తాగి ఈడ సచ్చిపోయినాడు. వాడికి సొమ్మేం రాదు. ఏదో మళ్లా ఆ ఊరికి పనోళ్ల కోసం రావాలిగాబట్టి రొంత సొమ్ము పంపుతున్నా అక్కడ నువ్వే సెటిల్‌ జేసుకో’ అని ఏజెంట్‌ చెడామడా తిట్టి పోన్‌ పెట్టేసినాడు. రంగిసెట్టికి గుండె దడ పెరిగింది. మాదిగ పల్లె వైపు ఉరికాడు. ముందు సలవాదిరిని లేపుకుని విషయం చెప్పి అందరికి చెబుదాం పదమన్నాడు. పల్లె మొత్తం నిద్ర లేచింది. రాహేలమ్మ స్పృహ కోల్పోయింది. రంగమ్మ పరుగెత్తి కెళ్లి ‘ఊరుకో వదినా’ అంటూ ఊరడిస్తోంది. ఆనందరావు, యాకోబు ఇద్దరు ఓబు శవాన్ని తీసుకుని బయలుదేరారు.మాదిగపల్లె ఓబు శవం కోసం ఎదురు చూస్తోంది. సంగతి తెల్సినకాణ్ణుంచీ జానుగాడు, రంగమ్మ ఆణ్నే ఉన్నారు. రాహేలుని ఆపడం ఎవురుతరం కావటం లేదు. రంగమ్మ పక్కనే కూర్చుని ‘ఊరుకో వొదినా! అంతా మన గాచారం’ అని అనునయిస్తోంది.‘గాచారం గాదు ఒదినా, మన తలరాత. ఈ ఊరిమీన ఉన్నంత ఎండ ఏఊర్లో అయినా ఉందా? ఎన్నడైనా ఇంత మబ్బు తునక చూసినమా, తోవ తడిసే వాన జూసినమా? రొండు బిందెల నీళ్లకు ఎంత దూరం పోతుంటిమీ, నీళ్ల కోసం గడప దాటని ఆడది ఉందా మనూళ్లో. వారానికి ఒక బిందె నీళ్ళు ఇది గదూ మన బతుకు. కాని సారాయి జూడు దానికి నీళ్ల కొదువే ఉండదు. ఇళ్ళూ, ఊళ్ళు ఆర్పి కూసుంటుంది. నీళ్ళు లేకపోయినా ఈ నా బట్టలు ఆ మందు తాగి ఇదిగో ఇట్టా మన తాళ్ళు తెంపుతున్నారు’ అని అంటూ మళ్ళీ ఏడవడం మొదులు బెట్టింది. రంగమ్మ కళ్ళు తుడుచుకుంది.ఆనందరావుకి తాగుడు లేదు. అదొక్కటే సంతోషం తనకి. ఓబు ఇంటికాడ శవాన్ని దించి నీళ్లుబోసుకుని వద్దామని ఆనందరావు, యాకోబు ఇళ్లకి వచ్చారు. రంగమ్మ కళ్లనిండా నీళ్ళు పెట్టుకుని అనందరావుకి ఎదురెళ్ళింది. పొంతలో నీళ్ళు తోడి, గాబులో నీళ్ళు కలిపి రేకుల తలుపున్న దొడ్లో పెట్టింది. జాను గాడికి నాన్న జోబు మీద కన్ను పడింది. ఒక్క పది రూపాయలు అయ్యొచ్చిండు. ఇగ ఇయాలో రేపో చేతిలో సల్లని సీసా గొంతులో తీయగా అబ్బా వాడికి వాడే ఊరించుకుంటున్నాడు.ఏందయ్య ఎందుకు మీరు పోయింది ..? పక్క పొంటి మనిషి అంతగనం తాగుతుంటే మీరు చెప్పొద్దా అంటూ ఆనందరావుని నిలదీసింది రంగమ్మ.‘నువ్వు మా పని కాడికి రావే ఆడజేసే గొడ్డు చాకిరీ నీకు తెలుస్తది. లేచిన కాణ్ణుంచి రేత్రి ఎనిమిది దాకా వొంచిన నడుము ఎత్తేదానికి ఉండదు. బువ్వ ఒక్కసారే పెడతారు. మారన్నం అడిగితే ఇంగ అంతే మా కత, రోజూ పచ్చడి, పప్పే! దానికి తోడు నీళ్ల మజ్జిగ. దీనమ్మ జీవితం ఆణ్నే సచ్చిపోతే బాగుండని ఎన్నితూర్లు అనుకున్నానో తెల్సునా. ఓబుగాడు పోయిన మూడో రొజునుంచే వాని స్యాతగాలే పని, వాడి పని గూడా మేమే జేసి, ఆ నాలుగు రాళ్లు ఇప్పిచ్చినం. వాడి బాదలకి మందు అదే అని తెల్సినాక యాడ్నే ఆపేది. వాడిని ఆసుపత్రికి తీసకపొమ్మని అడిగితే ఆ సేట్‌ నా కొడుకు తాగుబోతు నాయాళ్లు మాకు అక్కర్లేదు అని ఎల్లిపోయినాడు’ అని కళ్ళు తుడుచుకున్నాడు. రంగమ్మకి విషయం పూర్తిగా అర్థమైంది . ఇంతకి మించి ఒక్క మాట ఎక్కువ మాట్లాడినా మళ్ళీ ఆనందరావు ఎనిక్కి పోడని ఊహించి ఇంకేం మాట్లాడలేదు.ఎప్పటిలానే నేలని ఎండబెట్టడానికి మళ్ళీ ఎండ వచ్చింది. ఓబుని పూడ్చిపెట్టడానికి అన్ని ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నాయి. నీళ్ల టాంకి కోసమని పొయినోళ్లకి దొరకనే లేదు.ఆనందరావు, యాకోబు, ఇంకొంతమంది తలా ఇంత అని వేసుకుని అవసరమైన పెట్టే, తెల్లగుడ్డ, సెంటు సీసాలు, చల్లడానికి చిల్లర అన్ని సమకూర్చారు. పాస్టర్‌గారికి కబురు వెళ్ళింది.నీళ్ల బండి దొరకని కారణంగా స్నానం లేదు. సెంటు కొట్టి పెట్టెలో పెట్టడమే అని తీరుమానం చేసి పాస్టర్‌ కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు.జానుగాడు లేచేసరికి ఎదురుగుండా నోట్ల కట్టలు కనబడ్డాయి. ఇంట్లో అమ్మా, అయ్యా ఎవురూ లేరు. బయటకి వచ్చి మల్లొకసారి ఎవరూ లేరని సూసుకుని, మెల్లిగా ఒక నోటు లాగి నిక్కర జేబిలో పెట్టుకుని ఒక్క ఉదుటున బయటకి ఉరికాడు. వాడి మనసులో ఒకటే ఆశ ... ఆ సీసా సల్లగా గొంతులోకి పొయే కల. మధ్యలో బడికి పోతున్న తన సావాస గాళ్లని ఆపి, జేబులో నోటు చూపెట్టి సీసా తాగబోయే సంగతి చెప్పాడు. ఒక్కసారిగా వాళ్లంతా నవ్వడం మొదులు పెట్టారు. ‘ఒరే జానుగా! అది అసలు సొమ్ము గాదురా అది పిచ్చి నోటు. ఎవురైనా సచ్చిపొతే వాళ్లమీద జల్లడానికి తెచ్చే సొమ్ములు’ అనేసరికి జానుగాడికి ఎక్కడలేనినీరసం ఆవహించింది. ఉసూరుమంటూ వెనక్కి మరులుకొని ఓబు ఇంటిదగ్గరకి పోయాడు. అక్కడా ఉండబుద్ది గాలేదు. ఇంటికి పోయి ఆ నోటు ఆడ్నే పార్నూకి మంచమెక్కి పొనుకున్నాడు. మజ్జానం అవుతావుంది. రంగమ్మ ఇంటికి బోయి, ఒకమారు జానుగాడికి అన్నం బెట్టి వచ్చింది.సరిగ్గా రొండు గంటలకి బతికినంతకాలం తాగి తాగి సచ్చిపోయిన ఓబు పోయినాక కనీసం నీటిసుక్క గూడా ఒంటిమీన పడకుండా పెట్టెలో పడుకుని పోతున్నాడు. పల్లె పల్లె మొత్తం ఖాళీగా ఉంది. ఓబుని పెట్టెలో పెట్టి తీసుకుపోవడానికి లేపారు. పలకలు మోగుతున్నాయి.సరిగ్గా అదే టయానికి పడుకున్న జానుగాడు నిద్ర లేచాడు, బయటకి వచ్చి చూస్తే జనం పోతా ఉన్నారు.కళ్ళు నుల్చుకున్నాడు. తెల్లటి ఎండలో మిల మిలా మెరుస్తున్న రొండు రూపాయల బిళ్ల. దగ్గరకి వెళ్లాడు కళ్ళు పెద్దవి చేసి చూశాడు. ఇది కాగితం కాదు, బిళ్ల– చెల్లుతుంది అనుకుని తీసుకుని జోబిలో వేసుకున్నాడు, ఆనందం ఆగేలా లేదు వాడికి. ఇంకా ముందుకు పోయాడు ఇంకో రూపాయి, ఇంకా ముందుకు పోతే ఇంకో రెండు రూపాయలు... గులాం పూసుకుని కొన్ని పూలు మీదబడి కొన్ని దొరికాయి.సరిగ్గా లెక్క జూసుకున్నాడు మొత్తం పది రూపాయలు.రంగిసెట్టి కొట్టు ఒకటే కళ్లముందు కనబడుతుంది జానుగాడికి, వాడిలో వాడే లోపల్లోపల మాట్లాడుకుంటున్నాడు ‘ఎట్లుంటది? అది సోడాలాగే ఉంటదా. తియ్యగా, పుల్లగా, అసలు ఇంట్లో నీళ్లే తాగడానికి రొండు రోజుల తర్వాత పనికి రావు. ఇన్ని రోజులు ఆ సీసాలో నీళ్లు పాడైపోవా?’ బుర్ర నిండా గందరగోళం. ఇంక కాసేపట్లో ఆ సీసా తన చేతిలో ఉంటది. పరిగెత్తుతున్నాడు, కాళ్లు కాల్తున్నాయి. అయినా ఆగడం ల్యా, పలకల దరువు పెరిగే కొద్ది జానుగాడిలో హుషారు పెరుగుతుంది. దరువు దరువుకి ఒక అంగ వేసుకుంటూ సరిగ్గా రంగిసెట్టి కొట్టు దగ్గర ఆగిపోయాడు జానుగాడు.వీళ్లు అందరూ కనబడకుండా పోయాక తాగుదామని ఆలోచన చేశాడు. మళ్ళీ ఎవురైనా సొమ్ములు యాడివి అంటే దొరికినాయని చెప్పినా నమ్మరు. శవం కాడియి ఏరుకున్నావా అని తన్నినా తంతారని ఆగాడు. ఒక పక్క ఓబుని పాతిపెట్టే కార్యక్రమం నడుస్తోంది, ఏడుపులు ఇనొస్తున్నాయి.రంగిసెట్టి కొట్టుకాడ జేబిలో డబ్బులు తీసి సరిగ్గా లెక్కబెట్టి ‘ఇదిగో రంగిసెట్టి లెక్క. నాకో సీసా ఇయ్యి’ అని దాదాపుగా అరిసినంత పనిజేశాడు జానుగాడు. లెక్క సరిచూసుకున్నాడు సెట్టి, యాడియిరా అని అడగబోయి, యేముందిలే పట్నం సొమ్ము అనుకుని గల్లాలో వేసుకుని సీసా మూత తీసి ఇచ్చాడు.అదే సప్పుడు కోసమే జానుగాడు కలగన్నది. ఆ ఇనుప సువ్వ దీసుకుని రంగిసెట్టి మూత తీస్తుంటే జానుగాడి మనసులో బో కుశాలయింది.చేతిలో చల్లని సీసా, పైన ఎర్రటి ఎండ. నీళ్ళు గుడక ఇంత ప్రేమగా ఏనాడు తాగలేదు. ఓబు కార్యక్రమం అయిపోయింది. అందరూ యెనిక్కి మరలుకుని వస్తున్నారు, ఓబుని తల్సుకుని పనికి పోవాలా వద్దా అని ఆనందరావు గుబులు పడుతున్నాడు. రంగమ్మ కళ్లముందు బాగుజేసుకున్న ఇల్లు, బలుబు ఎల్తురు అగపడతున్నాయి. కళ్ళముందు కుర్చీలో కూర్చుని సల్ల డింకు సీసా తాగుతున్న జానుగాడు అగపడుతున్నాడు.చిరాగ్గా మొహం బెట్టుకుని రంగిసెట్టి ఆ ముగ్గురినీ జూత్తా ఉన్నాడు.

జయవర్మకి చిన్నప్పుడు చంద్రుడి మీదకి మనిషి వెళ్ళాడని తండ్రి చెప్పడం గుర్తుంది. ఏడేళ్ళ వయసులోనే అతను రాత్రుళ్ళు చంద్రుడి మీదకి దిగిన మనిషి కోసం డాబా మీంచి చంద్రుడిని చూసేవాడు. తండ్రి అమెరికన్స్‌ ఎంబసీకి ఉత్తరం రాసి తెప్పించిన ముగ్గురు ఆస్ట్రొనాట్స్‌ ఉన్న కలర్‌ ఫొటోని ఫ్రేమ్‌ కట్టించి గోడకి తగిలించాడు. అతనిలో స్వతహాగా గల శాస్త్ర జిజ్ఞాసని ఆ ఫొటో బాగా ప్రభావితం చేసింది.అతని ఆసక్తిని గమనించిన జయవర్మ తండ్రి నండూరి రామ్మోహన్రావు రాసిన విశ్వ దర్శనం పుస్తకాన్ని కొనిచ్చాడు. పెద్దయ్యే కొద్దీ జయవర్మ చాలా సైన్స్‌ పుస్తకాలని చదివాడు. అతను హెచ్‌.జి.వెల్స్‌ 1895లో రాసిన ‘టైమ్‌ మెషీన్స్‌ ’ నవలని చదివాక టైమ్‌ ట్రావెల్‌ మీద ఆసక్తి కలిగింది. అంతకు మునుపు 1843లో చార్లెస్‌ డికెన్స్‌ రాసిన క్రిస్టమస్‌ కేరల్‌లో కూడా మనిషి భవిష్యత్తులోకి వెళ్ళి తిరిగి రావడాన్ని చదివాడు. మరికొన్ని టైమ్‌ ట్రావెల్‌ పుస్తకాలని చదివాక అతను ఎలాగైనా దాన్ని సాధించాలని సంకల్పించాడు. వీసా ఇంటర్వ్యూలో టైమ్‌ ట్రావెల్‌ మీద జయవర్మ అభిప్రాయాలని విన్న అమెరికన్స్‌ కాన్సులేట్‌ ఆఫీసర్‌ అతను అమెరికాకి అవసరం అనుకుని, స్టూడెంట్‌ వీసాని మంజూరు చేసి నవ్వుతూ చెప్పాడు. ‘‘వెల్‌కం. 1967లో షికాగోకి వెళ్తే, మార్సెలో ఫెలినీని కలిస్తే వాళ్ళబ్బాయి హలో చెప్పాడని చెప్పు.’’ ‘‘కచ్చితంగా వెళ్తాను సర్‌. 1967ని, మార్సెలో ఫెలినీని గుర్తుంచుకుంటాను.’’ జయవర్మ ఆత్మవిశ్వాసంతో చెప్పాడు. జయవర్మ కేలిఫోర్నియాలోని స్టా¯Œ ఫోర్డ్‌ యూనివర్సిటీలో తన ప్రొఫెసర్‌తో టైమ్‌ ట్రావెల్‌ గురించి తరచూ చర్చిస్తూండటంతో దాని మీద అంతదాకా జరిగిన రీసెర్చ్‌ని ఆయన జయవర్మకి ఇచ్చాడు. యూనివర్సిటీ లైబ్రరీలోని పుస్తకాల్లో దానిమీద ఎన్నో డయాగ్రమ్స్‌ని చూసి, థియరీలని చదివాక జయవర్మకి ఓ దారి దొరికింది. చివరకి అతను లేబరేటరీలో ఓ టైమ్‌ ట్రావెల్‌ మెషీన్స్‌ ని రూపొందించాడు. షికాగో నగరంలోకి, 1967కి వెళ్ళాడు. తను చూసిన ఆధునిక షికాగోలా లేదది. ప్రొహిబిషన్స్‌ సమయంలో ప్రసిద్ధ అమెరికన్స్‌ నేరస్తుడు అల్‌ కపోన్స్‌ తో సంబంధం గల ది గ్రీన్స్‌ మిల్‌ బార్‌కి చేరుకున్నాడు. లైవ్‌ జాజ్‌ మ్యూజిక్‌ జరుగుతోంది. జయవర్మని స్టీవార్డ్‌ మర్యాదగా ఆహ్వానించి అడిగాడు. ‘‘శుక్రవారం రాత్రి కాబట్టి బాగా బిజీగా ఉంది. దయచేసి ఇంకొకరితో టేబుల్‌ షేర్‌ చేస్తారా?’’ ‘‘అలాగే.’’ అతను జయవర్మని రెండు కుర్చీలున్న బల్ల దగ్గరికి తీసుకెళ్ళి ఖాళీ కుర్చీని చూపించి, ఇంకో కుర్చీలోని అరవై పైబడ్డ వ్యక్తిని పరిచయం చేశాడు.‘‘ఇతను మిస్టర్‌ డేవ్‌.’’ జయవర్మ తన పేరు చెప్పి, బడ్‌వైజర్‌ బీర్‌ ఆర్డర్‌ చేశాడు. ‘‘మిమ్మల్ని ఈ బార్‌లో ఎన్నడూ చూడలేదు? ఊరికి కొత్తా?’’ విస్కీ తాగే డేవ్‌ అడిగాడు. ‘‘అవును.’’ ‘‘ఎక్కణ్ణుంచి వచ్చారు?’’ ‘‘స్టాన్స్‌ ఫోర్డ్, కాలిఫోర్నియా.’’ ‘‘ఓ. ఐతే మీరు మేధావి అన్నమాట?’’ బాగా తాగి ఉన్న ఆ బ్లూ కాలర్‌ ఉద్యోగి నవ్వుతూ అడిగాడు. ‘‘రీసెర్చ్‌ స్కాలర్‌ని.’’ జయవర్మ చెప్పాడు. ‘‘దేని మీద రీసెర్చ్‌ చేస్తున్నారు?’’ ‘‘టైమ్‌ ట్రావెల్‌.’’‘‘అది ఎన్నటికీ మనిషికి సాధ్యం కాదు. సమయం అనేది ఓ ఆలోచన మాత్రమే. అది అసలు లేనేలేదని నా అభిప్రాయం.’’ ‘‘ఉంది. నేను 2016 నించి 1967కి వచ్చాను.’’ జయవర్మ చెప్పాడు.‘‘నేను దాన్ని నమ్మేంత ఇంకా తాగలేదు.’’ డేవ్‌ చెప్పాడు.‘‘నెల, తారీకు, సంవత్సరం చూడండి.’’ జయవర్మ తన డ్రైవింగ్‌ లైసెన్స్‌ని మౌనంగా ఆయనకి ఇచ్చి చెప్పాడు. దాన్ని చూడగానే ఆయన మొహం ఎర్రబడింది. ‘‘నీ పథకం ఏమిటి? నా నుంచి డబ్బు గుంజే స్కామ్‌ ఇది. అవునా?’’ కోపంగా అడిగాడు. ‘‘లేదు. ఇది నిజం. ఇది నా మొబైల్‌ ఫోన్‌. ప్రతి మనిషికి ఒకటి ఉంటుంది. దీనికి వైర్లు ఉండవు. సాటిలైట్‌తో పనిచేస్తుంది. ఇంట్లోనే టీ.వీ.లో ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు సినిమాలు చూడొచ్చు. అందుకు టీ.వీ. ప్రసారం చేయక్కర్లేదు...’’ ‘‘ఆపు. ఇంకో అబద్ధం చెప్తే చంపేస్తాను.’’ తాగి ఉన్న డేవ్‌ అరిచాడు. ‘‘నిజం. ఓ నల్లజాతి వ్యక్తి మన ప్రెసిడెంట్‌.’’ జాతి విద్వేషం గల ఆయన వెంటనే బల్ల మీది మటన్‌ చాప్స్‌ కోసుకునే కత్తిని తీశాడు. బలాఢ్యుడైన జయవర్మ తనని పొడవబోయిన ఆయన చేతిని పట్టుకుని ఆపాడు. ఆ పెనుగులాటలో ఆ కత్తి ఆయన ఛాతీలో ఊపిరితిత్తుల్లో బలంగా దిగింది.‘‘ మై గాడ్‌. హత్య. పట్టుకోండి.’’ అరుపులు వినిపించాయి. ఓ మెరుపు మెరిసింది. వెంటనే జయవర్మ తనవైపు వచ్చేవారి వంక కత్తిని ఝుళిపిస్తూ తప్పించుకుని బయటపడ్డాడు. సరాసరి సమీపంలోని పార్క్‌లో ఆపిన తన వాహనం వైపు పరిగెత్తాడు. విరక్తితో అతను మళ్ళీ టైమ్‌ ట్రావెల్‌ చేయలేదు. 2025. జయవర్మ తనని అనుసరించే ముప్ఫై ఏళ్ళ యువకుడిని గమనించి అడిగాడు. ‘‘ఎందుకు నా వెంట పడ్డావు?’’ ‘‘ఇందుకు.’’ అతను వెంటనే బొడ్డులోంచి కత్తిని తీసి జయవర్మ ఊపిరితిత్తుల్లో దిగేలా క్రోధంగా పొడిచాడు. ‘‘ఎందుకు? ఎందుకు?’’ జయవర్మ బాధగా అడిగాడు. ‘‘నీ మొహం నాకు బాగా గుర్తు. 1967లో మా తాతని షికాగోలో గ్రీన్స్‌ మిల్‌ బార్‌లో పొడిచినప్పుడు అక్కడ ఒకరు తీసిన నీ ఫొటో మా ఇంట్లో వేలాడుతోంది.’’ అతను చెప్పాడు.

రావణ వధానంతరం పుష్పక విమానంలో సపరివారంగా బయలుదేరిన రాముడు మార్గమధ్యంలో సముద్ర తీరాన మజిలీ చేశాడు. రాముడి రాకను తెలుసుకున్న మునులందరూ ఆయన దర్శనం కోసం వచ్చారు. రాముడిని మునులందరూ వేనోళ్ల స్తుతించారు. రాముడు వారికి నమస్కరించి, ‘మునులారా! పులస్త్యబ్రహ్మ కుమారుడైన రావణుడు వేద వేదాంగ పారంగతుడైన బ్రాహ్మణుడు. బ్రాహ్మణుడు ఎప్పటికీ బ్రాహ్మణుడే! యుద్ధంలో నేను రావణుడిని చంపవలసి వచ్చింది. బ్రహ్మహత్య మహాపాతకమని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. నేను ఆ మహాపాతకాన్ని తొలగించుకోవాలంటే, ఏం చేయాలో తగిన ఉపాయం మీరే సెలవీయండి’ అని అడిగాడు.‘పరమాత్మా! నీకు దోషం అంటుతుందా? లోకాన్ని అనుగ్రహించటానికి అడిగావు. అయినా, పరిహారం చెబుతున్నాం విను! ఈ సాగర తీరంలో శంభు ప్రతిష్ఠాపన చెయ్యి. శివలింగ ప్రతిష్ఠాపన వల్ల వచ్చే పుణ్యాలను పరమేష్టి కూడా స్తుతించలేడంటే, మా బోటివారికి వివరించడం శక్యమా? కాశీ విశ్వేశ్వరుడిని సందర్శించుకున్నప్పుడు వచ్చే పుణ్యం కంటే, నువ్వు ఇక్కడ ప్రతిష్ఠించబోయే శివలింగాన్ని దర్శించుకున్న వారికి వెయ్యిరెట్లు పుణ్యం వస్తుంది’ అని మునులందరూ ముక్తకంఠంతో పలికారు.‘మరందుకు ముహూర్తాన్ని మీరే నిర్ణయించండి’ అన్నాడు రాముడు.‘మరో నాలుగు ఘడియలకు దివ్యమైన ముహూర్తం ఉంది’ చెప్పారు మునులు.రాముడు తన పక్కనే ఉన్న హనుమంతుడి వైపు చూసి, ‘హనుమా! కైలాస పర్వతం మీదనున్న శివలింగాన్ని మరో నాలుగు ఘడియల్లోగా ఇక్కడకు తీసుకురావాలి. తేగలవా?’ అని అడిగాడు.‘స్వామీ! నువ్వు ఆజ్ఞాపించాలే గాని, అదెంత పని?’ అని అంటూ మరుక్షణంలోనే ఒక్కసారిగా కుప్పించి, నింగిపైకి ఎగిశాడు. అకస్మాత్తుగా హనుమంతుడు అలా పైకెగిరే సరికి, నేల కంపించింది. చుట్టూ ఉన్న సుగ్రీవాది వానర ప్రముఖులు, విభీషణుడు, అతడి పరివారం హనుమంతుడిని సంభ్రమాశ్చర్యాలతో తిలకించసాగారు. హనుమంతుడి వేగాన్ని నింగి నుంచి గమనిస్తున్న దేవతలు, అతడు ఏకంగా కైలాస పర్వతాన్నే పెకలించుకుని వస్తాడేమోనని కలత చెందారు.హనుమంతుడు ఉత్తర దిశగా నింగిలో వాయువేగంతో దూసుకుపోయాడు. అరఘడియలోనే కైలాసానికి చేరుకున్నాడు. శివలింగం కోసం కైలాస పర్వతంపై అడుగడుగునా వెదికాడు. ఎక్కడా శివలింగం అతడికి కనిపించలేదు. తాను శివలింగం జాడ కనుగొనే సరికే గడువు మించిపోతుందేమోనని దిగులు చెందాడు. కాసేపు ఆలోచించాడు. మహత్తరమైన ఇలాంటి దైవకార్యాలు తపస్సు ద్వారా మాత్రమే నెరవేరుతాయని భావించి, ఒంటికాలిపై నిలబడి, నడినెత్తిన కనిపిస్తున్న సూర్యుడిపై చూపునిలిపి, చేతులు పైకెత్తి నమస్కరిస్తూ తపశ్చర్యకు పూనుకున్నాడు.హనుమంతుడి దీక్షాదక్షతకు సంతోషించిన శివుడు కొద్దిసేపటికే అతడి ముందు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.‘నాయనా! ఏం కావాలో కోరుకో! అని అడిగాడు.‘పరమేశ్వరా! శ్రీరాముడు నీ అవ్యయలింగాన్ని భూలోకంలో ప్రతిష్ఠించాలని సంకల్పించుకున్నాడు. గడువు మీరిపోక ముందే నీ అవ్యయలింగాన్ని అనుగ్రహించు. తీసుకుపోయి, శ్రీరాముడికి అందిస్తాను’ అన్నాడు.శివుడు వెంటనే హనుమంతుడి చేతికి తన అవ్యయలింగాన్ని ఇచ్చి, అంతర్ధానమయ్యాడు.హనుమంతుడు వెనువెంటనే ఆ లింగాన్ని తీసుకుని, ఆకాశ మార్గాన దక్షిణ సముద్రతీరంలో రాముడు నిరీక్షిస్తున్న ప్రదేశానికి బయలుదేరాడు. ఈలోగా వేళ మించిపోతూ ఉండటంతో, మునులందరూ ‘రామా! ముహూర్తం సమీపించింది. హనుమ వల్ల ఆలస్యమయ్యేలా ఉంది. వేళ మించిపోకుండానే సైకత లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించు’ అని చెప్పారు. మునుల సలహాతో సీతారాములు సముద్రంలో స్నానాలు ఆచరించి, సైకత లింగ ప్రతిష్ఠాపనకు సిద్ధమయ్యారు. మునులు మంత్రాలు చదువుతుండగా, రాముడు సైకత లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. రాముడు శివలింగ ప్రతిష్ఠాపన జరుపుతున్న సమయానికే హనుమంతుడు గగన మార్గంలో అక్కడకు చేరుకున్నాడు. పైనుంచి తిలకించిన హనుమంతుడికి రాముడు సాగిస్తున్న శివలింగ ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమం కనిపించింది. ‘స్వామి శివలింగం కోసం నన్ను కైలాసానికి పంపించి, ఇక్కడ అన్యలింగ ప్రతిష్ఠాపన చేయడమేమిటి’ అనుకుంటూ లోలోపల కలత చెందాడు. రాముడికి సమీపంలోనే నేల మీదకు దిగాడు హనుమంతుడు. అక్కడే ఉన్నవారందరినీ పలకరించాడు. నేరుగా రాముడి వద్దకు వచ్చాడు. ‘స్వామీ! నీ కార్యాన్ని సకాలంలో నెరవేర్చలేని నా జన్మవ్యర్థం’ అంటూ కళ్లనీళ్లు పెట్టుకుని పలికాడు.రాముడు అతడిని అనునయించాడు. ‘హనుమా! నువ్వు వేరు, నేను వేరు కాదు. నీలో ద్వైతబుద్ధి ఇంకా తొలగిపోలేదు. అందుకే ఈ దుఃఖం. ముహూర్తం మించిపోతోందని మునులు చెప్పడంతో సైకతలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాను. అంతమాత్రానికే శోకించడం తగునా! నువ్వు కూడా యుద్ధంలో ఎందరో బ్రహ్మరాక్షసులను సంహరించావు కదా! శివుడు అనుగ్రహించిన అవ్యయలింగాన్ని నీ పేరిట ప్రతిష్ఠించు’ అని పలికాడు.హనుమంతుడు తాను కైలాసం నుంచి తెచ్చిన శివలింగాన్ని కూడా అక్కడే ప్రతిష్ఠించాడు.∙సాంఖ్యాయన

ఒకప్పుడు బాల్యం ఇంట్లో కంటే, ఇంటి బయటే ఎక్కువ ఉండేది. పరుగులాట, కోతికొమ్మచ్చి, బిళ్లంగోడు, గాలిపటాలు, దొంగాట... ఇలా పిల్లలు ఇంటి బయటే ఎక్కువగా ఉండేవారు. చెమటలు కారుతున్నా ఆటలు ఆపకపోవడం, అమ్మ పిలుస్తున్నా పట్టించుకోకపోవడం, ఆకలయ్యేంత వరకు ఇల్లు గుర్తురాకపోవడం, ఒక్కోసారి ఆకలి కూడా మరచిపోయి ఆడుకోవడం... ఇవన్నీ సర్వసాధారణం. ఆ బాల్యం ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది? ఈరోజు పిల్లల బాల్యం ఒక చిన్న స్క్రీన్‌లో మొదలై, అదే స్క్రీన్‌లో ముగుస్తోంది. ఇది అభివృద్ధి కాదు, ఒక తరం మౌనంగా కోల్పోతున్న జీవితం.ఇప్పటికీ ఆలస్యం కాలేదు. గేటు తెరవండి. ఫోన్‌ పక్కన పెట్టండి. పిల్లల బాల్యాన్ని మళ్లీ బయటకు తీసుకురండి. బాల్యం ఎందుకు బయటే ఎదగాలి?పిల్లల మెదడు పుస్తకాలతో కాదు, అనుభవాలతో ఎదుగుతుంది. ఆ అనుభవాలు ఎక్కువగా బయట ప్రపంచం నుంచే వస్తాయి. బయట ఆడే ఆటల్లో పిల్లలు కేవలం శరీరాన్ని కాదు, మెదడును కూడా ఉపయోగిస్తారు.ఎక్కడ పరుగెత్తాలి? ఎక్కడ ఆగాలి? ఎవరితో కలిసి ఆడాలి? ఎవరితో తగువుపడాలి? ఎప్పుడు ఒప్పుకోవాలి? ఎప్పుడు ఎదురు నిలవాలి?... ఇవన్నీ ప్లానింగ్, నిర్ణయాలు, స్వీయ నియంత్రణకు మూలాలు. వీటినే సైకాలజీలో ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఫంక్షన్స్ అంటారు. హార్వర్డ్‌ యూనివర్సిటీకి చెందిన ‘సెంటర్‌ ఆన్‌ ది డెవలపింగ్‌ చైల్డ్‌’ ప్రకారం, పిల్లలు బయట ఆడే ఆటలు మెదడులో న్యూరల్‌ కనెక్షన్లను సహజంగా బలపరుస్తాయి. కాని ఇప్పుడా అనుభవాలన్నీ స్క్రీన్‌కు అతుక్కుపోయియి. స్క్రీన్‌ ఎందుకు ప్రమాదకరం?స్మార్ట్‌ఫోన్‌ సమస్య అది చూపే కంటెంట్‌ కాదు, అది పనిచేసే విధానం. స్మార్ట్‌ఫోన్‌లోని యాప్‌ల ఉద్దేశం ఎక్కువసేపు స్క్రీన్‌ ముందు ఉంచడమే, పిల్లలకు ఉపయోగపడాలని కాదు. ఈ యాప్‌లు డోపమైన్‌ రసాయనాన్ని చిన్న చిన్న మోతాదుల్లో విడుదల చేస్తూ, పిల్లల మెదడును నిరంతర ఉత్సాహంలో ఉంచుతాయి.బయట ఆటల్లో ఆనందం రావాలంటే శ్రమ అవసరం. స్క్రీన్‌లో ఆనందం రావాలంటే ఒక టచ్‌ చాలు. మెదడు ఈ తేడాను త్వరగా నేర్చుకుంటుంది. దీనివల్ల పిల్లలు తక్షణ ఆనందానికి అలవాటుపడతారు. ఓర్పు తగ్గిపోతుంది. బోర్‌డమ్‌ను భరించలేని మనస్తత్వం, అసహనం, చిరాకు పెరుగుతాయి. బోర్‌ కూడా అవసరం.. ‘మా పిల్లాడు త్వరగా బోర్‌ అవుతున్నాడు సర్‌. అందుకే ఫోన్‌ ఇస్తుంటాం’ అని చాలామంది తల్లిదండ్రులు చెబుతుంటారు. వాస్తవానికి బోర్‌ అవ్వడం పిల్లలకు ఒక అవసరం. బోర్‌ అవ్వడం అంటే ఖాళీగా ఉండడం కాదు. అది మెదడుకు ఒక విరామం. ఆ విరామంలోనే ఊహాశక్తి పుడుతుంది, కొత్త ఆటలు పుట్టుకొస్తాయి, సృజనాత్మకత మేల్కొంటుంది. స్మార్ట్‌ఫోన్‌ పిల్లల జీవితంలో బోర్‌డమ్‌ను పూర్తిగా తొలగించింది.ప్రతి నిమిషం ఏదో ఒకటి చూపిస్తూ, పిల్లల మెదడును వినోదానికి బానిసగా మార్చేసింది. పరిష్కారాలు... → రోజుకు కనీసం గంట బయట ఆట తప్పనిసరి చేయండి. చలిగా ఉందని, ఎండగా ఉందని సాకులు చెప్పొద్దు. ఆటకు వాతావరణ అడ్డుకాకూడదు. → స్క్రీన్‌ను హక్కుగా కాదు, రివార్డుగా మార్చాలి → డైనింగ్‌ టేబుల్, స్టడీ టేబుల్, పడకగదిలో ఫోన్‌ అనుమతించకూడదు → పిల్లలతో కలిసి బయటకి వెళ్లండి. ఆడకపోయినా, అక్కడ ఉండండి → పిల్లలు బోర్‌ అయితే వెంటనే స్క్రీన్‌ ఇవ్వకండి. ఆ బోర్లోనే ఎదుగుదల ఉంటుందిబయట ఆటలు లేకపోతే... పిల్లలు బయట ఆటలు ఆడకపోతే నాలుగు ముఖ్యమైన సామర్థ్యాలు కోల్పోతారు. → రిస్క్‌ అంచనా వేసే సామర్థ్యం: ఎక్కితే పడిపోతామో లేదో తెలుసుకోవడం → సోషల్‌ నెగోషియేషన్‌: ఆటలో గొడవలు, ఒప్పందాలు, రాజీలు → శరీర అవగాహన: బ్యాలెన్స్, కోఆర్డినేషన్, స్థల జ్ఞానం → నిజమైన విజయ భావన: కష్టపడి సాధించిన ఆనందం ఈ నాలుగు అంశాలను ఏ స్క్రీన్‌ ఇవ్వలేదు.భయపెట్టే గణాంకాలుప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబ్ల్యూహెచ్‌వో) సిఫారసు ప్రకారం రెండేళ్ల లోపు పిల్లలకుస్క్రీన్‌ పూర్తిగా నిషిద్ధం. ఐదేళ్ల పిల్లలకు రోజుకు గంట కంటే ఎక్కువ స్క్రీన్‌ ఉండకూడదు. కాని, మనదేశంలో 3–6 ఏళ్ల పిల్లలు సగటునరోజుకు 3–5 గంటలుస్క్రీన్‌ చూస్తున్నారు. నగరాల్లో 60 శాతానికి పైగా పిల్లలు రోజుకు 30 నిమిషాలు కూడా బయట ఆడటంలేదు. 1990లతో పోలిస్తే పిల్లల ఔట్‌డోర్‌ ఆటల సమయం 70 శాతం తగ్గింది.

ముఖం మనదే, స్వరం మనదే, శరీరం మనదే. కాని, అది మనం కాదు! డీప్‌ఫేక్‌ తెరలో మనం ఎవరో మనకు కూడా తెలియని మాయాజాలం నడుస్తోంది. ఇక్కడ మన గుర్తింపును ఎవరైనా కొనవచ్చు, అమ్మవచ్చు, దొంగిలించవచ్చు. అవసరమైతే ఆయుధంలా కూడా ఉపయోగించవచ్చు. అందుకే, నిజమైన గెలుపు ఇప్పుడు అంతా మన నమ్మకంలోనే! - దీపిక కొండిఇప్పుడు ఉదయం లేచి ఫోన్ ఓపెన్ చేస్తే మనకు ఎదురయ్యేది అద్దంలో కనిపించే మన ముఖం కాదు, స్క్రీన్‌ మీద తిరుగుతున్న మన డూప్లికేట్‌. అదే మనల్ని చూసి నవ్వుతుంది, మాట్లాడుతుంది, మనం ఎప్పుడూ చేయని పనులు కూడా చేసినట్టు చూపిస్తుంది. దీంతో, ఇప్పుడు మనుషుల అసలైన గుర్తింపు సంక్షోభం ఏర్పడుతోంది. ఒకప్పుడు ‘నువ్వు ఎవరు?’ అనే ప్రశ్నకు పేరు చెబితే సరిపోయేది. ఇప్పుడు మాత్రం ‘నువ్వు నిజంగా నువ్వేనా?’ అని అడగాల్సిన పరిస్థితి దాపురించింది. ముఖం మనదే, స్వరం మనదే, కాని, మాటలు మనవి కావు. వీడియోలో కనిపించేది మనమే, కాని, ఆ వీడియోలోని మనిషి మనం కాదు. దీనిని సింపుల్‌గా చెప్పాలంటే మీ ఫొటోను తీసుకుని, మీ వాయిస్‌ను జత చేసి, మీ స్థానంలో ఎవరో మాట్లాడించి నట్లుగా ఏఐ తయారు చేసే డీప్‌ ఫేక్‌ డిజిటల్‌ డ్రామా! ఈ నాటకం అంత పర్ఫెక్ట్‌గా ఉంటుంది. కాబట్టి, మీ అమ్మ చూసినా ‘అయ్యో, నువ్వే కదా!’ అంటుంది. ‘అది నేను కాదు’ అని మీరు ఎంత చెప్పినా ‘అబద్ధం చెప్పొద్దు’ అని గద్దిస్తుంది. ఇంత పవర్‌ ఉన్న టెక్నాలజీ సైబర్‌ నేరగాళ్ల చేతుల్లో పడితే, మన గుర్తింపు ఒక ఫైల్‌లా మారిపోతుంది.అప్పుడు వారు ఆ ఫైల్‌ను డౌన్ లోడ్‌ చేసుకోవచ్చు, ఇష్టం వచ్చినట్లుగా ఎడిట్‌ చేసుకోవచ్చు, కావాలనుకుంటే వైరల్‌ కూడా చేయవచ్చు. ఇదే అసలు సమస్య మన ముఖం మన దగ్గరే ఉంటుంది, కాని, వాడకం మాత్రం వేరేవాళ్ల చేతుల్లో ఉంటుంది. ఇంతకుముందు సోషల్‌ మీడియాలో భయం ఏంటంటే ఫొటో బాగా రాలేదేమో, ట్రోల్‌ అవుతామేమో. ఇప్పుడు ఆ భయం వేరే లెవల్‌కు చేరింది. ‘నేను చేయని పనికి నన్ను ఎందుకు తిడుతున్నారు?’, ‘నేను చెప్పని మాటలకు నేను ఎందుకు వివరణ ఇవ్వాలి?’ అనే ప్రశ్నలు మనల్ని వెంటాడుతున్నాయి. ఇక్కడే గుర్తింపు సంక్షోభం మొదలవుతుంది. నిజంగా నేను ఎవరు? నేను చేసిన పనులా? లేక నా ముఖంతో ఏఐ చేసిన పనులా? అనే ఎవరి వారు ఒక్కసారి చెక్‌ చేసుకొని మరీ పోరాటం చేస్తున్నారు. సెలబ్రిటీ కావడమే సమస్య!ఒకప్పుడు ఫ్యాన్ ్స అభిమానమే సెలబ్రిటీలకు బలం. ఇప్పుడు అదే అభిమానం ఏఐ చేతుల్లో పడి ఒక పెద్ద డిజిటల్‌ బాంబులా మారుతోంది! భారతదేశంలో నటులు, రాజకీయ నాయకులు, వ్యాపార దిగ్గజాలకు ఉన్న అపారమైన అభిమాన బలం ఇప్పుడు డీప్‌ఫేక్‌ మోసాలకు ఇంధనంగా మారిపోయింది. ఒక వీడియో చూసి ‘అరే, నిజంగానే ఆయనే చెప్పాడు!’ అనిపించిందా? ఒక వాయిస్‌ విని ‘ఇది కచ్చితంగా ఆయన స్వరమే!’ అని నమ్మేశామా? అంతే, ఆ నమ్మకమే మోసగాళ్లకు పెద్ద ఆయుధం. డీప్‌ఫేక్‌ వీడియోలు, ఏఐ వాయిస్‌ క్లిప్‌లు ఇక కేవలం టెక్నాలజీ అద్భుతాలు మాత్రమే కాదు.అవి ప్రజల అమాయకత్వాన్ని టార్గెట్‌ చేసే ప్రమాదకరమైన ట్రిక్కులు. అందుకే కరణ్‌ జోహార్‌ నుంచి ఐశ్వర్యరాయ్‌ బచ్చన్‌ వరకూ, అభిషేక్‌ బచ్చన్, అనిల్‌ కపూర్, అరిజిత్‌ సింగ్‌ లాంటి స్టార్‌లు కోర్టు మెట్లు ఎక్కాల్సి వచ్చింది. ‘నా ముఖం నాది, నా గొంతు నాది, అనుమతి లేకుండా వాడొద్దు!’ అని చట్ట రక్షణ కోసం వేడుకోవాల్సిన పరిస్థితి. ఒకప్పుడు ఆటోగ్రాఫ్‌ కోసం అభిమానులు ఎదురుచూస్తే, ఇప్పుడు అదే ఫేస్‌తో నకిలీ వెబ్‌సైట్లు, అనధికార మెర్చండైజ్, ఏఐతో తయారైన అసభ్య కంటెంట్‌ సోషల్‌ మీడియాలో వెల్లువెత్తుతున్నాయి.స్టార్‌డమ్‌ అంటే స్పాట్‌లైట్‌ మాత్రమే కాదు, సైబర్‌ ప్రమాదాల ప్యాకేజీ కూడా! ఇక్కడితో ఆగిపోతే బాగుండేది. నిపుణుల హెచ్చరిక ఏమిటంటే ప్రమాదం ఇంకా పెద్దదే. ముఖ్యంగా ప్రజా నాయకులు, కార్పొరేట్‌ లీడర్లు మరింత రిస్క్‌లో ఉన్నారు. ఎందుకంటే వారి ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు, ప్రెస్‌ మీట్లు అన్నీ యూట్యూబ్‌లో ఫ్రీగా దొరుకుతాయి. అదే డేటా పట్టుకుని ఏఐ వాయిస్‌ క్లోనింగ్‌ చేస్తే చాలు బ్యాంక్‌ అకౌంట్లు ఖాళీ చేయడం, తప్పుడు ప్రచారాలు చేయడం పిల్లల ఆటగా మారుతోంది. మొత్తానికి ఒకప్పుడు సెలబ్రిటీ కావడం గ్లామర్‌ అయితే, ఇప్పుడు అది ‘హై రిస్క్‌ ప్రొఫెషన్‌’గా మారింది. సామాన్యులకు కూడా సమస్యే!ఇది కేవలం స్టార్‌ల సమస్యే కాదు. ‘వాళ్లకు కోర్టులు, లాయర్లు ఉంటారు మనకేముంది?’ అనుకునే లోపే ఏఐ మోసాలు నేరుగా సామాన్యుడి ఇంటి తలుపు తడుతున్నాయి. సెలబ్రిటీ ముఖాలతో మొదలైన డీప్‌ఫేక్‌ తంతు ఇప్పుడు మీ అమ్మ, నాన్న, బాస్, పిల్లలు అందరి ముఖాలు, గొంతుల వరకు వచ్చేసింది. మీ తల్లిదండ్రుల స్వరంతో ఫోన్‌ చేసి ‘అర్జెంటుగా డబ్బు కావాలి’ అని అడిగే కాల్స్‌; స్కూల్‌ పిల్లల ఫొటోలు తీసుకుని ఫేక్‌ వీడియోలు తయారు చేయడం; ఉద్యోగుల ముఖాలతో నకిలీ వీడియో కాల్స్‌ చేసి ‘మీ మేనేజర్‌ మాట్లాడుతున్నాడు’ అని నమ్మించడం; మహిళలపై ఏఐ ఆధారిత డిజిటల్‌ వేధింపులు ఇవన్నీ ఇక అరుదైన వార్తలు కాదు, రోజూ జరుగుతున్న డిజిటల్‌ డ్రామాలు.ఇలా డీప్‌ఫేక్స్‌ ఇప్పుడు ప్రజాస్వామ్యం, భద్రత, గౌరవం అన్నింటినీ ఒకేసారి పరీక్షిస్తున్నాయి. ఐశ్వర్యరాయ్, కరణ్‌ జోహార్‌లాంటి ప్రముఖులే తమ గుర్తింపును కాపాడుకోవడానికి కోర్టు మెట్లు ఎక్కాల్సి వస్తే, సామాన్యుల పరిస్థితి ఏంటి? వాళ్లకు లాయర్లు ఉంటారు, తీర్పులు వస్తాయి. మనకు మాత్రం ఎవరికీ చెప్పుకోలేని బాధ. చెప్పినా నమ్మేవారు ఉండరు. ఇలా మొత్తానికి ఈ డిజిటల్‌ యుగంలో ‘చూశాం కదా విన్నాం కదా’ అనేది ఇక సాక్ష్యం కాదు. నమ్మకం కూడా ఒక రిస్క్‌ అయిపోయింది. సెలబ్రిటీ అయినా, సామాన్యుడైనా ఏఐ ముందు అందరం సమానమే! తేడా ఒక్కటే వాళ్లకు పేరు పోతుంది, మనకు డబ్బు, పరువు, మనశ్శాంతి అన్నీ పోతాయి. ఏం చేస్తుందంటే? ఈ రోజుల్లో గుర్తింపు అంటే పేరు, ఊరు, ఆధార్‌ నంబర్‌ కాదు. అది ఒక ఫోల్డర్‌లో దాచిన డేటా. అందులో ఒక ఫొటో, రెండు వీడియోలు, ‘హలో ఎలా ఉన్నారు?’ అన్నంత వాయిస్‌ ఉంటే చాలు. మిగతా పనంతా ఏఐ చూసుకుంటుంది. మీ ముఖం తీసుకుంటుంది. వేరే మనసు పెడుతుంది. వేరే మాటలు మాట్లాడిస్తుంది. అలా మనం ఎప్పుడూ కలలో కూడా ఊహించని స్థితిలోకి మనల్ని నెడుతుంది, మన గొంతుతోనే మనం ఎప్పుడూ మాట్లాడని మాటలు మాట్లాడిస్తుంది. ఫలితం? ఆ వీడియో చూసినవాళ్లు ‘ఇది ఫేక్‌ అయి ఉండదులే, మనవాడే’ అంటూ షేర్‌ బటన్‌ కొడతారు. ఎందుకంటే డీప్‌ఫేక్‌లో ఉన్న ముఖం, మాస్క్‌ కాదు, అసలైన మన ముఖమే! అది నిజమైనదే కాబట్టి, ప్రేక్షకులు కూడా నిజమే అనుకుంటారు. ఇక్కడే అసలు ట్విస్ట్‌. సమస్య ఏఐ ఎంత తెలివైనదో కాదు, మనం ఎంత అమాయకులమో. ఒకప్పుడు ‘చూశాను కాబట్టి నిజం’ అనేవాళ్లం. ఇప్పుడు కళ్లతో చూసే వాటిని కూడా నమ్మకూడదు. ఫిల్టర్‌ లేకుండా కనిపించిన ముఖం నిజమా? లేక ఏఐ సాఫ్ట్‌వేర్‌లో పుట్టిన పర్ఫెక్ట్‌ సినిమా సీనా? తెలియదు. మన మెదడే కన్‌ఫ్యూజ్‌ అవుతోంది. అందుకే, మనమే స్క్రీన్ పై ఉన్నా, మనమేనా కాదా అన్న డౌట్‌ మనకే క్రియేట్‌ చేస్తుంది. అందుకే, ఏఐని పూర్తిగా ఆపడం అంటే సముద్రానికి స్టాప్‌ బోర్డ్‌ పెట్టినట్టే. మన వివేచన, జాగ్రత్త, చట్టాలు కలిసి పనిచేయకపోతే, రేపు మన ముఖం మనదేనా అనే ప్రశ్నకే సమాధానం చెప్పలేని రోజులు రావచ్చు. న్యాయస్థానం! ఏఐ డిజిటల్‌ దొంగలా రోజుకో కొత్త వేషం మార్చుకుంటూ పరుగెడుతుంటే, కోర్టు మాత్రం ‘ఒక్క నిమిషం’ అంటూ స్టే ఆర్డర్లు ఇస్తూ హ్యామర్‌ ఎత్తుతోంది. అయితే, ఢిల్లీ హైకోర్టు ఇప్పటికే కొన్ని కేసుల్లో కఠిన ఆదేశాలు జారీ చేసింది. అనుమతి లేకుండా ఏఐతో తయారైన వీడియోలు, వాయిస్‌ క్లిప్‌లు ఇకపై సరదా ఆటలు కాదు; అవి నేరాలే! అలాంటి కంటెంట్‌ను ఆపేయాలి, తొలగించాలి, అవసరమైతే తయారుచేసిన వాళ్లను కూడా లాక్కొచ్చి ప్రశ్నించాలి అని న్యాయస్థానం క్లియర్‌ సిగ్నల్‌ ఇచ్చింది. ఒకప్పుడు ‘వైరల్‌ అవుతుంది’ అనుకున్న వీడియో ఇప్పుడు ‘వారంట్‌ వచ్చే చాన్స్‌ ఉంది’ అనే స్థాయికి చేరింది.కాని, చట్టం ఇంకా అలర్ట్‌ మోడ్‌లోకి పూర్తిగా రాలేదు. ఐటీ చట్టంలోని కొన్ని నిబంధనలు అసభ్య కంటెంట్‌ను నిర్ణీత సమయంలో తొలగించాలంటున్నప్పటికీ, అమలు బలహీనంగా ఉంది. ఏఐ వేగానికి చట్టం వెనుకబడుతోంది. ఆ సమయంలో ఏఐ మాత్రం ఇంకో ఐదు కొత్త వీడియోలు, పది కొత్త ఫేక్‌ అకౌంట్లు తయారు చేసేస్తుంది. టెక్నాలజీ రాకెట్‌ స్పీడ్‌లో దూసుకెళ్తుంటే, చట్టం మాత్రం ఫైల్‌ పట్టుకుని, నోటీసు రాసుకుంటూ ఉంటోంది. ఇలా ఒక వైపు ఏఐ అప్‌డేట్‌ నోటిఫికేషన్, ఇంకో వైపు కోర్ట్‌ హియరింగ్‌ డేట్‌ ఇద్దరి మధ్య స్పీడ్‌ మ్యాచ్‌ అసలు జరగట్లేదు. అందుకే చట్టాలు మరింత కఠినంగా మారాలి, అమలు బలపడాలి, ఎందుకంటే రేపు కోర్టులు తీర్పులు ఇస్తుండే సమయానికి, ఏఐ మాత్రం ఇంకో కొత్త వేషంలో నవ్వుతూ ముందుకెళ్లిపోతుంది. అసలైన యజమాని ఎవరు?ఈ డీప్‌ఫేక్‌ గందరగోళం మధ్యలో ఇంకొక పెద్ద ప్రశ్న నిశ్శబ్దంగా నిలబడి చూస్తోంది. ఏఐ యుగంలో ఒక మనిషి వ్యక్తిత్వానికి నిజమైన యజమాని ఎవరు? మనమా, టెక్నాలజీనా, లేక ‘డౌన్ లోడ్‌ చేసుకున్నాడు కాబట్టి వాడేసుకున్న వాడా?’ న్యాయ నిపుణుల మాటల్లో చెప్పాలంటే, భారతదేశానికి ఇప్పుడిప్పుడే సరిపడే చట్టాలు కాకుండా, ప్రత్యేకంగా ఏఐ కోసం తయారైన స్పష్టమైన చట్టం అవసరం. అనుమతి అంటే ఏంటి? ఒకసారి ఇచ్చిన అనుమతి జీవితాంతం చెల్లుతుందా, లేక ఒక ప్రాజెక్ట్‌ వరకేనా? వాణిజ్య వినియోగం ఎక్కడి వరకు సరైనది, ఎక్కడి నుంచి దోపిడీగా మారుతుంది? వ్యక్తి స్వేచ్ఛను కాపాడుతూనే, అతని ముఖం, స్వరం, గుర్తింపును ఎలా రక్షించాలి? ఇవన్నీ ‘కేసు వచ్చినప్పుడు చూస్తాం’ అనే విధంగా కాకుండా, ముందే కచ్చితంగా నిర్వచించాల్సిన ప్రశ్నలు.ఇక్కడే మరో బలమైన ట్విస్ట్‌. అధిక నియంత్రణ పెడితే సృజనాత్మకత ఊపిరాడకుండా పోతుందా? నియంత్రణ లేకపోతే అసురక్షితంగా మారుతుందా? ఇలా ఇది బ్రేక్‌–యాక్సిలరేటర్‌లాగా రెండూ ఒకేసారి బ్యాలెన్ ్స చేయాల్సిన డ్రైవింగ్‌. అంతే కాదు, మరణానంతర హక్కులు అనే కొత్త అధ్యాయం కూడా తెరమీదకి వస్తోంది. ఒక వ్యక్తి మరణించిన తర్వాత కూడా అతని రూపం, స్వరం రక్షణలో ఉండాలా? లేక అతను చరిత్రలోకి వెళ్లగానే ఎవరికైనా వాడుకునే ఫ్రీ డేటాగా మారాలా? డిజిటల్‌ పునర్జన్మ సాధ్యమైన ఈ కాలంలో, చనిపోయిన తర్వాత కూడా మాట్లాడే ముఖాలు, పాడే గొంతులు కనిపిస్తున్నప్పుడు, ఇది కేవలం న్యాయపరమైన సమస్య కాదు, నైతిక సరిహద్దులపై జరుగుతున్న పెద్ద చర్చ. చివరికి సమాధానం ఒక్కటే కావాలి: ఏఐ ఎంత తెలివైనదైనా, వ్యక్తిత్వానికి అసలైన యజమాని మనిషే అని చట్టం కూడా, సమాజం కూడా స్పష్టంగా చెప్పాల్సిన సమయం వచ్చేసింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సాగుతున్న పోరాటం!డీప్‌ఫేక్‌ అనే వైరస్‌ నేడు పాస్‌పోర్ట్‌ లేకుండానే ప్రపంచమంతా తిరుగుతోంది. హాలీవుడ్‌ నుంచి హైకోర్టుల వరకూ అందరికీ ఇదే ప్రశ్న ‘ఇది నా గొంతేనా, నా ముఖమేనా?’ అమెరికాలో స్కార్లెట్‌ జోహాన్సన్, టామ్‌ హ్యాంక్స్, స్టీఫెన్‌ ఫ్రై లాంటి స్టార్‌లు తమ వాయిస్, ఇమేజ్‌ను అనధికారంగా వాడుతున్నారని గట్టిగా గళమెత్తారు. స్టార్‌ పవర్‌ ఉన్నవాళ్లే ఇలా మాట్లాడాల్సి వస్తే, సామాన్యుల పరిస్థితి ఏంటన్నది అర్థం చేసుకోవచ్చు. అంతే కాదు, 2025 నాటికి 400 మందికి పైగా అంతర్జాతీయ కళాకారులు ఏఐ కంపెనీలపై నియంత్రణలు తీసుకురావాలని ప్రభుత్వాలను కోరారు.ప్రస్తుతం ఇదే ఒక గ్లోబల్‌ అలారంలా మారుమోగుతోంది. కాని, కథ అంతా పోరాటమే కాదు. కొందరు కళాకారులు ఏఐని శత్రువుగా కాకుండా, సరిగ్గా వాడితే శక్తిమంతమైన భాగస్వామిగా చూస్తున్నారు. పాప్‌ సింగర్‌ గ్రైమ్స్‌ తన అధికారిక ఏఐ వాయిస్‌ మోడల్‌ను విడుదల చేసి ‘ఇది నా గొంతు, నా షరతులపై’ అని స్పష్టం చేసింది. జాన్‌ లెనన్‌ పాత రికార్డింగ్‌ను ఏఐ సహాయంతో పాటగా మార్చినప్పుడు కూడా అదే సందేశం కనిపించింది. ఇలా సరైన అనుమతి, సరైన గడులు ఉంటే ఏఐ ఎంత అద్భుతంగా ఉపయోగపడుతుందో! సమస్య టెక్నాలజీలో కాదు; దాన్ని ఎవరు, ఎలా వాడుతున్నారన్న దానిపైనే ఉంటుందని మరికొందరి వాదన. నిపుణుల మాటల్లో...న్యాయ నిపుణులు ఈ మొత్తం ఏఐ గందరగోళాన్ని చూసి చెప్తున్న మాటలేంటంటే, ప్రస్తుతం భారతదేశంలో ఏఐకి సంబంధించిన అసలు లోపం చట్టాల్లో స్పష్టత లేకపోవడమే. ‘ఏఐ వ్యక్తిత్వ హక్కులు’ కోసం ప్రత్యేక చట్టం లేదు. ఐటీ యాక్ట్‌ ఉన్నా, అది ఏఐ చేసిన నష్టం తర్వాత మాత్రమే ‘ఈ కంటెంట్‌ తీసేయండి’ అని చెప్పగలదు. కాని, అది జరగకముందే ఆపే ప్రయత్నాలు చేయలేదు. అంటే ఇది తలుపు పగిలిన తర్వాత తాళం వేసినట్టే! అందుకే, ఇందుకోసం, ప్రత్యేక పర్సనాలిటీ రైట్స్‌ చట్టం రావాలి. అనుమతులు, వాణిజ్య వినియోగం, శిక్షలు స్పష్టంగా ఉండాలి.ప్యాచ్‌లతో పని జరగదు. ప్రశ్నలు మాత్రం ఇంకా ఉన్నాయి. అనుమతి ఒకసారి ఇచ్చితే జీవితాంతం వర్తించేదా? వాణిజ్య వినియోగం ఎక్కడి వరకే సరైనది, ఎక్కడ దోపిడీగా మారుతుంది? ఉల్లంఘన జరిగితే శిక్షలు నిజంగా భయపడేలా ఉండాలా? ఇవన్నీ కేసు వచ్చినప్పుడు కాకుండా, ముందే స్పష్టంగా రాయాలని సూచిస్తున్నారు. ఏఐ మన భవిష్యత్తు అని చెప్పడం సరైనది, కాని, సరైన దారిలో పెట్టకపోతే, అదే ఏఐ మన అసలైన గుర్తింపునే మెల్లగా మాయ చేసే శక్తిగా మారుతుందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఏఐ ఎన్ని వేషాలు వేసినా, ఈ డీప్‌ఫేక్‌ ప్రపంచంలో చివరి గెలుపు మనదే! ఎందుకంటే ముఖం, స్వరం కాదు, అసలు హీరో మన నమ్మకం, మన పరిధి, మన నియంత్రణ. రష్మిక మందన్న‘‘ఇది భయంకరం. ఇది కేవలం నా గురించి మాత్రమే కాదు. ప్రతి మహిళ గురించి.’’ అని డీప్‌ఫేక్‌ వీడియోలపై ఆమె బహిరంగంగా స్పందించడంతో, కేంద్ర ఐటీ శాఖ జోక్యం చేసుకుని ప్లాట్‌ఫామ్‌లకు కంటెంట్‌ తొలగింపు ఆదేశాలు ఇచ్చింది. ఈ ఘటన దేశవ్యాప్తంగా ఏఐ దుర్వినియోగంపై చర్చకు దారి తీసింది.సమంత రూత్‌ ప్రభు‘‘ఆన్ లైన్ లో మహిళలపై జరిగే డిజిటల్‌ వేధింపులు సాధారణం కాకూడదు.’’ తన పేరుతో ఫేక్‌ కంటెంట్, మార్ఫ్‌ చేసిన చిత్రాలపై ఆమె స్పందించడంతో, సైబర్‌ క్రైమ్‌ ఫిర్యాదుల ప్రాముఖ్యతపై అవగాహన పెరిగింది.కీర్తి సురేష్‌‘‘డిజిటల్‌ ప్రపంచంలో గౌరవానికి కూడా రక్షణ అవసరం.’’ మార్ఫ్‌ చేసిన ఫోటోలు, ఫేక్‌ అకౌంట్లపై ఆమె స్పందనతో ప్లాట్‌ఫామ్‌లు కంటెంట్‌ తొలగింపు చర్యలు వేగవంతం చేశాయి.పూజా హెగ్డే‘‘ఇది సరదా కాదు, దుర్వినియోగం.’’ ఫేక్‌ ప్రొఫైల్స్, మార్ఫ్‌ చేసిన కంటెంట్‌పై ఆమె జారీ చేసిన హెచ్చరికలతో, సైబర్‌ ఫిర్యాదులపై చర్చ మొదలైంది. అలా తనతో పాటు చాలామంది తమకు జరిగిన సైబర్‌ నేరాలను బహిరంగంగా ఫిర్యాదులు చేశారు.నయనతార‘‘నా వ్యక్తిగత జీవితం కంటెంట్‌ కాదు.’’ అనుమతి లేకుండా తన చిత్రాలు, వీడియోలు వినియోగించిన సందర్భాల్లో ఆమె లీగల్‌ నోటీసుల ద్వారా అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.నాగార్జున అక్కినేని‘‘నా పేరు, నా ఫోటో పెట్టి ఎలాంటి పెట్టుబడి స్కీమ్స్‌ను నేను ప్రచారం చేయడంలేదు.’’ తన పేరుతో ఫేక్‌ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్‌ ప్రకటనలు సోషల్‌ మీడియాలో చక్కర్లు కొట్టడంతో ఆయన బహిరంగ హెచ్చరిక జారీ చేశారు. అనంతరం సైబర్‌ క్రైమ్‌ విభాగాలు అలాంటి కంటెంట్‌ను తొలగించాయి.విజయ్‌‘‘నా పేరు పెట్టి ఆర్థిక స్కీమ్స్‌ ప్రచారం చేయడం మోసం.’’ ఫేక్‌ క్రిప్టో, ఇన్వెస్ట్‌మెంట్‌ యాడ్స్‌పై ఆయన హెచ్చరికలు జారీ చేయడంతో, తమిళనాడులో సైబర్‌ మోసాలపై అవగాహన పెరిగింది.మహేష్‌ బాబు‘‘నా పేరు, నా ముఖం పెట్టి పెట్టుబడులు కోరితే నమ్మకండి.’’ ఫేక్‌ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్, క్రిప్టో ప్రకటనలు వైరల్‌ కావడంతో ఆయన అభిమానులను అప్రమత్తం చేశారు.అజిత్‌ కుమార్‌‘‘నేను సోషల్‌ మీడియాలో యాక్టివ్‌గా ఉండను. ఫేక్‌ అకౌంట్లను నమ్మవద్దు.’’ అంటూ అభిమానులను ఆయన హెచ్చరిస్తూ వస్తున్నారు.అల్లు అర్జున్‌‘‘నేను ఎలాంటి ఆన్ లైన్‌ స్కీమ్స్‌ను ప్రమోట్‌ చేయడం లేదు.’’ ఫేక్‌ యాడ్స్, మార్ఫ్‌ చేసిన వీడియోలపై ఆయన స్పందించడంతో, ఆ ఫేక్‌ కంటెంట్‌ను తొలగించారు.రజినీకాంత్‌‘‘నా పేరు వాడుకుని ఎవరైనా డబ్బులు అడిగితే అది మోసమే.’’ ఫేక్‌ యాడ్స్, రాజకీయ–ఆర్థిక ప్రచారాలపై ఆయన స్పష్టత ఇవ్వడంతో, కంటెంట్‌ తొలగింపులు జరిగాయి.ప్రభాస్‌‘‘నా పేరుతో వస్తున్న ప్రకటనలు నావి కావు.’’ ఫేక్‌ సోషల్‌ మీడియా పోస్టులు, యాడ్స్‌లో తన ముఖం వాడిన ఘటనల తర్వాత ఆయన అభిమానులకు జాగ్రత్తగా ఉండాలని సూచించారు.మోహన్ లాల్‌‘‘నా పేరు, నా ముఖం వాడిన ఆన్ లైన్‌ ప్రకటనలు నావి కావు.’’ ఫేక్‌ యాడ్స్‌పై ఆయన ఫిర్యాదు చేయడంతో, కేరళలో సైబర్‌ మోసాలపై చర్చ ఊపందుకుంది.యశ్‌‘‘నా పేరు పెట్టి జరిగే ఆన్ లైన్‌ ప్రమోషన్లు నావి కావు.’’ ఫేక్‌ యాడ్స్‌పై ఆయన హెచ్చరికలతో, కన్నడ ప్రేక్షకుల్లో సైబర్‌ అవగాహన పెరిగింది.అభిషేక్‌ బచ్చన్‌ (2025)‘‘ఆటోగ్రాఫ్‌ అనేది నా అభిమానులతో నా అనుబంధం. కాని, నకిలీ సంతకాలు, డీప్‌ఫేక్‌ వీడియోలు ఆ నమ్మకాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి.’’ ఈ పిటిషన్ పై ఢిల్లీ హైకోర్టు కేసును స్వీకరించి, ఆయన గుర్తింపును దుర్వినియోగం చేసిన అంశంపై విచారణ చేపట్టింది.ఐశ్వర్యరాయ్‌ బచ్చన్‌ (2025)‘‘ఇది నా ముఖం. నా పేరు. నా గుర్తింపు. కాని, ఏఐ దాన్ని తీసుకుని అసభ్య వీడియోలు చేసింది, అనుమతి లేకుండా టీషర్టులు, మగ్స్‌పై వాడింది. నేను నటిని కావచ్చు, కాని, నా గౌరవం సినిమా సీన్‌ కాదు’’ అంటూ ఆమె న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించారు. ఈ వ్యవహారంలో ఢిల్లీ హైకోర్టు అనుమతి లేకుండా ఏఐ ద్వారా తయారైన కంటెంట్‌ను తక్షణమే నిలిపివేయాలని, తొలగించాలని కఠిన ఆదేశాలు జారీ చేసింది.అరిజిత్‌ సింగ్‌ (2024)‘‘నా స్వరం నా సాధన. అనుమతి లేకుండా దాన్ని వాడటం సంగీతం కాదు.’’ ఢిల్లీ హైకోర్టు ఆయన పేరు, స్వరాన్ని అనధికారంగా వినియోగించ కుండా స్టే ఆర్డర్‌ జారీ చేసింది.అనిల్‌ కపూర్‌ (2023)‘‘నా డైలాగ్‌లు, నా ముఖం ఏఐ యాప్స్‌లో వాడాలంటే నా అనుమతి కావాలి.’’ ఈ కేసులో ఢిల్లీ హైకోర్టు ఆయన పేరు, రూపం, స్వరం వ్యక్తిగత హక్కులేనని స్పష్టం చేస్తూ చారిత్రక తీర్పు ఇచ్చింది.కరణ్‌ జోహార్‌ (2025)‘‘నా పేరు పెట్టి, నా ముఖం పెట్టి అసభ్య కంటెంట్‌ ప్రచారం చేస్తున్నారు. ఇది నా కథ కాదు, నా సినిమా కాదు.’’ అంటూ ఫేక్‌ సోషల్‌ మీడియా అకౌంట్లపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరుతూ ఆయనఢిల్లీ హైకోర్టును ఆశ్రయించారు.‘‘నా స్వరం నా సంతకం. దాన్ని పోలిన ఏఐ వాయిస్‌ను నేను అంగీకరించను.’’ ఈ వివాదం తర్వాత సంబంధిత ఏఐ కంపెనీ ఆ వాయిస్‌ మోడల్‌ను తొలగించింది. – స్కార్లెట్‌ జోహాన్సన్‌‘‘ఆ డెంటల్‌ యాడ్‌లో నేను లేను. అది నా ముఖం వేసుకున్న ఏఐ మాత్రమే.’’ ఈ ఘటనపై ఆయన బహిరంగంగా హెచ్చరిక జారీ చేయడంతో, న్యాయ చర్యలపై విస్తృత చర్చ మొదలైంది. – టామ్‌ హ్యాంక్స్‌‘‘నా తండ్రి స్వరాన్ని తిరిగి సృష్టించడం భావోద్వేగ దోపిడీ.’’ ఈ వ్యాఖ్యలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో న్యాయ నైతిక చర్చకు దారి తీశాయి. – జెల్డా విలియమ్స్‌‘‘నా గొంతు నా జీవితం. అనుమతి లేకుండా వాడటం తప్పు.’’ ఈ వ్యవహారంలో ఆయన యుకే కోర్టులో సంబంధిత ఏఐ కంపెనీపై కేసు వేశారు. – స్టీఫెన్‌ ఫ్రై

చీర.. బ్రాండ్‌: స్వాతి షాపింగ్‌మాల్‌జ్యూలరీ బ్రాండ్‌: ది జ్యూయల్‌ గ్యాలరీధర: డిజైన్‌ నాణ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.తల్లి కావడమంటే నన్ను నేనే కోల్పోవడమా? కాదు. గ్లామర్, స్టయిల్, కాన్ఫిడెన్స్ ఇవే నా ఐడెంటిటీ. అందుకే సింపుల్, సంప్రదాయ దుస్తుల్లోనూ చిన్న ట్విస్ట్‌ ఇస్తాను. కటౌట్‌ నెక్‌లైన్ , వన్ సైడ్‌ ఫ్లేర్‌ టాప్, ప్రీ–డ్రేప్డ్‌ చీరలకు బెల్ట్‌. అలాగే వెస్ట్రన్ వేర్‌లో లేయరింగ్, హెవీ అఫ్గాన్ జ్యూవెలరీతో ఎడ్జ్‌ ఇవ్వడం నా సిగ్నేచర్‌ స్టేట్‌మెంట్స్‌. ఇలా బోల్డ్‌గా ఉండటం అవమానం కాదు. నేను మోరల్‌ పోలీస్‌ కోసం కాదు, నా కోసం స్టయిల్‌ అవుతాను.– అనసూయ భరద్వాజ్‌.

అనుకోకుండా మొదలైన అనశ్వర రాజన్‌ ప్రయాణం,నేడు ఎన్నో లక్ష్యాలు, ఎన్నో కలలతో నిండిపోయింది. మనసులో ఎన్నో గాయాలను దాచుకుని ముందుకు నడుస్తున్న ఆమె ప్రపంచం గురించిన విషయాలు ఆమె మాటల్లోనే...⇒ నిజం చెప్పాలంటే, నేను ఎప్పుడూ హీరోయిన్‌ అవ్వాలని అనుకోలేదు. కరివెల్లూరులో చదువుతున్న రోజుల్లో, నా తొలి ఆడిషన్ కు ఒక ఫ్రెండ్‌ నన్ను లాక్కెళ్లింది.⇒ సినిమాల్లోకి వచ్చాక నా స్కూల్‌ జీవితం ఒంటరిగా మారిపోయింది. కొంతమంది టీచర్లు, పేరెంట్స్‌ నన్ను వేరుగా చూసేవారు. ‘‘నీకు సినిమాలు ఉన్నాయిగా, చదువు ఎందుకు?’’ అనే మాటలు ఇప్పటికీ బాధిస్తాయి. స్కూల్‌ మానేయాలనుకున్న రోజులు కూడా ఉన్నాయి.⇒ ఐదో తరగతిలో ఉన్నప్పుడు బస్సులో ఎదురైన ఒక చేదు అనుభవం ఇప్పటికీ వెంటాడుతుంది. ఆ సంఘటన నా బాల్యాన్ని పెద్దదిగా చేసింది. ఇప్పటికీ బస్సు ప్రయాణం అంటే కొంత ఆందోళనగానే ఉంటుంది.⇒ ఇప్పుడు అంతకంటే భయం కలిగించేది డిజిటల్‌ ప్రపంచం. ఏఐతో మార్ఫ్‌ చేసిన ఫొటోలు, వీడియోలు చూస్తే నిజంగా వణుకు పుడుతుంది. వాటిని ఆపలేకపోవడం చాలా బాధగా ఉంటుంది.⇒ గత ఏడాది ఒక సినిమా ప్రమోషన్స్ సమయంలో జరిగిన వివాదం నాకు చాలా నేర్పింది. ఆ సమయంలో నేను బాధితురాలిలా మౌనంగా ఉండలేదు. నా పేరు, నా గౌరవం కోసం నిలబడ్డాను. అదే నా నిజమైన బ్రేక్‌త్రూ.⇒ ‘‘పెళ్లి గురించి కాదు, నీ కెరీర్, నీ బ్యాంక్‌ బ్యాలెన్స్ గురించి ఆలోచించు’’ అని చెప్పే ప్రోగ్రెసివ్‌ తండ్రి నాకు దొరికారు. ఆయనే నా అతిపెద్ద బలం. ఇప్పుడు నా దుస్తులు, నా ఎంపికల గురించి ఎవరు ఏమనుకుంటారో పట్టించుకోవడం మానేశాను. నాకు ఎవరికీ వివరణలు ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదని నేర్చుకున్నాను.⇒ షూటింగ్‌ లేనప్పుడు నా బ్యాగ్‌లో తప్పకుండా ఒక పుస్తకం ఉంటుంది. నేను పూర్తిగా రొమాంటిక్‌ నవలల ఫ్యాన్ ని. చదవకపోయినా, కొనకుండా ఉండలేను.⇒ స్కిన్‌ కేర్‌ విషయంలో నేను చాలా స్ట్రిక్ట్‌. మేకప్‌ తప్పకుండా తీసేస్తాను. ముందుగా ఆయిల్‌తో క్లీనింగ్, తర్వాత మేకప్‌ రిమూవర్, ఆపై ఫేస్‌ వాష్‌ డబుల్‌ క్లీన్సింగ్‌ లేకపోతే నిద్రపోను. షూటింగ్‌ లేనప్పుడు ‘క్లీన్‌ గర్ల్‌ లుక్‌’ ఇష్టం. సింపుల్‌ స్కిన్, కాస్త డార్క్‌ కాజల్‌ అంతే.⇒ మలయాళం వరకు మాత్రమే కాదు, ఇప్పుడు తెలుగులోకి కూడా అడుగుపెడుతున్నాను. ‘చాంపియన్‌’ నా తొలి తెలుగు సినిమా. మరో తెలుగు ప్రాజెక్ట్‌ కూడా సైన్‌ చేశాను.

ఆటపాటల అట్టహాసం ఆ నగరంలో సందడి సందడిగా కనిపిస్తుంది. వీథుల్లో ఎక్కడ చూసినా సంప్రదాయ వాద్యాలకు అనుగుణంగా చిన్నా పెద్దా, ఆడా మగా చెట్టా పట్టాలేసుకుని అడుగులో అడుగులు కదుపుతూ నాట్యకేళితో కనువిందు చేస్తారు. ఒకరోజు కాదు, ఏకంగా పదిరోజులు అట్టహాసంగా సాగే ఆటపాటలతో సాగే అద్భుతమైన వేడుక ఇది. ఈ నాట్యోత్సవానికి వేదిక పెరులోని ట్రుజిలో నగరం. ట్రుజిలో నగరంలో ప్రతి ఏటా జనవరి నెలలో ‘ట్రుజిలో మరీనెరా’ పేరిట జరిగే ఈ నాట్యోత్సవాన్ని తిలకించేందుకు విదేశాల నుంచి పర్యాటకులు పెద్దసంఖ్యలో వస్తారు. పెరు సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రతీకగా జరిగే ఈ పదిరోజుల పండుగలో అశ్వికుల విన్యాసాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. ఉరకలేసే పెరూవియన్‌ పాసో అశ్వాలను అధిరోహించిన అశ్వికులు నాట్యోత్సవం కొనసాగే వీథుల్లో విన్యాసాలు చేస్తూ తిరుగుతుంటారు. చిత్రవిచిత్ర గతులలో నాట్యమాడే నాట్యగత్తెలతో అశ్వాల మీద కూర్చునే సయ్యాటలాడుతుంటారు.పెరూ ప్రభుత్వం ఈ వేడుకను జాతీయ సాంస్కృతిక వేడుకగా గుర్తించింది. ట్రుజిలో నగరంలో జరిగే ఈ పది రోజుల పండుగలో జనాలు పెరూవియన్‌ సంప్రదాయ ‘మరీనెరా’ నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. అందువల్ల పెరు ప్రభుత్వం ట్రుజిలో నగరాన్ని ‘మరీనెరా రాజధాని’గా గుర్తించింది. ఈసారి ట్రుజిలోలో ఈ వేడుకలు జనవరి 20 నుంచి 30 వరకు జరగనున్నాయి.ఈ సందర్భంగా జాతీయ మరీనెరా పోటీలను కూడా నిర్వహిస్తారు. ఈ వేడుకలు జరిగే పది రోజుల్లోనూ ట్రుజిలో నగరం నలుమూలలా వీథుల్లో భారీ స్థాయిలో ఊరేగింపులు జరుగుతాయి. ఈ ఊరేగింపుల్లో రథాల వంటి వాహనాలను ప్రత్యేకంగా అలంకరించి ఊరేగిస్తారు. ఈ రథాలపై కొందరు నర్తకీమణులు రాణుల వేషాలలో నర్తిస్తూ జనాలను అలరిస్తారు. వీథుల్లో రథాల వెంట నడుస్తూ ఆడా మగా అన్ని వయసుల వారు జంటలు జంటలుగా నాట్యాలు సాగిస్తుంటారు.

ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత సుదీర్ఘమైన సొరంగ రహదారి. చైనా ప్రభుత్వం గత డిసెంబర్‌ 16న దీనిని ప్రారంభించింది. టియాన్‌షాన్‌ పర్వతశ్రేణుల వద్ద కొండలను తొలిచి నిర్మించిన ఈ సొరంగ రహదారి పొడవు 22.13 కిలోమీటర్లు. ఉరుంకీ నగరం నుంచి కోర్లా నగరానికి వెళ్లేందుకు ప్రయాణ సమయాన్ని గణనీయంగా తగ్గించే లక్ష్యంతో చైనా ప్రభుత్వం ఈ సొరంగ రహదారిని నిర్మించింది. ఉరుంకీ నుంచి కోర్లాకు ఇదివరకు ఏడుగంటలు పట్టేది.ఈ సొరంగం వల్ల ప్రయాణ సమయం మూడున్నర గంటలకు తగ్గింది. దాదాపు ఏడువందల మీటర్ల లోతున ఈ సొరంగ మార్గాన్ని నిర్మించడం వల్ల అతి శీతల వాతావరణంలో సునాయాసంగా ప్రయాణించేందుకు వీలవుతుంది. టియాన్‌షాన్‌ పర్వతశ్రేణుల వద్ద శీతకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు మైనస్‌ 42 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ వరకు పడిపోతుంటాయి. పూర్తిగా మంచు నిండిన మార్గంలో వాహనాలు ప్రయాణించడం దుస్సాధ్యంగా ఉండేది. ఈ సొరంగం నిర్మించడం వల్ల మంచు కారణంగా ఆటంకాలు లేకుండా, సురక్షితంగా సునాయాసంగా ప్రయాణించేందుకు వీలవుతుంది.

రామ రావణ యుద్ధం ముగిసింది. సుగ్రీవాది వానర ప్రముఖుల సమక్షంలో విభీషణుడిని లంకా«ధిపతిగా రాముడు పట్టాభిషేకం జరిపించాడు. విభీషణుడి అతిథి మర్యాదలు పొందిన తర్వాత రాముడు అయోధ్యకు బయలుదేరడానికి సిద్ధపడ్డాడు. రాముడి ప్రయాణం కోసం విభీషణుడు పుష్పక విమానాన్ని సిద్ధం చేయించాడు. సీతా లక్ష్మణ సమేతంగా రాముడు పుష్పకంలోకి అడుగుపెట్టాడు. ఎందరు ఎక్కినా మరొకరికి చోటు మిగిలి ఉండే పుష్పక విమానంలో తమతో పాటు విభీషణుడిని, సుగ్రీవాది వానర వీరులను కూడా రమ్మని రాముడు ఆహ్వానించాడు. విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు సహా వానర వీరులంతా పుష్పక విమానంలోకి చేరుకున్నాడు. విమానంలోకి అందరూ వచ్చారో లేరోనని రాముడు ఒక్కొక్కరినీ పరికించి చూశాడు. వానర వీరుల్లో గంధమాదనుడు కనిపించలేదు.‘గంధమాదనుడు ఏడీ?’ అడిగాడు రాముడు.‘యుద్ధంలో కుంభకర్ణుడి చేతిలో మరణించాడు’ బదులిచ్చాడు విభీషణుడు.‘అయ్యో! నాకు సహాయం చేయడానికి వచ్చి, యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయాడా? ఈ దురవస్థను తప్పించేవారే లేరా?’ అని రాముడు ఎంతో విచారించాడు. ‘మన హనుమ చెంతనుండగా దిగులు ఎందుకు స్వామీ’ అన్నాడు జాంబవంతుడు.రాముడు వెంటనే హనుమంతుడిని చెంతకు పిలిచి, ‘హనుమా! గంధమాదనుడు ఏ లోకంలో ఉన్నా, తీసుకురా! ఈ పని నీ ఒక్కడికే సాధ్యం’ అన్నాడు.‘ప్రభూ! నీ ఆజ్ఞ! గంధమాదనుడు ఎక్కడ ఉన్నా, వెదికి నీ ముందుకు తీసుకొస్తా’ అంటూ హనుమ శరీరాన్ని భారీగా పెంచాడు. ఆకాశాన్ని ఆవరించుకున్న ఇంద్రధనుస్సులా తోకను పెంచాడు. నేలను పాదాలతో తాటించాడు. హనుమ పదఘట్టనలకు నేల కంపించింది. ఒక్కసారిగా హూంకరించి, నింగికెగశాడు హనుమ. నేరుగా యమపురికి చేరుకుని, యముడి కోట ద్వారం వద్ద నిలబడి భీకరంగా సింహనాదం చేశాడు. హనుమంతుడి సింహనాదానికి యముడి సింహాసనం అదిరిపడింది. యముడు క్షణకాలం భయకంపితుడయ్యాడు. పరుగు పరుగున బయటకు వచ్చి, హనుమ ఎదుట నిలిచి, అతడికి సగౌరవంగా అర్ఘ్యపాద్యాదులు సమర్పించి, లోనికి తీసుకువెళ్లి, ఉచితాసనంపై కూర్చుండబెట్టాడు.‘హనుమా! నీ రాకకు కారణమేమిటి?’ అడిగాడు యముడు. ‘రామ రావణ సంగ్రామంలో మరణించిన మా వానరయోధుడు గంధమాదనుడిని నాతో పంపాలి’ అన్నాడు.‘గంధమాదనుడు నా లోకంలో లేడయ్యా! యుద్ధంలో వీరమరణం పొందాక అతడు సత్యలోకానికి చేరుకున్నాడు!’ చెప్పాడు యముడు.యముడి వద్ద సెలవు తీసుకుని, హనుమంతుడు నేరుగా సత్యలోకానికి వెళ్లాడు. సత్యలోకంలో హనుమంతుడు బ్రహ్మదేవుడి సభామంటపానికి చేరుకునే సరికి అక్కడ ద్వాదశాదిత్యులు ముకుళిత హస్తాలతో బ్రహ్మదేవుడికి నమస్కరిస్తూ నిలుచున్నారు. నారదుడు మహతి మీటుతుండగా, మునీశ్వరులు సృష్టికర్త కీర్తిగానం చేస్తుండగా, అప్సరసలు నాట్యం చేస్తూ ఉన్నారు. సరస్వతీ సమేతంగా బ్రహ్మదేవుడు పద్మాసనంపై ఆసీనుడై ప్రసన్నవదనంతో అంతా తిలకిస్తూ ఉన్నాడు. సభా మంటపంలోకి హనుమంతుడు అకస్మాత్తుగా వచ్చేసరికి అందరూ అతడివైపు చూశారు. హనుమ వినయంగా బ్రహ్మదేవుడికి మొక్కాడు. ‘హనుమా! నీ రాక నాకు సంతోషం కలిగించింది. ఇంతకూ నీ రాకకు కారణమేమిటి?’ అడిగాడు బ్రహ్మదేవుడు.‘తాతా! నీకు తెలియనిదేమున్నది? రామ రావణ సంగ్రామంలో వీరమరణం చెందిన మా వానర యోధుడు గంధమాదనుడు నీ లోకంలోనే ఉన్నాడు. అతడిని వెంటబెట్టుకు రావాలని రామాజ్ఞ! అతడు లేకుండా పుష్పక విమానంలో అయోధ్యకు బయలుదేరేది లేదని, అతడిని ఎలాగైనా తీసుకురావాలని చెప్పి రాముడు నన్ను పంపాడు. అందువల్ల మా గంధమాదనుడిని నాతో పంపు’ అని చెప్పాడు హనుమంతుడు. ‘హనుమా! రామ కార్యార్థమై యుద్ధంలో శరీరత్యాగం చేసిన గంధమాదనుడు అమరుడయ్యాడు. అతడిని తిరిగి భూలోకానికి పంపకూడదు. అయినా, తనువుడిగిన వానిని తిరిగి తెస్తానని ప్రతినపట్టి మరీ చెల్లించుకోవడం నీకే చెల్లింది. రామాజ్ఞ అని నువ్వు చెబుతున్నావు కనుక కాదనేది ఏముంది?’ అని హనుమంతుడిని పొగిడి, గంధమాదనుడిని అతడితో పంపాడు బ్రహ్మదేవుడు.గంధమాదనుడిని తీసుకుని హనుమంతుడు నేరుగా పుష్పకవిమానంలో ఉన్న రాముడి వద్దకు చేరుకున్నాడు. రాముడు హనుమంతుడిని, గంధమాదనుడిని ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. గంధమాదనుడి యోగక్షేమాలను కనుక్కున్నాడు. గంధమాదనుడి రాకతో కపివీరులందరూ సంతోషించారు. పుష్పక విమానం అయోధ్యకు బయలుదేరింది.∙సాంఖ్యాయన

దుబాయ్‌ కేంద్రంగా మాఫియా నడిపించిన అలీ భాయ్, 2001లో హైదరాబాద్‌లోని టోలిచౌకి నుంచి పన్నెండేళ్ల సుమేధను తన అనుచరులతో కిడ్నాప్‌ చేయించాడు. ఆమె తండ్రికి ఫోన్‌ చేసి రూ.5 కోట్లు డిమాండ్‌ చేశాడు. ఆ చిన్నారిని రక్షించడానికి ఉన్నతాధికారులు ప్రత్యేక పోలీసు బృందాన్ని రంగంలోకి దింపారు. అలీ భాయ్‌ దుబాయ్‌లో ఉండటం; ఇక్కడి అనుచరుల ఆచూకీ తెలియకపోవడం; డిమాండ్‌ చేసిన మొత్తం చెల్లించకుంటే చిన్నారిని చంపేస్తామని బెదిరిస్తుండటంతో స్పెషల్‌ టీమ్‌ తీవ్ర ఒత్తిడికి లోనైంది. అప్పుడే తనదైన పంథాలో ఆలోచించిన ఓ అధికారి ఇక్కడ కొందరిని ‘టచ్‌’ చేసి ఆ సౌండ్‌ దుబాయ్‌కి వినిపించేలా చేశారు. దెబ్బకు దిగివచ్చిన అలీ భాయ్‌ సుమేధను సురక్షితంగా జహీరాబాద్‌లో విడిచిపెట్టించాడు. అప్పుడు ఏం జరిగిందంటే..!మెదక్‌ జిల్లా జహీరాబాద్‌కు చెందిన సయ్యద్‌ అబిద్‌ హుస్సేన్‌ ఓ ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుడి కుమారుడు. 1993లో దుబాయ్‌ వెళ్లి వ్యాపారం చేశాడు. అతడికి అక్కడే ముంబైకి చెందిన అబ్దుల్‌ ఖయ్యూం షేక్‌ అలియాస్‌ రాజ్, ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఆజమ్‌గఢ్‌కు చెందిన అల్తాఫ్‌ ఆలం ఖాన్‌ అలియాస్‌ విక్కీతో పరిచయమైంది. మాఫియా డాన్‌ దావూద్‌ ఇబ్రహీం గ్యాంగ్‌లో కీలకంగా వ్యవహరించిన ఛోటా రాజన్‌కు ఈ ద్వయం అనుచరులుగా వ్యవహరించింది. వీరి పరిచయంతో అబిద్‌ తన పేరును అలీ భాయ్‌గా మార్చుకుని విక్కీకి అనుచరుడిగా మారాడు. అంతటితో ఆగకుండా ఆ ద్వయంతో కలిసి బెదిరింపు వసూళ్లు, కిడ్నాప్‌లు చేయాలని పథకం వేశాడు. దీనికి వాళ్లు అంగీకరించడంతో దుబాయ్‌ నుంచే హైదరాబాద్‌తో పాటు ఉత్తరప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర గుజరాత్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల్లో కొన్ని నేరాలు చేశారు. అక్కడ నుంచే కథ నడిపించిన ఈ ముగ్గురూ ఇక్కడ అనుచరులను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. దుబాయ్‌ నుంచి అలీ భాయ్‌ పథకం వేయడం; మిగిలిన ఇద్దరూ తమ అనుచరుల ద్వారా అమలు చేయడం; సెల్‌ ఫోన్, శాటిలైట్‌ ఫోన్ల ద్వారా టార్గెట్‌ను బెదిరించి డబ్బు వసూలు చేయడం– ఇలా కొన్నాళ్లు ఓ మాఫియా సామ్రాజ్యాన్నే నడిపారు. ఎక్కడిక్కడ స్థానిక రౌడీలతో సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకుని హడలెత్తించారు. హైదరాబాద్‌ గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందిన మీర్జా అసద్‌ అలీ, మహ్మద్‌ నవీద్, బుద్వేల్‌కు చెందిన అహ్మద్‌ హుస్సేన్‌ తదితరులు అలీ భాయ్‌ కోసం పని చేశారు. అలీ భాయ్‌ 2001 మార్చి 23న జూబ్లీహిల్స్‌కు చెందిన బడా వ్యాపారి కుమార్తె సుమేధను కిడ్నాప్‌ చేయించాడు. అప్పట్లో తొమ్మిదో తరగతి చదవుతున్న ఆమె పాఠశాలకు వెళ్తుండగా టోలిచౌకిలో అపహరణకు గురైంది. ఈ చిన్నారిని తీసుకువెళ్లిన అలీ భాయ్‌ అనుచరులు జహీరాబాద్‌లో సిద్ధం చేసుకున్న డెన్‌లో దాచారు. దుబాయ్‌ నుంచి చిన్నారి తండ్రికి ఫోన్‌ చేసిన అలీ భాయ్‌ తమ అధీనంలో ఉన్న సుమేధను సురక్షితంగా విడిచిపెట్టడానికి రూ.5 కోట్లు చెల్లించాలని డిమాండ్‌ చేశాడు. తాను దావూద్‌ ఇబ్రహీం ప్రధాన అనుచరుడినని, ఈ మొత్తాన్ని డాలర్ల రూపంలో సిద్ధం చేసి ఉంచాలని, ఎక్కడ ఇవ్వాలో చెప్తానని చెప్పాడు. పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేసినా, నిర్ణీత సమయంలో డబ్బు చెల్లించకపోయినా చిన్నారిని చంపేస్తానంటూ బెదిరించాడు. ఈ వ్యవహారంలో విక్కీ సైతం సుమేధ తండ్రితో బేరసారాలు చేశాడు. అలీ భాయ్, విక్కీ బెదిరింపులకు భయపడని సుమేధ తండ్రి విషయాన్ని పోలీసుల దృష్టికి తీసుకువెళ్లారు. అప్పటికే అలీభాయ్‌ వ్యవహారాలపై సమాచారం ఉన్న ఉన్నతాధికారులు సుమేధ కేసు డీల్‌ చేయడానికి ప్రత్యేక బృందాన్ని రంగంలోకి దింపారు. దీనికి నేతృత్వం వహించిన కీలక అధికారి తనదైన పం«థాలో ముందుకు వెళ్లారు. సుమేధను సురక్షితంగా తీసుకురావాలంటే అలీ భాయ్‌ని ఎమోషనల్‌గా డీల్‌ చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. దీంతో ఓ బృందాన్ని జహీరాబాద్‌ పంపి అలీ పూర్వాపరాలు, ఆప్తుల వివరాలు ఆరా తీయించారు. అలీ భాయ్‌ అమితంగా అభిమానించే ఇద్దరు సమీప బంధువుల విషయం ఇలా పోలీసుల దృష్టికి వచ్చింది. ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయని పోలీసులు వారిని హైదరాబాద్‌ తీసుకువచ్చారు. అప్పటికే శివార్లలో ఓ రహస్య సేఫ్‌ హౌస్‌ను సిద్ధం చేసి ఉంచారు. అలీ భాయ్‌ సమీప బంధువులను అక్కడకు తరలించిన పోలీసులు తమదైన ట్రీట్‌మెంట్‌ ప్రారంభించారు. ఇక్కడ సేఫ్‌ హౌస్‌లో ఉన్న వారిని ఇంటరాగేషన్‌ చేస్తూ వారి అరుపులు, మాటల్ని ఫోన్‌ ద్వారా దుబాయ్‌లో ఉన్న అలీ భాయ్‌కి వినిపించారు. ఆ చిన్నారిని చిన్న గాయమైనా వీళ్లను ఎన్‌కౌంటర్‌ చేస్తామని, 24 గంటల్లో సుమేధ సురక్షితంగా తల్లిదండ్రుల వద్దకు చేరకుంటే మళ్లీ ఈ ఇద్దరు సన్నిహితులు నీకు కనిపించరంటూ అల్టిమేటం ఇచ్చారు. పోలీసులు ఇచ్చిన ఈ షాక్‌కు భయపడిన అలీ భాయ్‌ దిగి వచ్చాడు. సుమేధను వదిలి వెళ్లిపోవాలంటూ తన అనుచరులకు చెప్పి, జహీరాబాద్‌ చిరునామాను పోలీసులకు అందించాడు. హైదరాబాద్‌ అధికారుల ద్వారా సమాచారం అందుకున్న మెదక్‌ పోలీసులు సుమేధను సురక్షితంగా రెస్క్యూ చేశారు. ఆ తర్వాతే ప్రత్యేక బృందం అలీ భాయ్‌ సన్నిహితులను తమ సేఫ్‌ హౌస్‌ నుంచి బయటకు పంపింది. దీంతో పాటు మరికొన్ని నేరాలు చేసిన అలీ భాయ్, విక్కీలను పోలీసులు దుబాయ్‌ నుంచి రప్పించారు. అలీ భాయ్‌ని 2007లో హైదరాబాద్, విక్కీని దీనికి ముందే పుణేకు డిపోర్ట్‌ అయ్యారు. అలీ భాయ్‌ని బలవంతంగా దుబాయ్‌ నుంచి తీసుకువచ్చిన తర్వాత సుమేధ కేసు విచారణ కోసం విక్కీని సైతం హైదరాబాద్‌కు తీసుకువచ్చారు. ఆ సమయంలో కేవలం ఇద్దరు అధికారులే వీరిద్దరినీ కోర్టులో హాజరుపరచి జైలుకు తరలించడానికి సిద్ధం అయ్యారు. ఎలాంటి సాయుధ ఎస్కార్ట్‌ లేకుండా కేవలం ఇద్దరు అధికారులు ఓ సుమోలో తీసుకువెళ్లడంతో ఆ ద్వయం కంగుతింది. తాము మాఫియా డాన్స్‌ అని, దావూద్‌ అనుచరులమని, ఇలా భద్రత లేకుండా తీసుకువెళ్తే ఎలా? అంటూ ప్రశ్నించింది. పోలీసులు ఇవేవీ పట్టించుకోలేదు. దీంతో ఓ దశలో ఇలా సింపుల్‌గా కోర్టుకు రావడానికి అలిగిన అలీ, విక్కీ తప్పనిసరి పరిస్థితిలో సుమో ఎక్కారు.

‘‘పట్టు పట్టరాదు పట్టి విడువరాదు పట్టెనేని బిగియ పట్టవలయు పట్టి విడుచుట కన్న పడి చచ్చుటే మేలు విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!’’ యాభైమంది ఐదో తరగతి పిల్లలతో ఉన్న ఆ క్లాసు కోలాహలంగా ఉంది. టీచర్‌ దృష్టిలో పడాలని ఒకరిని మించి ఒకరు పెద్దపెద్ద గొంతులతో బోర్డుపైన ఉన్న పద్యాన్ని అందరికంటే ముందు చెప్పడానికి తాపత్రయ పడుతున్నారు. పద్యం చెప్తున్న రమణ ఒక్కసారిగా గొంతు తగ్గించి, పక్కనున్న వెంకట్‌ డొక్కలో చిన్నగా పొడిచి ‘బయటికి వెళ్దాం’ అన్నట్టుగా కంటితో సైగ చేశాడు.వెంకట్‌ అతని వంక చూసి ‘వద్ద’న్నట్టుగా కళ్ళతోనే వారించాడు. ‘రాకపోతే నీ అంతు తేలుస్తా’ అన్నట్లుగా వేలు చూపిస్తూ బెదిరించాడు రమణ. కాసేపటికి రీసెస్‌ బెల్‌ కొట్టడంతో పుట్టలోంచి చీమలు వచ్చినట్లుగా క్లాసులోంచి పిల్లలంతా బయటకు వచ్చారు. ఒకర్నొకరు తోసుకుంటూ ఆడుకున్నారు. కనిపించే చెట్టుకొమ్మల్ని పట్టుకుని వేలాడారు. చిన్న చిన్న కర్రపుల్లల్ని చేతిలో పట్టుకుని కనిపించిన కుక్కల్ని తరుముతూ కొంతసేపు ఆడుకుని వెనక్కి తిరిగారు. ‘‘ఏరా.. రైలును చూట్టానికి ఎప్పుడెళ్తున్నావు’’ అన్నాడు శ్రీను.ఆ మాటలకు పెద్దగా నవ్వసాగాడు రమణ. వాడెందుకు నవ్వుతున్నాడో అర్థంకాక ‘‘పిచ్చిపట్టిందా... అలా నవ్వుతున్నావ్‌’’ అన్నాడు శ్రీను. నవ్వడం ఆపి శ్రీను వైపు చూస్తూ ‘‘ఈడిని క్లాసులో నుంచి రమ్మంటేనే బయటికి రావడానికి భయపడ్డాడు. ఇక రైలును చూశాడంటే అక్కడి నుంచి వెనక్కి రాడేమో! వీడొట్టి పిరికోడు..’’ అన్నాడు రమణ. ఆ మాటలకు వెంకట్‌ ఉక్రోషంగా చూశాడు. మిగతా పిల్లలంతా తన వైపు వేళాకోళంగా చూడడం అవమానంగా అనిపించింది. రమణ వైపు చూస్తూ ‘‘నాకేమీ భయం లేదు. తప్పకుండా రైలును చూసొత్తా’’ అన్నాడు. ఆ మాటలకు మళ్ళీ పెద్దగా నవ్వుతూ ‘‘రైలుని చూడ్డానికే ఇంత భయపడేవాడు ఇక రైలు పట్టాలపై పది పైసల బిళ్లనెలా పెడతాడు?’’ అన్నాడు రమణ. ఏమీ మాట్లాడకుండా వాడివైపు చూశాడు వెంకట్‌. వాడి చూపుల నిండా వేళాకోళం, వెక్కిరింత కనిపించింది. వెంకట్‌ వాడి వంక చూస్తూ ‘‘ఈరోజు ఎలాగైనా అక్కడికి వెళ్తాను. రైలును చూస్తాను. రైలు పట్టాలపై పదిపైసల నాణెం పెట్టి తీసుకొచ్చి, నీకు చూపిస్తాను’’ అన్నాడు ఉక్రోషంగా.‘అవేమీ జరిగే పనులు కాదులే... పద పద’ అన్నట్లుగా నవ్వాడు రమణ. పిల్లలంతా క్లాసుకు చేరుకున్నారు.టీచర్‌ మళ్ళీ పద్యాన్ని వల్లె వేయించసాగింది. ప్రతి పదం దగ్గరా ఆగుతూ, దాని భావాన్ని చెప్తూ, ఎవరైనా పిల్లలు తప్పు చెప్తే దాన్ని సరిచేసి మళ్లీ చెప్పసాగింది. వెంకట్‌ వింటున్నాడే గాని, కళ్లముందు రైలు కదలాడసాగింది. ఒక్కడే రైలు స్టేషన్‌ దగ్గరికి నడిచి వెళ్లగలడా? ధైర్యం చేసి వెళ్లినా, రైలు పట్టాలపై పదిపైసల బిళ్లను ఉంచగలడా? అనే ప్రశ్నలతో కాసేపు ఉక్కిరిబిక్కిరయ్యాడు.వెళ్లగలనో లేదోననే సందేహం వచ్చింది. ఎలాగైనా వెళ్లాలనే పట్టుదల పెరిగింది. టీచర్‌ చెప్తున్న పద్యం మనసులో సుడులు తిరగసాగింది.మధ్యాహ్నం భోజనం బెల్‌ మోగింది. వినయ్‌ వంక ఒకసారి చూసి ఇంటికి బయల్దేరాడు వెంకట్‌.ఆవేశంలో కాళ్లకు చెప్పులేసుకోవడం కూడా మర్చిపోయి వచ్చాడు గాని, పగబట్టినట్లుగా తరుముతున్న ఎండను తట్టుకోలేక రోడ్డు పక్కనున్న మొక్కజొన్న చేను గట్టు మీద, దారి పక్కన గుట్టలుగా పేరుకుపోయిన ఎండుటాకుల మీదా నడవసాగాడు.నిర్లక్ష్యంగా గాలికి రేగుతున్న జుట్టును చేత్తో ఎగ దోసుకుంటున్నాడు. దాహంతో నాలుక పిడచకట్టుకు పోతోంది. పెదవుల్ని మాటిమాటికీ తడుపుకుంటున్నాడు. ధారగా కారుతున్న చెమటను ఒక చేత్తో తుడుచుకుంటూ, సూటిగా కళ్లమీద ఎండ పడకుండా మరో చేతిని అడ్డుపెట్టుకుంటూ నడకలో వేగం పెంచాడు. ‘ఎప్పుడెప్పుడు వెళ్లి రైలును చూస్తానా’ అనే కోరిక వాడిని నిలబడనీయట్లేదు. కాళ్లకు మొక్కజొన్న మోళ్లు గుచ్చుకుంటున్నాయో, ముళ్ళు గుచ్చుకుంటున్నాయో కూడా తెలియకుండా నడుస్తున్నాడు. వెంకట్‌ ఊరికి నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది పెనుమాక రైల్వేస్టేషన్‌. సింగిల్‌ ట్రాక్‌ కావడం వల్ల నిర్దేశించిన సమయాల్లో తప్ప ఎక్కువగా రైళ్ల రాకపోకలుండవు. రైలొచ్చే ముందు కొట్టే గంట గురించి, పట్టాల మీదకి రైలు వచ్చేటప్పుడు చేసే చప్పుడు గురించి, అది వదిలే పొగ గురించి స్నేహితులంతా కథలు కథలుగా చెప్తే క్లాసులో చాలాసార్లు విన్నాడు. పైగా చాలామంది స్నేహితులు ‘రైలును చూడ్డానికి పెద్దవాళ్లతో వెళ్లాలని, ఒక్కరే వెళ్తే చాలా భయంగా ఉంటుందని’ చెప్పడం గుర్తొచ్చింది. మనసులో భయంగానే ఉన్నా ఎలాగైనా ఆ పూటే రైలును చూసి రమణగాడి నోరు మూయించి, అందరి ముందూ తానేంటో నిరూపించుకోవాలనే తపన వెంకట్‌ ఆశను మరింత బలపరచింది. కాలికేదో గుచ్చుకోవడంతో ‘అమ్మా’ అనుకుంటూ కాలివైపు చూసుకున్నాడు. మొక్కజొన్న మోడు రెండు వేళ్ల సందులో గుచ్చుకుని చర్మం చీరుకుపోయి రక్తం కారసాగింది. ఒక్కసారిగా వెంకట్‌ నడకలో వేగం తగ్గింది. గట్టుమీద కూర్చుండిపోయి రెండు వేళ్ల మధ్యలోనూ కొంచెం ఉమ్ము రాసుకున్నాడు. కాలి బొటనవేలినీ, తర్వాత వేలినీ మెల్లగా చేతితో రుద్దుకున్నాడు. కొంచెం నొప్పి తగ్గిందనుకున్నాక పైకి లేచి నడక సాగించాడు. అతనితో పాటే తేనెటీగల్లా ఆలోచనలు కూడా వెంబడించాయి. లేత వొంటిని ఎండ కిరణాలు తొలిచేస్తున్నాయి. ముందుకు వంగి కాళ్లవైపు చూసుకున్నాడు. చీరుకుపోయి, దుమ్ము కొట్టుకుపోయిన కాళ్లు కనిపించాయి. గూటం తెగిపోయి ఇంటి దగ్గర వదిలొచ్చిన చెప్పుల్ని వేసుకొచ్చినా బాగుండేదని అనుకున్నాడు మనసులో. మాటిమాటికీ ఆ చెప్పులకు గూటం బిగించుకుంటూ నడిస్తే నడక సాగదని అనుకుని వాటిని ఇంటి దగ్గరే వదిలేసి వచ్చాడు.తను వెళ్ళేసరికి రైలు వచ్చి వెళ్ళిపోతే స్నేహితుల ముందు తలవంపులవుతుందని, అందరూ తనను వెక్కిరిస్తారని భయపడ్డాడు. కడుపునిండా అన్నం తింటే ఆలస్యమవుతుందని, తిన్నానన్న పేరుకి నాలుగు మెతుకులు తిని బయల్దేరాడు. ఎలాగైనా రైలుబండిని చూసి, స్నేహితుల ముందు భుజాలెగరేయాలనే ఆశ వాడిని నిలవనీయట్లేదు. పక్కనున్న రోడ్డుమీద ఎడ్లబండ్లు వెళ్తూ కనిపించాయి. ఎద్దులు కదిలినప్పుడల్లా వాటి మెడలోని గంటల చప్పుడు వాడికి ఆహ్లాదంగా అనిపించింది. ఎతై ్తన మూపురాన్ని ముద్దుగా చూశాడు. బండికి ‘జల్ల’ కట్టి ఉంది.మండుతున్న ఎండకు రోడ్డుమీద పెద్దగా జనసంచారం లేదు. అక్కడక్కడా నడుస్తున్నవాళ్ళు గొడుగులు వేసుకుని నడుస్తున్నా చీర కొంగుతోనో, పైపంచెతోనే విసురుకుంటూ వెళ్తున్నారు. అలా ఎదురైనవాళ్ళు అంత ఎండలో కాళ్ళకు చెప్పులు కూడా లేకుండా నడుస్తున్న వెంకట్‌ని పిచ్చివాడిని చూసినట్లుగా చూడసాగారు. వారిని దాటుకుని ముందుకు నడవసాగాడు.ఆకాశానికి కాసేపు కరుణ కలిగి వర్షం పడితే తప్ప భూమాత చల్లబడేలా లేదు. అడుగులు పొయ్యి మీదున్న పెనం మీద పడుతున్నాయో, రోడ్డు మీద పడుతున్నాయో తెలియనంత తీవ్రంగా ఉంది ఎండ. నోరు తడారిపోయింది. నీటికోసం చుట్టూ చూశాడు. దారిలో మొక్కజొన్న తోటలకు దూరంగా పొలంలో ఒకచోట మోటార్‌ కనిపించింది. అది చూడడంతో వెంకట్‌ ప్రాణం లేచి వచ్చింది.రెండు చేతులతోనూ చెమట పట్టిన బుగ్గల్ని తుడుచుకుంటూ ఆనందంగా ఆ నీటి మోటార్‌ వైపు నడిచాడు. గట్టుమీదగా పొలాల మధ్యలో నడుస్తుంటే వాళ్లమ్మ వెనకాల నడుస్తూ చీరచెంగును కప్పుకున్నట్లుగా అనిపించింది. కోతకు సిద్ధమైన మొక్కజొన్న తోట బంగారురంగులో మెరిసిపోతోంది.గబగబా నీటి మోటర్‌ దగ్గరకెళ్ళి కాసిని నీళ్లతో మొహం కడుక్కుంటే ప్రాణం లేచొచ్చింది. దోసిళ్లతో తీసుకుని తనివితీరా నీళ్ళు తాగాడు. చీరుకుపోయిన కాలివేళ్లను నీళ్లతో శుభ్రంగా కడిగాడు. పైన అంత ఎండకాస్తున్నా నీళ్ళు అంత చల్లగా ఉండడం ఎంతో హాయిగా అనిపించింది.అక్కడినుంచి వెనక్కి తిరిగాడు. బయటికి కనిపిస్తున్న మొక్కజొన్నల మీద పిట్టలేవో వాలి చిట్టి నోటితో అందినంత తింటూ తృప్తి పడుతున్నాయి. వాటివైపు చూస్తూ మళ్లీ గట్టును సమీపించాడు.దారిమధ్యలో ఏవో చిన్నచిన్న పాకలు, ఐస్‌ ఫ్యాక్టరీ కనిపించాయి. ఐస్‌ ఫ్యాక్టరీ ముందు ఆగి ఉన్న కొన్ని లారీల్లో పెద్ద పెద్ద ఐస్‌ బాక్సుల్ని ఎక్కిస్తున్నారు. ఐస్‌ బాక్సుని చూస్తుంటే వెంకట్‌ నోట్లో నీళ్లూరాయి.‘పాస్‌’ బెల్‌ కొట్టినప్పుడు వాడి స్నేహితుడు రమణ తినే సేమ్యా ఐస్‌ వాడి కళ్లముందు కదలాడింది. ‘ఉస్‌’ అని లోపలికీ బయటికీ లాగుతూ వాడు సేమ్యా ఐస్‌ చప్పరించినప్పుడల్లా వెంకట్‌ ప్రాణం అలా ఆకాశంలోకి ఎగిరి మళ్లీ నేలమీదకి వచ్చేది. ఒకసారి ధైర్యం చేసి ‘నాకోసారి ఇత్తావా, చప్పరించి ఇచ్చేత్తాను’ అని అడిగాడు.దానికి రమణ నుదురు ముడతలు పడింది. ‘‘ఛీ... అట్టాశేత్తే ఎంగిలి కదూ! నేనివ్వను’’ అన్నాడు. ఆ మాటలకు వెంకట్‌ ఉత్సాహమంతా వేడి పెనం మీద వేసిన నీటిబొట్టులా ఆవిరయింది. ఎలాగైనా సేమ్యా ఐస్‌ కొనుక్కుని వాడి ముందే తనివితీరా చప్పరించాలనే ఆలోచన కలిగింది.ఆ విషయం ఎప్పుడు గుర్తొచ్చినా వాడిలో ఏదో తెలియని అసంతృప్తి కలుగుతుంది. ఇప్పుడు తన కళ్లముందు కనిపిస్తున్న రకరకాల ఐసుల్ని చూస్తుంటే వాడి నోట్లో అప్రయత్నంగా నీళ్లూరాయి. ముందుకు నడుస్తున్నాడే గాని, వాడి ప్రాణమంతా ఐస్‌ బాక్సుల మీదే ఉంది. దారివంక కాసేపూ, వెనక వైపు కాసేపూ చూస్తూ ముందుకు నడుస్తున్న వాడల్లా హఠాత్తుగా ఆగిపోయాడు.దారి చీలిపోయిన దగ్గర నుంచుని దిక్కులు చూశాడు. ఏ దారిలో వెళ్తే రైల్వేస్టేషను తొందరగా వస్తుందో తెలియక తికమకపడసాగాడు. ఎండ కుదురుగా నిలబడనివ్వడం లేదు. ఎండ బాధకంటే కొంచెం దూరం నడిచినా ఏం కాదులే అనుకుని తోచిన దారివైపు నడవసాగాడు.తాటాకు చూరుకింద నులకమంచం వేసుకుని కునికిపాట్లు పడుతున్న అవ్వ కనిపించింది. ఆమెకి దూరంగా నుంచుని ‘‘అవ్వా.. రైలుటేసను దెగ్గిరికి ఇటేపు ఎల్లొచ్చా?’’ అని అడిగాడు ఆయాసపడుతూ. మామ్మ బోసి నోట్లో నుంచి వింత నవ్వొకటి పెదాలపై కనబడకుండా మెరిసింది. కాసేపయ్యాక ‘‘రైలెక్కి ఏ దేశమెల్తన్నా. కాళ్లకి శెప్పులు కూడా లేకుండా బైలెల్లావ్‌’’ అంది. వెంకట్‌కి ఏమి చెప్పాలో తెలియక దిక్కులు చూస్తూ నిలబడిపోయాడు. వాడి అవస్థను గమనించిన అవ్వ ‘అటే పో’ అన్నట్లుగా చేతిని పైకెత్తి దారివైపు చూపించింది.కాలనీలా ఉన్న ఇళ్లను దాటిన తర్వాత కొంచెం దూరంగా రైలుపట్టాలు కనిపించాయి. వాటిని చూస్తూ ఎదురెదురుగా ఉన్న రైలు పట్టాలు ఎంతదూరం వెళ్తాయో అంచనా వేయసాగాడు. వాడి చిట్టిబుర్రకు తట్టలేదు, ఊహకు అందలేదు. ముందుకు వంగుని నాలుగురాళ్లను చేత్తో తీసుకున్నాడు. కాలుతున్న ఇనుపముద్దని చేత్తో తీసుకున్నట్లుగా చురుక్కు మనిపించి వదిలేశాడు. దూరంగా చెట్టుకింద నీడ కనిపించడంతో అటువైపు నడిచాడు.బరువైన సామాన్లను నెత్తిన మోసుకుంటూ, చంకలో చంటిపిల్లలతో వచ్చిన వాళ్లతో స్టేషనంతా కిటకిటలాడుతోంది. ఆ టైంలో ఒకటే రైలు కావడం వల్ల రద్దీ ఎక్కువగా ఉంది. పొరుగూరులో పనులకెళ్ళే వాళ్ళు సామాన్లు నింపిన గోతాల్ని తలమీద పెట్టుకుని అటుఇటూ తిరగసాగారు.వాళ్లవైపు చూస్తున్న కొద్దీ వెంకట్‌లో ఆత్రుత ఎక్కువైంది. అంతవరకూ రైలు గురించి వినడమే తప్ప ప్రత్యక్షంగా చూసింది లేదు. తర్వాత క్లాసులో ఏదైనా నాణేన్ని రైలుపట్టాలపై పెడితే పెద్దగా అవుతుందని రమణ చెప్పిన మాటలు జ్ఞాపకం వచ్చాయి. ఎలాగైనా ఆ అనుభూతిని పొందాలనే తపనతో రూపాయి కోసం ఇల్లంతా గాలించాడు. చివరికి ఎక్కడో సత్తు పదిపైసల నాణెం కనిపించింది. దానిని జాగ్రత్తగా నిక్కరు జేబులో వేసుకుని బయల్దేరాడు. అది గుర్తుకొచ్చి జేబుల్ని తడుముకున్నాడు. పదిపైసల బిళ్ల చేతికి తగలడంతో హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు.అప్పటి వరకు నిశ్శబ్దంగా ఉన్న స్టేషనులో కలకలం మొదలయింది. టికెట్‌ తీసుకుని అక్కడక్కడా దూరంగా నిలబడ్డ ప్రయాణికులంతా హడావిడి పడుతూ ట్రైనులో ఎక్కడెక్కడ ఖాళీ ఉంటుందో అంచనా వేసుకుంటూ అక్కడికి చేరుకోసాగారు. మైకులో అనౌన్సుమెంటు వినిపిస్తోంది. రైల్వే కూలీల పరుగులు, తినుబండారాలు అమ్మేవాళ్ల పరుగులతో ప్రశాంతమైన వాతావరణం కాస్తా తిరునాళ్లలా మారిపోయింది.చెట్టు కింద నిల్చున్న వెంకట్‌ భయంభయంగా రైలుపట్టాల వైపు కదిలాడు. తనను ఎవరైనా చూస్తున్నారేమోనని చుట్టూ చూశారు. ఎవరి పనుల్లో వారుండడంతో ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. రైలొచ్చేటప్పుడు ఏదైనా స్తంభంలాంటి గట్టి ఇనుప వస్తువును పట్టుకోవాలని, లేకపోతే ఆ వేగానికి ట్రైన్‌ కిందకి వెళ్ళిపోతామని భయపెట్టిన రమణ గుర్తొచ్చాడు.ఎదురుగా కనిపిస్తున్న ట్రాక్‌ కొండచిలువలా కనిపించింది. జేబులో నుంచి పదిపైసల బిళ్ల తీసి పట్టా మీద పెట్టాడు. రైలు వేగానికి అదెక్కడికి ఎగిరిపోతుందో తెలియలేదు. దగ్గర నుంచోవాలంటే భయంగా ఉంది. పదిపైసలు బిళ్ళ పెట్టిన ప్రాంతానికి గుర్తుగా ఏమైనా ఉందేమోనని చుట్టూ చూశాడు. సమాంతరంగా ఉన్న రెండు రైలుపట్టాలకు మధ్యలో ఎర్రరంగు రాసిన చెక్కలు కనిపించాయి. చురుగ్గా దాని చుట్టూ చూసి దానికి ఎదురుగా పట్టా మీద పదిపైసలు బిళ్ల పెట్టి దూరంగా వచ్చాడు. దూరంగా రైలు కూత వినిపిస్తోంది. ప్రయాణికులందరిలో ఆదుర్దా మొదలయింది. దూరంగా నిల్చుని చూస్తున్న వెంకట్‌లో ఆందోళన ఎక్కువయింది.దుమ్ము రేపుకుంటూ స్టేషనులో ఆగింది ట్రైన్‌. దిగేవాళ్లతో ఎక్కేవాళ్లతో హడావిడిగా ఉంది. ఒకర్నొకరు తోసుకుంటూ నెట్టుకుంటూ సామాన్ల బరువుతో కంపార్టుమెంట్లలోకి ఎక్కుతున్న జనాల్ని చూస్తుంటే వెంకట్‌లో గుండెదడ మొదలయింది.ఒక పెట్టె వెనక ఇంకో పెట్టెతో ఇంటి దగ్గర చూసిన ‘రోకలిబండ’లా అనిపించింది ట్రైన్‌. ‘ఒక్క రోజులో ఎంతమందిని చేరవేస్తుందో’నని తనలో తానే ఆశ్చర్యపడ్డాడు. ట్రైన్‌ ఎప్పటికి కదులుతుందో తెలియదు, తన పదిపైసలు బిళ్ల ఎక్కడ పడుతుందో తెలియదు. తనలో తనే కాసేపు ఆరాటపడ్డాడు.ట్రైన్‌ బయల్దేరుతుందన్నట్లుగా మైకులో ప్రకటన వినిపించింది. ఇంజిన్‌ పెట్టెలో ఉన్న గార్డు పచ్చ జెండా ఊపడంతో రైలు కదిలింది. వెంకట్‌ చూపు మొత్తం తాను పెట్టిన పది పైసల బిళ్లవైపు మళ్ళింది. నెమ్మదిగా కదిలినంత సేపూ దృష్టి అక్కడ నిలిచిందిగాని, వేగాన్ని పుంజుకున్నాక చూపు మందగించింది.నెమ్మదిగా ముందుకు కదిలి పది పైసల నాణెం కోసం వెతికాడు. పెట్టిన ప్రాంతంలో కనిపించక కంగారుపడ్డాడు.ఎంతో కష్టపడి ఇల్లంతా వెతికి తెచ్చాడు. ఆ నాణెం పెద్దదైతే బడికెళ్లాక స్నేహితుల ముందు గొప్పగా చూపించాలనుకున్నాడు. కాని, చూస్తుంటే పరిస్థితి అలా జరిగేలా లేదు. నాణెం పెట్టిన ప్రాంతానికి అటూ ఇటూ వెతికాడు. ఎర్రరంగు పూసిన చెక్కదిమ్మకు కొద్ది దూరంలో కనిపించడంతో ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. గబగబా పరిగెత్తి ఆ బిళ్లని అపురూపంగా చేతుల్లోకి తీసుకున్నాడు. పెద్దగా కనిపిస్తున్న నాణెం వంక ఆశ్చర్యంతోనూ, ఆనందంతోనూ చూస్తుంటే వెంకట్‌ కళ్ళు పెద్దవయ్యాయి. కళ్లల్లో నీళ్ళు చిప్పిల్లాయి. జాగ్రత్తగా దాన్ని చేతుల్లోకి మార్చి మార్చి తీసుకుని కళ్ల నిండుగా చూసుకున్నాడు. ఆ తర్వాత జాగ్రత్తగా దాన్ని నిక్కరుజేబులో వేసుకున్నాడు. రాళ్లను, పట్టాలను దాటుకుంటూ వచ్చిన దారివైపు నడవసాగాడు. బాల్యంలో పుట్టిన కోరికలు చిరుగాలిలా మొదలై పెనుగాలిలా మారతాయి. తీరిపోయిన తర్వాత ఉత్సాహ తరంగాలై పట్టుకుని ఊపేస్తాయి. కారుతున్న చెమటను చేత్తో తుడుచుకుంటూ జేబులో వెడల్పుగా కనిపిస్తున్న పదిపైసల నాణేన్ని తడుముకున్నాడు.ఆనందంతో అడుగులెలా పడుతున్నాయో తెలియట్లేదు. అన్నం వేళ దాటిపోయినా ఆకలిగా లేదు. ఎండ నిలువునా తగలబెడుతున్నా స్పృహ లేదు. వెంకట్‌ కళ్లముందు ట్రైన్‌ చూసిన ఆనందం పదిపైసల నాణెం విస్తరించినట్లుగా రెట్టింపయింది. స్కూలుకెళ్లాక స్నేహితుల ముందు తానొక హీరో, అందరూ తనను ఆశ్చర్యంగా, అబ్బురంగా చూస్తారు. తన దగ్గరున్న పెద్దదైన పది పైసల నాణేన్ని చూడడానికి ఎగబడతారు. తాను మాత్రం ఎవరికీ చూపించకుండా కాసేపు దోబూచులాడతాడు. వాళ్లకు ఇచ్చినట్టే ఇచ్చి, చూపించినట్టే చూపించి వెంటనే దాచేస్తాడు. అందరికీ ఉక్రోషం మొదలవుతుంది. ఒక్కసారి జేబులో నాణేన్ని చేతిలోకి తీసుకుని గాల్లోకి ఎగరేశాడు.వాడి ఆనందాన్ని రెట్టింపు చేస్తూ అది గాల్లో గిరికీలు కొట్టసాగింది.

ఆ ఊరు ఆత్మలకు ఆలవాలంగా పేరుమోసింది. నిజానికి ఆ ఊరు తొలిరోజుల్లో ప్రపంచంలో మిగిలిన అన్ని ఊళ్లలాగానే జనసంచారంతో కళకళలాడుతూ ఉండేది. ఇది ఆత్మలకు ఆలవాలంగా మారి, దయ్యాల ఊరిగా పేరుమోయడం వెనుక పెద్ద కథే ఉంది. బ్రెజిల్‌లో ఉన్న ఈ ఊరి పేరు పారానాపియాకాబా. బ్రిటిష్‌వారు కాఫీ రవాణా కోసం బ్రెజిల్‌లో రైలుమార్గం నిర్మించారు. సావో పాలో రైల్వే కంపెనీ రవాణా కేంద్రంగా ఇక్కడ 1860లో ఈ ఊరిని నిర్మించారు. అప్పట్లో ఇక్కడి నుంచి భారీ ఎత్తున కాఫీ రవాణా సాగేది.లండన్‌లోని బిగ్‌బెన్‌ గడియారం నమూనాలోనే ఈ ఊరి నడిబొడ్డున ఒక నిలువెత్తు గడియారాన్ని నెలకొల్పారు. ఊళ్లో ఏ మూల నుంచి చూసినా ఈ గడియారం కనిపిస్తుంది. సెర్రా డూ మార్‌ పర్వత శ్రేణుల మధ్యనున్న ఈ ఊరు అప్పట్లో ప్రశాంతతకు ఆలవాలంగా ఉండేది. ఈ ఊళ్లోనే లిడియా మాకిన్సన్‌ ఫాక్స్‌ అనే బ్రిటిష్‌ కులీన మహిళ తన పిల్లలతో కలసి కొండపై నిర్మించిన ప్యాలెస్‌లో ఉండేది. ఈ ఊళ్లో 1902లో యెల్లో ఫీవర్‌ విజృంభించింది. లిడియా తన పిల్లలతో ప్యాలెస్‌లోనే తలుపులు వేసుకుని ఉండిపోయింది. లిడియా, ఆమె పిల్లలు అందులోనే మరణించారు. అప్పటి నుంచి ఈ ఊళ్లో అతీంద్రియ సంఘటనలు జరగడం మొదలైనట్లు స్థానికులు చెబుతారు. ఊరి నడిబొడ్డున ఉన్న గడియారం రాత్రి 11.47 గంటలకు తనంతట తానే ఆగిపోతుందని, అర్ధరాత్రి వేళ చర్చిలోని గంట మోగుతూ ఉంటుందని చెబుతుంటారు. కొందరైతే, రాత్రివేళ లిడియా ఇంటి పరిసరాల్లో ఒక మహిళ, ఆమె నలుగురు పిల్లలు నడుస్తూ ఉండటాన్ని కూడా చూసినట్లు చెబుతారు. ప్రస్తుతం ఈ ఊళ్లో దాదాపు వెయ్యిమంది మాత్రమే మిగిలారు. ఈ ఊళ్లో విక్టోరియన్‌ నిర్మాణశైలికి అద్దంపట్టే పలు ప్రాచీన భవంతులు ఇప్పుడు పాడుబడిన స్థితికి చేరుకుని, భూత్‌ బంగ్లాలను తలపిస్తాయి. అతీంద్రియ శక్తులపై ఆసక్తిగల కొందరు పర్యాటకులు అప్పుడప్పుడు ఈ ఊరికి వస్తూ పోతుంటారు.

పేరుకే స్టార్‌ కాని, సింప్లిసిటీ, సౌకర్యానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, తను చేసే ఫ్యాషన్‌ ఎంపికలే ఆమెను ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టాయి. ట్రెండ్స్‌కు దూరంగా, తనకిష్టమైన స్టయిల్‌ను నమ్ముతూ ముందుకెళ్లే కాజల్‌ అగర్వాల్‌ ఫాలో అయ్యే ఫ్యాషన్‌ టిప్స్‌ ఏంటో ఇక్కడ చూద్దాం!డ్రెస్‌.. బ్రాండ్‌: కోరస్‌ ధర రూ. 36,800జ్యూలరీ బ్రాండ్‌: హైబా జ్యూవెల్స్ధర: రూ. 40,000బెల్ట్‌ బ్రాండ్‌: గూచిధర: డిజైన్‌ నాణ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.వన్ టైమ్‌ వేర్‌ నాకు నచ్చదు. సింపుల్‌ దుస్తులనే కొనుగోలు చేస్తాను. అందులోనూ జ్యూయెల్‌ టోన్స్‌ అంటే చాలా ఇష్టం. వాటిల్లోనే గ్లామర్, సౌకర్యం రెండూ దొరుకుతాయి. చర్మ సౌందర్యం కోసం ప్రతి రోజు కోకోనట్‌ వాటర్‌ను ఐస్‌ క్యూబ్‌లా ఫ్రీజ్‌ చేసి ముఖంపై రుద్దుతాను. అప్పుడు చర్మం హైడ్రేటెడ్‌గా, ఫ్రెష్‌గా ఉంటుంది. కట్టిపడేసే అందం!కదిలే నడుమును కట్టిపడేసే అందాల మంత్రం ఈ బెల్ట్‌! ముఖ్యంగా మిడీ డ్రెస్సుకు ప్రాణం పోసే యాక్సెసరీగా ఇది పనిచేస్తుంది. పూర్వం బెల్ట్‌ను బరువులు, ఆయుధాలు తగిలించుకునేందుకు మాత్రమే ఉపయోగించేవారు కాని, ఇప్పుడు ఫ్యాషన్ ప్రపంచంలో ఫార్మల్, ఫంక్షన్ రెండింటినీ మిక్స్‌ చేస్తూ ఒక స్టేట్‌మెంట్‌ పీస్‌గా మారింది. ప్రధానంగా పురుషుల దుస్తుల భాగంగా ప్రాచుర్యం పొందిన బెల్ట్, ఇప్పుడు మహిళల డ్రెస్సులపై నడుము ఆకృతిని హైలైట్‌ చేసే స్టయిల్‌ ఎలిమెంట్‌గా నిలుస్తోంది. ఇది నడుమును స్పష్టంగా చూపిస్తూ, మొత్తం అవుట్‌ఫిట్‌ను షేప్‌లోకి తీసుకొచ్చే మ్యాజిక్‌లా పనిచేస్తుంది. బెల్ట్‌ బకిల్‌ దగ్గర ఉండే డీటైల్స్, డిజైన్స్ మెరుస్తున్న టచ్‌తో కలిసి అందరి చూపును నేరుగా నడుము వైపు లాక్కుంటాయి. ఫ్లోయీ లేదా ఏలైన్ మిడీ డ్రెస్సులపై ఇలాంటి వైడ్‌ బెల్ట్‌లు ఎంతో బాగా సూట్‌ అవుతాయి. అంతేకాదు, లూజ్‌ డ్రెస్సులకు కూడా ఇవి ఇన్ స్టంట్‌గా హగ్గింగ్‌ టచ్‌ను ఇస్తాయి. డిజైన్స్, స్టయిల్స్‌ పరంగా మార్కెట్‌లో ఎన్నో వెరైటీల్లో ఇవి సులభంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. – కాజల్‌ అగర్వాల్‌ .

బలమైన క్రమశిక్షణతో పెరిగిన మనసు, కళను ప్రేమించే హృదయం ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యతే ఆమె వ్యక్తిత్వం. భాషలు మారినా, పాత్రలు మారినా తన అసలైన స్వరాన్ని మాత్రం కోల్పోని నటి రిద్ధి కుమార్‌. ఆ విషయాలన్నీ ఆమె మాటల్లోనే..⇒ ఆర్మీ బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌లో పెరగడం వల్ల చిన్నప్పటి నుంచే క్రమశిక్షణ, ఫోకస్, దేనికైనా ఈజీగా అడాప్ట్‌ అవడం అన్నీ సహజంగానే అలవాటయ్యాయి.⇒ భాషలు నేర్చుకోవడం నాకు చాలా ఇష్టం. ఇంగ్లిష్, హిందీ, తెలుగు, తమిళం, ఫ్రెంచ్‌ సహా ఏడు భాషలు మాట్లాడగలను. కొత్త భాష అంటే నాకు కొత్త ప్రపంచం.⇒ మిస్‌ యూనివర్స్‌ ఇండియా వైల్డ్‌కార్డ్‌గా తిరిగి రావడం నాకే ఒక సర్‌ప్రైజ్‌. నటనతో పాటు నేనెవరో మళ్లీ గుర్తు చేసిన అనుభవం అది. అదే నన్ను సినిమాల్లోకి కూడా తీసుకొచ్చింది. ⇒ తొలిసారి ‘లవర్‌’ సినిమాతో తెలుగు ప్రేక్షకులకు దగ్గరయ్యాను. తర్వాత ‘అనగనగా ఓ అతిథి’, ‘రాధే శ్యామ్‌’ చేశాను. ఇలా ప్రతి సినిమా నాకు ఒక పాఠమే. ⇒ కెమెరా ముందు నటించడమే కాదు, కెమెరా వెనుక ప్రపంచాన్ని చూడడం కూడా నాకు చాలా ఇష్టం. ఫొటోగ్రఫీ చేస్తూ ‘ఈ క్షణం మళ్లీ రాదు’ అని అనిపిస్తుంది. ⇒ ట్రావెల్‌ అంటే టూరిస్టు స్పాట్స్‌ కంటే ‘హిడెన్ జెమ్స్‌’ నాకు ఎక్కువ ఇష్టం. ఇటీవల అహ్మదాబాద్‌ ఓల్డ్‌ సిటీ వైబ్స్‌ నన్ను చాలా ఆకట్టుకున్నాయి. ⇒ పుస్తకాలు నా బలహీనత. చదివే సమయం లేకపోయినా, కొనకుండా ఉండలేను. ఫిలాసఫీ అంటే నాకు చాలా ఆసక్తి.⇒ ఎంత బిజీగా ఉన్నా చదువు మాత్రం వదల్లేదు. 2025లో కూడా మాస్టర్స్‌ ఇన్ ఫిలాసఫీ చేస్తున్నాను.⇒ స్కిన్ కేర్‌ విషయంలో కొన్ని తప్పులు చేశాను. మేకప్‌తోనే నిద్రపోవడం, వేడి నీళ్లతో ముఖం కడగడం ఇవన్నీ ఇప్పుడిప్పుడే మానేసి కాస్త జాగ్రత్తలు తీసుకుంటున్నాను.⇒ ఫ్యాషన్ విషయంలో నా స్టయిల్‌ మారుతూనే ఉంటుంది. ప్రస్తుతం దేసీ స్టయిల్‌ ఇష్టం. ముఖ్యంగా చీరలో ఉన్న అందం వేరే లెవల్‌. ఇప్పుడు నేను కట్టుకున్న చీర ప్రభాస్‌ గిఫ్ట్‌గా ఇచ్చిందే. ఇది వేసుకున్నప్పుడు ఇంకా ప్రత్యేకంగా అనిపిస్తుంది. ⇒ నేనొక పెద్ద ఫూడీ. పుణేలోని ఒక టిబెటన్ స్ట్రీట్‌ ఫుడ్‌ స్పాట్‌ నాకు చాలా ఇష్టం. మోమోస్, థుక్‌పా అంటే ప్రాణం. అలాగే నెయ్యి దోశ, నెయ్యి కారంపొడి ఇడ్లీ, ఫిల్టర్‌ కాఫీ ఉంటే చాలు.⇒ ప్రతి ఒక్కరికీ కొన్ని ఆధ్యాత్మిక ట్రిప్స్‌ చాలా అవసరం. అలా శంకరాచార్య ఆలయంతో నాకు ప్రత్యేకమైన అనుబంధం ఉంది.⇒ 2025 నాకు చాలా స్పెషల్‌. ‘ది రాజా సాబ్‌’ సినిమాలో ప్రభాస్‌తో కలిసి నటించడం నా కెరీర్‌లో పెద్ద అడుగు. అలాగే ఈ న్యూ ఇయర్‌కు మరాఠీ సినిమాతో కొత్త ఇండస్ట్రీలోకి కూడా అడుగు పెట్టబోతున్నాను.

ఆస్ట్రేలియాలోని బాండీ బీచ్‌ పక్కన ఉన్న పార్కులో డిసెంబర్‌ 14న యూదులపై కాల్పుల సంఘటన తెలిసిందే! ఐసిస్‌ ఉగ్రవాదులైన తండ్రీ కొడుకులు జరిపిన ఈ కాల్పుల్లో పద్నాలుగు మంది మరణించారు. కాల్పులు జరిపిన వారిలో తండ్రి సాజిద్‌ అక్రమ్‌ స్వస్థలం హైదరాబాద్‌ పాతబస్తీలోని దూద్‌బౌలి. ఇలాగే అప్పుడప్పుడు జరిగే ఉగ్రవాద చర్యల్లో విదేశాల్లో ఉన్న భారత ఉగ్రవాదుల పాత్రలు వెలుగులోకి వస్తుంటాయి. అలాంటివారిలో జబీయుద్దీన్‌ అన్సారీ అలియాస్‌ అబు జిందల్‌ ఒకడు. ముంబైలో జరిగిన 26/11 దాడుల్లో కీలక పాత్రధారి. ఇతడి గుర్తింపును రక్తనమూనాల ద్వారా నిఘా వర్గాలు రూఢి చేసుకుని, సౌదీ అరేబియా నుంచి డిపోర్టేషన్‌పై తీసుకువచ్చాయి.ముంబైలో 26/11 దాడులు జరిగిన రెండున్నరేళ్ల వరకు అబు జిందల్‌ పాత్రను నిఘావర్గాలు గుర్తించలేదు. పాకిస్తాన్‌లోని కరాచీలో ఏర్పాటు చేసిన కంట్రోల్‌ రూమ్స్‌ నుంచి ఇక్కడి ఉగ్రవాదులకు ఆదేశాలు ఇచ్చిన వారిలో ఇతడూ ఉన్నాడని కనిపెట్టలేకపోయారు. అయితే, తమపై కూడా ఇదే తరహా దాడులు జరగవచ్చనే భయంతో అమెరికా అనేక కోణాల్లో నిఘా ముమ్మరం చేసింది. ఫలితంగా అబు జిందల్‌ పేరు వెలుగులోకి వచ్చింది. సౌదీ అరేబియాలో లొకేట్‌ అయిన ఈ గజ ఉగ్రవాదిని భారత్‌కు రప్పించడంలో వాయిస్‌ శాంపిల్స్, బయోలాజికల్‌ ఎవిడెన్స్‌ కీలక పాత్ర పోషించాయి. మహారాష్ట్రంలోని భీండ్‌ జిల్లాకు చెందిన సయ్యద్‌ జబియుద్దీన్‌ అన్సారీ అలియాస్‌ అబు జిందల్‌ నిషిద్ధ స్టూడెంట్స్‌ ఇస్లామిక్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (సిమీ) ద్వారా ఉగ్రవాదం వైపు మళ్లాడు. నగరంలోని టోలిచౌకీలో కొన్నాళ్లు నివసించిన ఇతగాడు దిల్‌సుఖ్‌నగర్‌లోని ఓ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో కంప్యూటర్‌ కోర్సు చేశాడు. దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించిన 2006 నాటి ఔరంగాబాద్‌ ఆర్మ్స్‌ హౌల్‌ కేసులో పోలీసులకు చిక్కకుండా తప్పించుకున్న జిందల్‌ పాకిస్తాన్‌కు మకాం మార్చాడు. ఉగ్రవాద నేత ఇలియాజ్‌ కశ్మీరీ ద్వారా లష్కరే తోయిబాతో (ఎల్‌ఈటీ) సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకుని, తన పేరును రియాసత్‌ అలీగా మార్చుకున్నాడు. ఎల్‌ఈటీ కమాండర్‌ హోదాలో రావల్పిండి యూనివర్సిటీ క్యాంపస్‌లోని సంస్థ కార్యాలయంలో నివాసం ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు. అబు జిందల్‌ ఫేస్‌బుక్‌ ద్వారా యువతను ఆకర్షించి ఉగ్రవాదం వైపు మళ్లించేవాడు. ఈ నేపథ్యంలోనే 26/11 దాడుల కోసం ఏర్పాటైన ఉగ్రవాద బృందానికి అవసరమైన స్థాయిలో మరాఠీ నేర్పించడంతో పాటు ముంబై భౌగోళిక పరిస్థితులపై అవగాహనæ కలిగించే బాధ్యతలు ఎల్‌ఈటీ ఇతడికి అప్పగించింది. ముంబై మారణహోమంలో పాల్గొన్న ఉగ్రవాదులకు కరాచీలో ఏర్పాటు చేసిన కంట్రోల్‌ రూమ్‌ నుంచి అనేక సూచనలు ఇచ్చాడు. జిందాల్‌ ఈ ఆపరేషన్‌లో అబు ఖాషిఫ్‌ పేరుతో పని చేశాడు. కమ్యూనికేషన్‌ కోసం వాయిస్‌ ఓవర్‌ ఇంటర్‌నెట్‌ ప్రోటోకాల్‌ (వీఓఐపీ)ని మార్గంగా ఎంచుకున్నారు. దీంతో భారత నిఘా వర్గాలకు జిందాల్‌కు సంబంధించిన వాయిస్‌ శాంపిల్స్‌ సేకరించగలిగారు. అప్పట్లో 26/11 ఉగ్రవాదుల వద్ద నాగోలు చిరునామాతో పాటు దిల్‌సుఖ్‌నగర్‌లోని ఓ కాలేజీ పేరుతో ఉన్న గుర్తింపు కార్డులు లభించాయి. వీటిని తయారు చేసి ఇచ్చింది కూడా అబు జిందలే! ఇలాంటి దాడులు తమపైనా జరగవచ్చని భావించిన అమెరికా గూఢచర్య సంస్థ సీఐఏ భారత్‌ నుంచి ఉగ్రవాదుల వాయిస్‌ శాంపిల్స్‌ సేకరించి, వేట ప్రారంభించింది. మరోపక్క ఎల్‌ఈటీలో కీలకపాత్ర పోషిస్తున్నట్లు అనుమానిస్తున్న జిందల్‌ కదలికలను 2009లో గుర్తించింది. అనేక దేశాల్లో అమెరికా ఏర్పాటు చేసిన పర్సనల్‌ ఐడెంటిఫికేషన్‌ సెక్యూర్‌ కంపర్షన్‌ అండ్‌ ఎవల్యూషన్‌ సిస్టం (పీఐఎస్‌సీఈఎస్‌) ద్వారా జిందాల్‌ కదలికలు పాకిస్తాన్‌తో పాటు సౌదీ అరేబియాలో ఉన్నట్లు తెలుసుకుంది. 2009లోనే రియాసత్‌ అలీ పేరుతో పాకిస్తాన్‌ నుంచి పొందిన పాస్‌పోర్ట్‌తో జిందల్‌ సంచరిస్తున్నాడని గుర్తించి రీసెర్చ్‌ అండ్‌ ఎనాలసిస్‌ వింగ్‌ (రా)కు పూర్తి ఆధారాలతో సమాచారమిచ్చింది. అబు జిందల్‌ 2011 ఏప్రిల్‌లో పాక్‌ నుంచి దుబాయ్‌ చేరుకున్నట్లు గుర్తించిన సీఐఏ ఈ విషయంపై ‘రా’కు సమాచారమిచ్చి అతడిని ట్రాకింగ్‌లో ఉంచింది. సౌదీ–భారత్‌ల మధ్య నేరస్తుల మార్పిడి ఒప్పందం ఉన్నా, అందుకు డాక్యుమెంటరీ ఎవిడెన్స్‌ తప్పనిసరి. తమకు వాంటెడ్‌గా ఉన్న జిందలే ఈ రియాసత్‌ అలీ అని చెప్పడానికి భారత నిఘా వర్గాల వద్ద వాయిస్‌ శాంపిల్స్‌ తప్ప ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు. దీని కోసం జిందల్‌ సంబంధీకుల రక్తనమూనాలు సేకరించి డీఎన్‌ఏ పరీక్షలు చేయాలని నిర్ణయించుకుంది. వీటిని సౌదీలో ఉన్న జిందల్‌ నమూనాలతో సరిపోల్చి బయోలాజికల్‌ ఎవిడెన్స్‌ రూపొందించేందుకు సిద్ధపడి సీఐఏ సహాయం కోరింది. జిందల్‌ సంబంధీకుల రక్తనమూనాల సేకరణకు ఎన్‌ఐఏను రంగంలోకి దింపిన ‘రా’ భీండ్‌ జిల్లాలో ప్రత్యేక ఆపరేషన్‌ చేపట్టింది. అనేక ప్రాంతాలతో పాటు జిందల్‌ స్వస్థలమైన జియోరాయ్‌లోనూ వాక్సినేషన్‌ పేరుతో అనేక మంది రక్తనమూనాలు సేకరించింది. ఈ రకంగా జిందల్‌ తల్లి నుంచి రక్తనమూనాలు సేకరించిన అధికారులు డీఎన్‌ఏ పరీక్షలు చేయించారు. దీనికి సంబంధించిన అధికారిక నివేదికలను సీఐఏకు పంపారు. జిందల్‌ రక్తనమూనాల సేకరణ కోసం సీఐఏ సౌదీ అరేబియా పోలీసుల సహాయం తీసుకుంది. రియాసత్‌ అలీ పేరుతో బోగస్‌ పాస్‌పోర్ట్‌తో జిందాల్‌ ప్రయాణిస్తున్నాడని అక్కడి వారికి సమాచారం ఇవ్వడం ద్వారా అదుపులోకి తీసుకునేలా చేసింది. ఆ దేశ చట్టాల ప్రకారం నిందితులు, అనుమానితులకు సంబంధించిన పూర్తి నమూనాలు తీసుకునే అవకాశం ఉండటంతో సౌదీ పోలీసులు జిందల్‌ రక్త నమూనాలు సేకరించి డీఎన్‌ఏ పరీక్షలు చేయడంతో పాటు నివేదికలను సీఐఏకు అందించారు. వీటిని భారత్‌ పంపిన జిందల్‌ కుటుంబీకుల నమూనాలతో పోల్చిన సీఐఏ జబియుద్దీన్‌ అన్సారీ, అబు జిందల్, అబు ఖాషిఫ్, రియాసత్‌ అలీ ఒక్కరేనని నిర్ధారిస్తూ ‘రా’కు సమాచారం ఇచ్చింది. ఈ నివేదికల ఆధారంగా సౌదీ పోలీసులను సంప్రదించిన ‘రా’ అధికారులు 2012 జూన్‌లో జిందల్‌ను భారత్‌ తీసువచ్చి అరెస్టు చేయగలిగారు. ∙

రాత్రి పదకొండు గంటలైంది. ఆత్రుతగా కారు బయటకు తీశాడు సంజయ్‌. అతని ముఖం నిండా ఆందోళన. దారికి ఇరువైపులా జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ కారు వేగంగా డ్రైవ్‌ చేస్తున్నాడు. అంతటా నిర్మానుష్యంగా వుంది. ‘ఎటు వెళ్ళాడో?... ఎక్కడ ఉన్నాడో?’ తీవ్రంగా ఆలోచిస్తున్నాడు. క్షణక్షణం గుండె వేగం పెరుగుతోంది. ఓ చేత్తో స్టీరింగ్‌ కంట్రోల్‌ చేస్తూ మరో చేత్తో డాష్‌ బోర్డ్‌ మీద నుండి సెల్‌ఫోన్‌ తీసుకున్నాడు. నంబర్‌ డయల్‌ చేశాడు. ‘‘దిస్‌ నంబర్‌ ఈజ్‌ స్విచ్డాఫ్‌’’ అని వచ్చింది. చిరాకుగా సెల్‌ పక్కకు విసిరేసి, కారును మరో వీధివైపు తిప్పాడు. ఆలోచనలతో తడుస్తున్నాడు. రెండు గంటల క్రితం ఇంట్లో జరిగిన సన్నివేశాలు ఒక్కొక్కటిగా సినిమా రీలులా మెదడులో తిరుగుతున్నాయి. ‘‘ఎంతైనా అలా చేసి ఉండకూడదేమో... కాస్త ఓపిక పట్టాల్సింది... ఇంకోసారి మెల్లగా చెప్పాల్సింది. సహనం కోల్పోయి తప్పు చేశానా?’’ తన వైపు నుంచి కూడా ఆత్మ పరిశీలన చేసుకోసాగాడు. దాదాపుగా టౌన్‌ అంతా చుట్టేశాడు. అతని అన్వేషణ ఫలించలేదు. ఇక మిగిలింది టౌన్‌ చివరన ఉన్న బైపాస్‌ రోడ్డు ఏరియా. అది ఇప్పుడిప్పుడే అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఎక్కువశాతం గుట్టలు, చెట్లు ఉన్నాయి. దూరం దూరంగా అక్కడో ఇల్లు, ఇక్కడో ఇల్లు తప్ప పెద్దగా జనావాసం లేదు.‘అటు వెళ్లాలా? వద్దా?’ నిర్ణయించుకోలేక కారు ఆపాడు. తల సీటు మీదకు వాల్చి, జుట్టులోకి చేతివేళ్ళు పోనిస్తూ గట్టిగా నిట్టూర్పు విడిచాడు. ఇంతలో సెల్‌ రింగైంది. చటుక్కున అందుకున్నాడు. ‘‘హలో.. జానూ..’’ అన్నాడు.‘‘ఏమండీ... కనిపించాడా?’’ దుఃఖ ప్రవాహం కొనసాగుతుందనడానికి సూచనగా ఆమె గొంతు గాద్గదికంగా పలికింది. ‘‘లే...దు... నువ్వు కంగారుపడకు.. దొరకడమే ఆలస్యం బతిమాలి తీసుకొస్తాను...’’ జవాబు చెప్పలేక చెప్పాడు. అతని గుండెలో భారం పెరుగుతోంది. టైం చూశాడు. రాత్రి పన్నెండు. ఫోన్‌ చేయడానికి సమయం కాకపోయినా, తప్పని పరిస్థితి కాబట్టి, కాంటాక్ట్‌ నంబర్స్‌లోని కొన్ని నంబర్స్‌కు డయల్‌ చేశాడు. రింగ్‌ మోగి మోగి అలసిపోయిందే కాని, అటునుంచి స్పందన లేదు. చిరాకుగా స్క్రీన్‌ పైకి కిందకు జరుపుతుంటే తెలిసిన నంబర్‌ ఇంకోటి కనిపించింది. రింగ్‌ చేశాడు... ఎత్తలేదు. మళ్ళీ రింగ్‌ చేశాడు... మళ్ళీ... చివరి ప్రయత్నంలో ‘‘హలో... ఎవరండీ...’’ నిద్ర మత్తులో పలికిందా గొంతు.‘‘బాబూ... నేను రాహుల్‌ వాళ్ళ ఫాదర్‌ని... మావాడు నీ దగ్గరకు ఏమైనా వచ్చాడా?’’‘‘లేదంకుల్‌... రాలేదు...’’‘‘బాబూ ప్లీజ్‌... ఒక్క హెల్ప్‌ చేయవా... వాడి క్లోజ్‌ ఫ్రెండ్స్‌ ఎవరైనా వుంటే వాళ్ళ నంబర్స్‌ పంపవా..’’ వేడుకోలుగా అడిగాడు.‘‘మేము తప్ప వాడికి ఎవరు లేరు... అయినా ఈ టైం లోపల ఇంటికే వస్తాడు కదా అంకుల్‌... రాలేదా...?’’‘‘........’’‘‘అంకుల్‌... ఏమైంది...? మాట్లాడండి...’’చెంపలపై జారిన కన్నీళ్ళు తుడుచుకుంటూ ‘‘ఆ.. బాబూ... నైట్‌ మా ఇద్దరి మధ్య గొడవ జరిగింది. వాడు కోపంతో వెళ్ళిపోయాడు.’’‘‘సమాజంలో మీకున్న గౌరవ మర్యాదలకు వాడలా చేయకూడదు అంకుల్‌. మేము కూడా చాలాసార్లు చెప్పాం, వాడు వినట్లేదు. ఈ మధ్య పిచ్చి పిచ్చిగా చేస్తున్నాడు.’’‘‘అవును బాబూ... నువ్వన్నది కరెక్టే... ఈరోజూ అలాగే చేశాడు. నేను చనిపోతానని బెదిరిస్తూ ఇంట్లో నుండి వాడి కారు వేసుకొని వెళ్ళిపోయాడు. కోపం తగ్గాక వస్తాడులే అని రెండు గంటల సేపు ఎదురు చూశాను. రాకపోగా సెల్‌ స్విచాఫ్‌ పెట్టాడు. నాకెందుకో భయంగా వుంది. టౌన్‌ మొత్తం తిరిగినా వాడు కనిపించలేదు. మీ దగ్గరికి కాకుండా ఇంకెక్కడికి వెళతాడో నీకేమైనా తెలుసా’’ అతని గొంతులో సన్నటి వణుకు. ‘‘నా....కు... ఆ... పెద్దగా గుర్తు లేదు కానీ ఒక్కసారి మాత్రం బైపాస్‌ రోడ్‌ దాటిన తరువాత గుట్ట మీదకు తీసుకుపోయాడు. అదే ఫస్టండ్‌ లాస్ట్‌’’ చెప్పడం పూర్తి కాకముందే....‘‘థాంక్యూ బాబూ...’’ ఠక్కున ఫోన్‌ కట్‌ చేశాడు. కారు స్టార్ట్‌ చేసి బైపాస్‌ రోడ్‌వైపు పోనిచ్చాడు.మట్టి రోడ్డు కావడం వలన గుంతలు ఎక్కువగా వున్నాయి. అక్కడక్కడా రాళ్ళు... కారు వేగంగా నడపలేకపోతున్నాడు. ఇక లాభం లేదనుకొని... కారు ఆపి నడక మొదలెట్టాడు. వీధిలైట్లు లేవు. ఇల్లు కూడా ఎక్కడో ఒకటి. అవి దాదాపు పూరి పాకలే. వెలుతురు సరిగా లేదని సెల్లులో టార్చిలైట్‌ ఆన్‌ చేశాడు. కొంత దూరం పోయాక అడుగుల శబ్దానికి కుక్కలు మేల్కొన్నాయి. ‘‘భౌ.. భౌ..’’మంటూ మొరగసాగాయి. ఒళ్ళు ఝల్లుమంది అతనికి. వెనక్కి పరుగెత్తాలన్నంత భయం వేసింది. చేతిలోని వెలుగును పరిసరాల మీదకు తిప్పాడు. అల్లంత దూరంలో పూరిపాక. దానిముందు ఓ వ్యక్తి కూర్చున్నాడు. ముఖం సరిగ్గా కనపడ్డం లేదు. ఇంత రాత్రి వేళ నిద్ర పోకుండా ఎవరు ఉంటారు? కచ్చితంగా తన కొడుకేనని అనుకున్నాడు.ఈ లోపు కుక్కలు అరుచుకుంటూ మీదకి వురికొస్తున్నాయి. ఐనా భయపడ్లేదు. ఏమైనా గానీ అనుకొని... ‘‘రాహుల్‌...’’ అనుకుంటూ పరుగు మొదలెట్టాడు. కుక్కల్ని ఎలా దాటాడో అర్థం కాలేదు క్షణాల్లో పాకను చేరుకున్నాడు. అక్కడ రాహుల్‌ లేడు, వేరే వ్యక్తి కూర్చొని ఉన్నాడు. పాకలోని ఎర్రని బల్బు కాంతి తలుపు సందులోంచి కూర్చున్న వ్యక్తి ముఖంపై సన్నగా పడుతోంది. కళ్ళు ఎండిపోయిన కాలువల్లా వున్నాయి. మాసిన బట్టలు... పెరిగిన జుట్టుతో వున్నాడు. అతని ఆహార్యం చూడగానే తొలుత భయం వేసింది. కాని, అవసరం తనది కాబట్టి మాట్లాడక తప్పలేదు. ‘‘హలో... నాకో హెల్ప్‌ చేస్తారా?’’ వేడుకోలుగా అడిగాడు సంజయ్‌.పాకముందు కూర్చున్న వ్యక్తిలో చలనం లేదు. తన ముందు ఎవరూ లేనట్టు, తనకేమీ వినబడనట్టు ఉన్నాడు. ‘‘స్పృహలో వున్నాడా? లేక పిచ్చివాడా?’’ ఆశ్చర్యమూ, అనుమానమూ రెండు కలిగాయి సంజయ్‌లో. ‘‘హలో మిత్రమా మిమ్మల్నే... నాకో హెల్ప్‌ చేస్తారా?’’ మళ్ళీ అడిగాడు. అదే పరిస్థితి... సమాధానం లేదు... కనీసం చూడనూలేదు. ఏమి చెయ్యాలో పాలుపోవడం లేదు. ఈలోపు మెసేజ్‌ సౌండ్‌ వినపడింది. రెప్పపాటులో మెసేజ్‌ చూశాడు. ‘‘సారీ డాడ్‌ నన్ను క్షమించు...’’. వెన్నులో వణుకు పుట్టింది. గబ గబా ముందుకు నడిచాడు. తెలియని పరిసరాలు. పైగా ఇవన్నీ కొత్త. తన పనే తనకు లోకంగా బతికినవాడు. తానెప్పుడూ ఇలా బయటకు రాలేదు. మరల పాక దగ్గరికి వచ్చాడు. రాహుల్‌ నంబర్‌కు డయల్‌ చేశాడు. ‘‘మీరు కాల్‌ చేస్తున్న నంబర్‌ కవరేజ్‌ ఏరియాలో లేదు’’ వాయిస్‌ రికార్డింగ్‌ వినపడగానే అతనిలో దుఃఖం ఆగలేదు. ఎలుగెత్తి ఏడ్వసాగాడు. అయినా కూర్చున్న వ్యక్తి కదల్లేదు.. మెదల్లేదు. సంజయ్‌ ఏడుపుకు పూరిపాక తడిక తెరుచుకుంది. అందులోంచి ఆవులిస్తూ ఒకావిడ బయటకు వచ్చింది. ఎదురుగా కూర్చున్న భర్తను చూసింది. మామూలుగానే ఉన్నాడు. ‘మరి ఏడ్చేదెవరు?’ అనుకుంటూ ఏడుపు వస్తున్న వైపు పరిశీలించింది. ఓ అపరిచిత వ్యక్తి. ‘గొప్పింటాయనలా ఉన్నాడు, పైగా ఏదో కష్టంలో ఉన్నాడు’ అనుకుంది. ‘‘ఇగో నిన్నే పైకి లే...’’ భర్త భుజాలు పట్టుకుని గట్టిగా ఊపింది. మెల్లగా ఈ లోకంలోకొచ్చాడు. ‘‘మూడు నెలల నుంచి ఇదే వరస. నిద్ర పట్టనప్పుడల్లా ఇలా ఆలోచనలో మునిగి నిన్ను నీవే మరచిపోతే ఎలాగయ్యా... త్వరగా పైకి లేవయ్యా! ఎవరో పెద్దాయన కావొచ్చు ఒకటే ఏడుస్తున్నాడు’’ అంటూ తొందర పెట్టింది.తాను ఆనుకున్న పందిరి గుంజను ఆసరాగా పట్టుకుని లేచాడు. ‘‘ఎక్కడ?’’ అంటూ ముందుకు కదిలాడు. ‘‘అదిగో’’ అంటూ దీపం పెట్టి చూపించింది. ఇద్దరూ దగ్గరకు పోయారు. అతన్ని పరిశీలనగా చూసారు. పెద్ద ఆఫీసర్‌లా ఉన్నాడు. ఒకరి మొఖం ఒకరు చూసుకున్నారు. కాసేపు మౌనంగా వున్నారు. పాకతని భార్య నోరు తెరిచింది. ‘‘ఎవరు సార్‌ మీరు... ఎందుకేడుస్తున్నారు?’’ అన్నది.అంత రాత్రివేళ మనుషుల ఆసరా దొరకడంతో కాస్త ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. ‘‘నా కొడుకు కోపంతో ఇల్లు వదిలి వెళ్ళిపోయాడు. పైగా చనిపోతానని బెదిరించాడు. టౌనంతా వెదుకుతూ వచ్చాను. ఎక్కడా లేడు. మిగిలింది ఈ ఏరియా మాత్రమే. ఇక్కడ చూస్తే దారి లేదు. చీకటిలో ఎటు వెళ్ళాలో తెలియడం లేదు. వాడు ఇటు వైపే వచ్చుంటాడని నా అనుమానం... ప్లీజ్‌ నాకు హెల్ప్‌ చేయరా... నా కొడుకు ప్రాణాలు కాపాడరా... వాడు లేకుండా నేను ఒక్క రోజు కూడా బతకలేను’’ ప్రాధేయపడ్డాడు.సంజయ్‌ నోటి వెంట కొడుకు ప్రాణాలు అనే మాట వినగానే అప్పటి వరకు రాయిలా ఉన్న పూరిపాక వ్యక్తి చలించిపోయాడు. మరో ఆలోచన లేకుండా భార్యను లోపలికి వెళ్ళమని చెప్పి, ‘‘నాకు తెలియని చోటు లేదు సార్‌! చూసొద్దాం పదండి’’ అంటూ ఇంట్లోకెళ్ళి టార్చ్‌ తీసుకొచ్చాడు. తాను ముందు నడుస్తుంటే, సంజయ్‌ వెనుక నడవసాగాడు. ఏపుగా పెరిగిన పిచ్చి చెట్లను దాటి కొంతదూరం వెళ్ళారు. అక్కడో కారుంది. కారును చూడగానే వెనుక నడుస్తున్న వాడల్లా జింకలా పరుగెత్తాడు సంజయ్‌. కారు ఖాళీగా వుంది. భయంతో అతని ముఖం నిండా చెమటలు పట్టాయి. ‘‘రాహుల్‌... నా బంగారం... నన్ను మన్నించరా... నాతో వచ్చెయ్‌ నిన్నేమీ అనను’’ అంటూ పిచ్చి పిచ్చిగా అరుస్తున్నాడు సంజయ్‌. ఆ అరుపులు, ఏడుపులు, పెడబొబ్బలు వింటుంటే పూరిపాక వ్యక్తి చలించిపోయాడు. నోరు తెరవలేకపోయాడు. టార్చ్‌ వెలుతురు చూపించి పదమన్నట్లు సైగ చేస్తూ ముందుకెళ్ళాడు. సంజయ్‌ అతన్ని అనుసరించాడు. సుమారు అర కిలోమీటరు దాటిన తరువాత ఎడమ వైపు తిరిగి గుట్ట దగ్గర ఆగాడు పాకతను. అడుగు ముందుకు వేయలేకపోతున్నాడు. ‘‘ఏమైంది’’ కంగారుగా అడిగాడు సంజయ్‌.‘‘ఏమీ లేదు’’ అంటూ గట్టిగా ఊపిరి పీల్చి, వదిలాడు. ఇద్దరూ ఇంకాస్త ముందుకుబోయారు. ఎదురుగా పురాతనమైన బావి. గబుక్కున బావి గోడ పట్టుకుని లోపలికి తొంగి చూశాడు సంజయ్‌. పాకతని చేతిలోని టార్చ్‌ తీసుకొని ఆత్రంగా వెదకసాగాడు. బావి వాడకంలో లేదనడానికి రుజువుగా పెరిగిన చెట్లు దర్శనమిచ్చాయి. బావి కింది భాగంలోనుండి ‘‘అ...మ్మా.. అ...మ్మా...’’ మూలుగులు. ‘‘అదిగో... రాహుల్‌... నా కొడుకు... ఈ టార్చ్‌ పట్టుకో...’’ అంటూ లోపలికి దిగే ప్రయత్నం చేయబోయాడు సంజయ్‌. ‘‘ఓ... ఆగండాగండి... భలేవారే... ఈ బావి గురించి తెలుసా మీకు... మనిషి లోపలికి పోతే ప్రాణాలు పైకి పోవడమే...’’ వెనక్కిలాగాడు పాకతను.‘‘అంత లోతుందా...?!’’ ఆశ్చర్యపోయాడు సంజయ్‌. ‘‘లోతొక్కటే కాదు... అడుగున తాచు పాములున్నాయి. బావిలో పడితే జీవితం ఖతమే’’ అంటూ టార్చ్‌ తీసుకొని ప్రక్కనున్న చెట్లవైపు పోయాడు. చాలాసేపు వెతికాడు. ‘హమ్మయ్యా! ఇక్కడే వుంది’ అనుకుంటూ కుప్పలా పడున్న తాడు తీసుకొని బావి దగ్గరకు వచ్చాడు. పక్కనే వున్న చెట్టుకు తాడు కట్టి మిగిలినది బావిలోకి విసిరాడు. తాడు పడిన వెంటనే పాములు బుసలు కొడుతున్న శబ్దం రాసాగింది. ‘‘లోపల ఎలావుందో విన్నారుగా’’ అంటూ బావి చుట్టూ టార్చ్‌ తిప్పుతూ సంజయ్‌ కొడుకును చూశాడు.బావి మధ్యలో చెట్ల కొమ్మలకు చిక్కుకున్నాడు. అదృష్టవశాత్తూ తాడు కట్టిన వైపే వున్నాడు. తనకి గతంలో ఆ బావిలో దిగిన అనుభవం ఉంది. కానీ పొరపాటున జరగరానిదే జరిగితే ఇద్దరి ప్రాణాలకూ ముప్పు. పైగా అర్ధరాత్రి దాటింది. అప్పటికే మూడు రోజులు నుండి సరిగా నిద్ర పోలేదు. నీరసంగా ఉన్నాడు. కానీ కన్నబిఢ్డ కోసం ఓ తండ్రి పడే వేదన తనకు బాగా తెలుసు. అందుకే వెనకా ముందూ ఆలోచించకుండా తువాలును నడుముకు కట్టుకుని, దాని మధ్యలో టార్చ్‌ పెట్టుకొని చిన్నగా వేలాడాడు. అతి కష్టం మీద అబ్బాయి వున్న చోటికి చేరుకున్నాడు. ఎన్నో ప్రయత్నాల పిదప ఇద్దరి నడుములకు తాడును బిగించాడు. ‘‘పైకి లాగండి... సార్‌’’ అంటూ గట్టిగా అరిచాడు. ఇద్ధరిని లాగడమంటే చాలా కష్టం. చావు బతుకుల పోరు కాబట్టి శక్తినంతా కూడగట్టుకుని మెల్ల మెల్లగా పైకి లాగాడు సంజయ్‌. క్షేమంగా కొడుకు బయటకు రావడంతో సంజయ్‌ ఆనందానికి అవధుల్లేవ్‌. రాహుల్‌ను వాటేసుకుని ముద్దులు పెట్టాడు. ‘‘మీరు దేవుడండి...! మీరు లేకపోతే నా కొడుకు నాకు దక్కేవాడు కాదు.’’ పాకతన్ని గుండెలకు హత్తుకొని కృతజ్ఞతలు చెప్పాడు సంజయ్‌. ఉన్నట్లుండి పాకతని కళ్ళెంట కన్నీటి ధారలు. సన్నగా మొదలైన ఏడుపు బిగ్గరగా ఏడస్తున్నాడు. ఆర్తధ్వని చేస్తున్నాడు. సంజయ్, రాహుల్‌లు స్థాణువులైనారు. అతనికేమైందో అంతుపట్టడం లేదు. ‘‘ఫ్లీజ్‌...! ఆగండీ...’’ ఓదార్చే ప్రయత్నం చేసాడు సంజయ్‌. పది నిమిషాలు గడిచాయి. ‘‘ఏమైంది?’’ అన్నాడు మళ్ళీ సంజయ్‌. ‘‘నా కొడుకయ్యా... కొడుకు....’’ గుండెలు బాదుకోసాగాడు పాకతను.‘‘అయ్యో!.... కంట్రోల్‌ చేసుకోండి... ఏం జరిగిందో చెప్పండి’’ సంజయ్‌లో ఆత్రుత మొదలైంది. మరికొన్ని నిమిషాలు గడిచాయి. మెల్లగా నోరు తెరిచాడు పాకతను. ‘‘మాది మామూలు పల్లెటూరు. నేను పెద్దగా చదువుకోలేదు. వ్యవసాయం చేస్తుండేవాడిని. నాకు పెళ్ళయిన తర్వాత పిల్లలు పుట్టలేదు. చాలా ఆసుపత్రులకు వెళ్ళాము. డాక్టర్లు పరీక్ష చేసి, పిల్లలు పుట్టరని చెప్పారు. నేను, నా భార్య కుమిలిపోయాం. ఏ దేవుడు దయచూపాడో తెలియదు కాని, చాలా యేళ్ళకు ఒక్కగానొక్క కొడుకు పుట్టాడు. మా ఆనందం అంతా ఇంతా కాదు. వాడికి వినయ్‌ అని పేరు పెట్టుకున్నాం. ప్రాణానికి ప్రాణంగా పెంచుకున్నాము. ఎన్ని ఆర్థిక ఇబ్బందులున్నా మంచి చదువులు చెప్పించాలని ఈ సిటీకి వచ్చి... ఇగో ఈ మూలకు ఓ గుడిసె వేసుకొని బతుకుతున్నాం. మా ప్రయత్నానికి తగ్గట్లుగా నా కొడుకు కూడా రాత్రింబవళ్ళు కష్టపడి చదివేవాడు. అన్నిట్లో ఫస్ట్‌ వచ్చేవాడు. పీహెచ్‌డీ చేయడం కోసం హైదరాబాద్‌ వెళ్ళాడు. మొదటి సంవత్సరం పూర్తి అయిన తర్వాత ఒకసారి ఇంటికి వస్తున్నానని ఫోన్‌ చేశాడు. మాకైతే పెద్ద పండగొచ్చినట్లయింది. నా భార్య వాడికి ఇష్టమైన కారçప్పూస, అరిసెలు, గారెలు నాలుగైదు రకాల పిండివంటలు చేసింది. నేను బట్టల షాపుకు వెళ్ళి మూడువేలు పెట్టి కొత్త బట్టలు తెచ్చాను. వాడు బస్టాండ్‌లో దిగేసరికి రాత్రి పదైంది. ఆరోజు వాడు బస్సు దిగి నా కళ్ళముందు కన్పడగానే నా సంతోషం ఆకాశమంత పెరిగింది. నా కంటే ఎత్తుగా ఎదిగిన కొడుకుని ప్రయాణీకులు అందరూ చూస్తుండగా అమాంతం పైకెత్తుకున్నాను. కొన్ని క్షణాల తర్వాత కిందకు దించి గుండెలకు హత్తుకున్నాను. మా కోటి ఆశల బంగారాన్ని బండిపై ఎక్కించుకొని ఇంటికి తీసుకొచ్చాను. మేము ఇంట్లోకి రాగానే ‘‘ఇలా చిక్కిపోయావేంట్రా వినయ్‌...?’’ అంటూ కన్నీళ్ళతో దగ్గరకు తీసుకుంది. అప్పటివరకు నేను కూడా గమనించలేదు. వాడి ముఖమంతా పాలిపోయి వుంది. కళ్ళల్లో జీవం తగ్గింది. లావుగా వుండేవాడు, బాగా చిక్కిపోయాడు. మాకేమీ అర్థం కాలేదు.ఆరోగ్యం ఏమైందోనని గుబులు మొదలైంది నాలో. వాడ్ని దగ్గరకు తీసుకొని ‘‘ఏందిరా... కొడకా? జ్వరమేమైనా వచ్చిందా?’’ అన్నాను. ‘‘అలాంటిదేం లేదు నాన్న, నీళ్ళు మారాయి, ఫుడ్‌ మారింది... దానివల్లనే కాస్త తగ్గాను.... ఇంతమాత్రం దానికే కంగారుపడతారెందుకు’’ తేలికైన సమాధానంతో మా భయాన్ని పోగొట్టాడు. ‘‘ఏయ్‌... నేనుబోయి చికెన్‌ తెస్తానే... పిల్లాడికి వేడి నీళ్ళు పెట్టు’’ అంటూ బయటకు వెళ్ళాను. నేనొచ్చేసరికి స్నానం చేశాడు. నేను తెచ్చిన కొత్త బట్టలు వేసుకున్నాడు. నిమిషాల మీద చికెన్‌ కూర రెడీ అయ్యింది. అందరం కలిసి భోజనం చేశాం. పిండివంటలు కూడా కొసరి కొసరి తినిపించాం. వాడి చదువు గురించి, చేయబోయే ఉద్యోగాల గురించి చెప్తుంటే మా కష్టానికి తగిన ఫలితం దక్కినట్లేనని సంబరపడుతూ నిద్రలోకి జారుకున్నాము. మాకు చీకటితోనే లేచే అలవాటు. పూర్తిగా తెల్లారలేదు. లేచి చూస్తే మంచం మీద మావాడు లేడు. ఇంత పెందలకడనే ఎటు వెళ్ళాడబ్బా అనుకుంటూ... వాడిని వెతుక్కుంటూ ఈ వైపే వచ్చాను. ఈ బావి వెనకనే రాళ్ళ గుట్టొకటుంది కదా, దాని మీద కూర్చుని ఏదో తాగుతున్నాడు. నేను అడుగులో అడుగేసుకుంటూ దగ్గరగా వెళ్ళాను. నన్ను చూడగానే కంగారుగా పైకి లేచి నిలబడబోయాడు. కానీ నిలబడటం వాడి వల్ల కాలేదు. చూస్తుండగానే కుప్పలా కూలిపోయాడు.నాకు పై ప్రాణాలు పైనే పోయినట్లైంది. వాడి చుట్టూ ఏదో ప్లాస్టిక్‌ పొట్లాలు... వాటిల్లో తెల్లటి పొడి వుంది. ప్రక్కనే సిగరెట్‌ బాక్స్, అగ్గిపెట్టె ఉన్నాయి. కదిలించి చూశాను. సోయిలో లేడు. మత్తుగా మూలుగుతున్నాడు. నా గుండె బరువెక్కింది... పైకి లేపి భుజాల మీద వేసుకున్నాను. పరుగు పరుగున ఇంటికి తీసుకొచ్చాను. మంచంలో పడుకోబెట్టాను. మే ఇద్దరం కన్నీరు మున్నీరుగా ఏడ్వసాగాము. కొంత సమయం తర్వాత చుట్టుపక్కల ఉండేవారు. కొంతమంది పోగయ్యారు. మాకు ధైర్యం చెప్పారు. ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళమని ఆటోను తీసుకొచ్చి, మమ్మల్ని ఆటో ఎక్కించారు. డాక్టర్‌ పరిశీలించిన తర్వాత మావాడు డ్రగ్స్‌కు బాగా అలవాటుపడ్డాడని... ఏవేవో టెస్ట్‌లు చేసి, కొన్ని మందులు రాసిచ్చాడు. ఇకపై జాగ్రత్తగా ఉండమని హెచ్చరించాడు. గుండెనిండా బాధతో ఇంటికి చేరాము.ఒకసారి నిద్రపోతుండగా వాడి సెల్లులోంచి కాలేజీ సార్‌కు ఫోన్‌ చేశాను. ఆయన చెప్పినదాన్ని బట్టి చూస్తే వాడి స్నేహితులే వాడి జీవితాన్ని ఆగం చేశారని, డ్రగ్స్‌ మత్తులో పడి తన భవిష్యత్తును అంధకారం చేసుకుంటున్నాడని అర్థమైంది మాకు. ఇక చదువు సంగతేమో గాని, వాడు మామూలు మనిషి అయ్యేవరకు బయటకు వెళ్ళకుండా జాగ్రత్త పడాలని అనుకున్నాం.మూడు రోజులు గడిచాయి. ఓ రోజు ఉన్నట్లుండి పిచ్చిపట్టినట్లుగా అరుస్తున్నాడు... కేకలు వేస్తున్నాడు... ఆపడానికి ఎంత ప్రయత్నం చేసినా, మమ్మల్ని నెట్టివేసి రాళ్ళ గుట్ట దగ్గరకు పరుగులు తీసాడు. నేను కూడా వేగంగా పరుగెత్తాను. అతి కష్టం మ్మీద వాడ్ని చేరుకున్నాను. డ్రగ్స్‌ పాకెట్స్‌ కోసం కాబోలు చుట్టూరా వెతుకుతున్నాడు, జుట్టు పీక్కుంటున్నాడు. వాణ్ణా స్థితిలో చూస్తుంటే నేనెందుకు బతికున్నానా? అనిపించింది.‘‘ఒరేయ్‌! నా బంగారమో... నాన్నా... నామాటినురా... ఇంటికెళదాం పదా!’’ ఎంతగానో ప్రాధేయపడ్డాను. నా మాట వినిపించుకోలేదు. నన్ను తప్పించుకొని ఈ బావి వైపు వేగంగా పరుగెత్తుకొచ్చాడు.నేను అనుసరించే క్రమంలో పట్టుతప్పి రాళ్ళ గుట్ట మీద నుంచి కిందకు దొర్లుకుంటూ వచ్చాను. మోచేతులు, మోకాళ్ళ నిండా గాయాలైనాయి. అయినా వాటిని లెక్కచేయక నేను చేరుకునే లోపే బావిలోకి దూకేశాడు. పడీ పడటమే పాములు కాటేసినట్లున్నాయి. ‘‘అమ్మా... నాన్నా...!’’ అంటూ గావుకేకలు పెడ్తూ ప్రాణాలు విడిచాడు. నానా తిప్పలుపడి ఎలాగోలా పైకి తీసుకొచ్చాను. ఎర్రగా మారాయి పాకతని కళ్ళు. ‘‘ఇంత బాధలో కూడా అర్ధరాత్రి వేళ నా కోసం ఇంత చేశారంటే... మీరు మనిషి కాదు... మహానుభావులు. ఊపిరున్నంత కాలం కాలాన్ని ఈదడమొక్కటే మనిషి చేయగలిగిన పని. బాధపడకండి... పోదాం... పదండి..’’ పాక దగ్గరకు తీసుకొచ్చాడు సంజయ్‌.సంజయ్‌ కొడుకు దొరికినందుకు సంతోషపడ్తూ... మరో వైపు తన కొడుకు గుర్తుకొచ్చి పాకతని భార్య కూడా కన్నీటిలో మునిగింది. ‘‘చేతికొచ్చిన కొడుకు చూస్తుండగానే వెళ్లిపోయాడు. ఇక మాకు దిక్కెవరు? పిల్లల జీవితాలతో ఆడుకునే ఈ మత్తు పదార్థాలను ఆపేదెవరయ్యా?’’ ‘‘వూర్కోండమ్మా! ఎంత ఏడ్చినా పోయిన ప్రాణం తిరిగిరాదు... మీరింత దుఃఖంలోనూ నాకు చేసిన సాయం ఎప్పటికి మర్చిపోలేను’’ అన్నాడు సంజయ్‌. రాహూల్‌ మనసులో పశ్చాత్తాపం మొదలైంది. వినయ్‌లాగా తన జీవితం కూడా ముగిసిపోతే తల్లిదండ్రులు ఎంత మానసిక క్షోభకు గురవుతారోననే అవగాహన తనలో కలిగింది. త్వరగా ఈ డ్రగ్స్‌ మానేయాలనే ఆలోచన చేయసాగాడు. సంజయ్‌ కాంటాక్ట్‌ లిస్టులో ఉన్న ఒక నంబర్‌కు డయల్‌ చేశాడు. ‘‘నమస్తే సార్‌!’’ అన్నాడు అవతలి వ్యక్తి. ‘‘సురేష్‌... ఇన్ని రోజులు డ్రగ్స్‌ మహమ్మారికి డబ్బున్న పిల్లలే బలవుతున్నారని అనుకున్నాను కాని, పేద యువకులు కూడా దారుణంగా బలవుతున్నారు. మన నిఘాను బలోపేతం చేయాలి, డ్రగ్స్‌ రాకెట్‌ను నిర్మూలించాలి’’ అన్నాడు డ్రగ్స్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ సంజయ్‌. ‘‘ఒరేయ్‌! నా బంగారమో... నాన్నా... నామాటినురా... ఇంటికెళదాం పదా!’’ ఎంతగానో ప్రాధేయపడ్డాను. నా మాట వినిపించుకోలేదు. నన్ను తప్పించుకొని ఈ బావి వైపు వేగంగా పరుగెత్తుకొచ్చాడు. -రాచమళ్ళ ఉపేందర్‌

మా ఎదురింటి ఆయన మరణించాక ఆయన వారసులు ఆ ఇంటిని అమ్మేశారు. దాన్ని పడగొట్టి అపార్ట్‌మెంట్స్‌ కట్టడం ఆరంభించడానికి మునుపే ఆగాచారి ఆ స్థలానికి వాచ్‌మేన్‌ గా వచ్చాడు. యాసని బట్టి అతనిది కరీంనగర్‌ జిల్లా అని, అతని వెంట తిరిగే డాషన్‌ జాతి కుక్క ప్రిన్స్‌ అతని పెంపుడు కుక్కని త్వరలో గ్రహించాను. దాని విలువ వేలల్లో ఉండొచ్చు. కాబట్టి దాన్ని అతను కొని ఉండడు. దొంగిలించాడా? లేదా ఎవరిదైనా తప్పిపోయి వచ్చిందా? ఆ కుక్కంటే ఆగాచారికి బాగా ప్రేమని అతని చర్యల ద్వారా తెలిసిపోతూంటుంది.ఆగాచారి భార్య వయసు ముప్ఫై, ముప్ఫై ఐదు మధ్య ఉంటుంది. చూస్తే సినిమాల్లో గ్రూప్‌ డాన్స్‌ల్లో పాల్గొనే డాన్సర్లా అనిపించింది. కొద్దిగా పక్కకి వెళ్తే, ఆకర్షణీయమైన మొహం, చక్కటి శరీర సౌష్టవం గల డేన్సర్స్‌ ఎందుకు హీరోయిన్స్‌ కాలేదా అని నాకు అనిపిస్తూంటుంది.ఓ సోమవారం మధ్యాహ్నం మా ఆవిడ నన్ను అర్జెంట్‌గా కిటికీ దగ్గరికి రమ్మని అరిచింది. తక్షణం నేను వెళ్తే, అపార్ట్‌మెంట్స్‌ కట్టే ఎదురు స్థలంలోని ఆగాచారి షెడ్‌లోంచి ఏభై పైబడ్డ ఓ వ్యక్తి బయటికి వస్తూ కనిపించాడు. మడత నలగని తెల్లటి ఖాదీ చొక్కా, ఖాదీ పేంట్‌లోని ఆయన మెడలో బంగారు గొలుసు, చేతికి బంగారు బ్రేస్‌లెట్‌ కనిపించాయి. ఆయన బి.ఎం.డబ్ల్యూ. కారు ఎక్కి వెళ్ళాక మా ఆవిడ నిష్టూరంగా చెప్పింది.‘‘చూశారా?’’‘‘ఏమిటి?’’ అడిగాను.‘‘మీకు అర్థం కాలేదా?’’ విసుక్కుంది.దాదాపు రెండున్నర గంటల తర్వాత మా ఆవిడ మళ్ళీ పిలిచింది. కిటికీలోంచి చూస్తే ట్రాలీలో ఇనుప చువ్వలతో వచ్చి వాటిని దింపించే ఆగాచారి కనిపించాడు.‘‘వీడు ఇంట్లో లేని సమయంలో ఒంటరిగా ఉన్న వీడి భార్య దగ్గరకి ఆ బిల్డర్‌ ఎందుకు వచ్చాడో ఇప్పుడైనా మీ మట్టిబుర్రకి అర్థమైందా?’’ ఎకసెక్కెంగా అడిగింది.‘‘ఇలాంటివి ఆడవాళ్ళే కనిపెట్టగలరు.’’ నవ్వుతూ చెప్పాను.తర్వాత మా ఆవిడ ఆఫీస్‌ నించి వచ్చిన నాతో అప్పుడప్పుడు ‘ఆ బిల్డర్‌ మళ్ళీ ఇవాళ వచ్చి వెళ్ళాడు’ అని చెప్పేది.తరచూ ఆగాచారి మాపై అపార్ట్‌మెంట్‌కి వచ్చి, వారిని పచ్చడి ఏదైనా ఇవ్వమని అడిగి తీసుకెళ్తూండటం అలవాటు. ఓరోజు ఆ అపార్ట్‌మెంట్‌ ఆయన నాతో చెప్పాడు.‘‘ఆగాచారి ప్రిన్స్‌ని వంద రూపాయలకి అమ్ముతాడట. కొంటారా? అని అడిగాడు. నాకు ఆసక్తి లేదు. అది అపార్ట్‌మెంట్లో పెంచుకోతగ్గది. కాబట్టి మీకు ఆసక్తి ఉంటే కొనొచ్చు.’’‘‘అబ్బే. లేదండి.’’ చెప్పాను.ఆగాచారి మా అపార్ట్‌మెంట్స్‌లోని అందర్నీ ప్రిన్స్‌ని కొనమని అడిగాడు. కాని ఎవరూ కొనలేదు. ఆఖరుగా నన్ను అడిగాడు.‘‘అసలు నీకు అది ఎక్కడిది?’’ అడిగాను.‘‘మా ఊళ్ళో ఒకాయన పొలం పని చేసేవాడిని. ఆయన అమెరికా వెళ్తూ దాన్ని నాకు బహుమతిగా ఇచ్చాడు. ఊరికే ఇస్తే చాలామంది తీసుకుంటారు సార్‌. కాని డబ్బు ఇచ్చి కొనే వాళ్ళే దాన్ని జాగ్రత్తగా చూసుకుంటారని.’’ ఆగాచారి చెప్పాడు. ‘‘ఎందుకు అమ్మదల్చుకున్నావు?’’ అడిగాను. అతను జవాబు చెప్పడానికి తబ్బిబ్బుపడ్డాడు.‘‘మా ఆవిడకి ప్రిన్స్‌ అంటే ఇష్టం లేదు.’’ చివరికి చెప్పాడు.భార్యని కంట్రోల్‌ చేయలేని అతని అసమర్థతకి నాకు జాలి వేసింది.‘‘అమ్మేటట్లయితే అంత తక్కువకి అమ్మక. దాన్ని ఐదారు వేలకి అమ్మొచ్చు.’’ సలహా ఇచ్చాను.ఆరోజు నేను ఆఫీస్‌ నుంచి రాగానే మా ఆవిడ చెప్పింది.‘‘మొత్తానికి ఆగాచారి కుక్కని అమ్మాడండి.’’‘‘ఎంతకి?’’ వెంటనే అడిగాను.‘‘తెలీదు. ఎదురు అపార్ట్‌మెంట్స్‌ని కొన్నవాళ్ళలో ఒకతను ఉడ్‌వర్క్‌ చేయించడానికి వచ్చిపోతున్నాడు. అతను కొన్నట్లున్నాడు. ఇందాక కారులో ప్రిన్స్‌ని ఎక్కించి తీసుకెళ్ళడం చూసాను. ఆగాచారి ఎవరో పోయినట్లుగా ఏడ్చాడంటే నమ్మండి.’’ చెప్పింది. ‘‘వాళ్ళ ఆవిడ లోని రెండో చెడ్డ గుణం, ఆ కుక్కని ప్రేమించకపోవడం.’’ చెప్పాను. గంటన్నర తర్వాత మా ఆవిడ టి.వి. చూసే నన్ను పిలిచి చెప్పింది.‘‘చూడండి. మన ఇంటి ముందు పోలీస్‌ కార్లు ఆగాయి. ఏమైందో కనుక్కురండి.’’నేను వెంటనే చెప్పులు తొడుక్కుని బయటికి వచ్చాను. ఎస్‌.ఐ. ఆగాచారి షెడ్‌ ముందు కుర్చీలో కూర్చుని అతని భార్యని ప్రశ్నిస్తూండటం చూసి అక్కడికి వెళ్ళాను.‘‘వాడు కొనుక్కొచ్చింది పురుగుల మందని తెలీదు సారూ. రంగు డబ్బా అనుకున్నా.’’‘‘అది ఎందుకు తాగాడో తెలీదంటావు?’’‘‘తెలీదు సారూ.’’ఆగాచారి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని తెలిసి అదిరిపడ్డాను. అపార్ట్‌మెంట్‌ టెర్రేస్‌లో అతని శవం ఉందని తెలిసింది. ఆగాచారి భార్యలో భర్త పోయినందుకు సహజంగా కనపడాల్సిన దుఃఖం కనపడలేదు.ఆగాచారి ప్రిన్స్‌ని మనస్ఫూర్తిగా ప్రేమించాడని, తన భార్యకి గల అక్రమసంబంధం గురించి తెలిశాక చావాలనుకుని ముందుగా దాన్ని అమ్మాడని, ప్రిన్స్‌ని ఎవరూ కొనకుండా ఉంటే అతని ప్రాణం ఇంకొంత కాలం నిలిచేదని నాకు అనిపించింది.

పూర్వం కేసరి అనే వానరుడు ఉండేవాడు. హిమాలయాల దిగువ ప్రాంతంలో రాజ్యం చేస్తూ ఉండేవాడు. ఆయన అరవైవేల మంది వానర యోధులకు అధినాయకుడు. పార్వతీ పరమేశ్వర భక్తుడైన కేసరి ఘోర తపస్సు చేశాడు. తపస్సుకు ప్రసన్నుడై, ప్రత్యక్షమైన పరమేశ్వరుడి నుంచి అనేక వరాలు పొందాడు. అదేకాలంలో శంబసాధనుడు అనే అసురుడు ఉండేవాడు. అతడు బ్రహ్మదేవుడి కోసం తపస్సు చేశాడు. బ్రహ్మను మెప్పించి, అనేక వరాలు పొందాడు. వరగర్వంతో అతడు ముల్లోకాలలోని లోకులను పీడించడం మొదలుపెట్టాడు. దేవతలను, పన్నగులను, అప్సరకాంతలను హింసించేవాడు.‘నేను తప్ప మణులను మీరెవరూ ధరించరాదు’ అంటూ దేవతాసర్పాల తలలపైనున్న మణులను పెరికివేసి, వాటిని కిరీటంపై ధరించేవాడు. ‘ఇక నుంచి నన్నే కొలవండి’ అంటూ అప్సరకాంతలను కొప్పు పట్టి ఈడ్చుకొచ్చి, తన కొలువులో వారిచేత ఊడిగం చేయించుకునేవాడు. ‘యజ్ఞభాగాలన్నీ ఇకపై నాకే దక్కాలి’ అంటూ దేవతల కిరీటాలను కాళ్లతో తన్నేవాడు. వారిని చిత్రహింసలు పెట్టేవాడు. శంబసాధనుడి ఆగడాలు నానాటికీ శ్రుతిమించసాగాయి. దేవతలు అతడిని నిలువరించడానికి ఏమీ చేయలేని నిస్సహాయ పరిస్థితికి చేరుకున్నారు. వారంతా బితుకు బితుకుమంటూ బతకసాగారు.దేవతలు ఎంతగా ఒదిగి ఉంటున్నా, వారి పట్ల శంబసాధనుడి దాష్టీకాలు నానాటికీ పెరగసాగాయి. అతడి పీడ ఎలా విరగడ అవుతుందోనని దేవతలు మథనపడసాగారు. చివరకు అతడికి వరాలు ఇచ్చిన బ్రహ్మదేవుడే తరుణోపాయం చెప్పగలడని తలచి, మూకుమ్మడిగా బ్రహ్మదేవుడి వద్దకు వెళ్లారు. ‘బ్రహ్మదేవా! నీ వల్ల వరాలు పొందిన శంబసాధనుడు మా పాలిటి పీడగా మారాడు. వాడి సంహారానికి తగిన తరుణోపాయం చెప్పి, మమ్మల్ని అతడి బాధల నుంచి రక్షించు’ అని మొరపెట్టుకున్నారు.దేవతల మొర ఆలకించిన బ్రహ్మదేవుడు, ‘దేవతలారా! దిగులు చెందకండి. శంబసాధనుడు నా వరాలను దుర్వినియోగం చేసుకుంటున్నాడు. అతడికి కాలంతీరే రోజులు ఆసన్నమయ్యాయి. అతడిని సమర్థంగా ఎదుర్కొని, అతడిని అంతమొందించగల వీరుడు ఒకే ఒక్కడు ఉన్నాడు. అతడే వానరాధిపతి కేసరి. మీరంతా వెళ్లి అతడిని ఆశ్రయించండి. కేసరి తప్పక మీ మనోభీష్టాన్ని నెరవేర్చగలడు’ అని సెలవిచ్చాడు. బ్రహ్మదేవుడి మాటలతో దేవతలంతా కేసరి వద్దకు వెళ్లారు. ‘ఓ మహాత్మా! వానరశ్రేష్ఠా! శంబసాధనుడు మమ్మల్ని పీడిస్తున్నాడు. అతడిని ఎదిరించగల వీరాధి వీరుడవు నువ్వొక్కడివేనని సాక్షాత్తు బ్రహ్మదేవుడు చెబితే, నీ వద్దకు వచ్చాం. శంబసాధనుడిని సంహరించి, నువ్వే మమ్మల్ని రక్షించాలి’ అని అన్నారు. కేసరి వారికి అభయమిచ్చాడు. దేవతలు ఒకవైపు కేసరిని కలుసుకుని, అభయం పొందితే, మరోవైపు నారదుడు మహతి మీటుకుంటూ శంబసాధనుడి వద్దకు వెళ్లాడు. ‘దేవమునీ! ఎక్కడి నుంచి తమరి రాక, లోక విశేషాలేమిటి?’ అని అడిగాడు శంబసాధనుడు. ‘దైత్యశ్రేష్ఠా! నీ సంహారం కోసం దేవతలంతా వానర రాజును ప్రార్థిస్తున్నారు. ఈ సంగతి నీ వరకు రాలేదా? నీ గూఢచారులు ఏం చేస్తున్నారు? నెలగ్రాసం తీసుకుని నిద్రిస్తున్నారా?’ అన్నాడు.నారదుడు ఈ మాట చెప్పడంతోనే శంబసాధనుడు మండిపడ్డాడు. ‘పోనీ జ్ఞాతులే కదా అని ప్రాణాలతో విడిచిపెడితే, దేవతలంతా నా ప్రాణాలకే ఎసరుపెడతారా? కోతిమూకకు రాజైన వాడితో నన్ను అంతం చేయాలనుకుంటారా? వాళ్ల అంతుచూస్తాను’ అంటూ ఆయుధాలు ధరించి, దేవతల మీదకు దండెత్తాడు. శంబసాధనుడిని చూసి, దేవతలు కాలికి బుద్ధి చెప్పారు. కొందరు కొండగుహల్లో తలదాచుకున్నారు. కొందరు కేసరి వద్దకు వెళ్లి, శంబసాధనుడు దండెత్తి వస్తున్న సంగతి చెప్పారు. కేసరి దేవతలకు అండగా, శంబసాధనుడి ఎదుటకు వచ్చి నిలిచాడు.‘ఓరీ! రాక్షసాధమా! లోకకంటకుడవైన నిన్ను అంతం చేయడానికి వచ్చాను’ అన్నాడు. ‘ఓరీ! కోతీ! నువ్వు మితిమీరి మాట్లాడుతున్నావు. నాతో పోరుకు నిటలాక్షుడే తటపటాయిస్తాడు. నువ్వెంత? చిటికెలలో నిన్ను యమపురికి పంపిస్తాను’ అన్నాడు శంబసాధనుడు. ఇద్దరూ ఒకరితో ఒకరు కలపడ్డారు. శంబసాధనుడి మీదకు కేసరి ఒక బండరాయి విసిరాడు. అతడు తన గదతో బండరాయిని తుత్తునియలు చేశాడు. కేసరి వెంటనే మరో బండరాయి విసిరాడు. అది నేరుగా శంబసాధనుడి రొమ్మును తాకింది. ఆ దెబ్బకు అతడు తూలిపడ్డాడు.‘ఓరీ! వానరా! నువ్వు బలశాలివే, తగినవాడివే! ఈసారి చూడు’ అంటూ తన గదను కేసరి మీదకు విసిరాడు. ఆ గద కేసరిని తాకి పిండి పిండిగా నేల రాలింది. ఈసారి శంబసాధనుడు శూలం విసిరాడు. కేసరి దానిని ఒడిసి పట్టుకుని, ముక్కలుగా విరిచి అవతల పడేశాడు. ఆయుధాల పని అయిపోవడంతో శంబసాధనుడు కేసరితో బాహాబాహీకి తలపడ్డాడు. ఒకరినొకరు కొట్టుకుంటూ కలబడ్డారు. చివరకు కేసరి పిడికిలి బిగించి, శంబసాధనుడి ఛాతీపై ఒక్కపోటు పొడిచాడు. అతడు నెత్తురు కక్కుకుంటూ అక్కడికక్కడే చచ్చాడు. అది చూసి దేవతలంతా హర్షధ్వానాలు చేశారు.సాంఖ్యాయన

‘‘కల అంటే నిద్రలో వచ్చేది కాదు, నిద్ర పోనివ్వకుండా చేసేది..’’ అని అబ్దుల్‌ కలామ్‌ అనేవారు. జీవితంలో ఒక లక్ష్యాన్ని ఏర్పరచుకుని, ఆ లక్ష్య సాధన కోసం రేయింబవళ్లు నిద్రాహారాలు మాని మరీ కృషి చేయటం అనే అర్థంలో చెప్పిన మాట ఇది. ఇక్కడ ‘కల’ అన్నది ఒక లక్ష్యం. లక్ష్యంతో నిమిత్తం లేకుండా వచ్చే కలలు వేరు. అవి దాదాపుగా అందరికీ ప్రతిరోజూ నిద్రలో వస్తూనే ఉంటాయి. అవి మనిషి మానసిక స్థితికి సంకేతాలు అని శాస్త్రవేత్తలు అనటమే కానీ ఇంతవరకు వారికీ ఆ విషయమై ఒక స్పష్టత లేదు. అయితే ప్రతి కలకూ ఒక మూలం ఉంటుందని; అర్థం, అంతరార్థం కూడా ఉంటాయని శాస్త్రవేత్తలలోనే కొందరు విశ్వసిస్తున్నారు! ఆ వివరాల్లోకి వెళ్దాం.ఒక కల సాధారణంగా 5 నుండి 20 నిమిషాల వరకు మాత్రమే కొనసాగుతుంది. అయినప్పటికీ, మనకు పూర్తిస్థాయి సినిమా చూసినట్టుగా అనిపిస్తుంది. ఎలాంటి సినిమా? ఎలాంటిదైనా కావచ్చు. ఆర్జీవీ ‘రాత్‌’ లేదా ‘భూత్‌’లాంటి కల కావచ్చు. లేదా, ‘నువ్వు నాకు నచ్చావ్‌’, ‘ఏమాయ చేసావె’లాంటి కమ్మటి ప్రేమ కల కావచ్చు. లేదంటే, ‘ఆదిత్య 369’, ‘ప్లే బ్యాక్‌’లాంటి టైమ్‌ ట్రావెల్‌ కలైనా కావచ్చు.అసలేంటీ కలలు?హాయిగా మన నిద్ర మనం పోతున్నప్పుడు మధ్యలో ఈ కలలకేం పని? పని గట్టుకుని వాటికేం పని లేదు కాని, కలలు కూడా మన నిద్రలో ఒక భాగమే. మనం నిద్రలో ఉన్నప్పుడు మన మనస్సు సృష్టించే కథలు, చిత్రాలే ఈ కలలు. మనం నిద్ర పోతున్నా, మనసు మేల్కొనే ఉంటుంది. కలలు అనేవి ప్రధానంగా నిద్రలోని కొన్ని దశలలో ఏర్పడే భ్రాంతి దృశ్యాలు (హెల్యూసినేషన్లు). ఇవి ముఖ్యంగా ‘ఆర్‌.ఇ.ఎం. నిద్ర’ దశలో చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. చిత్రం ఏమిటంటే.. ఈ దశలోని కలలు మనకు అంత స్పష్టంగా కనిపిస్తాయా.. తెల్లారగానే, ఎందుకో అవి అస్పష్టంగా కూడా గుర్తుకు రావు. ఏదో కల వచ్చిందన్నత వరకే మైండ్‌లో ఉంటుంది! ‘ఆర్‌.ఇ.ఎం. స్లీప్‌’ అంటే ర్యాపిడ్‌ ఐ మూమెంట్‌ స్లీప్‌. కంటి కదలికలు వేగవంతంగా ఉండే దశలోని నిద్రన్నమాట. కలల అవసరం ఉందా?మనిషికి నిద్ర అవసరం ఏమిటో తెలిసిందే. జీవక్రియ సజావుగా సాగటానికి నిద్ర చాలా అవసరం. జీవక్రియనే ‘మెటబాలిజం’ అంటారు. రోజువారీ పనులు చేసుకోవటానికి అవసరమైన శక్తిని శరీరం ఉత్పత్తి చేసుకోవటంలో, జీవకణాలను ఎప్పటికప్పుడు మరమ్మతు చేయటంలో మెటబాలిజం పాత్ర ముఖ్యమైనది. ఇంకో రెండింటికి కూడా నిద్ర చాలా కీలకమైనది. ఒకటి రక్తపోటు, మరొకటి ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన ఇతర అంశాల నియంత్రణకు! సరిపడా నిద్ర లేదా సౌఖ్యమైన నిద్రలేకుంటే ఈ మెటబాలిజం, రక్తపోటు, తక్కిన దేహధర్మాలు కుంటుపడి ఆరోగ్యం క్రమేణా దెబ్బతింటుంది. నిద్ర వల్ల ఇన్ని ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. మరి కలల అవసరం ఏమిటి? ఈ ప్రశ్నకు మాత్రం ఇంతవరకు సమాధానం లేదు. ఏళ్ల తరబడిగా... ‘కలల అవసరం’పై పరిశోధనలు జరుగుతూనే ఉన్నా, వాటి అవసరాన్ని మాత్రం శాస్త్రవేత్తలు కనిపెట్టలేకపోయారు.కలల వెనుక కారణాలుశాస్త్రవేత్తలు కలల అవసరం ఏంటో కనిపెట్టలేకపోయారు కాని, కలలు ఎందుకు వస్తాయనే విషయాన్ని మాత్రం కొంతవరకు రాబట్టగలిగారు. అందరికీ తెలిసిన ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం, కలలు మన జ్ఞాపకాల నుండి పుట్టుకొస్తాయి. మేల్కొని ఉన్నప్పుడు మనం ఆలోచిస్తుంటాం కదా, అలా.. నిద్రపోతున్నప్పటి మన ఆలోచనలే కలలు అనే భావన కూడా ఒకటి ఉంది! అయితే అది శాస్త్రీయంగా రూఢీ అవలేదు. ఇంకో సిద్ధాంతం ప్రకారం.. జీవితంలో మనకు ఎదురవబోయే సవాళ్లకు కలలు రిహార్సల్స్‌లా పనిచేస్తాయట! అలాగైతే మంచిదే. రేపు రాబోయే సమస్యకు ఇవాళ్టి కలలో పరిష్కారం దొరికినట్లే. కాని ఇది ఎంతవరకు నిజం?!కలలు పోషించే పాత్రేమిటి?నిపుణులైన కొంతమంది థెరపిస్టుల పరిశీలన ప్రకారం, మనం మేల్కొని ఉన్నప్పుడు (పగటి వేళల్లో) మనస్సు తప్పించుకునే, లేదా వదిలించుకునే ఇబ్బందికరమైన భావోద్వేగాలను తేలిక పరచటానికి కలలు మనకు సహాయపడతాయి. ఇది ఒక థెరపీలా ఉంటుంది. ఉచితమైన థెరపీ, కాస్త విడ్డూరమైన థెరపీ. కలల్లోని ఈ భావోద్వేగ స్థితిలో మన మెదడు, మనం మేల్కొని ఉన్నప్పుడు చేయలేని ఆలోచనలతో మనల్ని కనెక్ట్‌ చేస్తుంది. మరొక సిద్ధాంత ప్రకారం, మెదడులోని ‘అమిగ్డాలా’ అనే ఒక నిర్మాణం.. కలలు రావటానికి కారణం అవుతోంది. అమిగ్డాలా అనేది మెదడు మధ్యలో లోతుగా ఒక చిన్న భాగంగా బాదం పప్పు ఆకారంలో ఉంటుంది. అది మనలో అవసరమైన సమయాలలో ఆత్మరక్షణ జాగ్రత్తల్ని ప్రేరేపిస్తుంది. ఊహించని ప్రమాదం ఏదైనా మనకు ఎదురైనప్పుడు... ‘‘పోరాడు, లేదా పారిపో..’’ అనే సహజజ్ఞాన ప్రేరేపణను ఇస్తుంది. మనల్ని నిజ జీవితంలోని సవాళ్లకు సిద్ధం చేయటానికే ఈ అమిగ్డాలా కలల్ని సృష్టిస్తుందని ఒక వర్గం పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.కలల ప్రేరణకు మూలం!అనేకమంది శాస్త్రవేత్తలు, కవులు, కళాకారులు తమలోని సృజనాత్మకతకు కలలు ప్రేరణనిచ్చేవని వెల్లడించిన సందర్భాలూ ఉన్నాయి. ఐన్‌స్టీన్‌ సైతం తన ఆవిష్కరణలలో కొన్నింటికి కలల నుంచే ఆలోచనలు స్ఫురించాయని తెలిపారు. ఈ మాటను బలపరిచే సిద్ధాంతాలూ ఉన్నాయి. వాటిల్లోని ఒక సిద్ధాంత ప్రకారం, మేల్కొని ఉన్నప్పుడు నిజ జీవితంలోని సృజనాత్మక ప్రవాహాన్ని అడ్డుకునే తర్కపు వడపోత.. నిద్రలో ఉండదు. అందువల్ల నిద్ర సమయంలో ఆలోచనలు, భావనలు స్వేచ్ఛగా పురివిప్పుతాయి. విహరిస్తాయి. ఆ కారణంగానే అత్యద్భుతమైన సృజనలకు కలలు మూలాలు అవుతాయి.జ్ఞాపకాల అలలు, అరలుకలల అధ్యయనవేత్తలు చెబుతున్న దానిని బట్టి.. ఒక వరుస క్రమంలో లేని విషయాలను సక్రమంగా అమర్చు కోవడంలో కలలు మెదడుకు సహాయపడతాయి. ముఖ్యమైన జ్ఞాపకాలను భద్రపరుస్తాయి. అవసరం లేని వాటిని తొలగిస్తాయి. అలాగే క్లిష్టమైన ఆలోచనలకు, భావోద్వేగాలకు ఒక అమరికను కూర్చటంలో కలలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. కాగా, నిద్ర జ్ఞాపకశక్తిని బలోపేతం చేస్తుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఎవరైనా ఒక కొత్త విషయం నేర్చుకున్న తర్వాత నిద్రపోతే, తిరిగి లేచాక అది వారికి బాగా గుర్తుంటుంది. విశ్రాంతి లేకుండా ఊరికే గుర్తు పెట్టుకున్న దానికంటే కూడా ఆ జ్ఞాపకశక్తి మెరుగ్గా ఉంటుంది. దీని వెనుక కూడా కలలు చేసే మ్యాజిక్‌ ఉండొచ్చని పరిశోధకుల అంచనా.మరి పీడకలల మాటేమిటి?ఎవరైనా మిమ్మల్ని వెంటాడుతున్నట్లు, లేదా ఎక్కడో తెలియని ప్రాంతంలో మీరు చిక్కుకుపోయినట్లు, లేదా దెయ్యాలు, భూతాలు మీ కోసం పొంచి ఉన్నట్లు మీకు కల వచ్చి, భయంతో చెమటలు పట్టి, నిద్రలోంచి మీరు దిగ్గున లేచి కూర్చున్నారా? అదే పీడకల! నైట్‌మేర్‌. పీడకలలన్నవి కలతపెట్టే భావోద్వేగాలను రేపుతాయి. వాటిని గుర్తు చేసు కోవటానికి కూడా భయపడతాం. విశేషం ఏమిటంటే, మంచి కలల కంటే కూడా పీడకలలే స్పష్టంగా గుర్తిండిపోతాయి. అది మానవ స్వభావం కాదు. అటువంటి కలల స్వభావం.పీడకలలకు కారణాలుపీడకలలకు ప్రధాన కారణాలు వాస్తవ జీవితంలోని ఒత్తిడి, ఆందోళన, పి.టి.ఎస్‌.డి. (తీవ్ర మానసిక గాయం తర్వాత ఉండే భయానక స్థితి), భావోద్వేగ సమస్యలు, భయాలు, అనారోగ్యాలు! మీకు తెలుసా? జీవితకాలంలో ఒక్కసారైనా పీడకలలు రానివారు ఉండరు. అమెరికన్‌ స్లీప్‌ అసోసియేషన్‌ అంచనా ప్రకారం, ప్రపంచ జనాభాలో కేవలం సుమారు 5 శాతం మందికి ఒక నిద్ర సంబంధ రుగ్మతగా మాత్రమే పీడకలలు వస్తుంటాయి. మామూలు పీడకలలు మిగతా 95 శాతం మందికి వచ్చేవి.కల తెలుస్తూనే ఉంటుంది!కల అని తెలుస్తూనే, కనే కలలను లూసిడ్‌ డ్రీమ్స్‌ అంటారు. అంటే, మనం కలగంటున్నామని మనకు తెలుస్తూ ఉంటుంది! అలాంటప్పుడు ఆ కలపై నియంత్రణ కూడా ఉంటుంది. పీడకల అయితే ప్రయత్న పూర్వకంగా కల నుండి మేల్కోవటం సాధ్యం అవుతుంది. అయితే ఈ నియంత్రణ శక్తి వ్యక్తికీ, వ్యక్తికీ వేర్వేరుగా ఉంటుంది. ఇంకా విచిత్రం ఏమిటంటే.. కొంతమంది తమకు ఇష్టమైన కలలు కనేందుకు, ‘లూసిడ్‌ డ్రీమ్స్‌’ను అనుభవించేందుకు తమకు తాము శిక్షణ ఇచ్చుకుంటారు. అంటే.. ఎలాంటి కల రావాలనుకుంటే అలాంటి కల వచ్చేస్తుంది వారికి!!కలల నిజాలు కొన్ని· ప్రతి ఒక్కరూ ఒక్క రాత్రిలో సుమారు 3 నుండి 6 సార్లు కలలు కంటారు.· ప్రతి కల సుమారు 5–20 నిమిషాల పాటు ఉంటుంది.· ఉదయం కల్లా 95 శాతం మంది కలల్ని మరిచిపోతారు.· చూపులేని వారు ఎక్కువగా శబ్దాలు, వాసనలు, స్పర్శల ద్వారా కలలు కంటారు.· ఆహారం, నిద్ర నాణ్యత, నిద్రించే వ్యవధి, మానసిక ఆరోగ్యం, రోజువారీ కార్యకలాపాలు వంటి అంశాలు కలలపై ప్రభావం చూపుతాయి. సాక్షి, స్పెషల్‌ డెస్క్‌

బట్టతల బాధితులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనిపిస్తారు. బట్టతలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి రకరకాల ప్రయత్నాలు చేస్తుంటారు. బట్టతలపై జుట్టు మొలిపించుకోవడానికి రకరకాల తైలాలు, ఔషధ లేపనాలు రాసుకుంటూ ఎంతకూ రాని జుట్టుకోసం ఎదురు చూస్తుంటారు. ఇకపై బట్టతల బాధితులకు అలాంటి తంటాలు ఉండవు. బట్టతలపై జుట్టు మొలిపించే ఔషధాన్ని విజయవంతంగా రూపొందించినట్లు ఐరిష్‌ ఔషధ తయారీ సంస్థ ‘కాస్మో ఫార్మాసూటికల్స్‌’ ఇటీవల ప్రకటించింది.తాము ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన ‘క్లాస్కోటెరాన్‌–5%’ సొల్యూషన్‌ను ‘బ్రీజులా’ అనే బ్రాండ్‌ పేరుతో 2027 నాటికి మార్కెట్‌లోకి విడుదల చేయనున్నట్లు వెల్లడించింది. ఇప్పటికే రెండు దశల్లో విస్తృతంగా జరిపిన క్లినికల్‌ పరీక్షల్లో ఈ ఔషధం అద్భుత ఫలితాలను సాధించిందని, దీనిని ఉపయోగించిన వారి బట్టతలలపై జుట్టు మొలిచిందని ‘కాస్మో ఫార్మాసూటికల్స్‌’ తెలిపింది. మూడో దశ పరీక్షలు కూడా పూర్తయిన తర్వాత దీనిని మార్కెట్‌లో అందుబాటులోకి తేనున్నామని ప్రకటించింది.

బాల్యం నుంచే కెమెరా వెలుగుల్లో పెరిగినా, ఆ వెలుగు ఆమె తలకెక్కలేదు. గ్లామర్‌ను అలవోకగా దాటేసి, క్రమశిక్షణను తన నిజమైన బలంగా మార్చుకుంది. అందుకే హిట్స్, ఫ్లాప్స్‌కు అతీతంగా ప్రేక్షకుల మనసుల్లో సైలెంట్‌గా, చాలా స్ట్రాంగ్‌గా స్థానం దక్కించుకుంది నటి మెహ్రీన్ పీర్జాదా. ఇప్పుడు ఆ విషయాలన్నీ ఆమె మాటల్లోనే..⇒ చిన్నప్పటి నుంచే కెమెరా నాకు కొత్త కాదు. పదేళ్ల వయసులోనే ర్యాంప్‌పై నడిచాను. అప్పట్లో అది సరదా, ఇప్పుడు అదే నా జీవితం.⇒ చాలామందికి తెలియని విషయం ఏమిటంటే, నేను భరతనాట్యం డ్యాన్సర్‌ని, ఎయిర్‌ పిస్టల్‌ షూటర్‌ని నాట్యంలోను, పిస్టల్‌ షూటింగ్‌లోను నేర్చుకున్న క్రమశిక్షణే నన్ను జీవితంలో బ్యాలెన్స్సడ్‌గా ఉంచింది.⇒ ‘కృష్ణగాడి వీర ప్రేమగా«థ’ నా ప్రయాణానికి అసలు మలుపు. మొదటి సినిమా భయం, మొదటి విజయపు ఆనందం అన్నీ ఆ ఒక్క సినిమాతోనే.⇒ ‘మహానుభావుడు’, ‘రాజా ది గ్రేట్‌’, ‘ఎఫ్‌2’, ‘ఎఫ్‌3’ ఇలా ప్రతి సినిమా నాలో కొత్త కోణాన్ని బయటకు తీసింది. ఒక విధంగా నటనే నన్ను నేను పూర్తిగా అర్థం చేసుకునేలా చేసింది.⇒ ట్రెక్కింగ్‌ అంటే నాకు ప్రాణం. గోముఖ్‌ ట్రెక్‌ చేసిన తర్వాత జీవితం మీద గౌరవం మరింత పెరిగింది. ప్రకృతి ముందు మనం ఎంత చిన్నవాళ్లమో అప్పుడు తెలిసింది.⇒ నాకు ఆకుపచ్చ రంగు అంటే చాలా ఇష్టం. మా ఇల్లు చూస్తే అది మీకే అర్థమవుతుంది. ఆ రంగు నాకు ప్రశాంతత ఇస్తుంది.⇒ ప్రయాణాలు నాకు జ్ఞాపకాలే కాదు, ఆనందాలూ ఇస్తాయి. ప్రతి దేశం నుంచి తెచ్చుకున్న చిన్న ఫ్రిజ్‌ మాగ్నెట్స్‌ చూస్తేనే చిరునవ్వు వస్తుంది. ఫిన్లండ్‌లో ఇగ్లూ రూమ్‌ నుంచి చూసిన నార్తర్న్‌ లైట్స్‌ ఇప్పటికీ కళ్ల ముందు మెదులుతాయి.⇒ లాక్‌డౌన్‌ సమయంలో నన్ను నేనే రీడిజైన్‌ చేసుకున్నాను. ఫిట్‌నెస్, వంట, పెయింటింగ్‌ నేర్చుకున్నాను. అప్పుడే మనతో మనమే ఉండటం కూడా అవసరమే అని అర్థమైంది.⇒ 2021లో రాజకీయ కుటుంబానికి చెందిన భవ్య బిష్ణోయితో జరిగిన ఎంగేజ్మెంట్‌ రద్దుచేసుకున్నప్పడు, వచ్చిన గాసిప్స్‌కు చాలా బాధపడ్డాను. కాని, ఇప్పుడు అవి గాలి లాంటివే వస్తుంటాయి, పోతుంటాయని అర్థమైంది. ఫేక్‌ హెడ్‌లైన్స్స నాకు అస్సలు నచ్చవు. చిన్నపాటి ఫేమ్‌ కోసం అబద్ధాలు సృష్టించేవారికి నేను దూరంగా ఉంటాను.⇒ తెలుగు ఇండస్ట్రీ నాకు ఇల్లులాంటిది. ఇక్కడ ప్రేక్షకులు నటనలో నిజాన్ని వెంటనే గుర్తిస్తారు. అదే నన్ను ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉంచుతుంది. అందుకే, అభిమానుల నమ్మకమే నాకు అసలు అవార్డు.

ఒకరోజు ఉదయం నల్లబండ మీద కూర్చొని అంజి అనే కోతి ఆవులిస్తూ ఏదో ఆలోచిస్తోంది. అక్కడే తిరుగుతున్న అంజి మిత్రులు ఎలుగుబంటి, నక్క, తోడేలు, నెమలి, కోకిల అంజిని గమనించాయి.‘అంజీ! ఏంటి నీ కళ్లు ఎర్రగా ఉన్నాయి!?’ అడిగింది ఎలుగుబంటి...‘రాత్రి పూట సరిగా నిద్ర పట్టడం లేదు!’ అంది అంజి . ‘నువ్వు రోజూ సాయంత్రం తాటికల్లు తాగు, హాయిగా నిద్రపడుతుంది!’ అంది నక్క. ‘తాటి కల్లు వద్దు, ఈతకల్లు తాగావంటే మత్తుగా నిద్రపడుతుంది’ అంది తోడేలు.‘కాదు... కాదు నీళ్లలో తేనె కలుపుకొని తాగు! వెంటనే నిద్రలోకి జారుకుంటావు!’ అంది ఎలుగుబంటి. ‘తాగుడు కాదు! నువ్వు ప్రతిరోజూ అరగంట నాట్యం చేశావంటే అలసిపోయి బ్రహ్మాండంగా నిద్ర వస్తుంది!’ అంది నెమలి.‘నాట్యంకన్నా అరగంట పాటలు విన్నావంటే, వద్దన్నా కునుకు పడుతుంది!’ అంది కోకిల.ఇలా కోతి అడగకుండానే తమకు తోచిన సలహాలు ఇచ్చాయి.అంజి అన్నిటి సలహాలు విని బుర్ర గోక్కుంటూ ఇంటికి పోయింది. తెల్లారి అంజి మళ్లీ నల్ల బండకు చేరింది. ‘అంజీ! రాత్రి తాటికల్లు తాగావా?’ ఆత్రంగా అడిగింది నక్క.‘లేదు!’ అంది అంజి.‘అయితే, నేను చెప్పినట్లు ఈత కల్లు తాగుంటావు!’ అంది ఆసక్తిగా తోడేలు.‘కాదు!’ అంది ‘అంజి మత్తు పానీయాలు ఎందుకు తాగుతుంది. నేను చెప్పిన తేనె నీళ్లు తాగుంటుంది’ అంది ఎలుగుబంటి. ‘లేదు... లేదు!’ అంది అంజి. ‘ఓహో! నేను చెప్పినట్లు నాట్యం చేసుంటుంది’ అంది నెమలి. ‘కాదు... కాదు’ అంది అంజి.‘ఇంకేముంది నా మాటకు విలువ యిచ్చి పాటలు విని ఉంటుంది’ అంది కోకిల. అంజికి చికాకు వేసింది. ‘ఆపండి మీగోల! నేను అసలు ఎవరి సలహానూ పాటించలేదు. మిమ్మల్ని సలహా ఇమ్మని కోరనూ లేదు’ అంది కోపంగా. వెంటనే నల్లబండ మీద నుంచి చెట్టు మీదకు దూకి, అక్కడి నుంచి నేరుగా వైద్యుడు ఏనుగు వద్దకు పోయింది. తన సమస్య చెప్పింది. ఏనుగు అంజిని పరీక్షించి, ‘ఇంకా ఆలస్యం చేసి ఉంటే, నీ కంటికి, ఒంటికి ప్రమాదం జరిగేది’ అంటూ కొన్ని వేరు మందులు ఇచ్చింది. ‘వీటిని వాడుతూ, ధ్యానం చేస్తూ మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకుంటే రోగం నయమవుతుంది’ చెప్పింది ఏనుగు.‘ఈలోకంలో అడిగినా, అడగకున్నా ఉచిత సలహాలిచ్చే వాళ్లకు లోటులేదు. పైగా సలహాలు పాటించకుంటే వారికి శత్రువులుగా మారే అవకాశం కూడా ఉంది’ అని తెలుసుకుంది అంజి.

క్రిస్మస్‌ సందర్భంగా ఇంటి అలంకరణలో కొత్తదనం తేవడానికి గ్లాస్‌బౌల్‌లో మినియేచర్‌ డెకర్‌ చక్కగా సరిపోతుంది. చిన్న చిన్న వస్తువులతో పెద్ద క్రిస్మస్‌ ప్రపంచాన్ని ఇంట్లో మనమే సృష్టించుకోవచ్చు. క్రిస్మస్‌ డెకర్‌ బౌల్‌ను టేబుల్, షెల్ఫ్, కార్నర్‌లాంటి చోట్ల అమర్చుకుంటే, ఇంటికి పండుగ కళ వస్తుంది. రకరకాల మినియేచర్‌ క్రిస్మస్‌ డెకర్‌ బౌల్స్, జార్స్‌ రెడీమేడ్‌గా మార్కెట్‌లోనూ దొరుకుతున్నాయి.గ్లాస్‌ బౌల్‌ డెకర్‌పారదర్శకంగా ఉండే క్రిస్మస్‌ మినియేచర్‌ బౌల్స్, జార్స్‌కు చాలామంది ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు. వీటిని తక్కువ స్థలంలో ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు. ఆకాశమే హద్దు... నేలంతా పరుచుకున్న మంచు తివాచీ, వాటి మీదుగా మంచు తెరలు కప్పుకున్న వృక్షాలు, ఇళ్లు, క్రిస్మస్‌ తాత, మెరిసే తారలు.. ఇలా సమస్త విశ్వపు వేడుక అందాన్ని ఒక గాజు పాత్రలోకి ఇట్టే తీసుకురావచ్చు. ఫిష్‌ అక్వేరియంకు ఉపయోగించే గాజు పాత్రను కూడా ఈ మినియేచర్‌ ఆర్ట్‌కు కేటాయించవచ్చు. మంచు అనుభూతిని తెప్పించడానికి తెల్లని, మెత్తని దూది, చిన్న చిన్న క్రిస్మస్‌ ట్రీలు, మినీ సాంటా, జింక, స్నో మ్యాన్, హౌస్‌ ఫిగర్స్, పైన్‌కోన్స్, చిన్న చిన్న ఆర్నమెంట్స్, మినీ ఎల్‌ఈడీ ఫెయిరీ లైట్స్‌తో ఊహలకు ఓ రూపం తీసుకురావచ్చు. స్నో గ్లోబ్‌ స్టయిల్‌తెల్లటి ఫేక్‌ స్నో, ఒక ట్రీ + ఒక హౌస్‌ ఫిగర్‌తో మినిమలిస్టిక్‌ లుక్‌ తీసుకురావచ్చు. కృత్రిమ ఆకులు, చెర్రీపండ్లు, రిబ్బన్లు కూడా ఉపయోగించవచ్చు. క్రిస్మస్‌ విలేజ్‌ థీమ్‌చిన్న చిన్న ఇళ్లు, మంచు దారికి కాటన్‌ పాత్, ఎల్‌ఈడీ స్ట్రీట్‌ ల్యాంప్స్‌తో చిన్న గ్రామాన్ని గాజు పాత్రలో రూపొందించవచ్చు. ఎక్కడ ఉంచాలంటే.. సిద్ధం చేసుకున్న మినియేచర్‌ క్రిస్మస్‌ బౌల్‌ను లివింగ్‌ రూమ్‌లో సెంటర్‌ టేబుల్, షెల్ఫ్, ఎంట్రన్స్ టేబుల్, బెడ్‌సైడ్‌ లాంప్‌ పక్కన, డైనింగ్‌ టేబుల్‌ సెంటర్‌ పీస్‌గా... ఎక్కడ పెట్టినా క్రిస్మస్‌ పండగ ప్రపంచం కళ్లకు కనువిందు చేస్తూ చూపులను ఇట్టే కట్టిపడేస్తుంది. - ఎన్నార్‌

యూట్యూబ్‌ ఫ్రేమ్‌ నుంచి సినిమా ఫ్రేమ్‌ దాకా చేరిన నటి వైష్ణవి ప్రయాణం మాటల్లో సులభం, కాని మనసుల్లో మాత్రం అద్భుతం! ఆ మార్గంలో ఆమె చూసిన ఆనందాలు, నేర్చుకున్న పాఠాలు అన్నీ ఆమె మాటల్లోనే, మీ కోసం!⇒ హైదరాబాద్‌లోనే పుట్టి పెరిగిన అమ్మాయిని నేను. చిన్నప్పటి నుంచే టీవీలో పాటలు వస్తే డ్యాన్స్ చేస్తూ, పుస్తకాలలో ఉన్న కథలను యాక్ట్‌ చేస్తూ ఉండేదాన్ని. అదే నన్ను యూట్యూబ్‌ వీడియోలు చేయించి, ఈరోజు సినిమాల దాకా తీసుకువచ్చాయి.⇒ నా కెరీర్‌ నిజంగా ‘ది సాఫ్ట్‌వేర్‌ డెవలపర్‌’ సిరీస్‌తో మలుపు తిరిగింది. ఆ సిరీస్‌ నాకు నటిగా నమ్మకం ఇచ్చింది. తర్వాత ‘అల వైకుంఠపురములో’ చిన్న పాత్రలో కనిపించాను. అవకాశం చిన్నదైనా, ఆ సినిమాలో కనిపించడం నాకు ఎంతో ఆనందంగా అనిపించింది. ఆ తర్వాత వచ్చిన ‘బేబీ’ సినిమా నా జీవితంలో ఒక అద్భుతం. ఆ సినిమాకు వచ్చిన ప్రేమ, గుర్తింపు, అవార్డులు ఇవన్నీ నాకింకా కలలా అనిపిస్తాయి.⇒ ఇష్టమైన హీరో ఎవరని అడిగితే, ఏ పేరూ చెప్పలేను. కాని, కష్టపడి ఎదిగిన నటులంటే చాలా గౌరవం.⇒ నేను పాతబస్తీ గల్లీలలో పెరిగిన అమ్మాయి కాబట్టి, ఆ ప్రదేశం ఇప్పటికీ నాకు హాయిగా అనిపిస్తుంది. తినే విషయానికి వస్తే నేనొక ఫూడీ. మసాలా నాన్ అయితే చాలు, చికెన్ ఉంటే ఇంకా ఇష్టం. టైమ్‌ దొరికితే సంగీతం వినడం, డ్యాన్స్ చేయడం, సినిమాలు చూడడం, ప్రయాణాలు చేయడం నాకు రిలాక్సేషన్‌లా ఉంటుంది.⇒ అందం గురించి చెప్పాలంటే, నేను చాలా సింపుల్‌. ఉదయం నీటితోనే ముఖం కడుక్కుంటాను. తేలికపాటి మాయిశ్చరైజర్, సన్స్క్రీన్ వాడతానంతే! ఇదే నా రొటీన్. జుట్టు విషయంలో మాత్రం గోట్‌ మిల్క్‌ షాంపూ, హెయిర్‌ ఆయిల్‌ వాడతాను.⇒ ఫ్యాషన్ ట్రెండ్‌లు ఎలా ఉన్నా, నాకు కంఫర్ట్‌ ఇచ్చే దుస్తులే వేసుకుంటాను. చీరలు, అనార్కలి, లెహెంగాలు వేసుకోవడం చాలా ఇష్టం.⇒ గాసిప్స్‌ విషయానికి వస్తే, నా వ్యక్తిగత జీవితం గురించి మాట్లాడటం నాకు ఇష్టం ఉండదు. ప్రస్తుతం నేను సింగిల్‌నే. రూమర్స్‌ వచ్చినా వాటికి స్పందించకుండా నేను నా పనిపైనే దృష్టి పెడతాను. ‘బేబీ’ తర్వాత నా రెమ్యునరేషన్ పెరిగిందని చెబుతారు, కాని, నిజంగా పెరిగింది ప్రేక్షకులు ఇస్తున్న ప్రేమ, గౌరవం.⇒ ప్రస్తుతం ఒక ఎమోషనల్‌ స్టోరీ చేస్తున్నా. ఆ పాత్ర కూడా చాలా డీప్‌గా ఉంటుంది. ఇప్పుడే ఎక్కువగా చెప్పలేను. కాని, ఇది నా కెరీర్‌లో మరో ప్రత్యేక పాత్రగా నిలవడం ఖాయం.⇒ నన్ను గుర్తు చేసుకునేప్పుడల్లా నేను చేసిన మంచి పాత్రలే ముందుగా కనిపించాలి. అందుకే, చేస్తున్న ప్రాజెక్ట్స్‌ అన్నీ చాలా జాగ్రత్తగా ఎంపిక చేసుకుంటున్నాను.

అడవుల్లో ఇంకా ఎన్నో రహస్యాలు, ఎన్నో అద్భుతాలు దాగి ఉన్నాయని మరోసారి నిరూపించింది ఒక చిన్న ప్రాణి. గత మూడు దశాబ్దాలుగా కనుమరుగైందనుకున్న ‘మౌస్‌ డీర్‌’, మళ్లీ అడవిలో నడుస్తూ కనిపించింది. ఇటీవలి రోజుల్లో వియత్నాం అడవుల్లో శాస్త్రవేత్తలు దీనిని కెమెరాల్లో గుర్తించారు. ముప్పై ఏళ్లుగా దాని జాడ కనిపించకపోవడంతో, శాస్త్రీయ రికార్డుల్లో ఏ ఆధారమూ లేకపోవడంతో, ఇది పూర్తిగా అంతరించిపోయిందని అందరూ నమ్మేశారు. కాని ప్రకృతి ఎప్పుడూ తన ప్రణాళికలను చివరి నిమిషంలోనే బయటపెడుతుంది. అన్నట్లు, అలా ఒక్కసారిగా సర్‌ప్రైజ్‌లా ప్రత్యక్షమైంది ఈ చిన్న జీవి. ప్రపంచంలోనే అతి చిన్న కాళ్లున్న, గొర్రెల కుటుంబానికి చెందిన ఈ మౌస్‌ డీర్‌ బరువు పది కిలోలు. అడవుల లోతుల్లో, వెలుగుకు దూరంగా జీవించే స్వభావం వల్ల దీని ఉనికి తెలుసుకోవడం అంత సులువు కాదు. అందుకే ఇన్ని ఏళ్ల తర్వాత మళ్లీ కనిపించడమే ఒక అరుదైన అద్భుతం.

ప్రతిరోజూ ఫ్యాషన్లో ఒక చిన్న అడ్వెంచర్! అదితిరావు స్టేట్మెంట్ యిల్! ఇందుకోసం, తను ఫాలో *అయ్యే చిన్న చిన్న స్టయిల్ హ్యాక్స్, స్పార్కింగ్ టిప్స్ ఏంటో ఇక్కడ చూడండి!కొత్త ఆభరణాలు, కొత్త లుక్స్‌ ఇవన్నీ ప్రయత్నించడానికి నేను ఎప్పుడూ వెనుకాడను. ఫ్యాషన్‌లో కొత్తదనం భయాన్ని కాకుండా, ఉత్సాహాన్ని ఇస్తుంది. నిజమైన మెరుపు ఆభరణాల్లో కాదు, వాటిని ధరించే మన వైబ్‌లోనే ఉంటుంది.– అదితిరావు హైదరీజుంకాల మ్యాజిక్‌!చెవులకు వేసుకునే ఆభరణాల్లో ఎన్నో రకాలున్నా, సంప్రదాయ అందాన్ని క్లాసీగా చూపించడంలో ఆక్సిడైజ్డ్‌ జుంకాలకు ఎప్పుడూ ప్రత్యేక స్థానం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా పెద్ద డోమ్‌ ఆకారంలో మెరిసే ఈ జుంకాలు, మొత్తం లుక్‌ను మరింత అందంగా మార్చేస్తాయి. ఎక్కువగా ఇలాంటి జుంకాలు రంగురంగుల దారాలు, మిర్రర్‌ వర్క్‌తో ఉండే కుర్తాలు, డీప్‌ జ్యూల్‌ టోన్స్‌లో ఉన్న అనార్కలీలకు అద్భుతంగా సరిపోతాయి. కళ్లకు సాఫ్ట్‌ కాజల్, నేచురల్‌ మేకప్, చిన్న బొట్టు ఇవన్నీ కలిస్తే ఆభరణాల అందం మరింత మెరిసిపోతుంది. హెయిర్‌ స్టయిల్‌ సింపుల్‌గా వదిలి, మెడను బోసిగా ఉంచడం చాలా ముఖ్యం, అప్పుడే ఈ జుంకాలు హైలైట్‌ అవుతాయి. చేతులకు దుస్తుల రంగులకు తగ్గట్టు బీడెడ్‌ బ్రేస్‌లెట్‌లు లేదా చిన్న ట్రెడిషనల్‌ గాజులు వేసుకుంటే మొత్తం స్టయిల్‌కు కలర్‌ఫుల్‌ టచ్‌ వస్తుంది. ఫెస్టివల్స్, ఫ్యామిలీ ఫంక్ష¯Œ ్స, కల్చరల్‌ ఈవెంట్స్‌ ఇలా ఎక్కడైనా ఇలాంటి జుంకాలు వేసుకుంటే, మీరు ప్రత్యేకంగా కనిపించడం ఖాయం!∙దీపిక కొండి

ఆహారమే ఔషధం అన్నారు పెద్దలు. కాని, మనం ఆ ఆహారాన్ని అపసవ్యంగా తింటూ అనారోగ్యాల పాలవుతున్నాం. కారణాలేమైనప్పటికీ, ఆహారం తీసుకోవటంలో నియంత్రణ కోల్పోవటమే అసలు సమస్య. మనం ఊబకాయులుగా, రోగులుగా మారటానికి మూల కారణం మనం తింటున్న పదార్థాల మోతాదులే. పరిమాణం, నాణ్యత, సమతుల్యత గాడి తప్పింది. అవసరానికి మించి తిన్న ‘అసమతుల్య ఆహారం’ శరీరానికి శక్తిని ఇచ్చే క్రమంలో దేహాన్ని అతిగా బరువెక్కించి రోగాల పుట్టగా మార్చుతోంది. ఏది వీలైతే అది, ఎంత వీలైతే అంత తింటున్నాం. ఏయే పోషకాలు ఎంత మోతాదులో నాకు అవసరం ఉంది? ఎంత తింటున్నాను? అనే అవగాహన లోపించటం లేదా సమాచారం తెలిసినా విస్మరించడమే అధిక బరువుకు, ఆ పైన ఊబకాయానికి రాచబాటలు వేస్తోంది. ముఖ్యంగా పొట్ట చుట్టుకొలత పెంచుతోంది. చర్మం కింద శరీరం అంతటా పేరుకునే కొవ్వు కన్నా పొట్ట చుట్టూ పేరుకునే కొవ్వు అత్యంత ప్రమాదకరమని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఫలితంగా కొవ్వు నిల్వలు పేరుకుంటాయి. ఫలితంగా బీపీ, షుగర్, ఫ్యాటీ లివర్, గుండెజబ్బు వంటి జీవనశైలి జబ్బులన్నీ వస్తున్నాయి. మనల్ని రోగాల పుట్టగా మార్చుతున్నది మనం తిన్న ఆహారమే అయినప్పుడు... ఆ ఆహారాన్నే తెలివిగా శక్తియుతమైన ఆయుధంగా వాడి రోగాలను, వాటికి మూలమైన ఊబకాయాన్ని ఎందుకు తగ్గించుకోకూడదు? అందుకు ఉన్న మార్గాలేమిటి?.. చర్చిద్దాం..ఆహారంలో ఎక్కువ పరిమాణంలో అవసరమైన పోషకాలను స్థూల పోషకాలని, అతి తక్కువ మోతాదులో అవసరమైన వాటిని సూక్ష్మ పోషకాలని అంటాం. స్థూల పోషకాలైనా, సూక్ష్మ పోషకాలైనా ఆ వ్యక్తి వయసు, ఎత్తు, శారీరక శ్రమ అవసరాలకు తగిన మోతాదులో ఉండాలి. పిండి పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు, కొవ్వు పదార్థాలు తదితర పోషకాలను అవసరమైనంత, సమతులమైన పాళ్లలో తినాలి. కాని, మనలో చాలామంది ఈ క్రమశిక్షణ పాటించటం లేదు. ఎంత తింటే ఆరోగ్యకరం?ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌ ‘మై ప్లేట్‌ ఫర్‌ ది డే’ 2024 సిఫారసుల ప్రకారం.. సగటు భారతీయ వ్యక్తి రోజులో తీసుకునే కిలోకేలరీల శక్తిలో వరి బియ్యం, గోధుమ పిండి, చిరుధాన్యాలన్నీ కలిపి 45%కు పరిమితం చేయాలి. పప్పుధాన్యాలు, గుడ్లు, మాంసాహారం 14%–15% వరకు ఉండాలి. కొవ్వు 30% కంటే తక్కువగా లేదా సమానంగా ఉండాలి. గింజలు, నూనె గింజలు, పాలు, పాల ఉత్పత్తులు 8%–10% వరకు తీసుకోవాలి.ఎంత తింటున్నాం?కేంద్ర ప్రభుత్వ ‘గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే (హెచ్‌సీఈఎస్‌)’ ప్రకారం 2023–24లో పట్టణ వాసులు సగటున తలసరి ఆహార వినియోగం రోజుకు 2,233 కిలో కేలరీల మేరకు ఉంది. 338 గ్రాముల పిండి పదార్థాలు (1,351 కిలో కేలరీలు. 61%), 63 గ్రాముల ప్రొటీన్లు (254 కిలో కేలరీల. 11%), 70 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలు (628 కిలో కేలరీలు. 28%) తీసుకుంటున్నారు. దేశ జనాభాలో ఎక్కువ మంది సూక్ష్మపోషకాలు అధికంగా ఉండే ఆహారాలను (చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, బీన్స్, గింజలు, తాజా కూరగాయలు, పండ్లు) చాలా తక్కువగా తింటున్నారని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ‘ఆహార జబ్బు’ల భారం 56%భారతీయులు మోస్తున్న జబ్బుల ఆర్థిక భారంలో 56.4% మేరకు అపసవ్యమైన, అసమతుల్యతతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవటమేనని జాతీయ పోషకాహార సంస్థ (ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌) 2024 నాటి డైటరీ గైడ్‌లైన్స్‌లో స్పష్టం చేసింది. అసమతుల్య ఆహారం ఫలితంగా జీవక్రియలు లయ తప్పి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ బారిన పడుతున్నారు. అధిక రక్తపోటు, రక్తంలో అధిక చక్కెర, అధిక ట్రైగ్లిజరైడ్‌లు, తక్కువ హెచ్‌డీఎల్‌ (మంచి) కొలెస్ట్రాల్‌ స్థాయి, పెరిగిన నడుము చుట్టుకొలత (ఉదర ఊబకాయం).. ఈ ఐదింటిలో ఏ మూడు ఉన్నా వారికి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ ఉన్నట్లే.సమతులాహారం, శారీరక శ్రమ ద్వారా గుండె జబ్బుల్ని, రక్తపోటు సమస్యలను తగ్గించుకోవచ్చు. టైప్‌ 2 డయాబెటిస్‌ను 80% వరకు రాకుండా జాగ్రత్తపడొచ్చు. అకాల మరణాలను చాలా వరకు నివారించుకోవచ్చని ఎన్‌ఐఎన్‌ చెబుతోంది.ఎవరి లెక్క వారికే! ఒక వ్యక్తికి పిండి పదార్థాలు, ప్రోటీన్, కొవ్వు పదార్థాలు ఎన్ని గ్రాములు/కేలరీలు అవసరం? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ప్రతి ఒక్కరికీ వేర్వేరుగా ఉంటుంది. వ్యక్తిని బట్టి మారిపోతుంది. మీ వ్యక్తిగత పోషక అవసరాలు మీ బరువు, మీ రోజువారీ శారీరక శ్రమ స్థాయి, మీకున్న ఆరోగ్య సమస్యలు, మీ ఆరోగ్య లక్ష్యాలు వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇంకో ముఖ్యాంశం ఏమిటంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తున్నారు? అనే దాన్ని బట్టి కూడా పోషకాల కూర్పు, శాతం ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆహార పద్ధతులు అనేకం ఉన్నప్పటికీ ప్రధానమైనవి రెండు రకాలు. మొదటిది: హై కార్బ్‌ డైట్‌. అంటే.. ప్రధాన శక్తి వనరుగా పిండి పదార్థాలను తీసుకోవటం. సాధారణంగా అందరూ అనుసరించే ఆహార పద్ధతి ఇదే. రెండో పద్ధతి: లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌.సి.హెచ్‌.ఎఫ్‌) డైట్‌. అంటే.. కొవ్వు పదార్థాలను ప్రధాన శక్తి వనరుగా తీసుకోవటం. వీటిలో ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించినా, ముఖ్యంగా మీరు ఆశించిన ఆరోగ్య లక్ష్యాలు సాధించాలంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తారు? ఎంత తినాలి? ఏది తినాలి? అనే విషయాపై నిర్ణయం తీసుకొని, ఆచరించటం ప్రారంభించాలి. ఆచి ‘తూచి’ తినాలి. ఆహార క్రమశిక్షణతో పాటు శారీరక వ్యాయామ క్రమశిక్షణను కూడా జోడించి కొనసాగించాలి. అప్పుడే మీరు నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలు నెరవేరుతాయి.మీ బీఎంఐ, బీఎంఆర్‌ ఎంత?శరీర బరువును తగ్గించుకోవాలనుకునే వారు మొదట చెయ్యాల్సిన పని వారి బాడీ మాస్‌ ఇండెక్స్‌ (బీఎంఐ), బాడీ మెటబాలిక్‌ రేట్‌ (బీఎంఆర్‌) ఎంతో తెలుసుకోవాలి. ఇటువంటి ముఖ్యమైన డేటాను తెలుసుకోవటానికిప్పుడు ‘బాడీ ఫ్యాట్‌ స్కేల్‌’ అనే డిజిటల్‌ పరికరాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. కొన్ని డయాగ్నొస్టిక్‌ సెంటర్లు, ఆసుపత్రుల్లో ఈ పరికరాలు పెడుతున్నారు. బరువు తూచే డిజిటల్‌ పరికరంలోనే బీఎంఐ, బీఎంఆర్, పొట్టచుట్టూ కొవ్వు, శరీరం మొత్తంలో కొవ్వు ఎంత ఉన్నాయి వంటి చాలా వివరాలను తెలుసుకోవచ్చు. బీఎంఐ 23 కన్నా తక్కువగా ఉంటే ఆరోగ్యకరం. 30లోపు ఉంటే అధిక బరువు, 35కి మించితే ఊబకాయంగా భావిస్తారు. ఎంత అధిక బరువు ఉంటే బీఎంఆర్‌ అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ కొలమానాలను బట్టి బరువు తగ్గాలా? నార్మల్‌ రేంజ్‌లోకి రావాలంటే ఎంత తగ్గాలి? అనేది బరువుతో పాటు బీఎంఆర్‌ను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకొని నిర్ణయించుకోవాలి. వ్యక్తి శరీరంలో దైనందిన జీవక్రియలకు ఎన్ని కిలో కేలరీల శక్తి అవసరమవుతోందో బీఎంఆర్‌ తెలియజేస్తుంది. మీరు బరువు తగ్గాలనుకుంటే బీఎంఆర్‌ చూపే కేలరీల కన్నా రోజు మొత్తంలో తక్కువ కేలరీలతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవాలి. ఈ విధంగా కేలరీల కొరత సృష్టించినప్పుడు శరీరంలో పేరుకుపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కరిగించి వినియోగించుకోవటానికి శరీరం అలవాటుపడుతుంది. ఒకవేళ తగినంత బరువు లేని వారైతే బీఎంఆర్‌ కన్నా ఎక్కువ కేలరీల ఆహారం తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. బరువు తగ్గాలి, పొట్ట తగ్గాలి అనుకునే వ్యక్తి పని బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువగా ఎన్ని కేలరీలు తినాలని నిర్ణయించుకున్న తర్వాత ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించాలన్న ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకోవాలి. బరువు పెరగడానికి దారితీసిన పిండిపదార్థాల కేలరీలనే ఎక్కువగా తీసుకునే ఆహార పద్ధతిలోనూ కొన్ని కేలరీలు తగ్గించి తింటే క్రమంగా బరువు తగ్గుతుంది. పిండి పదార్థాల శాతం గతం కన్నా తగ్గించి, ప్రొటీన్లను పెంచుకోవాలి. తగ్గాలి సరే.. అయితే, ఏ పిండి పదార్థాలైతే ఒంట్లో కొవ్వు ఎక్కువగా పెరగటానికి కారణమైనాయో వాటినే తగ్గించి తింటూ, వ్యాయామం చేస్తే ఫలితాలు వస్తాయి. అయితే, కొద్ది నెలలు బరువు తగ్గినా వ్యాయామం వల్ల ఆకలి ఎక్కువై, ఎక్కువ తినాల్సి వచ్చి, మళ్లీ బరువు పెరిగే ముప్పు ఉంటుంది. ఏ ఆహార పద్ధతిలో అధిక కొవ్వు నిల్వల సమస్య వచ్చిందో ఆ ఆహార పద్ధతిలోనే కొన్ని మార్పులు చేసినంత మాత్రాన గణనీయమైన ఫలితాలు సాధించే అవకాశాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఊబకాయానికి కారణమైన బరువును, ఆ బరువుకు కారణమైన కొవ్వు నిల్వలను గణనీయమైన స్థాయిలో కరిగించుకోవాలంటే ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తగ్గించుకునే వేరే ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం మేలు. లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌) ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం ద్వారా ఆరోగ్య లక్ష్యాలను సాధించవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. అంటే, మీ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను తినటమే కాకుండా.. పిండి పదార్థాలను బాగా తక్కువగా, కొవ్వు పదార్థాలను ప్రొటీన్లను ఎక్కువగా తీసుకోవాలి. తద్వారా శరీర బరువు నీరసం లేకుండా, ఆరోగ్యదాయకంగా తగ్గించుకోవచ్చని ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ నిపుణులు, సీనియర్‌ కార్డియో థొరాసిక్‌ సర్జన్‌ డాక్టర్‌ పీ వీ సత్యనారాయణ అంటున్నారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌తో పాటు ఇంటెర్మిటెంట్‌ ఫాస్టింగ్‌ చెయ్యటంతో పాటు వ్యాయామం జోడిస్తే మరింత ఉత్తమ ఫలితాలు వస్తాయని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ వైద్య నిపుణుల సలహా తీసుకున్న తర్వాతే ఈ పద్ధతిని ఆచరించటం ద్వారా సత్ఫలితాలు సాధించటంతో పాటు కొత్త సమస్యలు రాకుండా జాగ్రత్త పడవచ్చని ఆయన సూచిస్తున్నారు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతే కీలకంరక్తంలో చక్కెర స్థాయిని తెలిపే హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్షతో పాటు.. ఆహారం తీసుకున్న తర్వాత రక్తంలోకి విడుదలయ్యే గ్లూకోజ్‌ను కణజాలానికి అందించడంలో కీలకపాత్ర నిర్వహించే ఇన్సులిన్‌ హార్మోన్‌ ఏ స్థాయిలో విడుదలవుతోంది? ఎంతసేపటికి తిరిగి సాధారణ స్థితికి వస్తోంది? అనే గణాంకాలను బట్టి ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎంత ఉన్నదనే విషయం నిర్ధారిస్తారు. దీన్ని నిర్ధారించడానికి ‘హోమా ఐఆర్‌’ అనే ఓరల్‌ గ్లూకోజ్‌ టెస్ట్‌ చేస్తారు. రక్తంలో గ్లూకోజ్‌ స్థాయులు తక్కువగా ఉండే వారిలో కూడా ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది. హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్ష ద్వారా షుగర్‌ వ్యాధి నిర్ధారణ అయ్యేదానికి 15 సంవత్సరాలు ముందే హోమా–ఐఆర్‌ పరీక్ష ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తొలి దశలోనే గుర్తించి, ఆహారంలో తగిన మార్పు చేసుకుంటే షుగర్, తదనంతర గొలుసు వ్యాధుల ముప్పును తప్పించుకోవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ‘హోమా–ఐఆర్‌’ టెస్ట్‌లో ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత (ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌) ఎంత ఉంది? ఆ వ్యక్తికి ఇతర ఆరోగ్య సమస్యల స్థితిగతులు ఎలా ఉన్నాయి? అనే విషయాలను పరిగణనలోకి తీసుకొని లోకార్బ్‌ హెల్దీ అండ్‌ హై ఫ్యాట్‌ డైట్‌లో పోషకాల కూర్పును, శాతాన్ని, వ్యాయామాన్ని డాక్టర్‌ సూచిస్తారు. ఇది ఏ ఇద్దరికీ ఒకేలా ఉండదు. ఎవరి ప్రత్యేక పరిస్థితులకు తగిన విధంగా వారికి ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌ సూచిస్తారు. కొవ్వు పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు ఎక్కువగా, పిండి పదార్థాలు అతి తక్కువగా తీసుకోవాలి. బరువు తగ్గాలనుకునే వారు తమ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను మాత్రమే తీసుకోవాలన్న నియమం ఈ ఆహార పద్ధతిలో కూడా వర్తిస్తుంది. అంతకన్నా ఎక్కువ కేలరీలు తింటే బరువు పెరిగే ముప్పు ఏ ఆహార పద్ధతిలోనైనా ఉంటుంది. అందుకే కదా మితాహారం ముద్దు అని మన పెద్దలు చెప్పేది! లోకార్బ్‌ డైట్‌ ప్లానింగ్‌ ఎలా? ఉదాహరణకు 177 సెం.మీ. ఎత్తు, 59 ఏళ్ల వయసు ఉన్న పురుషుడు 82 కిలోల బరువు ఉన్నాడనుకుందాం. బీఎంఐ 28.5. బీఎంఆర్‌ 1678. మెటబాలిక్‌ ఏజ్‌ 62. పొట్ట చుట్టూ కొవ్వు 6 కన్నా తక్కువ ఉండాలి. కానీ, 11 ఉంది. బీపీ, షుగర్‌ లేదు. ఫ్యాటీ లివర్‌ గ్రేడ్‌1 ఉంది. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఉంది. జాగ్రత్త పడకపోతే కొద్ది సంవత్సరాల్లో షుగర్‌ బారినపడే అవకాశం ఉందని వైద్యులు చెప్పారు. ఇదీ అతనికి ఇచ్చిన ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌.. రోజులో 1500 కిలోకేలరీలకన్నా తక్కువ ఆహారం తినాలి. నికర పిండి పదార్థాలు 20 గ్రాములకు మించకూడదు. 60 గ్రాములు ప్రొటీన్లు, 100–150 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలను తీసుకోవాలి. క్రమశిక్షణతో ఈ ఆహార నియమాలతో పాటు వ్యాయామం చేస్తూ ఉంటే 6 నెలల్లోనే బీఎంఐ 23.5కు, పొట్ట 7కు తగ్గింది. రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌వంటకం ఏదైనా, అందులో ఉపయోగించే ప్రతి పదార్ధానికి సంబంధించిన స్థూల పోషక విలువలను విధిగా లెక్కించాలి. పొద్దున్నే ఆ రోజు తినాలనుకునే పదార్థాలతో పట్టిక తయారు చేసుకోవాలి. ఏవి తిన్నా రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌ పరిమితుల మేరకే తినాలి. వాటిలో నికర పిండి పదార్థం (పిండి పదార్థంలో నుంచి పీచును తీసేస్తే మిగిలేది నికర పిండి పదార్థం) ఎంత? ప్రొటీన్లెన్ని? కొవ్వు పదార్థం ఎంత? అని సరిచూసుకొని, తూకం వేసుకొని, ముందే పట్టిక రాసుకోవటం అతి ముఖ్యమైన విషయం. ఆ తర్వాతే ఏది తినాలో, ఎంత తినాలో నిర్ణయించుకొని అంతే తినాలి. నెయ్యి లేదా వెన్న, కాఫీ (లేదా టీ) డికాక్షన్‌/ వేడి నీటితో కలిపి, గిలకొట్టి తయారు చేసుకొని తీసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’ ఈ ఆహార పద్ధతిలో చాలా కీలకమైన ఉదయకాలపు శక్తి వనరు. 50 గ్రా. నెయ్యి/వెన్న, 25 గ్రా. పాల మీగడ, 5 గ్రా. గానుగ కొబ్బరి నూనె, 100 ఎం.ఎల్‌. కాఫీ డికాక్షన్‌ కలిపి దీన్ని తయారు చేసుకోవచ్చు. ఈ విధంగా తయారు చేసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’లో 1.3 గ్రా. నికర పిండి పదార్థాలు, 1.4 గ్రా. ప్రొటీన్, 45.9 గ్రా. కొవ్వు పదార్థాలు, 418 కిలోకేలరీల శక్తి ఉంటాయి. వ్యక్తి అవసరాలను బట్టి నెయ్యి/వెన్న, పాల మీగడల మోతాదులో హెచ్చు తగ్గులు చేసుకోవచ్చు. రోజంతా తీసుకునే కేలరీల్లో దాదాపు మూడింట ఒకవంతు బుల్లెట్‌ కాఫీ ద్వారానే సమకూర్చుకోవచ్చు. దాహాన్ని బట్టి తాగునీటిని పుష్కలంగా తాగాలి. కూరగాయలు, ఆకుకూరలు, గింజలు, పిక్కలను విధిగా, తగు మాత్రంగా రోజువారీ మెనూలో చేర్చుకుంటే సూక్ష్మపోషకాల లోపం రాకుండా ఉంటుంది. వంటకాలు వ్యక్తిగత ఆహారపు అలవాట్లు, ఆసక్తులు, లభ్యత, కొనుగోలు శక్తిని బట్టి ఏ రోజుకారోజు వారానికి ఒక షెడ్యూల్‌ పెట్టుకొని పునరావృతం చేసుకోవచ్చు. ఇతరత్రా ఆహార పదార్థాలు రోజుకోలా మారుతుంటాయి. బుల్లెట్‌ కాఫీ మాత్రం రోజూ తీసుకోవాలి. మాంసాహారులకు ఈ ఆహార పద్ధతి కొంత సులువు. గుడ్డు కూడా ముట్టని శాకాహారులైతే చాలా రకాల ప్రత్యామ్నాయ ఆహారాలు సమకూర్చుకొని తినాల్సి వస్తుంది. వీగన్లకు ఇంకా కొంచెం కష్టం. ఫుడ్‌ సప్లిమెంట్లు వాడుకోవాల్సి ఉంటుంది. అతిగా తిన్న పిండి పదార్థాల వల్ల శరీరంలో పెరిగిపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కొవ్వు ప్రధాన ఆహారంతో కరిగించాలంటే తెలివైన ప్రణాళిక, రాజీలేని క్రమశిక్షణతో కూడిన ఆచరణే వజ్రాయుధాలు!హెచ్చరిక: ఈ కథనం ఉద్దేశం ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ గురించి కొంతమేరకు అవగాహన కలిగించటానికి మాత్రమే. మరింత లోతైన అవగాహన కోసం ‘లో కార్బ్‌ స్కూల్‌’ యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌లో వీడియోలు చూడండి. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌పై అవగాహన గల వైద్యుల పర్యవేక్షణ లేకుండా ఈ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించబూనుకోవటం ఆశించిన ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు చేకూర్చకపోగా అనర్థాలకు దారితీసే అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయి. జాగ్రత్త. లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ ‘ఆరోగ్యకరమైన’ ట్రెండ్‌రోజూ మనం తీసుకునే ఆహారంలో ఎక్కువ శాతం ఉండేది పిండి పదార్థాలే. వీటివల్ల మనం రోగాల బారిన పడుతున్నాం. కడుపులోకి వెళ్లిన పిండి పదార్థాన్ని పచనం చేసి, గ్లూకోజ్‌గా మార్చి, శరీరానికి శక్తినిచ్చే పని ఇన్సులిన్‌ అనే హార్మోన్‌ ద్వారా జరుగుతుంది. అవసరానికి మించి పిండి పదార్థాలు, హానికరమైన కొవ్వు పదార్థాలను మనం రోజూ తినడం వల్ల ఇన్సులిన్‌ సున్నితత్వాన్ని కోల్పోతుంది. అందువల్ల శరీరంలో అధికంగా ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి అయినప్పటికీ ఫలితం లేని స్థితికి చేరినప్పుడు ‘ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌’ (ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత) ఏర్పడుతోంది. అధిక బరువు దగ్గరి నుంచి క్యాన్సర్‌ వరకు 64 రకాల జబ్బులకు ఇదే కారణమవుతోందన్న అవగాహన ఇటీవల కాలంలో పెరిగింది. అందువల్ల పిండిపదార్థాలను తక్కువగా తీసుకుంటూ.. మాంసకృత్తులు, ఆరోగ్యదాయకమైన కొవ్వు పదార్థాలను ఎక్కువగా తీసుకుంటే అనారోగ్యాలు దరిచేరవు అంటున్నారు వైద్య నిపుణులు. దీన్నే ‘లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌’ – ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ ఆహార పద్ధతిగా చెబుతున్నారు.పిండి పదార్థాలను ఎక్కువగా తింటే.. మనం తినే ఆహారం జీర్ణమై గ్లూకోజ్‌గా మారి, శరీర భాగాలు నిర్విరామంగా పనిచేయటానికి శక్తిగా ఉపయోగపడుతుంది. ఆహారంలో పిండి పదార్థాలు పెరిగితే రక్తంలో చక్కెర శాతాలూ పెరుగుతాయి. శరీరం ఈ చక్కెరలను కరిగించడానికి, శక్తి ఉత్పత్తి చేయటానికి కనీసం 2 నుంచి 3 గంటల సమయం తీసుకుంటుంది. ఈ ప్రక్రియను నిర్వహించే ఇన్సులిన్‌ చాలినంత లేకపోయినా, సరిగ్గా పనిచేయకపోయినా రక్తంలో చక్కెర శాతం నియంత్రణలో ఉండదు.⇒ ఆహారం ద్వారా అందే గ్లూకోజ్‌లో అవసరమైనప్పుడు వెంటనే వాడుకోవటానికి వీలుగా కొంత మేరకు గ్లైకోజెన్‌ గా మారుతుంది. మిగిలిపోయిన అదనపు శక్తిని కొవ్వుగా మార్చి నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యం శరీరానికి ఉంది.⇒ గ్లైకోజెన్‌ .. బ్యాంకు ఖాతాలో ఎప్పుడైనా వాడుకోవటానికి సిద్ధంగా ఉండే సొమ్ములాంటిది. కొవ్వుగా మారిన గ్లూకోజ్‌ను.. ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్‌గా చెప్పుకోవచ్చు.⇒ గ్లూకోజ్‌ ఒకసారి కొవ్వుగా మారితే, కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో తప్ప, తిరిగి దానికదే గ్లూకోజ్‌గా మారదు. ఈ కొవ్వును జీవన క్రియ ద్వారానే కరిగించి శక్తిగా మార్చగలం. ⇒ పిండి పదార్థాలు తక్కువగా, ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు ఎక్కువగా ఉండే లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌) ఆహారం తీసుకుంటే శరీరంలో అధిక కొవ్వును సులువుగా కరిగించవచ్చు. కొవ్వు పదార్థాలు ఎక్కువగా తింటే..ఊబకాయులు ఆహారం పరిమితం చేసినా, ఉపవాసం ఉన్నా కూడా బరువు తగ్గటం కంటే పెరుగుతారు. ఈ విచిత్రమైన పరిస్థితి ఎందుకంటే, మనకు ఎక్కువ ఆకలి వేసినప్పుడు ఇన్సులిన్‌ ప్రభావం అధికమై ఆహారంలోని పిండి పదార్థాలను కొవ్వుగా మార్చి నిల్వ చేస్తుంది. ఈ పరిస్థితి మారాలంటే మన ఆహారంలో అధిక సంతృప్త కొవ్వులు ఉన్న నూనె వాడాలి. తద్వారా ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి తగ్గి, బరువు పెరుగుదలను నివారించవచ్చు. దీనికి తక్కువ పిండి పదార్థాలు ఉండే ఆహారాన్ని కలిపితే శరీరంలో ఉన్న నిల్వ కొవ్వు కూడా కరగటం మొదలవుతుంది.శాకాహారులైనా, మాంసాహారులైనా అనుసరించవచ్చునేను గత 47 సంవత్సరాలుగా వేలాది గుండె శస్త్రచికిత్సలు, ముఖ్యంగా బైపాస్‌ సర్జరీలు చేశాను. పిండి పదార్థాలను ఎక్కువగా తింటూ వ్యాయామాలు చేసినా శరీరంలో కొవ్వు కరగటం పెద్దగా జరగదు. ఈ విషయాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన అధ్యయన ఫలితాలను స్టడీ చేశాను. తక్కువ పిండి పదార్థాలు, ఎక్కువ ‘ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు’ ఉండే లోకార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌.సి.హెచ్‌.ఎఫ్‌.) ఆహారం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా చాలా మందికి సహాయకారిగా నిలిచిందని నా అధ్యయనంలో గుర్తించాను. ఆ తర్వాతే నేనూ ఇది పాటించి లబ్ధి పొందాను. 17 ఏళ్ల క్రితం మధుమేహం, రక్తపోటుకు ఇన్సులిన్‌ ఇంజక్షన్లు వాడేవాడిని. మొదట్లో ఈ ఆహార పద్ధతిని నేనూ నమ్మలేదు. రెండేళ్లు పరిశోధన చేసి ఈ నియమావళిని నమ్మి ప్రారంభించాను. ఇందులో గానుగ ద్వారా తీసిన కొబ్బరి నూనె వాడకం చాలా ప్రధానం. 6 వారాల్లో ఆశ్చర్యకరమైన ఫలితాలు వచ్చాయి. ఇన్సులిన్‌ ఇంజక్షన్, రక్తపోటుకు మందులు వాడటం ఆపేశాను. ‘లో కార్బ్‌ స్కూల్‌’ అనే యూట్యూబ్‌ చానల్లో.. అనేక ఇతర అనారోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు ఎలాంటి ఆహార పద్ధతులు పాటించాలో తెలిపే చాలా వీడియో ప్రసంగాలు కూడా చేశాను. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ను శాకాహారులైనా, మాంసాహారులైనా అనుసరించవచ్చు. – డా. పి.వి. సత్యనారాయణ ప్రముఖ కార్డియో థొరాసిక్‌ సర్జన్, ఎల్‌సిహెచ్‌ఎఫ్‌ ఆహార పద్ధతి నిపుణులు, హైదరాబాద్‌ఎంతెంత మోతాదుల్లో తినాలి?ఆహారంలో ఎక్కువ పరిమాణంలో అవసరమైన పోషకాలను స్థూల పోషకాలని, అతి తక్కువ మోతాదులో అవసరమైన వాటిని సూక్ష్మ పోషకాలని అంటాం. స్థూల పోషకాలైనా, సూక్ష్మ పోషకాలైనా ఆ వ్యక్తి వయసు, ఎత్తు, శారీరక శ్రమ అవసరాలకు తగిన మోతాదులో ఉండాలి. పిండి పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు, కొవ్వు పదార్థాలు తదితర పోషకాలను అవసరమైనంత, సమతులమైన పాళ్లలో తినాలి. కాని, మనలో చాలామంది ఈ క్రమశిక్షణ పాటించటం లేదు. ఎంత తింటే ఆరోగ్యకరం?ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌ ‘మై ప్లేట్‌ ఫర్‌ ది డే’ 2024 సిఫారసుల ప్రకారం.. సగటు భారతీయ వ్యక్తి రోజులో తీసుకునే కిలోకేలరీల శక్తిలో వరి బియ్యం, గోధుమ పిండి, చిరుధాన్యాలన్నీ కలిపి 45%కు పరిమితం చేయాలి. పప్పుధాన్యాలు, గుడ్లు, మాంసాహారం 14%–15% వరకు ఉండాలి. కొవ్వు 30% కంటే తక్కువగా లేదా సమానంగా ఉండాలి. గింజలు, నూనె గింజలు, పాలు, పాల ఉత్పత్తులు 8%–10% వరకు తీసుకోవాలి.ఎంత తింటున్నాం?కేంద్ర ప్రభుత్వ ‘గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే (హెచ్‌సీఈఎస్‌)’ ప్రకారం 2023–24లో పట్టణ వాసులు సగటున తలసరి ఆహార వినియోగం రోజుకు 2,233 కిలో కేలరీల మేరకు ఉంది. 338 గ్రాముల పిండి పదార్థాలు (1,351 కిలో కేలరీలు. 61%), 63 గ్రాముల ప్రొటీన్లు (254 కిలో కేలరీల. 11%), 70 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలు (628 కిలో కేలరీలు. 28%) తీసుకుంటున్నారు. దేశ జనాభాలో ఎక్కువ మంది సూక్ష్మపోషకాలు అధికంగా ఉండే ఆహారాలను (చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, బీన్స్, గింజలు, తాజా కూరగాయలు, పండ్లు) చాలా తక్కువగా తింటున్నారని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ‘ఆహార జబ్బు’ల భారం 56%భారతీయులు మోస్తున్న జబ్బుల ఆర్థిక భారంలో 56.4% మేరకు అపసవ్యమైన, అసమతుల్యతతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవటమేనని జాతీయ పోషకాహార సంస్థ (ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌) 2024 నాటి డైటరీ గైడ్‌లైన్స్‌లో స్పష్టం చేసింది. అసమతుల్య ఆహారం ఫలితంగా జీవక్రియలు లయ తప్పి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ బారిన పడుతున్నారు. అధిక రక్తపోటు, రక్తంలో అధిక చక్కెర, అధిక ట్రైగ్లిజరైడ్‌లు, తక్కువ హెచ్‌డీఎల్‌ (మంచి) కొలెస్ట్రాల్‌ స్థాయి, పెరిగిన నడుము చుట్టుకొలత (ఉదర ఊబకాయం).. ఈ ఐదింటిలో ఏ మూడు ఉన్నా వారికి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ ఉన్నట్లే.సమతులాహారం, శారీరక శ్రమ ద్వారా గుండె జబ్బుల్ని, రక్తపోటు సమస్యలను తగ్గించుకోవచ్చు. టైప్‌ 2 డయాబెటిస్‌ను 80% వరకు రాకుండా జాగ్రత్తపడొచ్చు. అకాల మరణాలను చాలా వరకు నివారించుకోవచ్చని ఎన్‌ఐఎన్‌ చెబుతోంది.ఎవరి లెక్క వారికే! ఒక వ్యక్తికి పిండి పదార్థాలు, ప్రోటీన్, కొవ్వు పదార్థాలు ఎన్ని గ్రాములు/కేలరీలు అవసరం? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ప్రతి ఒక్కరికీ వేర్వేరుగా ఉంటుంది. వ్యక్తిని బట్టి మారిపోతుంది. మీ వ్యక్తిగత పోషక అవసరాలు మీ బరువు, మీ రోజువారీ శారీరక శ్రమ స్థాయి, మీకున్న ఆరోగ్య సమస్యలు, మీ ఆరోగ్య లక్ష్యాలు వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇంకో ముఖ్యాంశం ఏమిటంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తున్నారు? అనే దాన్ని బట్టి కూడా పోషకాల కూర్పు, శాతం ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆహార పద్ధతులు అనేకం ఉన్నప్పటికీ ప్రధానమైనవి రెండు రకాలు. మొదటిది: హై కార్బ్‌ డైట్‌. అంటే.. ప్రధాన శక్తి వనరుగా పిండి పదార్థాలను తీసుకోవటం. సాధారణంగా అందరూ అనుసరించే ఆహార పద్ధతి ఇదే. రెండో పద్ధతి: లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌.సి.హెచ్‌.ఎఫ్‌) డైట్‌. అంటే.. కొవ్వు పదార్థాలను ప్రధాన శక్తి వనరుగా తీసుకోవటం. వీటిలో ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించినా, ముఖ్యంగా మీరు ఆశించిన ఆరోగ్య లక్ష్యాలు సాధించాలంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తారు? ఎంత తినాలి? ఏది తినాలి? అనే విషయాపై నిర్ణయం తీసుకొని, ఆచరించటం ప్రారంభించాలి. ఆచి ‘తూచి’ తినాలి. ఆహార క్రమశిక్షణతో పాటు శారీరక వ్యాయామ క్రమశిక్షణను కూడా జోడించి కొనసాగించాలి. అప్పుడే మీరు నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలు నెరవేరుతాయి.మీ బీఎంఐ, బీఎంఆర్‌ ఎంత?శరీర బరువును తగ్గించుకోవాలనుకునే వారు మొదట చెయ్యాల్సిన పని వారి బాడీ మాస్‌ ఇండెక్స్‌ (బీఎంఐ), బాడీ మెటబాలిక్‌ రేట్‌ (బీఎంఆర్‌) ఎంతో తెలుసుకోవాలి. ఇటువంటి ముఖ్యమైన డేటాను తెలుసుకోవటానికిప్పుడు ‘బాడీ ఫ్యాట్‌ స్కేల్‌’ అనే డిజిటల్‌ పరికరాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. కొన్ని డయాగ్నొస్టిక్‌ సెంటర్లు, ఆసుపత్రుల్లో ఈ పరికరాలు పెడుతున్నారు. బరువు తూచే డిజిటల్‌ పరికరంలోనే బీఎంఐ, బీఎంఆర్, పొట్టచుట్టూ కొవ్వు, శరీరం మొత్తంలో కొవ్వు ఎంత ఉన్నాయి వంటి చాలా వివరాలను తెలుసుకోవచ్చు. బీఎంఐ 23 కన్నా తక్కువగా ఉంటే ఆరోగ్యకరం. 30లోపు ఉంటే అధిక బరువు, 35కి మించితే ఊబకాయంగా భావిస్తారు. ఎంత అధిక బరువు ఉంటే బీఎంఆర్‌ అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ కొలమానాలను బట్టి బరువు తగ్గాలా? నార్మల్‌ రేంజ్‌లోకి రావాలంటే ఎంత తగ్గాలి? అనేది బరువుతో పాటు బీఎంఆర్‌ను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకొని నిర్ణయించుకోవాలి. వ్యక్తి శరీరంలో దైనందిన జీవక్రియలకు ఎన్ని కిలో కేలరీల శక్తి అవసరమవుతోందో బీఎంఆర్‌ తెలియజేస్తుంది. మీరు బరువు తగ్గాలనుకుంటే బీఎంఆర్‌ చూపే కేలరీల కన్నా రోజు మొత్తంలో తక్కువ కేలరీలతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవాలి. ఈ విధంగా కేలరీల కొరత సృష్టించినప్పుడు శరీరంలో పేరుకుపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కరిగించి వినియోగించుకోవటానికి శరీరం అలవాటుపడుతుంది. ఒకవేళ తగినంత బరువు లేని వారైతే బీఎంఆర్‌ కన్నా ఎక్కువ కేలరీల ఆహారం తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. బరువు తగ్గాలి, పొట్ట తగ్గాలి అనుకునే వ్యక్తి పని బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువగా ఎన్ని కేలరీలు తినాలని నిర్ణయించుకున్న తర్వాత ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించాలన్న ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకోవాలి. బరువు పెరగడానికి దారితీసిన పిండిపదార్థాల కేలరీలనే ఎక్కువగా తీసుకునే ఆహార పద్ధతిలోనూ కొన్ని కేలరీలు తగ్గించి తింటే క్రమంగా బరువు తగ్గుతుంది. పిండి పదార్థాల శాతం గతం కన్నా తగ్గించి, ప్రొటీన్లను పెంచుకోవాలి. తగ్గాలి సరే.. అయితే, ఏ పిండి పదార్థాలైతే ఒంట్లో కొవ్వు ఎక్కువగా పెరగటానికి కారణమైనాయో వాటినే తగ్గించి తింటూ, వ్యాయామం చేస్తే ఫలితాలు వస్తాయి. అయితే, కొద్ది నెలలు బరువు తగ్గినా వ్యాయామం వల్ల ఆకలి ఎక్కువై, ఎక్కువ తినాల్సి వచ్చి, మళ్లీ బరువు పెరిగే ముప్పు ఉంటుంది. ఏ ఆహార పద్ధతిలో అధిక కొవ్వు నిల్వల సమస్య వచ్చిందో ఆ ఆహార పద్ధతిలోనే కొన్ని మార్పులు చేసినంత మాత్రాన గణనీయమైన ఫలితాలు సాధించే అవకాశాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఊబకాయానికి కారణమైన బరువును, ఆ బరువుకు కారణమైన కొవ్వు నిల్వలను గణనీయమైన స్థాయిలో కరిగించుకోవాలంటే ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తగ్గించుకునే వేరే ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం మేలు. లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌) ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం ద్వారా ఆరోగ్య లక్ష్యాలను సాధించవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. అంటే, మీ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను తినటమే కాకుండా.. పిండి పదార్థాలను బాగా తక్కువగా, కొవ్వు పదార్థాలను ప్రొటీన్లను ఎక్కువగా తీసుకోవాలి. తద్వారా శరీర బరువు నీరసం లేకుండా, ఆరోగ్యదాయకంగా తగ్గించుకోవచ్చని ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ నిపుణులు, సీనియర్‌ కార్డియో థొరాసిక్‌ సర్జన్‌ డాక్టర్‌ పీ వీ సత్యనారాయణ అంటున్నారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌తో పాటు ఇంటెర్మిటెంట్‌ ఫాస్టింగ్‌ చెయ్యటంతో పాటు వ్యాయామం జోడిస్తే మరింత ఉత్తమ ఫలితాలు వస్తాయని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ వైద్య నిపుణుల సలహా తీసుకున్న తర్వాతే ఈ పద్ధతిని ఆచరించటం ద్వారా సత్ఫలితాలు సాధించటంతో పాటు కొత్త సమస్యలు రాకుండా జాగ్రత్త పడవచ్చని ఆయన సూచిస్తున్నారు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతే కీలకంరక్తంలో చక్కెర స్థాయిని తెలిపే హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్షతో పాటు.. ఆహారం తీసుకున్న తర్వాత రక్తంలోకి విడుదలయ్యే గ్లూకోజ్‌ను కణజాలానికి అందించడంలో కీలకపాత్ర నిర్వహించే ఇన్సులిన్‌ హార్మోన్‌ ఏ స్థాయిలో విడుదలవుతోంది? ఎంతసేపటికి తిరిగి సాధారణ స్థితికి వస్తోంది? అనే గణాంకాలను బట్టి ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎంత ఉన్నదనే విషయం నిర్ధారిస్తారు. దీన్ని నిర్ధారించడానికి ‘హోమా ఐఆర్‌’ అనే ఓరల్‌ గ్లూకోజ్‌ టెస్ట్‌ చేస్తారు. రక్తంలో గ్లూకోజ్‌ స్థాయులు తక్కువగా ఉండే వారిలో కూడా ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది. హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్ష ద్వారా షుగర్‌ వ్యాధి నిర్ధారణ అయ్యేదానికి 15 సంవత్సరాలు ముందే హోమా–ఐఆర్‌ పరీక్ష ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తొలి దశలోనే గుర్తించి, ఆహారంలో తగిన మార్పు చేసుకుంటే షుగర్, తదనంతర గొలుసు వ్యాధుల ముప్పును తప్పించుకోవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ‘హోమా–ఐఆర్‌’ టెస్ట్‌లో ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత (ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌) ఎంత ఉంది? ఆ వ్యక్తికి ఇతర ఆరోగ్య సమస్యల స్థితిగతులు ఎలా ఉన్నాయి? అనే విషయాలను పరిగణనలోకి తీసుకొని లోకార్బ్‌ హెల్దీ అండ్‌ హై ఫ్యాట్‌ డైట్‌లో పోషకాల కూర్పును, శాతాన్ని, వ్యాయామాన్ని డాక్టర్‌ సూచిస్తారు. ఇది ఏ ఇద్దరికీ ఒకేలా ఉండదు. ఎవరి ప్రత్యేక పరిస్థితులకు తగిన విధంగా వారికి ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌ సూచిస్తారు. కొవ్వు పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు ఎక్కువగా, పిండి పదార్థాలు అతి తక్కువగా తీసుకోవాలి. బరువు తగ్గాలనుకునే వారు తమ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను మాత్రమే తీసుకోవాలన్న నియమం ఈ ఆహార పద్ధతిలో కూడా వర్తిస్తుంది. అంతకన్నా ఎక్కువ కేలరీలు తింటే బరువు పెరిగే ముప్పు ఏ ఆహార పద్ధతిలోనైనా ఉంటుంది. అందుకే కదా మితాహారం ముద్దు అని మన పెద్దలు చెప్పేది! లోకార్బ్‌ డైట్‌ ప్లానింగ్‌ ఎలా? ఉదాహరణకు 177 సెం.మీ. ఎత్తు, 59 ఏళ్ల వయసు ఉన్న పురుషుడు 82 కిలోల బరువు ఉన్నాడనుకుందాం. బీఎంఐ 28.5. బీఎంఆర్‌ 1678. మెటబాలిక్‌ ఏజ్‌ 62. పొట్ట చుట్టూ కొవ్వు 6 కన్నా తక్కువ ఉండాలి. కానీ, 11 ఉంది. బీపీ, షుగర్‌ లేదు. ఫ్యాటీ లివర్‌ గ్రేడ్‌1 ఉంది. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఉంది. జాగ్రత్త పడకపోతే కొద్ది సంవత్సరాల్లో షుగర్‌ బారినపడే అవకాశం ఉందని వైద్యులు చెప్పారు. ఇదీ అతనికి ఇచ్చిన ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌.. రోజులో 1500 కిలోకేలరీలకన్నా తక్కువ ఆహారం తినాలి. నికర పిండి పదార్థాలు 20 గ్రాములకు మించకూడదు. 60 గ్రాములు ప్రొటీన్లు, 100–150 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలను తీసుకోవాలి. క్రమశిక్షణతో ఈ ఆహార నియమాలతో పాటు వ్యాయామం చేస్తూ ఉంటే 6 నెలల్లోనే బీఎంఐ 23.5కు, పొట్ట 7కు తగ్గింది. రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌వంటకం ఏదైనా, అందులో ఉపయోగించే ప్రతి పదార్ధానికి సంబంధించిన స్థూల పోషక విలువలను విధిగా లెక్కించాలి. పొద్దున్నే ఆ రోజు తినాలనుకునే పదార్థాలతో పట్టిక తయారు చేసుకోవాలి. ఏవి తిన్నా రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌ పరిమితుల మేరకే తినాలి. వాటిలో నికర పిండి పదార్థం (పిండి పదార్థంలో నుంచి పీచును తీసేస్తే మిగిలేది నికర పిండి పదార్థం) ఎంత? ప్రొటీన్లెన్ని? కొవ్వు పదార్థం ఎంత? అని సరిచూసుకొని, తూకం వేసుకొని, ముందే పట్టిక రాసుకోవటం అతి ముఖ్యమైన విషయం. ఆ తర్వాతే ఏది తినాలో, ఎంత తినాలో నిర్ణయించుకొని అంతే తినాలి. నెయ్యి లేదా వెన్న, కాఫీ (లేదా టీ) డికాక్షన్‌/ వేడి నీటితో కలిపి, గిలకొట్టి తయారు చేసుకొని తీసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’ ఈ ఆహార పద్ధతిలో చాలా కీలకమైన ఉదయకాలపు శక్తి వనరు. 50 గ్రా. నెయ్యి/వెన్న, 25 గ్రా. పాల మీగడ, 5 గ్రా. గానుగ కొబ్బరి నూనె, 100 ఎం.ఎల్‌. కాఫీ డికాక్షన్‌ కలిపి దీన్ని తయారు చేసుకోవచ్చు. ఈ విధంగా తయారు చేసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’లో 1.3 గ్రా. నికర పిండి పదార్థాలు, 1.4 గ్రా. ప్రొటీన్, 45.9 గ్రా. కొవ్వు పదార్థాలు, 418 కిలోకేలరీల శక్తి ఉంటాయి. వ్యక్తి అవసరాలను బట్టి నెయ్యి/వెన్న, పాల మీగడల మోతాదులో హెచ్చు తగ్గులు చేసుకోవచ్చు. రోజంతా తీసుకునే కేలరీల్లో దాదాపు మూడింట ఒకవంతు బుల్లెట్‌ కాఫీ ద్వారానే సమకూర్చుకోవచ్చు. దాహాన్ని బట్టి తాగునీటిని పుష్కలంగా తాగాలి. కూరగాయలు, ఆకుకూరలు, గింజలు, పిక్కలను విధిగా, తగు మాత్రంగా రోజువారీ మెనూలో చేర్చుకుంటే సూక్ష్మపోషకాల లోపం రాకుండా ఉంటుంది. వంటకాలు వ్యక్తిగత ఆహారపు అలవాట్లు, ఆసక్తులు, లభ్యత, కొనుగోలు శక్తిని బట్టి ఏ రోజుకారోజు వారానికి ఒక షెడ్యూల్‌ పెట్టుకొని పునరావృతం చేసుకోవచ్చు. ఇతరత్రా ఆహార పదార్థాలు రోజుకోలా మారుతుంటాయి. బుల్లెట్‌ కాఫీ మాత్రం రోజూ తీసుకోవాలి. మాంసాహారులకు ఈ ఆహార పద్ధతి కొంత సులువు. గుడ్డు కూడా ముట్టని శాకాహారులైతే చాలా రకాల ప్రత్యామ్నాయ ఆహారాలు సమకూర్చుకొని తినాల్సి వస్తుంది. వీగన్లకు ఇంకా కొంచెం కష్టం. ఫుడ్‌ సప్లిమెంట్లు వాడుకోవాల్సి ఉంటుంది. అతిగా తిన్న పిండి పదార్థాల వల్ల శరీరంలో పెరిగిపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కొవ్వు ప్రధాన ఆహారంతో కరిగించాలంటే తెలివైన ప్రణాళిక, రాజీలేని క్రమశిక్షణతో కూడిన ఆచరణే వజ్రాయుధాలు!హెచ్చరిక: ఈ కథనం ఉద్దేశం ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ గురించి కొంతమేరకు అవగాహన కలిగించటానికి మాత్రమే. మరింత లోతైన అవగాహన కోసం ‘లో కార్బ్‌ స్కూల్‌’ యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌లో వీడియోలు చూడండి. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌పై అవగాహన గల వైద్యుల పర్యవేక్షణ లేకుండా ఈ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించబూనుకోవటం ఆశించిన ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు చేకూర్చకపోగా అనర్థాలకు దారితీసే అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయి. జాగ్రత్త. లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ ‘ఆరోగ్యకరమైన’ ట్రెండ్‌రోజూ మనం తీసుకునే ఆహారంలో ఎక్కువ శాతం ఉండేది పిండి పదార్థాలే. వీటివల్ల మనం రోగాల బారిన పడుతున్నాం. కడుపులోకి వెళ్లిన పిండి పదార్థాన్ని పచనం చేసి, గ్లూకోజ్‌గా మార్చి, శరీరానికి శక్తినిచ్చే పని ఇన్సులిన్‌ అనే హార్మోన్‌ ద్వారా జరుగుతుంది. అవసరానికి మించి పిండి పదార్థాలు, హానికరమైన కొవ్వు పదార్థాలను మనం రోజూ తినడం వల్ల ఇన్సులిన్‌ సున్నితత్వాన్ని కోల్పోతుంది. అందువల్ల శరీరంలో అధికంగా ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి అయినప్పటికీ ఫలితం లేని స్థితికి చేరినప్పుడు ‘ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌’ (ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత) ఏర్పడుతోంది. అధిక బరువు దగ్గరి నుంచి క్యాన్సర్‌ వరకు 64 రకాల జబ్బులకు ఇదే కారణమవుతోందన్న అవగాహన ఇటీవల కాలంలో పెరిగింది. అందువల్ల పిండిపదార్థాలను తక్కువగా తీసుకుంటూ.. మాంసకృత్తులు, ఆరోగ్యదాయకమైన కొవ్వు పదార్థాలను ఎక్కువగా తీసుకుంటే అనారోగ్యాలు దరిచేరవు అంటున్నారు వైద్య నిపుణులు. దీన్నే ‘లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌’ – ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ ఆహార పద్ధతిగా చెబుతున్నారు.ఏయే ఆహార పదార్థాల్లో పిండి పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు, కొవ్వు పదార్థాలు ఎంతెంత ఉన్నాయో తెలుసుకొని, ఏ వ్యక్తి (పసిపిల్లలు, పిల్లలు, యుక్తవయస్కులు, నడివయస్కులు, గర్భవతులు, బాలింతలు, వృద్ధులు)కి ఎంత మోతాదుల్లో అవి అవసరమో లెక్క వేసుకొని తినటం ద్వారా సమతుల ఆహారం తీసుకోవచ్చు. లెక్క వేసుకొని తినాలన్న మాట విడ్డూరంగాను, అంత అవసరమా అనే సందేహం రావచ్చు. కానీ, సత్ఫలితాలు రాబట్టాలంటే అదే అవసరం. ఎంత తినాలో తెలుసుకొని, తెలివిగా తింటే అధిక బరువు/ ఊబకాయంతో పాటు వచ్చే ఎన్నో ఆరోగ్య సమస్యలు తీరిపోతాయి. వ్యాధులు దరిచేరకుండా ఆరోగ్యంగా జీవించడానికి కూడా ఈ సమతులాహారం దోహదం చేస్తుంది. మనం ఏయే పదార్థాలను ఎంతెంత మోతాదులో తినాలో తెలియాలంటే మొదట ఆయా ఆహార పదార్థాల్లో అసలు పోషకాలు ఎంతెంత మోతాదులో ఉన్నాయో తెలుసుకోవాలి. సాధారణంగా ప్రతి ఆహార పదార్థంలోనూ స్థూల పోషకాలైన పిండి పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు, కొవ్వు పదార్థాలతోపాటు సూక్ష్మ పోషకాలు ఉంటాయి. అయితే, వేర్వేరు మోతాదుల్లో ఉంటాయి. కొన్నిటిలో పిండి పదార్థాలు ఎక్కువగా, ప్రొటీన్లు తక్కువగా, కొవ్వు పదార్థాలు మరీ తక్కువగా ఉంటాయి. మరికొన్నిటిలో కొవ్వు ఎక్కువ, ప్రొటీన్లు మోస్తరుగా, పిండి పదార్థాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఇంకొన్నిటిలో అసలు పిండి పదార్థాలే ఉండవు. కాబట్టి, వ్యక్తిగతంగా మీకు ఏయే పోషకాలు ఎంత మోతాదులో కావాలో తెలుసుకొని, మీ ఆరోగ్య లక్ష్యం నిర్దేశించుకోవాలి. ఈ లక్ష్య సాధనకు అవసరమైనన్ని పోషకాలతో కూడిన ఆహారాన్ని పనిగట్టుకొని లెక్క వేసుకొని తీసుకుంటే మీ ఆరోగ్య లక్ష్యాలను క్షేమకరమైన రీతిలో సాధించవచ్చు.ఆహారంలో ఎక్కువ పరిమాణంలో అవసరమైన పోషకాలను స్థూల పోషకాలని, అతి తక్కువ మోతాదులో అవసరమైన వాటిని సూక్ష్మ పోషకాలని అంటాం. స్థూల పోషకాలైనా, సూక్ష్మ పోషకాలైనా ఆ వ్యక్తి వయసు, ఎత్తు, శారీరక శ్రమ అవసరాలకు తగిన మోతాదులో ఉండాలి. పిండి పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు, కొవ్వు పదార్థాలు తదితర పోషకాలను అవసరమైనంత, సమతులమైన పాళ్లలో తినాలి. కాని, మనలో చాలామంది ఈ క్రమశిక్షణ పాటించటం లేదు. ఎంత తింటే ఆరోగ్యకరం?ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌ ‘మై ప్లేట్‌ ఫర్‌ ది డే’ 2024 సిఫారసుల ప్రకారం.. సగటు భారతీయ వ్యక్తి రోజులో తీసుకునే కిలోకేలరీల శక్తిలో వరి బియ్యం, గోధుమ పిండి, చిరుధాన్యాలన్నీ కలిపి 45%కు పరిమితం చేయాలి. పప్పుధాన్యాలు, గుడ్లు, మాంసాహారం 14%–15% వరకు ఉండాలి. కొవ్వు 30% కంటే తక్కువగా లేదా సమానంగా ఉండాలి. గింజలు, నూనె గింజలు, పాలు, పాల ఉత్పత్తులు 8%–10% వరకు తీసుకోవాలి.ఎంత తింటున్నాం?కేంద్ర ప్రభుత్వ ‘గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే (హెచ్‌సీఈఎస్‌)’ ప్రకారం 2023–24లో పట్టణ వాసులు సగటున తలసరి ఆహార వినియోగం రోజుకు 2,233 కిలో కేలరీల మేరకు ఉంది. 338 గ్రాముల పిండి పదార్థాలు (1,351 కిలో కేలరీలు. 61%), 63 గ్రాముల ప్రొటీన్లు (254 కిలో కేలరీల. 11%), 70 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలు (628 కిలో కేలరీలు. 28%) తీసుకుంటున్నారు. దేశ జనాభాలో ఎక్కువ మంది సూక్ష్మపోషకాలు అధికంగా ఉండే ఆహారాలను (చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, బీన్స్, గింజలు, తాజా కూరగాయలు, పండ్లు) చాలా తక్కువగా తింటున్నారని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ‘ఆహార జబ్బు’ల భారం 56%భారతీయులు మోస్తున్న జబ్బుల ఆర్థిక భారంలో 56.4% మేరకు అపసవ్యమైన, అసమతుల్యతతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవటమేనని జాతీయ పోషకాహార సంస్థ (ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌) 2024 నాటి డైటరీ గైడ్‌లైన్స్‌లో స్పష్టం చేసింది. అసమతుల్య ఆహారం ఫలితంగా జీవక్రియలు లయ తప్పి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ బారిన పడుతున్నారు. అధిక రక్తపోటు, రక్తంలో అధిక చక్కెర, అధిక ట్రైగ్లిజరైడ్‌లు, తక్కువ హెచ్‌డీఎల్‌ (మంచి) కొలెస్ట్రాల్‌ స్థాయి, పెరిగిన నడుము చుట్టుకొలత (ఉదర ఊబకాయం).. ఈ ఐదింటిలో ఏ మూడు ఉన్నా వారికి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ ఉన్నట్లే.సమతులాహారం, శారీరక శ్రమ ద్వారా గుండె జబ్బుల్ని, రక్తపోటు సమస్యలను తగ్గించుకోవచ్చు. టైప్‌ 2 డయాబెటిస్‌ను 80% వరకు రాకుండా జాగ్రత్తపడొచ్చు. అకాల మరణాలను చాలా వరకు నివారించుకోవచ్చని ఎన్‌ఐఎన్‌ చెబుతోంది.ఎవరి లెక్క వారికే! ఒక వ్యక్తికి పిండి పదార్థాలు, ప్రోటీన్, కొవ్వు పదార్థాలు ఎన్ని గ్రాములు/కేలరీలు అవసరం? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ప్రతి ఒక్కరికీ వేర్వేరుగా ఉంటుంది. వ్యక్తిని బట్టి మారిపోతుంది. మీ వ్యక్తిగత పోషక అవసరాలు మీ బరువు, మీ రోజువారీ శారీరక శ్రమ స్థాయి, మీకున్న ఆరోగ్య సమస్యలు, మీ ఆరోగ్య లక్ష్యాలు వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇంకో ముఖ్యాంశం ఏమిటంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తున్నారు? అనే దాన్ని బట్టి కూడా పోషకాల కూర్పు, శాతం ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆహార పద్ధతులు అనేకం ఉన్నప్పటికీ ప్రధానమైనవి రెండు రకాలు. మొదటిది: హై కార్బ్‌ డైట్‌. అంటే.. ప్రధాన శక్తి వనరుగా పిండి పదార్థాలను తీసుకోవటం. సాధారణంగా అందరూ అనుసరించే ఆహార పద్ధతి ఇదే. రెండో పద్ధతి: లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌.సి.హెచ్‌.ఎఫ్‌) డైట్‌. అంటే.. కొవ్వు పదార్థాలను ప్రధాన శక్తి వనరుగా తీసుకోవటం. వీటిలో ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించినా, ముఖ్యంగా మీరు ఆశించిన ఆరోగ్య లక్ష్యాలు సాధించాలంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తారు? ఎంత తినాలి? ఏది తినాలి? అనే విషయాపై నిర్ణయం తీసుకొని, ఆచరించటం ప్రారంభించాలి. ఆచి ‘తూచి’ తినాలి. ఆహార క్రమశిక్షణతో పాటు శారీరక వ్యాయామ క్రమశిక్షణను కూడా జోడించి కొనసాగించాలి. అప్పుడే మీరు నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలు నెరవేరుతాయి.మీ బీఎంఐ, బీఎంఆర్‌ ఎంత?శరీర బరువును తగ్గించుకోవాలనుకునే వారు మొదట చెయ్యాల్సిన పని వారి బాడీ మాస్‌ ఇండెక్స్‌ (బీఎంఐ), బాడీ మెటబాలిక్‌ రేట్‌ (బీఎంఆర్‌) ఎంతో తెలుసుకోవాలి. ఇటువంటి ముఖ్యమైన డేటాను తెలుసుకోవటానికిప్పుడు ‘బాడీ ఫ్యాట్‌ స్కేల్‌’ అనే డిజిటల్‌ పరికరాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. కొన్ని డయాగ్నొస్టిక్‌ సెంటర్లు, ఆసుపత్రుల్లో ఈ పరికరాలు పెడుతున్నారు. బరువు తూచే డిజిటల్‌ పరికరంలోనే బీఎంఐ, బీఎంఆర్, పొట్టచుట్టూ కొవ్వు, శరీరం మొత్తంలో కొవ్వు ఎంత ఉన్నాయి వంటి చాలా వివరాలను తెలుసుకోవచ్చు. బీఎంఐ 23 కన్నా తక్కువగా ఉంటే ఆరోగ్యకరం. 30లోపు ఉంటే అధిక బరువు, 35కి మించితే ఊబకాయంగా భావిస్తారు. ఎంత అధిక బరువు ఉంటే బీఎంఆర్‌ అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ కొలమానాలను బట్టి బరువు తగ్గాలా? నార్మల్‌ రేంజ్‌లోకి రావాలంటే ఎంత తగ్గాలి? అనేది బరువుతో పాటు బీఎంఆర్‌ను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకొని నిర్ణయించుకోవాలి. వ్యక్తి శరీరంలో దైనందిన జీవక్రియలకు ఎన్ని కిలో కేలరీల శక్తి అవసరమవుతోందో బీఎంఆర్‌ తెలియజేస్తుంది. మీరు బరువు తగ్గాలనుకుంటే బీఎంఆర్‌ చూపే కేలరీల కన్నా రోజు మొత్తంలో తక్కువ కేలరీలతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవాలి. ఈ విధంగా కేలరీల కొరత సృష్టించినప్పుడు శరీరంలో పేరుకుపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కరిగించి వినియోగించుకోవటానికి శరీరం అలవాటుపడుతుంది. ఒకవేళ తగినంత బరువు లేని వారైతే బీఎంఆర్‌ కన్నా ఎక్కువ కేలరీల ఆహారం తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. బరువు తగ్గాలి, పొట్ట తగ్గాలి అనుకునే వ్యక్తి పని బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువగా ఎన్ని కేలరీలు తినాలని నిర్ణయించుకున్న తర్వాత ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించాలన్న ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకోవాలి. బరువు పెరగడానికి దారితీసిన పిండిపదార్థాల కేలరీలనే ఎక్కువగా తీసుకునే ఆహార పద్ధతిలోనూ కొన్ని కేలరీలు తగ్గించి తింటే క్రమంగా బరువు తగ్గుతుంది. పిండి పదార్థాల శాతం గతం కన్నా తగ్గించి, ప్రొటీన్లను పెంచుకోవాలి. తగ్గాలి సరే.. అయితే, ఏ పిండి పదార్థాలైతే ఒంట్లో కొవ్వు ఎక్కువగా పెరగటానికి కారణమైనాయో వాటినే తగ్గించి తింటూ, వ్యాయామం చేస్తే ఫలితాలు వస్తాయి. అయితే, కొద్ది నెలలు బరువు తగ్గినా వ్యాయామం వల్ల ఆకలి ఎక్కువై, ఎక్కువ తినాల్సి వచ్చి, మళ్లీ బరువు పెరిగే ముప్పు ఉంటుంది. ఏ ఆహార పద్ధతిలో అధిక కొవ్వు నిల్వల సమస్య వచ్చిందో ఆ ఆహార పద్ధతిలోనే కొన్ని మార్పులు చేసినంత మాత్రాన గణనీయమైన ఫలితాలు సాధించే అవకాశాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఊబకాయానికి కారణమైన బరువును, ఆ బరువుకు కారణమైన కొవ్వు నిల్వలను గణనీయమైన స్థాయిలో కరిగించుకోవాలంటే ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తగ్గించుకునే వేరే ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం మేలు. లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌) ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం ద్వారా ఆరోగ్య లక్ష్యాలను సాధించవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. అంటే, మీ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను తినటమే కాకుండా.. పిండి పదార్థాలను బాగా తక్కువగా, కొవ్వు పదార్థాలను ప్రొటీన్లను ఎక్కువగా తీసుకోవాలి. తద్వారా శరీర బరువు నీరసం లేకుండా, ఆరోగ్యదాయకంగా తగ్గించుకోవచ్చని ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ నిపుణులు, సీనియర్‌ కార్డియో థొరాసిక్‌ సర్జన్‌ డాక్టర్‌ పీ వీ సత్యనారాయణ అంటున్నారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌తో పాటు ఇంటెర్మిటెంట్‌ ఫాస్టింగ్‌ చెయ్యటంతో పాటు వ్యాయామం జోడిస్తే మరింత ఉత్తమ ఫలితాలు వస్తాయని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ వైద్య నిపుణుల సలహా తీసుకున్న తర్వాతే ఈ పద్ధతిని ఆచరించటం ద్వారా సత్ఫలితాలు సాధించటంతో పాటు కొత్త సమస్యలు రాకుండా జాగ్రత్త పడవచ్చని ఆయన సూచిస్తున్నారు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతే కీలకంరక్తంలో చక్కెర స్థాయిని తెలిపే హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్షతో పాటు.. ఆహారం తీసుకున్న తర్వాత రక్తంలోకి విడుదలయ్యే గ్లూకోజ్‌ను కణజాలానికి అందించడంలో కీలకపాత్ర నిర్వహించే ఇన్సులిన్‌ హార్మోన్‌ ఏ స్థాయిలో విడుదలవుతోంది? ఎంతసేపటికి తిరిగి సాధారణ స్థితికి వస్తోంది? అనే గణాంకాలను బట్టి ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎంత ఉన్నదనే విషయం నిర్ధారిస్తారు. దీన్ని నిర్ధారించడానికి ‘హోమా ఐఆర్‌’ అనే ఓరల్‌ గ్లూకోజ్‌ టెస్ట్‌ చేస్తారు. రక్తంలో గ్లూకోజ్‌ స్థాయులు తక్కువగా ఉండే వారిలో కూడా ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది. హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్ష ద్వారా షుగర్‌ వ్యాధి నిర్ధారణ అయ్యేదానికి 15 సంవత్సరాలు ముందే హోమా–ఐఆర్‌ పరీక్ష ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తొలి దశలోనే గుర్తించి, ఆహారంలో తగిన మార్పు చేసుకుంటే షుగర్, తదనంతర గొలుసు వ్యాధుల ముప్పును తప్పించుకోవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ‘హోమా–ఐఆర్‌’ టెస్ట్‌లో ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత (ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌) ఎంత ఉంది? ఆ వ్యక్తికి ఇతర ఆరోగ్య సమస్యల స్థితిగతులు ఎలా ఉన్నాయి? అనే విషయాలను పరిగణనలోకి తీసుకొని లోకార్బ్‌ హెల్దీ అండ్‌ హై ఫ్యాట్‌ డైట్‌లో పోషకాల కూర్పును, శాతాన్ని, వ్యాయామాన్ని డాక్టర్‌ సూచిస్తారు. ఇది ఏ ఇద్దరికీ ఒకేలా ఉండదు. ఎవరి ప్రత్యేక పరిస్థితులకు తగిన విధంగా వారికి ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌ సూచిస్తారు. కొవ్వు పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు ఎక్కువగా, పిండి పదార్థాలు అతి తక్కువగా తీసుకోవాలి. బరువు తగ్గాలనుకునే వారు తమ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను మాత్రమే తీసుకోవాలన్న నియమం ఈ ఆహార పద్ధతిలో కూడా వర్తిస్తుంది. అంతకన్నా ఎక్కువ కేలరీలు తింటే బరువు పెరిగే ముప్పు ఏ ఆహార పద్ధతిలోనైనా ఉంటుంది. అందుకే కదా మితాహారం ముద్దు అని మన పెద్దలు చెప్పేది! లోకార్బ్‌ డైట్‌ ప్లానింగ్‌ ఎలా? ఉదాహరణకు 177 సెం.మీ. ఎత్తు, 59 ఏళ్ల వయసు ఉన్న పురుషుడు 82 కిలోల బరువు ఉన్నాడనుకుందాం. బీఎంఐ 28.5. బీఎంఆర్‌ 1678. మెటబాలిక్‌ ఏజ్‌ 62. పొట్ట చుట్టూ కొవ్వు 6 కన్నా తక్కువ ఉండాలి. కానీ, 11 ఉంది. బీపీ, షుగర్‌ లేదు. ఫ్యాటీ లివర్‌ గ్రేడ్‌1 ఉంది. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఉంది. జాగ్రత్త పడకపోతే కొద్ది సంవత్సరాల్లో షుగర్‌ బారినపడే అవకాశం ఉందని వైద్యులు చెప్పారు. ఇదీ అతనికి ఇచ్చిన ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌.. రోజులో 1500 కిలోకేలరీలకన్నా తక్కువ ఆహారం తినాలి. నికర పిండి పదార్థాలు 20 గ్రాములకు మించకూడదు. 60 గ్రాములు ప్రొటీన్లు, 100–150 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలను తీసుకోవాలి. క్రమశిక్షణతో ఈ ఆహార నియమాలతో పాటు వ్యాయామం చేస్తూ ఉంటే 6 నెలల్లోనే బీఎంఐ 23.5కు, పొట్ట 7కు తగ్గింది. రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌వంటకం ఏదైనా, అందులో ఉపయోగించే ప్రతి పదార్ధానికి సంబంధించిన స్థూల పోషక విలువలను విధిగా లెక్కించాలి. పొద్దున్నే ఆ రోజు తినాలనుకునే పదార్థాలతో పట్టిక తయారు చేసుకోవాలి. ఏవి తిన్నా రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌ పరిమితుల మేరకే తినాలి. వాటిలో నికర పిండి పదార్థం (పిండి పదార్థంలో నుంచి పీచును తీసేస్తే మిగిలేది నికర పిండి పదార్థం) ఎంత? ప్రొటీన్లెన్ని? కొవ్వు పదార్థం ఎంత? అని సరిచూసుకొని, తూకం వేసుకొని, ముందే పట్టిక రాసుకోవటం అతి ముఖ్యమైన విషయం. ఆ తర్వాతే ఏది తినాలో, ఎంత తినాలో నిర్ణయించుకొని అంతే తినాలి. నెయ్యి లేదా వెన్న, కాఫీ (లేదా టీ) డికాక్షన్‌/ వేడి నీటితో కలిపి, గిలకొట్టి తయారు చేసుకొని తీసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’ ఈ ఆహార పద్ధతిలో చాలా కీలకమైన ఉదయకాలపు శక్తి వనరు. 50 గ్రా. నెయ్యి/వెన్న, 25 గ్రా. పాల మీగడ, 5 గ్రా. గానుగ కొబ్బరి నూనె, 100 ఎం.ఎల్‌. కాఫీ డికాక్షన్‌ కలిపి దీన్ని తయారు చేసుకోవచ్చు. ఈ విధంగా తయారు చేసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’లో 1.3 గ్రా. నికర పిండి పదార్థాలు, 1.4 గ్రా. ప్రొటీన్, 45.9 గ్రా. కొవ్వు పదార్థాలు, 418 కిలోకేలరీల శక్తి ఉంటాయి. వ్యక్తి అవసరాలను బట్టి నెయ్యి/వెన్న, పాల మీగడల మోతాదులో హెచ్చు తగ్గులు చేసుకోవచ్చు. రోజంతా తీసుకునే కేలరీల్లో దాదాపు మూడింట ఒకవంతు బుల్లెట్‌ కాఫీ ద్వారానే సమకూర్చుకోవచ్చు. దాహాన్ని బట్టి తాగునీటిని పుష్కలంగా తాగాలి. కూరగాయలు, ఆకుకూరలు, గింజలు, పిక్కలను విధిగా, తగు మాత్రంగా రోజువారీ మెనూలో చేర్చుకుంటే సూక్ష్మపోషకాల లోపం రాకుండా ఉంటుంది. వంటకాలు వ్యక్తిగత ఆహారపు అలవాట్లు, ఆసక్తులు, లభ్యత, కొనుగోలు శక్తిని బట్టి ఏ రోజుకారోజు వారానికి ఒక షెడ్యూల్‌ పెట్టుకొని పునరావృతం చేసుకోవచ్చు. ఇతరత్రా ఆహార పదార్థాలు రోజుకోలా మారుతుంటాయి. బుల్లెట్‌ కాఫీ మాత్రం రోజూ తీసుకోవాలి. మాంసాహారులకు ఈ ఆహార పద్ధతి కొంత సులువు. గుడ్డు కూడా ముట్టని శాకాహారులైతే చాలా రకాల ప్రత్యామ్నాయ ఆహారాలు సమకూర్చుకొని తినాల్సి వస్తుంది. వీగన్లకు ఇంకా కొంచెం కష్టం. ఫుడ్‌ సప్లిమెంట్లు వాడుకోవాల్సి ఉంటుంది. అతిగా తిన్న పిండి పదార్థాల వల్ల శరీరంలో పెరిగిపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కొవ్వు ప్రధాన ఆహారంతో కరిగించాలంటే తెలివైన ప్రణాళిక, రాజీలేని క్రమశిక్షణతో కూడిన ఆచరణే వజ్రాయుధాలు!హెచ్చరిక: ఈ కథనం ఉద్దేశం ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ గురించి కొంతమేరకు అవగాహన కలిగించటానికి మాత్రమే. మరింత లోతైన అవగాహన కోసం ‘లో కార్బ్‌ స్కూల్‌’ యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌లో వీడియోలు చూడండి. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌పై అవగాహన గల వైద్యుల పర్యవేక్షణ లేకుండా ఈ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించబూనుకోవటం ఆశించిన ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు చేకూర్చకపోగా అనర్థాలకు దారితీసే అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయి. జాగ్రత్త. లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ ‘ఆరోగ్యకరమైన’ ట్రెండ్‌రోజూ మనం తీసుకునే ఆహారంలో ఎక్కువ శాతం ఉండేది పిండి పదార్థాలే. వీటివల్ల మనం రోగాల బారిన పడుతున్నాం. కడుపులోకి వెళ్లిన పిండి పదార్థాన్ని పచనం చేసి, గ్లూకోజ్‌గా మార్చి, శరీరానికి శక్తినిచ్చే పని ఇన్సులిన్‌ అనే హార్మోన్‌ ద్వారా జరుగుతుంది. అవసరానికి మించి పిండి పదార్థాలు, హానికరమైన కొవ్వు పదార్థాలను మనం రోజూ తినడం వల్ల ఇన్సులిన్‌ సున్నితత్వాన్ని కోల్పోతుంది. అందువల్ల శరీరంలో అధికంగా ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి అయినప్పటికీ ఫలితం లేని స్థితికి చేరినప్పుడు ‘ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌’ (ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత) ఏర్పడుతోంది. అధిక బరువు దగ్గరి నుంచి క్యాన్సర్‌ వరకు 64 రకాల జబ్బులకు ఇదే కారణమవుతోందన్న అవగాహన ఇటీవల కాలంలో పెరిగింది. అందువల్ల పిండిపదార్థాలను తక్కువగా తీసుకుంటూ.. మాంసకృత్తులు, ఆరోగ్యదాయకమైన కొవ్వు పదార్థాలను ఎక్కువగా తీసుకుంటే అనారోగ్యాలు దరిచేరవు అంటున్నారు వైద్య నిపుణులు. దీన్నే ‘లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌’ – ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ ఆహార పద్ధతిగా చెబుతున్నారు.పిండి పదార్థాలను ఎక్కువగా తింటే.. మనం తినే ఆహారం జీర్ణమై గ్లూకోజ్‌గా మారి, శరీర భాగాలు నిర్విరామంగా పనిచేయటానికి శక్తిగా ఉపయోగపడుతుంది. ఆహారంలో పిండి పదార్థాలు పెరిగితే రక్తంలో చక్కెర శాతాలూ పెరుగుతాయి. శరీరం ఈ చక్కెరలను కరిగించడానికి, శక్తి ఉత్పత్తి చేయటానికి కనీసం 2 నుంచి 3 గంటల సమయం తీసుకుంటుంది. ఈ ప్రక్రియను నిర్వహించే ఇన్సులిన్‌ చాలినంత లేకపోయినా, సరిగ్గా పనిచేయకపోయినా రక్తంలో చక్కెర శాతం నియంత్రణలో ఉండదు.⇒ ఆహారం ద్వారా అందే గ్లూకోజ్‌లో అవసరమైనప్పుడు వెంటనే వాడుకోవటానికి వీలుగా కొంత మేరకు గ్లైకోజెన్‌ గా మారుతుంది. మిగిలిపోయిన అదనపు శక్తిని కొవ్వుగా మార్చి నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యం శరీరానికి ఉంది.⇒ గ్లైకోజెన్‌ .. బ్యాంకు ఖాతాలో ఎప్పుడైనా వాడుకోవటానికి సిద్ధంగా ఉండే సొమ్ములాంటిది. కొవ్వుగా మారిన గ్లూకోజ్‌ను.. ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్‌గా చెప్పుకోవచ్చు.⇒ గ్లూకోజ్‌ ఒకసారి కొవ్వుగా మారితే, కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో తప్ప, తిరిగి దానికదే గ్లూకోజ్‌గా మారదు. ఈ కొవ్వును జీవన క్రియ ద్వారానే కరిగించి శక్తిగా మార్చగలం. ⇒ పిండి పదార్థాలు తక్కువగా, ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు ఎక్కువగా ఉండే లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌) ఆహారం తీసుకుంటే శరీరంలో అధిక కొవ్వును సులువుగా కరిగించవచ్చు. కొవ్వు పదార్థాలు ఎక్కువగా తింటే..ఊబకాయులు ఆహారం పరిమితం చేసినా, ఉపవాసం ఉన్నా కూడా బరువు తగ్గటం కంటే పెరుగుతారు. ఈ విచిత్రమైన పరిస్థితి ఎందుకంటే, మనకు ఎక్కువ ఆకలి వేసినప్పుడు ఇన్సులిన్‌ ప్రభావం అధికమై ఆహారంలోని పిండి పదార్థాలను కొవ్వుగా మార్చి నిల్వ చేస్తుంది. ఈ పరిస్థితి మారాలంటే మన ఆహారంలో అధిక సంతృప్త కొవ్వులు ఉన్న నూనె వాడాలి. తద్వారా ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి తగ్గి, బరువు పెరుగుదలను నివారించవచ్చు. దీనికి తక్కువ పిండి పదార్థాలు ఉండే ఆహారాన్ని కలిపితే శరీరంలో ఉన్న నిల్వ కొవ్వు కూడా కరగటం మొదలవుతుంది. పిండి పదార్థాలను అతి తక్కువగా, కొవ్వు పదార్థాలను ఎక్కువగా తీసుకున్నప్పుడు శరీరం శక్తి వినియోగ పద్ధతి గ్లూకోజ్‌ నుంచి కీటోన్‌ బాడీస్‌కి షిఫ్ట్‌ అవుతుందని డాక్టర్‌ పీ వీ సత్యనారాయణ తెలిపారు. శక్తి వనరుగా (పిండి పదార్థాల ద్వారా అందే) గ్లూకోజ్‌కు బదులుగా (కొవ్వు పదార్థాల ద్వారా అందే) కీటోన్‌ బాడీస్‌పై శరీరం ఆధారపడుతుంది. బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీల ఆహారం తీసుకున్నప్పుడు శరీరంలో కొవ్వు నిల్వలను కరిగించి వాడుకోవటానికి శరీరం అలవాటు పడుతుంది. పిండి పదార్థాలు తక్కువగా తినటం వల్ల ఇన్సులిన్‌ నాణ్యత మెరుగుపడుతుంది. క్రమంగా ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత సమస్య కూడా తీరుతుంది. ఈ విధంగా ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతతో వచ్చిన జీవన శైలి జబ్బులు సైతం మందులు లేకుండానే సమసిపోతాయని డా. సత్యనారాయణ వివరించారు.ఏమేమి తినొచ్చు?లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌.సి.హెచ్‌.ఎఫ్‌) డైట్‌లో కొవ్వులు, ప్రొటీన్లు ఎక్కువగా, పిండి పదార్థాలు అతి తక్కువగా తినాలి అంతే. ఈ పరిమితుల్లో ఏయే ఆహార పదార్థాలను సమకూర్చుకోగలిగితే, ఏవి ఇష్టపడితే వాటిని తినొచ్చు. ఏయే ఆహార పదార్థాల్లో, ఏయే వంటకాల్లో మొత్తం ఈ మూడు పోషకాలు ఎనెన్ని గ్రాములు, ఎన్నెన్ని కిలో కేలరీలు ఉన్నాయో లెక్క వేసుకొని, పోషకాహార పట్టిక రాసుకొని మరీ తినాలి. మాంసాహారులు, శాకాహారులు, వీగన్లు ఎవరైనా ఈ డైట్‌ను అనుసరించవచ్చు. వంద గ్రాములు బియ్యం, గోధుమలు, చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలలో 50 గ్రాములకు పైగా పిండి పదార్థాలుంటాయి కాబట్టి అవిగానీ, వాటితో వండిన వంటకాలు గానీ తినటానికి లేదు. నెయ్యి, వెన్న, కూరగాయలు, ఆకుకూరలు, గుడ్లు, గింజలు, మాంసం తినొచ్చు. మసాలాలు మామూలే. కొబ్బరి గానుగ నూనె వాడాలి. కొబ్బరి పిండి రొట్టెలు, బాదం పిండి రొట్టెలు, అవిసె పిండి రొట్టెలు తినొచ్చు.ఏ నిష్పత్తిలో తీసుకోవాలి?ప్రధానంగా మనం తీసుకునే ఆహారంలోని స్థూల పోషకాలు మూడు.. పిండి పదార్థాలు(కార్బోహైడ్రేట్లు), మాంసకృత్తులు (ప్రొటీన్లు), ఆరోగ్యదాయకమైన కొవ్వు పదార్థాలు (హెల్దీ ఫ్యాట్స్‌). ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ పద్ధతి ప్రకారం.. ఉదాహరణకు.. 172 సెం.మీ. ఎత్తు, 82 కిలోల బరువు ఉన్న వ్యక్తి.. బరువు తగ్గాలనుకుంటే.. రోజువారీ తీసుకోవాల్సినవి..నికర పిండి పదార్థాలు – 20 గ్రా.(పిండి పదార్థం నుంచి పీచును మినహాయిస్తే మిగిలేవి నెట్‌ కార్బోహైడ్రేట్లు)మాంసకృత్తులు – 70 గ్రా.ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు – 100–150 గ్రా.ఈ మూడూ కలిపి కనిష్ఠంగా 1200 నుంచి గరిష్ఠంగా 1500 క్యాలరీల వరకు తీసుకోవాలి.ఈ ఆహార విధానం అందరికీ ఒకేలా ఉండదు. అందువల్ల దీనిపై అవగాహన ఉన్న వైద్యులను సంప్రదించి, వారి పర్యవేక్షణలోనే ఈ ఆహారం, జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. ప్రతి మనిషికి వారి వారి అనారోగ్య సమస్యలు, ఆరోగ్య లక్ష్యాలు.. వీటన్నింటి ఆధారంగా వైద్యులు అవసరమైన సూచనలు, సలహాలు ఇస్తారు. ఈ ఆహార నియమావళికి అలవాటు పడటానికి కొన్ని రోజుల నుంచి కొన్ని వారాలు సమయం పట్టవచ్చు.ఆహారంలో ఎక్కువ పరిమాణంలో అవసరమైన పోషకాలను స్థూల పోషకాలని, అతి తక్కువ మోతాదులో అవసరమైన వాటిని సూక్ష్మ పోషకాలని అంటాం. స్థూల పోషకాలైనా, సూక్ష్మ పోషకాలైనా ఆ వ్యక్తి వయసు, ఎత్తు, శారీరక శ్రమ అవసరాలకు తగిన మోతాదులో ఉండాలి. పిండి పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు, కొవ్వు పదార్థాలు తదితర పోషకాలను అవసరమైనంత, సమతులమైన పాళ్లలో తినాలి. కాని, మనలో చాలామంది ఈ క్రమశిక్షణ పాటించటం లేదు. ఎంత తింటే ఆరోగ్యకరం?ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌ ‘మై ప్లేట్‌ ఫర్‌ ది డే’ 2024 సిఫారసుల ప్రకారం.. సగటు భారతీయ వ్యక్తి రోజులో తీసుకునే కిలోకేలరీల శక్తిలో వరి బియ్యం, గోధుమ పిండి, చిరుధాన్యాలన్నీ కలిపి 45%కు పరిమితం చేయాలి. పప్పుధాన్యాలు, గుడ్లు, మాంసాహారం 14%–15% వరకు ఉండాలి. కొవ్వు 30% కంటే తక్కువగా లేదా సమానంగా ఉండాలి. గింజలు, నూనె గింజలు, పాలు, పాల ఉత్పత్తులు 8%–10% వరకు తీసుకోవాలి.ఎంత తింటున్నాం?కేంద్ర ప్రభుత్వ ‘గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే (హెచ్‌సీఈఎస్‌)’ ప్రకారం 2023–24లో పట్టణ వాసులు సగటున తలసరి ఆహార వినియోగం రోజుకు 2,233 కిలో కేలరీల మేరకు ఉంది. 338 గ్రాముల పిండి పదార్థాలు (1,351 కిలో కేలరీలు. 61%), 63 గ్రాముల ప్రొటీన్లు (254 కిలో కేలరీల. 11%), 70 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలు (628 కిలో కేలరీలు. 28%) తీసుకుంటున్నారు. దేశ జనాభాలో ఎక్కువ మంది సూక్ష్మపోషకాలు అధికంగా ఉండే ఆహారాలను (చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, బీన్స్, గింజలు, తాజా కూరగాయలు, పండ్లు) చాలా తక్కువగా తింటున్నారని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ‘ఆహార జబ్బు’ల భారం 56%భారతీయులు మోస్తున్న జబ్బుల ఆర్థిక భారంలో 56.4% మేరకు అపసవ్యమైన, అసమతుల్యతతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవటమేనని జాతీయ పోషకాహార సంస్థ (ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌) 2024 నాటి డైటరీ గైడ్‌లైన్స్‌లో స్పష్టం చేసింది. అసమతుల్య ఆహారం ఫలితంగా జీవక్రియలు లయ తప్పి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ బారిన పడుతున్నారు. అధిక రక్తపోటు, రక్తంలో అధిక చక్కెర, అధిక ట్రైగ్లిజరైడ్‌లు, తక్కువ హెచ్‌డీఎల్‌ (మంచి) కొలెస్ట్రాల్‌ స్థాయి, పెరిగిన నడుము చుట్టుకొలత (ఉదర ఊబకాయం).. ఈ ఐదింటిలో ఏ మూడు ఉన్నా వారికి మెటబాలిక్‌ సిండ్రోమ్‌ ఉన్నట్లే.సమతులాహారం, శారీరక శ్రమ ద్వారా గుండె జబ్బుల్ని, రక్తపోటు సమస్యలను తగ్గించుకోవచ్చు. టైప్‌ 2 డయాబెటిస్‌ను 80% వరకు రాకుండా జాగ్రత్తపడొచ్చు. అకాల మరణాలను చాలా వరకు నివారించుకోవచ్చని ఎన్‌ఐఎన్‌ చెబుతోంది.ఎవరి లెక్క వారికే! ఒక వ్యక్తికి పిండి పదార్థాలు, ప్రోటీన్, కొవ్వు పదార్థాలు ఎన్ని గ్రాములు/కేలరీలు అవసరం? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ప్రతి ఒక్కరికీ వేర్వేరుగా ఉంటుంది. వ్యక్తిని బట్టి మారిపోతుంది. మీ వ్యక్తిగత పోషక అవసరాలు మీ బరువు, మీ రోజువారీ శారీరక శ్రమ స్థాయి, మీకున్న ఆరోగ్య సమస్యలు, మీ ఆరోగ్య లక్ష్యాలు వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇంకో ముఖ్యాంశం ఏమిటంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తున్నారు? అనే దాన్ని బట్టి కూడా పోషకాల కూర్పు, శాతం ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆహార పద్ధతులు అనేకం ఉన్నప్పటికీ ప్రధానమైనవి రెండు రకాలు. మొదటిది: హై కార్బ్‌ డైట్‌. అంటే.. ప్రధాన శక్తి వనరుగా పిండి పదార్థాలను తీసుకోవటం. సాధారణంగా అందరూ అనుసరించే ఆహార పద్ధతి ఇదే. రెండో పద్ధతి: లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌.సి.హెచ్‌.ఎఫ్‌) డైట్‌. అంటే.. కొవ్వు పదార్థాలను ప్రధాన శక్తి వనరుగా తీసుకోవటం. వీటిలో ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించినా, ముఖ్యంగా మీరు ఆశించిన ఆరోగ్య లక్ష్యాలు సాధించాలంటే.. మీరు ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరిస్తారు? ఎంత తినాలి? ఏది తినాలి? అనే విషయాపై నిర్ణయం తీసుకొని, ఆచరించటం ప్రారంభించాలి. ఆచి ‘తూచి’ తినాలి. ఆహార క్రమశిక్షణతో పాటు శారీరక వ్యాయామ క్రమశిక్షణను కూడా జోడించి కొనసాగించాలి. అప్పుడే మీరు నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలు నెరవేరుతాయి.మీ బీఎంఐ, బీఎంఆర్‌ ఎంత?శరీర బరువును తగ్గించుకోవాలనుకునే వారు మొదట చెయ్యాల్సిన పని వారి బాడీ మాస్‌ ఇండెక్స్‌ (బీఎంఐ), బాడీ మెటబాలిక్‌ రేట్‌ (బీఎంఆర్‌) ఎంతో తెలుసుకోవాలి. ఇటువంటి ముఖ్యమైన డేటాను తెలుసుకోవటానికిప్పుడు ‘బాడీ ఫ్యాట్‌ స్కేల్‌’ అనే డిజిటల్‌ పరికరాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. కొన్ని డయాగ్నొస్టిక్‌ సెంటర్లు, ఆసుపత్రుల్లో ఈ పరికరాలు పెడుతున్నారు. బరువు తూచే డిజిటల్‌ పరికరంలోనే బీఎంఐ, బీఎంఆర్, పొట్టచుట్టూ కొవ్వు, శరీరం మొత్తంలో కొవ్వు ఎంత ఉన్నాయి వంటి చాలా వివరాలను తెలుసుకోవచ్చు. బీఎంఐ 23 కన్నా తక్కువగా ఉంటే ఆరోగ్యకరం. 30లోపు ఉంటే అధిక బరువు, 35కి మించితే ఊబకాయంగా భావిస్తారు. ఎంత అధిక బరువు ఉంటే బీఎంఆర్‌ అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ కొలమానాలను బట్టి బరువు తగ్గాలా? నార్మల్‌ రేంజ్‌లోకి రావాలంటే ఎంత తగ్గాలి? అనేది బరువుతో పాటు బీఎంఆర్‌ను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకొని నిర్ణయించుకోవాలి. వ్యక్తి శరీరంలో దైనందిన జీవక్రియలకు ఎన్ని కిలో కేలరీల శక్తి అవసరమవుతోందో బీఎంఆర్‌ తెలియజేస్తుంది. మీరు బరువు తగ్గాలనుకుంటే బీఎంఆర్‌ చూపే కేలరీల కన్నా రోజు మొత్తంలో తక్కువ కేలరీలతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవాలి. ఈ విధంగా కేలరీల కొరత సృష్టించినప్పుడు శరీరంలో పేరుకుపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కరిగించి వినియోగించుకోవటానికి శరీరం అలవాటుపడుతుంది. ఒకవేళ తగినంత బరువు లేని వారైతే బీఎంఆర్‌ కన్నా ఎక్కువ కేలరీల ఆహారం తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. బరువు తగ్గాలి, పొట్ట తగ్గాలి అనుకునే వ్యక్తి పని బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువగా ఎన్ని కేలరీలు తినాలని నిర్ణయించుకున్న తర్వాత ఏ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించాలన్న ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకోవాలి. బరువు పెరగడానికి దారితీసిన పిండిపదార్థాల కేలరీలనే ఎక్కువగా తీసుకునే ఆహార పద్ధతిలోనూ కొన్ని కేలరీలు తగ్గించి తింటే క్రమంగా బరువు తగ్గుతుంది. పిండి పదార్థాల శాతం గతం కన్నా తగ్గించి, ప్రొటీన్లను పెంచుకోవాలి. తగ్గాలి సరే.. అయితే, ఏ పిండి పదార్థాలైతే ఒంట్లో కొవ్వు ఎక్కువగా పెరగటానికి కారణమైనాయో వాటినే తగ్గించి తింటూ, వ్యాయామం చేస్తే ఫలితాలు వస్తాయి. అయితే, కొద్ది నెలలు బరువు తగ్గినా వ్యాయామం వల్ల ఆకలి ఎక్కువై, ఎక్కువ తినాల్సి వచ్చి, మళ్లీ బరువు పెరిగే ముప్పు ఉంటుంది. ఏ ఆహార పద్ధతిలో అధిక కొవ్వు నిల్వల సమస్య వచ్చిందో ఆ ఆహార పద్ధతిలోనే కొన్ని మార్పులు చేసినంత మాత్రాన గణనీయమైన ఫలితాలు సాధించే అవకాశాలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఊబకాయానికి కారణమైన బరువును, ఆ బరువుకు కారణమైన కొవ్వు నిల్వలను గణనీయమైన స్థాయిలో కరిగించుకోవాలంటే ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తగ్గించుకునే వేరే ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం మేలు. లో కార్బ్‌ హై అండ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌) ఆహార పద్ధతిని అనుసరించటం ద్వారా ఆరోగ్య లక్ష్యాలను సాధించవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. అంటే, మీ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను తినటమే కాకుండా.. పిండి పదార్థాలను బాగా తక్కువగా, కొవ్వు పదార్థాలను ప్రొటీన్లను ఎక్కువగా తీసుకోవాలి. తద్వారా శరీర బరువు నీరసం లేకుండా, ఆరోగ్యదాయకంగా తగ్గించుకోవచ్చని ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ నిపుణులు, సీనియర్‌ కార్డియో థొరాసిక్‌ సర్జన్‌ డాక్టర్‌ పీ వీ సత్యనారాయణ అంటున్నారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌తో పాటు ఇంటెర్మిటెంట్‌ ఫాస్టింగ్‌ చెయ్యటంతో పాటు వ్యాయామం జోడిస్తే మరింత ఉత్తమ ఫలితాలు వస్తాయని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ వైద్య నిపుణుల సలహా తీసుకున్న తర్వాతే ఈ పద్ధతిని ఆచరించటం ద్వారా సత్ఫలితాలు సాధించటంతో పాటు కొత్త సమస్యలు రాకుండా జాగ్రత్త పడవచ్చని ఆయన సూచిస్తున్నారు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతే కీలకంరక్తంలో చక్కెర స్థాయిని తెలిపే హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్షతో పాటు.. ఆహారం తీసుకున్న తర్వాత రక్తంలోకి విడుదలయ్యే గ్లూకోజ్‌ను కణజాలానికి అందించడంలో కీలకపాత్ర నిర్వహించే ఇన్సులిన్‌ హార్మోన్‌ ఏ స్థాయిలో విడుదలవుతోంది? ఎంతసేపటికి తిరిగి సాధారణ స్థితికి వస్తోంది? అనే గణాంకాలను బట్టి ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎంత ఉన్నదనే విషయం నిర్ధారిస్తారు. దీన్ని నిర్ధారించడానికి ‘హోమా ఐఆర్‌’ అనే ఓరల్‌ గ్లూకోజ్‌ టెస్ట్‌ చేస్తారు. రక్తంలో గ్లూకోజ్‌ స్థాయులు తక్కువగా ఉండే వారిలో కూడా ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది. హెచ్‌బీఏ1సి పరీక్ష ద్వారా షుగర్‌ వ్యాధి నిర్ధారణ అయ్యేదానికి 15 సంవత్సరాలు ముందే హోమా–ఐఆర్‌ పరీక్ష ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తొలి దశలోనే గుర్తించి, ఆహారంలో తగిన మార్పు చేసుకుంటే షుగర్, తదనంతర గొలుసు వ్యాధుల ముప్పును తప్పించుకోవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ‘హోమా–ఐఆర్‌’ టెస్ట్‌లో ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత (ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌) ఎంత ఉంది? ఆ వ్యక్తికి ఇతర ఆరోగ్య సమస్యల స్థితిగతులు ఎలా ఉన్నాయి? అనే విషయాలను పరిగణనలోకి తీసుకొని లోకార్బ్‌ హెల్దీ అండ్‌ హై ఫ్యాట్‌ డైట్‌లో పోషకాల కూర్పును, శాతాన్ని, వ్యాయామాన్ని డాక్టర్‌ సూచిస్తారు. ఇది ఏ ఇద్దరికీ ఒకేలా ఉండదు. ఎవరి ప్రత్యేక పరిస్థితులకు తగిన విధంగా వారికి ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌ సూచిస్తారు. కొవ్వు పదార్థాలు, ప్రొటీన్లు ఎక్కువగా, పిండి పదార్థాలు అతి తక్కువగా తీసుకోవాలి. బరువు తగ్గాలనుకునే వారు తమ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీలను మాత్రమే తీసుకోవాలన్న నియమం ఈ ఆహార పద్ధతిలో కూడా వర్తిస్తుంది. అంతకన్నా ఎక్కువ కేలరీలు తింటే బరువు పెరిగే ముప్పు ఏ ఆహార పద్ధతిలోనైనా ఉంటుంది. అందుకే కదా మితాహారం ముద్దు అని మన పెద్దలు చెప్పేది! లోకార్బ్‌ డైట్‌ ప్లానింగ్‌ ఎలా? ఉదాహరణకు 177 సెం.మీ. ఎత్తు, 59 ఏళ్ల వయసు ఉన్న పురుషుడు 82 కిలోల బరువు ఉన్నాడనుకుందాం. బీఎంఐ 28.5. బీఎంఆర్‌ 1678. మెటబాలిక్‌ ఏజ్‌ 62. పొట్ట చుట్టూ కొవ్వు 6 కన్నా తక్కువ ఉండాలి. కానీ, 11 ఉంది. బీపీ, షుగర్‌ లేదు. ఫ్యాటీ లివర్‌ గ్రేడ్‌1 ఉంది. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఉంది. జాగ్రత్త పడకపోతే కొద్ది సంవత్సరాల్లో షుగర్‌ బారినపడే అవకాశం ఉందని వైద్యులు చెప్పారు. ఇదీ అతనికి ఇచ్చిన ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ ప్లాన్‌.. రోజులో 1500 కిలోకేలరీలకన్నా తక్కువ ఆహారం తినాలి. నికర పిండి పదార్థాలు 20 గ్రాములకు మించకూడదు. 60 గ్రాములు ప్రొటీన్లు, 100–150 గ్రాముల కొవ్వు పదార్థాలను తీసుకోవాలి. క్రమశిక్షణతో ఈ ఆహార నియమాలతో పాటు వ్యాయామం చేస్తూ ఉంటే 6 నెలల్లోనే బీఎంఐ 23.5కు, పొట్ట 7కు తగ్గింది. రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌వంటకం ఏదైనా, అందులో ఉపయోగించే ప్రతి పదార్ధానికి సంబంధించిన స్థూల పోషక విలువలను విధిగా లెక్కించాలి. పొద్దున్నే ఆ రోజు తినాలనుకునే పదార్థాలతో పట్టిక తయారు చేసుకోవాలి. ఏవి తిన్నా రోజువారీ న్యూట్రిషనల్‌ బడ్జెట్‌ పరిమితుల మేరకే తినాలి. వాటిలో నికర పిండి పదార్థం (పిండి పదార్థంలో నుంచి పీచును తీసేస్తే మిగిలేది నికర పిండి పదార్థం) ఎంత? ప్రొటీన్లెన్ని? కొవ్వు పదార్థం ఎంత? అని సరిచూసుకొని, తూకం వేసుకొని, ముందే పట్టిక రాసుకోవటం అతి ముఖ్యమైన విషయం. ఆ తర్వాతే ఏది తినాలో, ఎంత తినాలో నిర్ణయించుకొని అంతే తినాలి. నెయ్యి లేదా వెన్న, కాఫీ (లేదా టీ) డికాక్షన్‌/ వేడి నీటితో కలిపి, గిలకొట్టి తయారు చేసుకొని తీసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’ ఈ ఆహార పద్ధతిలో చాలా కీలకమైన ఉదయకాలపు శక్తి వనరు. 50 గ్రా. నెయ్యి/వెన్న, 25 గ్రా. పాల మీగడ, 5 గ్రా. గానుగ కొబ్బరి నూనె, 100 ఎం.ఎల్‌. కాఫీ డికాక్షన్‌ కలిపి దీన్ని తయారు చేసుకోవచ్చు. ఈ విధంగా తయారు చేసుకునే ‘బుల్లెట్‌ కాఫీ’లో 1.3 గ్రా. నికర పిండి పదార్థాలు, 1.4 గ్రా. ప్రొటీన్, 45.9 గ్రా. కొవ్వు పదార్థాలు, 418 కిలోకేలరీల శక్తి ఉంటాయి. వ్యక్తి అవసరాలను బట్టి నెయ్యి/వెన్న, పాల మీగడల మోతాదులో హెచ్చు తగ్గులు చేసుకోవచ్చు. రోజంతా తీసుకునే కేలరీల్లో దాదాపు మూడింట ఒకవంతు బుల్లెట్‌ కాఫీ ద్వారానే సమకూర్చుకోవచ్చు. దాహాన్ని బట్టి తాగునీటిని పుష్కలంగా తాగాలి. కూరగాయలు, ఆకుకూరలు, గింజలు, పిక్కలను విధిగా, తగు మాత్రంగా రోజువారీ మెనూలో చేర్చుకుంటే సూక్ష్మపోషకాల లోపం రాకుండా ఉంటుంది. వంటకాలు వ్యక్తిగత ఆహారపు అలవాట్లు, ఆసక్తులు, లభ్యత, కొనుగోలు శక్తిని బట్టి ఏ రోజుకారోజు వారానికి ఒక షెడ్యూల్‌ పెట్టుకొని పునరావృతం చేసుకోవచ్చు. ఇతరత్రా ఆహార పదార్థాలు రోజుకోలా మారుతుంటాయి. బుల్లెట్‌ కాఫీ మాత్రం రోజూ తీసుకోవాలి. మాంసాహారులకు ఈ ఆహార పద్ధతి కొంత సులువు. గుడ్డు కూడా ముట్టని శాకాహారులైతే చాలా రకాల ప్రత్యామ్నాయ ఆహారాలు సమకూర్చుకొని తినాల్సి వస్తుంది. వీగన్లకు ఇంకా కొంచెం కష్టం. ఫుడ్‌ సప్లిమెంట్లు వాడుకోవాల్సి ఉంటుంది. అతిగా తిన్న పిండి పదార్థాల వల్ల శరీరంలో పెరిగిపోయిన కొవ్వు నిల్వలను కొవ్వు ప్రధాన ఆహారంతో కరిగించాలంటే తెలివైన ప్రణాళిక, రాజీలేని క్రమశిక్షణతో కూడిన ఆచరణే వజ్రాయుధాలు!హెచ్చరిక: ఈ కథనం ఉద్దేశం ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌ గురించి కొంతమేరకు అవగాహన కలిగించటానికి మాత్రమే. మరింత లోతైన అవగాహన కోసం ‘లో కార్బ్‌ స్కూల్‌’ యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌లో వీడియోలు చూడండి. ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ డైట్‌పై అవగాహన గల వైద్యుల పర్యవేక్షణ లేకుండా ఈ ఆహార పద్ధతిని అనుసరించబూనుకోవటం ఆశించిన ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు చేకూర్చకపోగా అనర్థాలకు దారితీసే అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయి. జాగ్రత్త. లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ ‘ఆరోగ్యకరమైన’ ట్రెండ్‌రోజూ మనం తీసుకునే ఆహారంలో ఎక్కువ శాతం ఉండేది పిండి పదార్థాలే. వీటివల్ల మనం రోగాల బారిన పడుతున్నాం. కడుపులోకి వెళ్లిన పిండి పదార్థాన్ని పచనం చేసి, గ్లూకోజ్‌గా మార్చి, శరీరానికి శక్తినిచ్చే పని ఇన్సులిన్‌ అనే హార్మోన్‌ ద్వారా జరుగుతుంది. అవసరానికి మించి పిండి పదార్థాలు, హానికరమైన కొవ్వు పదార్థాలను మనం రోజూ తినడం వల్ల ఇన్సులిన్‌ సున్నితత్వాన్ని కోల్పోతుంది. అందువల్ల శరీరంలో అధికంగా ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి అయినప్పటికీ ఫలితం లేని స్థితికి చేరినప్పుడు ‘ఇన్సులిన్‌ రెసిస్టెన్స్‌’ (ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత) ఏర్పడుతోంది. అధిక బరువు దగ్గరి నుంచి క్యాన్సర్‌ వరకు 64 రకాల జబ్బులకు ఇదే కారణమవుతోందన్న అవగాహన ఇటీవల కాలంలో పెరిగింది. అందువల్ల పిండిపదార్థాలను తక్కువగా తీసుకుంటూ.. మాంసకృత్తులు, ఆరోగ్యదాయకమైన కొవ్వు పదార్థాలను ఎక్కువగా తీసుకుంటే అనారోగ్యాలు దరిచేరవు అంటున్నారు వైద్య నిపుణులు. దీన్నే ‘లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌’ – ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌ ఆహార పద్ధతిగా చెబుతున్నారు.పిండి పదార్థాలను ఎక్కువగా తింటే.. మనం తినే ఆహారం జీర్ణమై గ్లూకోజ్‌గా మారి, శరీర భాగాలు నిర్విరామంగా పనిచేయటానికి శక్తిగా ఉపయోగపడుతుంది. ఆహారంలో పిండి పదార్థాలు పెరిగితే రక్తంలో చక్కెర శాతాలూ పెరుగుతాయి. శరీరం ఈ చక్కెరలను కరిగించడానికి, శక్తి ఉత్పత్తి చేయటానికి కనీసం 2 నుంచి 3 గంటల సమయం తీసుకుంటుంది. ఈ ప్రక్రియను నిర్వహించే ఇన్సులిన్‌ చాలినంత లేకపోయినా, సరిగ్గా పనిచేయకపోయినా రక్తంలో చక్కెర శాతం నియంత్రణలో ఉండదు.⇒ ఆహారం ద్వారా అందే గ్లూకోజ్‌లో అవసరమైనప్పుడు వెంటనే వాడుకోవటానికి వీలుగా కొంత మేరకు గ్లైకోజెన్‌ గా మారుతుంది. మిగిలిపోయిన అదనపు శక్తిని కొవ్వుగా మార్చి నిల్వ చేసుకునే సామర్థ్యం శరీరానికి ఉంది.⇒ గ్లైకోజెన్‌ .. బ్యాంకు ఖాతాలో ఎప్పుడైనా వాడుకోవటానికి సిద్ధంగా ఉండే సొమ్ములాంటిది. కొవ్వుగా మారిన గ్లూకోజ్‌ను.. ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్‌గా చెప్పుకోవచ్చు.⇒ గ్లూకోజ్‌ ఒకసారి కొవ్వుగా మారితే, కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో తప్ప, తిరిగి దానికదే గ్లూకోజ్‌గా మారదు. ఈ కొవ్వును జీవన క్రియ ద్వారానే కరిగించి శక్తిగా మార్చగలం. ⇒ పిండి పదార్థాలు తక్కువగా, ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు ఎక్కువగా ఉండే లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌ (ఎల్‌సీహెచ్‌ఎఫ్‌) ఆహారం తీసుకుంటే శరీరంలో అధిక కొవ్వును సులువుగా కరిగించవచ్చు. కొవ్వు పదార్థాలు ఎక్కువగా తింటే..ఊబకాయులు ఆహారం పరిమితం చేసినా, ఉపవాసం ఉన్నా కూడా బరువు తగ్గటం కంటే పెరుగుతారు. ఈ విచిత్రమైన పరిస్థితి ఎందుకంటే, మనకు ఎక్కువ ఆకలి వేసినప్పుడు ఇన్సులిన్‌ ప్రభావం అధికమై ఆహారంలోని పిండి పదార్థాలను కొవ్వుగా మార్చి నిల్వ చేస్తుంది. ఈ పరిస్థితి మారాలంటే మన ఆహారంలో అధిక సంతృప్త కొవ్వులు ఉన్న నూనె వాడాలి. తద్వారా ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి తగ్గి, బరువు పెరుగుదలను నివారించవచ్చు. దీనికి తక్కువ పిండి పదార్థాలు ఉండే ఆహారాన్ని కలిపితే శరీరంలో ఉన్న నిల్వ కొవ్వు కూడా కరగటం మొదలవుతుంది.

ఆ రాత్రి నాకు ఏదో చప్పుడుకి మెలకువ వచ్చింది. లేచి లైట్‌ వేసి పడక గదిలోంచి హాల్లోకి వచ్చాను. ఓ కొత్త వ్యక్తి నాకు కనపడ్డాడు. అతను ఎవరో, అక్కడ ఎందుకు ఉన్నాడో నాకు అర్థమైంది. ఇంట్లోకి ఎలా ప్రవేశించాడా అని చూశాను. వంటగదిలోని వెంటిలేటర్‌కున్న రెండు ఇనప కడ్డీలు వంచబడ్డాయి. అతని చేతిలోని రెండున్నర అడుగుల పొడవున్న పంపు గొట్టంతోనే వాటిని వంచాడని ఊహించాను. ‘‘డబ్బు.’’ అతను చెప్పాడు. ‘‘డబ్బు?’’ ‘‘డబ్బు, నగలు ఇస్తే హాని చేయకుండా వెళ్ళిపోతాను. లేదా...’’ చేతిలోని ఆయుధాన్ని ఝళిపించాడు.గోడకి వేలాడే నా షోల్డర్‌ బేగ్‌ని అందుకుని జిప్పుని లాగాను. అందులోంచి తీసిన పర్స్‌ చూపించాను. దాన్ని తనవైపు విసిరేయమన్నట్లుగా సౌంజ్ఞ చేశాడు. ఆ పని చేశాను. వంగి దాన్ని అందుకుని అందులోని డబ్బుని చూసి మొహం చిట్లించాడు. ‘‘నేను అడిగింది బిచ్చం కాదు.’’ కోపంగా చెప్పాడు. ‘‘ఇంట్లో ఉన్నదంతే.’’‘‘ఇంట్లో రెండు వందల ఏభై మాత్రమే ఉందంటే నమ్మను. నగలు ఎక్కడున్నాయి?’’ అడిగాడు. ‘‘నగలు లేవు. ఇంటి పైభాగం కొత్తగా కట్టించాను. నగలు బేంక్‌లో తాకట్టులో ఉన్నాయి. గోల్డ్‌ లోన్‌ తీసుకున్నాను.’’అతని మొహంలో అసంతృప్తి కొట్టొచ్చినట్లుగా కనిపించింది. ‘‘ఈ ఇంట్లో నువ్వు, నేను తప్ప ఇంకెవరూ లేరని నాకు తెలుసు. నువ్వు మళ్ళీ నీ ఫేమిలీ ఫోటోలోని అందరినీ చూడాలనుకుంటే నేను అడిగింది ఇచ్చి పంపు.’’ కసురుతూ చెప్పాడు. ‘‘నేను అబద్ధం చెప్పలేదు.’’ ‘‘బేంక్‌ గోల్డ్‌ లోన్‌ కాగితాలు చూపించు.’’ ఆ తెలివైన దొంగ కోరాడు. ‘‘అవి బేంక్‌ లాకర్‌లో ఉన్నాయి.’’ ‘‘లాకర్‌ తాళం చెవి చూపించు.’’ రెట్టిస్తూ అడిగాడు. నా భార్య బుర్రలా నాది చురుగ్గా ఆలోచించదు. అతన్ని భౌతికంగా ఓడించలేను. నా కష్టార్జితాన్ని అతనికి అప్పగించలేను. ‘‘ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు? నువ్వు చెప్పింది కట్టు కథని నాకు తెలుసు. మీ పడక గదిలో బట్టల అలమర లోపల గోడకి ఫిక్స్‌ చేసిన ఐరన్‌ సేఫ్‌ని తెరు.’’ రుసరుసలాడుతూ ఆజ్ఞాపించాడు. అందులోని నా భార్య నగల విలువ పాతిక లక్షలకి తక్కువ ఉండదు. ‘‘పద.’’ ‘‘మా ఆవిడ దాని తాళంచెవి ఎక్కడ పెట్టిందో నాకు తెలీదు.’’ ‘‘సరే. ఆవిడకి ఫోన్‌ చేసి అడుగు.’’‘‘ఇప్పుడా?’’ ‘‘భార్యకి భర్త ఏ సమయంలోనైనా ఫోన్‌ చేయొచ్చు. ముఖ్యంగా తన ప్రాణం మీదకి వచ్చిన సందర్భంలో. మీ ఆవిడతో తాళం చెవి గురించి తప్ప ఇంకొక మాట ఎక్కువ మాట్లాడితే తల పగులుతుంది. అందులో ముఖ్యమైన కాగితాలు ఉన్నాయని, రేపు వాటి అవసరం ఉందని గుర్తొచ్చిందని చెప్పు. నువ్వు చెప్పిందంతా నేను నమ్మానని అనుకోక. నీకు బెనిఫిట్‌ ఆఫ్‌ డౌట్‌ మాత్రమే ఇస్తున్నాను. నేనీ ఇంట్లోంచి ఈ రాత్రి డబ్బు, బంగారంతో లేదా రక్తం తడిసిన చేతులతో వెళ్ళడం మాత్రం ఖాయం. స్పీకర్‌ ఫోన్‌ ఆన్‌ చేసి మాట్లాడు.’’ కఠినంగా చెప్పాడు. నేను మా ఆవిడకి ఫోన్‌ చేశాను. ఆమె ఆన్సర్‌ చేసింది. ‘‘బేంక్‌లో తాకట్టు పెట్టిన బంగారం రసీదు అవసరమైంది. మన లాకర్‌ తాళంచెవి ఎక్కడుంది?’’ అడిగాను. ‘‘మర్చిపోయారా? అక్వేరియంలో కత్తి పక్కనే.’’ ‘‘హాల్లో అక్వేరియంలో ఉంది.’’ లైన్‌ కట్‌ చేసి అతనివైపు తిరిగి చెప్పాను. ‘‘కత్తేమిటి?’’ అడిగాడు. ‘‘ఫిష్‌ టేంక్‌లోని చేపలకి ఐరన్‌ అందాలని ఓ కత్తిని ఉంచాం. అది ఎవరూ వెతకని చోటని అందులో లాకర్‌ తాళంచెవి ఉంచుతామన్న సంగతి మర్చిపోయాను.’’ అతను నా వెంట హాల్లోకి నడిచాడు. అక్వేరియంలో ఆరంజ్, నీలం రంగు చేపలు తిరుగుతున్నాయి. నేను నీళ్ళల్లో చేతిని ఉంచబోతే అరిచాడు. ‘‘ఆగు. కత్తిని తీద్దామనా? నేను తీస్తాను.’’ నన్ను పక్కకి నెట్టి అక్వేరియం నీళ్ళలో తన ఎడమ చేతిని ఉంచాడు. అరగంట తర్వాత ఆ దొంగని అంబులెన్స్‌లోకి ఎక్కిస్తూంటే చెప్పాను.‘‘అతనికి స్టింగ్‌ రే చేప ముల్లు గుచ్చుకుందని డాక్టర్‌కి చెప్పండి.’’ ఆ అక్వేరియంలోని చేపల్లో ఆ చేప ఖరీదైంది. కొరడాలా ఉండే దాని తోకతో కొడితే, దాని చివర ఉన్న విషపు ముల్లు ద్వారా శరీరంలోకి విషం ఎక్కి క్షణాల్లో మనిషికి స్పృహ తప్పుతుంది. మా ఆవిడ నాలా కాదు. ఏం జరుగుతోందో ఇట్టే ఊహించింది. అతనే అందులో చేతిని ఉంచాలని, కత్తిని ఉంచినట్లు అబద్ధం చెప్పింది. చెప్పాగా. ఆవిడ మెదడంత చురుగ్గా నా బుర్ర పని చేయదు.ఆ లాకర్‌ తాళంచెవి మంచానికి ఉన్న చిన్న రహస్య అరలో ఉందని నాకు తెలుసని మా ఆవిడకి తెలుసు. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి

ఆభరణాల అలంకరణ ఇంటికీ వర్తిస్తుందని ఈ డిజైన్స్‌ చూస్తేనే అర్ధమవుతుంది. సంపన్నతకు అద్దం పట్టే ఈ జ్యూలరీ స్టైల్‌ డెకర్‌ ప్రత్యేక ఈవెంట్స్‌కు మరిన్ని హంగులను చేకూరుస్తుంది. సాధారణంగా కర్టెన్‌ అలంకరణ కిటికీలకు, గుమ్మాలకు స్టయిలిష్‌ టచ్‌ను జోడించడానికి ఫ్యాబ్రిక్, డిజైన్స్‌ ఎంపికలో శ్రద్ధ కనబరచేవారు. ఇప్పుడు వాటి మీదుగా క్రిస్టల్‌ లేదా ముత్యాలు, రంగు రాళ్లు, ఇతర పూసలతో చేసిన డిజైన్లు టై–బ్యాక్‌లు, హోల్డ్‌బ్యాక్‌లు, రింగులు అంటూ కర్టెన్‌ ఆభరణాలు మరింత ఆకట్టుకునేలా అందుబాటులోకి వచ్చేశాయి. ముత్యాల వరసవాడుకలో ఇవి ఎంతో సౌలభ్యంగా ఉంటాయి. కృత్రిమ ముత్యాలు లేదా పూసల వరుసలు ప్లెయిన్‌ కర్టెన్లకు మరింత హంగునిస్తాయి.క్రిస్టల్‌ వెలుగులుకొన్ని డిజైన్లలో కాంతిని ఆకర్షించడానికి, గది అలంకరణకు విలాసవంతమైన అనుభూతిని జోడించడానికి వివిధ పూసలు, స్ఫటికాలు లేదా రైన్‌స్టోన్‌లు మంచి మెరుపునిస్తాయి.లోహాల ధగధగలుఅందమైన డిజైన్‌లతో లోహపు ఆభరణాలను కర్టెన్లు ఉన్న గోడలకు సెట్‌ చేస్తారు. కొన్నిసార్లు బంగారం లేదా వెండి లోహాలతో పూసలు, క్రిస్టల్స్‌ జత చేసినవీ ఇంటికి ధగధగలనిస్తాయిహుక్‌ రింగ్స్‌ కర్టెన్‌ హార్డ్‌వేర్‌ కూడా ‘నగల‘ సౌందర్యంతో అందుబాటులోకి ఉంటున్నాయి. మెటల్‌ లేదా ప్లాస్టిక్‌లో ఇవి లభిస్తాయి. ఈ రింగులు బంగారం, వెండి, రాగి లోహాలతో ఉంటాయి. వీటికి డిజైనర్లు ఆభరణాల హంగులన్నీ అద్దుతున్నారు. ఈ ఆభరణాలు కర్టెన్‌ రాడ్‌ చివరన, డ్రేప్‌లపైన సెట్‌ చేస్తారు. వీటిలో ఎన్నో డిజైన్ల వరకు మార్కెట్లో లభిస్తున్నాయి. లోహాలు, నాణ్యత, డిజైన్లను బట్టి వందల రూపాయల నుంచి ఎంత ఖరీదైనా తమ స్థాయిని బట్టి ఏర్పాటు చేసుకునే వీలు ఈ ‘నగలకు’ ఉంది. – ఎన్నార్‌

బిగ్‌బాస్‌లో కనిపించిన నిజమైన మనసు, సహజమైన వెలుగు భూమి శెట్టిని ప్రేక్షకుల హృదయాల్లో ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టాయి. ఇప్పుడు ఆ నిరాడంబరతలో దాగి ఉన్న ధైర్యం, నిశ్శబ్దంగా పెరిగిన శక్తి ‘మహాకాళి’గా మారి సినీ ప్రపంచంలో ఒక కొత్త రూపాన్ని సృష్టించబోతోంది. ఆ ప్రయాణంలోని విశేషాలన్నీ ఆమె మాటల్లోనే మీ కోసం. నేను కర్ణాటకలోని కుందాపురలో పుట్టాను. సముద్రపు గాలి, ఇంటి ముందున్న చెట్ల నీడ, చిన్న చిన్న పండుగల హడావుడి అవే నా బాల్యపు ఆనందాలు.అమ్మానాన్న భాస్కర్‌ శెట్టి, బేబీ శెట్టిలది సాధారణ జీవితం, వాళ్లు నేర్పిన విలువలే నేడు నన్ను ఉన్నతంగా తీర్చిదిద్దాయి.ఇంజినీరింగ్‌ చేశాను. కాని, నా మనసు మాత్రం పూర్తిగా యాక్టింగ్‌పైనే ఉండేది. అలా నా నటన ప్రయాణం టీవీతో మొదలైంది. ‘కిన్నరి’ సీరియల్‌లో చేసిన ‘మణి’ పాత్ర నాకు సినిమాల ప్రపంచానికి తలుపులు తెరిచింది. 2019లో ‘బిగ్‌ బాస్‌ కన్నడ’లోకి వెళ్లినప్పుడు ఎలాంటి అంచనాలు లేవు కాని, నా నిజమైన వ్యక్తిత్వం ప్రేక్షకుల హృదయాన్ని తాకింది. రన్నరప్‌గా బయటికి వచ్చినా కూడా, నాకు వచ్చిన ప్రేమ మాత్రం ఒక విజేతలా నిలిచింది.ఆ తర్వాత వచ్చిన ‘ఇక్కట్‌’ సినిమా ప్రేక్షకుల అభిమానం రెట్టింపు చేసింది. ఆ ప్రేమే నాకు సినిమా మీదున్న నమ్మకాన్ని మరింత బలపరచింది. తర్వాత వచ్చిన ‘షరతులు వర్తిస్తాయి’, ‘కింగ్‌డమ్‌’ వంటి ప్రాజెక్టులు నా నటనకు కొత్త షేడ్స్‌ ఇచ్చాయి. ప్రతి పాత్ర నాకు నాలో ఉన్న మరో భూమిని పరిచయం చేసింది.∙ఇప్పుడు నా ముందున్న పెద్ద మైలురాయి ‘మహాకాళి’. సూపర్‌హీరో ఫిల్మ్‌లో ఫీమేల్‌ లీడ్‌గా నిలవడం నాకు ఒక గౌరవం మాత్రమే కాదు. ఒక బాధ్యత కూడా. ఈ పాత్ర నా శక్తులను కొత్తగా పరీక్షించబోతోంది.∙నా రోజువారీ జీవితం మాత్రం చాలా సింపుల్‌. నాట్యం, కథలు, సంగీతం ఇవే నా హ్యాపీ స్పేస్‌.కెమెరా ముందు నటిస్తున్నంతసేపు ‘భూమి శెట్టి’ అనే వ్యక్తిని మరచిపోతాను. కాని, కెమెరా ఆఫ్‌ అయ్యాక మళ్లీ కుందాపుర అమ్మాయిగా నా చిన్న ప్రపంచంలోకి వెళ్తాను.∙అభిమానులు పంపే ప్రేమే నా ఎనర్జీ. వాళ్లే నా నమ్మకం. వాళ్ల వల్లే నా ప్రయాణం ప్రతి రోజూ మరింత అందంగా మారుతోంది.

మలక్కా జలసంధి ..మలయా ద్వీపకల్పం సుమత్రా ద్వీపానికి మధ్య ఉన్న 930 కిలోమీటర్లు ఉన్న జలసంధి.అక్కడ నుండి పశ్చిమానికి 90 మైళ్ళ దూరంలో ఒక ఓడ ఆగి ఉంది. ఆ ఓడ మీద ఒక నలజెండా ఎగురుతూ ఉంది. దాని మీద ఒక పుర్రెబొమ్మ ఉంది.ఆ ఓడలో సుమారు ఒక ఇరవై మంది వరకు ఉన్నారు. ఓడ డెక్‌ మీద కూర్చున్న వారందరూ ఎవరి కోసమో ఎదురు చూస్తున్నట్లుంది వాళ్ళ వాలకం. వారందరి చేతుల్లోనూ పుర్రెలతో తయారు చేసిన మద్యం గ్లాసులు ఉన్నాయి. వాటిల్లో పోసిన ‘రమ్‌’ తాగుతూ వినోదిస్తున్నారు.ఇంతలో ఒక పెద్ద అల వచ్చి ఆ డెక్‌ మీదకు కొన్ని చేపలను విసిరేసి సముద్రంలో కలిసిపోయింది.చెవులకు రింగు పెట్టుకుని; తలకు నల్లటి పాగా కట్టుకుని, ఆ పాగాలో పిడిబాకు ఉంచిన ఒక వ్యక్తి తన పక్కన పడి ఉన్న పెద్దచేపను చేతిలోకి తీసుకున్నాడు.దాని నోరు తెరిచి, తాను తాగుతున్న రమ్‌ను నోటిలో పోశాడు. తర్వాత దాన్ని నోటిలో పెట్టుకుని నమలసాగాడు.అదంతా చూస్తున్న మిగిలిన అందరూ ‘హే నాయకా’ అంటూ అరవసాగారు. వాళ్ళందరూ అలా అరుస్తున్న సమయంలో సముద్రంలో ఈదుకుంటూ వచ్చిన ఒక వ్యక్తి డెక్‌ మీదకు వచ్చాడు. అందరూ నిశ్శబ్దమై పోయారు. ‘నాయకా!’ అంటూ అతడికి సలాం చేశాడు.తరువాత తాను తెచ్చిన వివరాలతో ఒక మ్యాప్‌ అతడికి అందించాడు. అది చూసిన అతడు ‘మన ఓడను ఇక్కడి నుంచి ఉత్తరం దిశగా మళ్లించండి. మనం ఎదురు చూస్తున్న నౌక ఇంకొన్ని గంటల్లో బయల్దేరుతుంది’ అని ఆజ్ఞాపించాడు. ఓడ ముందుకు కదిలింది.అందరూ తమ వద్ద ఉన్న పిడిబాకులను తుపాకులను, కత్తులను పట్టుకుని ఉన్నారు. వారందరూ తమ నాయకుడి ఆజ్ఞ కోసం సిద్ధంగా ఉన్నారు.వారందరూ స ..ము ..ద్ర.. పు .. దొం.. గ.. లు ... పైరేట్స్‌!సాల్‌ శెట్టి ద్వీపం..దేశంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే ముంబై ఓడరేవు.కదలడానికి సిద్ధంగా ఉన్న కార్గో నౌకలతో; సముద్రతీరానికి చేరుకుంటున్న ఇతర నౌకలతో; ప్రయాణికులతో; అటు ఇటు తిరుగుతూ తమతమ విధులు నిర్వర్తిస్తున్న ఓడల సిబ్బందితో కిటకిటలాడుతోంది.తీరంలో కొద్దిదూరంలో ఒక పెద్ద నౌక లంగరు వేసి ఉంది. అది ముంబై తీరం నుంచి సింగపూర్‌ వరకు ప్రయాణించే క్రూజ్‌ షిప్‌ అయిన ‘రాయల్‌ డైమండ్‌ డాన్‌’.ప్రయాణికులందరూ ఒక్కొక్కరుగా ఓడలోకి వెళ్తున్నారు. ఎంట్ర¯Œ ్స వద్ద వారిని క్షుణ్ణంగా తనిఖీ చేసిన తరువాతనే వారిని డెక్‌ మీదకు పంపిస్తున్నారు.ఓడ ఎక్కబోయే ముందు ఒక అందమైన యువతి ఫోన్‌ మాట్లాడుతూ అక్కడ నిలబడి ఉంది. మాట్లాడుతూ మాట్లాడుతూ యథాలాపంగా ముందుకు చూసింది. అక్కడ ఒక వ్యక్తి తన వద్దకే వస్తున్నట్టు ఆమెకు అనిపించింది. ఆ వ్యక్తి కలర్‌ గాగుల్స్‌ ధరించి, జేబుల్లో చేతులు పెట్టుకుని ముందుకు వస్తున్నాడు. తల పైకెత్తి ఓడను చూస్తూ వస్తున్నట్టు ఆమెకు అర్థమైంది.ఈలోగా ఆ గాగుల్స్‌ ఉన్న వ్యక్తి వచ్చి ఆమెను ఢీ కొట్టాడు. ఆ ఢీ కొట్టడంతో ఆమె పట్టుకున్న ఫోన్, అతను పెట్టుకున్న గాగుల్స్‌ ఒకేసారి కింద పడిపోయాయి. ‘ఏయ్‌ మిస్టర్‌ కళ్ళు పైకి పెట్టుకుని నడిస్తే ఇలాగే ఉంటుంది.’ అంటూ తన ఫోన్‌ కోసం కిందకు వంగింది. ‘సారీ మిస్‌’ అంటూ ఆ వ్యక్తి కూడా గాగుల్స్‌ కోసం కిందకు వంగాడు. అదే సమయంలో ఇద్దరి తలలు మరోసారి ఢీ కొట్టుకున్నాయి.అబ్బా అనుకుంటూ పైకి లేచింది ఆ యువతి. ‘ఏయ్‌ మిస్టర్‌ ఇలాంటి పెద్ద ఓడను ఎప్పుడూ చూడలేదా?’చిరుకోపంగా అడిగింది. ‘ఇప్పుడే మొదటిసారి ఇంత పెద్ద ఓడను చూస్తున్నాను.’ అమాయకంగా మొహం పెట్టి ఆమెకు బదులిచ్చాడు. అతడి కళ్ళు అల్లరిగా నవ్వుతున్నాయి.ఆమెను చూస్తూ ‘మీరు చాలా అందంగా ఉన్నారు. మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ పోటీలకు బాగా సరిపోతారు’ అని ముందుకు నడుస్తూ చెప్పాడు అతడు.‘అయినా నేను సింగపూర్‌లో జరిగే మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ పోటీలకు వెళ్తున్నట్టు ఇతడికి అర్థమైందా?’ మనసులో అనుకుంటూ, ‘మిస్టర్‌ పోకిరి’ అనుకుంది ఆమె.తరువాత ఓడ ఎక్కడానికి వెళ్ళింది. మిస్టర్‌ పోకిరి కూడా డెక్‌ మీదకు చేరుకున్నాడు.అరగంట తర్వాత మెల్లిగా ‘రాయల్‌ డైమండ్‌ డాన్‌’ అరేబియా సముద్ర జలాల్లో ముందుకు కదిలి క్రమేణా వేగం పుంజుకుంది.ఇండియన్‌ నేవీ హెడ్‌ క్వార్టర్స్‌...ఒక బులెట్‌ ప్రూఫ్‌ కారు శరవేగంగా వచ్చి ఆ భవనం ముందు ఆగింది. అందులోంచి ఒక వ్యక్తి కిందకు దిగాడు. ఆ వ్యక్తి మొహంలో ఆందోళన కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తోంది. అతడిని చూడగానే అక్కడున్న సెక్యూరిటీ సిబ్బంది ‘సెల్యూట్‌’ చేస్తున్నారు. కాని, అదంతా పట్టించుకోని ఆ వ్యక్తి పరిగెడుతున్నట్టే లోపలకు అడుగు పెట్టాడు.నాలుగు అంతస్తులున్న ఆ భవనంలో మూడవ అంతస్తులో ఉన్న సౌత్‌ బ్లాక్‌ వింగ్‌. లిఫ్ట్‌ కోసం చూడకుండా క్షణానికి రెండు మెట్లు ఎక్కుతూ వింగ్‌లోకి దూసుకుపోయాడు.సౌండ్‌ ప్రూఫ్‌ గది అయిన ఆ గదిలోకి దూసుకువచ్చిన ఆ వ్యక్తిని చూశాడు నేవీ చీఫ్‌ అగర్వాల్‌. తన నోట్లో ఉన్న సిగార్‌ను బయటకు తీస్తూ ఆ వ్యక్తి వంక చూశాడు. ఆ వ్యక్తి నేవీ ఆఫీసర్‌ తరుణ్‌ మిశ్రా.‘బాస్‌! అక్కడ దాడి జరగబోతోంది. రాయల్‌ డైమండ్‌ డాన్‌ నౌకను పైరేట్స్‌ ముట్టడించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారని మనకు రహస్య సమాచారం అందింది. వెంటనే మన వాళ్ళను అలెర్ట్‌ చేయకపోతే నౌకలో ఉన్న ప్రయాణికులను సముద్ర దొంగలు ప్రాణాలతో వదిలిపెట్టరు.’ తరుణ్‌ కంగారుగా చెప్పాడు.అంతా వింటున్న అగర్వాల్‌ ఏమీ మాట్లాడకుండా మళ్లీ సిగార్‌ నోట్లో పెట్టుకుని, పైకి లేచాడు. అతడిని చూస్తూ .. ‘ఈ సమాచారం నాకు కొన్ని గంటల కిందటే వచ్చింది’ అన్నాడు తాపీగా.‘బాస్‌! మరిప్పుడు డైమండ్‌ డాన్‌ నౌకను కాపాడటం ఎలా?’ ఆందోళనగా అడిగాడు.‘మరేం పర్వాలేదు. సముద్రదొంగలను వెంటాడి వేటాడడానికి మన మెరైన్‌ కమాండో విజయ్‌ రాణా– డైమండ్‌ డాన్‌ నౌకలో ఉన్నాడనే సమాచారం కూడా వచ్చింది. పదిహేను రోజులు సెలవు తీసుకున్న విజయ్‌ ఆ షిప్‌లో వెళ్తున్నాడని తెలిసింది’ అన్నాడు.ఆ మాటలు వినగానే ఒక్కసారిగా ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు తరుణ్‌ మిశ్రా. తమ చీఫ్‌ కంగారు లేకుండా అలా తాపీగా ఎందుకున్నాడో అర్థమైంది.అనంత సాగర జలాలలో ‘డైమండ్‌ డాన్‌’ నౌక 2 నాటికల్‌ మైళ్ళ వేగంతో ప్రయాణిస్తోంది. ప్రయాణికుల్లో కొంతమంది తమ తమ క్యాబిన్లలో ఉండిపోయారు. కొంతమంది నౌకలో ఉన్న ఫుడ్‌ కోర్ట్స్‌లో– నౌకను చూడాలని కుతూహలంతో ఇలా ఎవరికి వారు తమతమ పనులలో ఉన్నారు.‘డైమండ్‌ డాన్‌ రెస్టారెంట్‌’ తాటికాయలంత మెరిసే అక్షరాలతో రాసిన పేరుని చూస్తూ లోపలికి అడుగు పెట్టాడు మిస్టర్‌ పోకిరి. అలా అడుగుపెట్టగానే అతడి కళ్ళు ఒక్కసారిగా మెరిశాయి. కారణం అక్కడ మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ఫుడ్‌ తింటూ కూర్చుని ఉంది. ఆమెను చూడగానే ‘ఈ బ్రహ్మచారి జీవితం ఈ భామకే అంకితం’ అని పాడుతూ.. ఫుడ్‌ తీసుకుని వెళ్లి ఆమె ముందు కూర్చున్నాడు. ఆమె అతడిని కళ్ళెత్తి చూసి ‘ఇక్కడకు కూడా వచ్చేసాడు మిస్టర్‌ పోకిరి’ అనుకుంటూ తినడం మొదలెట్టింది.‘హలో మిస్‌! నేను మిస్టర్‌ బ్రహ్మచారిని మాత్రమే కాని, పోకిరిని మాత్రం కాదు’ అన్నాడు. తినడం మొదలుపెడుతూ.తాను మనసులో అనుకున్న మాటలు ఇతడికెలా తెలిశాయనుకుంటూ ఆమె ఆశ్చర్యపోయింది.ఉన్నట్టుండి తమను ఎవరో గమనిస్తున్నట్టు బలంగా అనిపించసాగింది అతడికి.వెంటనే అతడు అలెర్ట్‌ అయ్యాడు. కనుచివరల నుంచి చుట్టూ గమనించాడు. అందరూ ఎవరి పనుల్లో వారున్నారు కాని, మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ వెనుక ఉన్న కుర్చీల్లో ఉన్నవారు యథాలాపంగా తమనే గమనిస్తున్నారు.వారు మొత్తం నలుగురు ఉన్నారు. ఏదో తింటూ, తాగుతూ కనురెప్ప వేయకుండా ఆమెనేచూస్తున్నారు. ఆమె తినడం ముగించి, లేచి బయటకు నడిచింది. మిస్టర్‌ పోకిరి కూడా లేచి, ఆమె వెనుక వెళ్ళడానికి అన్నట్టుగా ముందుకు కదిలాడు.అంతలో ఆ గమనిస్తున్నవారిలో ఒకడు అతడి వద్దకు అడ్డుగా వచ్చాడు. వాడిని చూసిన మిస్టర్‌ పోకిరి ‘ఎవరు బాస్‌ నువ్వు? అడ్డు తప్పుకో’ అన్నాడు మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ వెళ్లిన వైపుగా చూస్తూ...వాడితో ఉన్న మిగిలిన ముగ్గురూ మిస్టర్‌ పోకిరిని చుట్టుముట్టారు. అప్పుడు గమనించాడు వారందరినీ... వారి వాలకం... వారి మాటల్లో కరుకుదనం... వారి బలిష్టమైన చేతులు... శరీరాలు కనుచివరల నుంచి గమనించాడు అతడు. అక్కడ ఉన్న నలుగురూ అదే తీరులో ఉన్నారు.వాళ్లెవరో అతడికి అర్థమైపోయింది. ఒక్కసారిగా గుండె ఝల్లుమంది. చుట్టూ చూశాడు. స్త్రీలు, చిన్నపిల్లలతో సహా నౌకలో చాలామంది అక్కడున్నారు.వారందరినీ వీళ్ళు చుట్టుముడితే? అసలు వీళ్ళు నౌకలోకి ఎలా రాగలిగారు?ఎంతమంది వచ్చారు? ఆలోచిస్తూ అక్కడి నుంచి ముందుకు కదిలాడు మిస్టర్‌ పోకిరి.ఆలోచిస్తూ డెక్‌ మీదకు వచ్చాడు.అప్పటికే అక్కడ మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ డెక్‌ మీద నిలబడి సముద్రాన్ని చూస్తోంది.అతడిని చూడగానే ఆమె ‘వచ్చేశాడు మిస్టర్‌ పోకిరి’ అని మనసులోనే తిట్టుకుంది.కాని, అతడి ఆలోచనలు వేరుగా ఉన్నాయి. అతడి మెదడు శరవేగంగా ఆలోచిస్తోంది.అతడి వెనగ్గా వచ్చిన నలుగురిలో ఇద్దరు వ్యక్తులు ఆమెను చుట్టుముట్టారు.అది చూసిన మిస్టర్‌ పోకిరి ఆమె చేయి పట్టుకుని ముందుకు పరుగు తీశాడు.వాళ్లిద్దరూ డెక్‌ చివరిభాగానికి చేరుకున్నారు. అక్కడ ఆ సమయంలో ఎవరూ లేరు.తమను చుట్టుముట్టిన ఆ ఇద్దరినీ మిస్టర్‌ పోకిరి గాలిలోకి డైవ్‌ చేస్తూ, ఊహించని వేగంతో ఒక్కసారిగా తన్నాడు. ఆ వేగానికి వాళ్లిద్దరూ అల్లంతదూరంలో పడ్డారు.పైకి లేచి అక్కడినుంచి పారిపోయారు. వారిని చూసి మిగిలిన ఇద్దరు కూడా అక్కడినుంచి జారుకున్నారు. అదే సమయంలో అతడి షూ నుంచి జారిపడిన ఐడీ కార్డును చేతిలోకి తీసుకున్న మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ఆ కార్డు చూసి, స్థాణువులా అలా నిలబడిపోయింది.ఆమె ముందుకు వచ్చిన మిస్టర్‌ పోకిరి ‘హలో మిస్‌!’ అన్నాడు.ఆ మాటలకు ఉలిక్కిపడి తేరుకున్న ఆమె ‘మీరు మెరైన్‌ కమాండో విజయ్‌ రాణా’... అంటూ ఆగిపోయింది.తాను మిస్టర్‌ పోకిరి అనుకుంటున్నవాడు విజయ్‌ రాణా నా? అతడి గురించి తాను ఎన్నోసార్లు విని ఉంది. ఎన్నో నౌకలను, ఎందరో ప్రయాణికులను కాపాడటంలో విజయ్‌ రాణాను మించిన సాహసవంతుడు ఎవరూ లేరని ఎన్నోసార్లు విని ఉంది. అలాంటి వ్యక్తి తన ఎదురుగా తనతో పాటే ఉంటూ తనను కాపాడటం అనేది ఆమెకు నమ్మశక్యం కాకుండా ఉంది. ‘హలో మిస్‌!’... చిటికె వేస్తూ మళ్ళీ పిలిచాడు విజయ్‌ రాణా. తేరుకున్న ఆమె ‘నా పేరు అర్చన. మనదేశం తరపున నేను సింగపూర్‌లో జరిగే మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ పోటీలకు వెళ్తున్నాను’ అన్నది.‘మీరు ఎక్కడి నుంచి ఎక్కడికి ఎందుకు వెళ్తున్నారో అంతా నాకు తెలుసు’ అన్నాడు విజయ్‌ రాణా.ఆ మాటలకు అర్చన ఆశ్చర్యంగా ఉండిపోయింది.‘అర్చనా! మనం ఇప్పుడు చాలా ప్రమాదంలో ఉన్నాం. ఈ నౌకలో ఉన్న ప్రయాణికులందరినీ కాపాడాలి. నువ్వు వెంటనే నీ కేబిన్‌లోకి వెళ్ళిపో, క్విక్‌!’ అంటూ అక్కడి నుంచి ముందుకు కదిలాడు విజయ్‌ రాణా.అర్చన ‘ఏమైంది?’ అని అడిగింది. వెళ్తూ వెళ్తూ ‘ఈ నౌకలో సముద్రపు దొంగలున్నారు’... చెబుతూ అక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోయాడు విజయ్‌ రాణా.∙∙ దెబ్బ తిన్న దొంగలు కచ్చితంగా ఊరికే ఉండరు. ప్రయాణికులను భయపెట్టడమో, దోచుకోవడమో చేసే పనిలో తప్పకుండా ఉంటారని అనుకున్నాడు విజయ్‌ రాణా. ముందు ఈ నౌకలోకి పైరేట్స్‌ ఎంతమంది వచ్చారో తెలుసుకోవాలనుకుంటూ నౌక కెప్టెన్‌ శ్రీకర్‌ వద్దకు వెళ్ళాడు.‘కెప్టెన్‌ మన నౌకలో సముద్రపు దొంగలు ప్రవేశించారు. వారెంతమంది ఉన్నారో మొదటగా తెలుసుకోవాలి. తరువాత వారినెలా ఎదుర్కోవాలో చూద్దాం’ అన్న రాణా మాటలకు శ్రీకర్‌ అదిరిపడ్డాడు.‘అట్టే సమయం లేదు’ అని చెబుతున్న రాణా మాటలకు శ్రీకర్‌ వెంటనే వెళ్లి, నౌకలో ఉన్న కెమెరాల ఫుటేజీ మొత్తం విజయ్‌ రాణాకు చూపించసాగాడు.కిందటి రాత్రి నౌక ఒకచోట లంగరు వేసినప్పుడు లంగరు కోసం ఉపయోగించిన మోకులాంటి తాడు ద్వారా వాళ్ళందరూ నౌకలోకి సాధారణ ప్రయాణికుల రూపంలో వచ్చారు. వాళ్ళు సుమారు ఇరవై మంది వరకు ఉన్నారని కనిపెట్టాడు విజయ్‌ రాణా.అది చూడగానే వెంటనే, నౌకలో సిబ్బందిని ఆపదలో ఉన్నప్పుడు అలెర్ట్‌ చేసే అలారం మోగించాడు.శ్రీకర్‌ వెంటనే ‘మీరు విజయ్‌ రాణా కదా!’ అడిగాడు. చిరునవ్వుతో ఔనన్నట్లుగా తలాడించి, అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయాడు.ఇక ఎంతమంది సముద్రపుదొంగలు దాడి చేసినా తమకు ఎలాంటి భయం లేదనుకుంటూ తన క్యాబిన్‌లోకి వెళ్ళాడు శ్రీకర్‌. అతను లోపలకు రాగానే అక్కడే ఉన్న దొంగల నాయకుడు అతడికి తుపాకీ గురి పెట్టాడు. తరువాత అతడిని బందీగా చేసుకుని, నౌకను దారి మళ్ళించమని ఆదేశించాడు.అలారం మోగగానే నౌకలో పై అంతస్తులలో ఉన్న సెక్యూరిటీ వాళ్ళు ప్రమాదాన్ని శంకించారు. అన్ని క్యాబిన్లకు ఉన్న లాక్‌ సిస్టమ్‌ను ఫ్రీజ్‌ చేసేశారు. దాని వల్ల లోపల ఉన్నవాళ్లు బయటకు రాలేరు. బయట వాళ్ళు లోపలికి పోలేరు. కాని, భయంతో కేకలు వేస్తున్న మిగిలిన ప్రయాణికులను సముద్రపు దొంగలు చుట్టుముట్టి, అందరి తలలకు తుపాకులు ఎక్కుపెట్టారు. అందరినీ నౌక డెక్‌ మీదకు తీసుకు వచ్చారు. వారిలో సెక్యూరిటీ వాళ్ళు కూడా ఉన్నారు. డెక్‌ మీద ప్రయాణికులందరినీ నిలబెట్టారు. వారి చుట్టూ దొంగలు చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.కెప్టెన్‌ శ్రీకర్‌ కాబిన్‌... దొంగల నాయకుడు అతడి పక్కనే ఉండి తలకు తుపాకీ గురిపెట్టి ఉన్నాడు. నౌకను తనకు ఇష్టం వచ్చిన దిశలో మళ్లిస్తున్నాడు.శ్రీకర్‌ చేసేదేమీ లేక అతడు చెప్పినట్టుగానే నౌకను నడుపుతున్నాడు.ఇంతలో ఒక్కసారిగా దొంగలనాయకుడు దూరంగా ఎగిరి పడ్డాడు. అతడి చేతిలోని తుపాకీ అల్లంత దూరంలో ఎగిరి పడింది.మెరుపువేగంతో కదిలి ఆ తుపాకీని అందుకున్నాడు విజయ్‌ రాణా. దొంగల నాయకుడిని ఇద్దరూ కలిసి పెడరెక్కలు విరిచి కట్టారు. అతడిని చెరోపక్క పట్టుకున్న విజయ్‌ రాణా, శ్రీకర్‌ డెక్‌ మీదకు వచ్చారు.అక్కడ తమ నాయకుడి ఆజ్ఞ కోసం ఎదురు చూస్తున్న దొంగలందరూ ఆ దృశ్యాన్ని చూసి నిశ్చేష్టులయ్యారు.దొంగలనాయకుడి తలకు తుపాకీ గురిపెట్టిన విజయ్‌ వారిని చూస్తూ, ‘అందరూ మీ తుపాకులను, కత్తులను పక్కన పెట్టండి. లేకుంటే మీ నాయకుడి ప్రాణాలకు ముప్పు వస్తుంది’ అన్నాడు.దొంగలందరూ కలిసి తమ తుపాకులను, కత్తులను ఒక చోట పెట్టారు. ‘అందరినీ వదిలేయండి. లేకపోతే...’ అన్నాడు శ్రీకర్‌.అందరినీ వదిలి దొంగలందరూ ఒకపక్కగా వచ్చారు. వారిని అక్కడున్న సెక్యూరిటీ సిబ్బంది బంధించారు. అదే సమయంలో తప్పించుకున్న దొంగల నాయకుడు ముందుకు వేగంగా కదిలి తన తలపాగాలో దాచి ఉన్న పిడిబాకును బయటకు తీసి దగ్గరలో ఉన్న అర్చనను ముందుకు లాగి, ఆమె కంఠానికి గురి పెట్టాడు.అది చూసిన విజయ్‌ రాణా కదలకుండా అక్కడే ఆగిపోయాడు.‘మర్యాదగా మమ్మల్ని ఇక్కడనుండి వెళ్లనివ్వండి. లేకపోతే ఈ అమ్మాయిని చంపేస్తాను’ అన్నాడు దొంగల నాయకుడు.అందరూ అక్కడే ఆగిపోయారు. దొంగలందరినీ వదిలిపెట్టారు. అర్చనను ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాడు దొంగలనాయకుడు. విజయ్‌ రాణా ఊహించని మెరుపువేగంతో కదిలి, దొంగలనాయకుడిని వెనుక నుంచి ఒక్క తోపు తోశాడు. ఆ దెబ్బకు దొంగల నాయకుడు ముందుకు తూలి పడిపోయాడు. కాని, రెప్పపాటులో మిగిలిన దొంగలందరూ అర్చనను చుట్టుముట్టారు. ఆమెను మధ్యలో పెట్టుకుని ముందుకు నడుస్తున్నారు.పైకి లేచిన దొంగలనాయకుడు విజయ్‌ రాణాను చూసి, వికటంగా నవ్వుతూ ముందుకు కదిలాడు.వారందరూ కలిసి డెక్‌ అంచుల వరకు వెళ్లారు. అర్చనను తీసుకుని సముద్రంలో ఉన్న తమ మరపడవలో వెళ్లిపోవాలని దొంగల నాయకుడు మిగిలినవారిని ఆదేశించాడు.అలాగే చూస్తూ ఉండిపోయిన విజయ్‌ రాణా మెరుపువేగంతో కదిలాడు. అతడు ఏం చేస్తాడా అని అందరూ ఉత్కంఠగా చూస్తున్నారు. రెప్పపాటు వేగంలో డెక్‌ దగ్గరకు చేరుకోవడం... ఒక పెద్ద రాకాసి అల ఉవ్వెత్తున లేచి డెక్‌ మీదకు ఉరకడం రెండు ఒకేసారి జరిగాయి.అల ధాటికి కొట్టుకుపోతున్న అర్చనను ఒక చేత్తో గట్టిగా హత్తుకుని, డెక్‌ మీద ఉన్న బలమైన ఉక్కు పైపును మరొకచేత్తో గట్టిగా పట్టుకున్నాడు విజయ్‌ రాణా.ఆ అల ధాటికి సముద్రంలోకి కొంతమంది దొంగలు కొట్టుకుపోగా, మిగిలినవారిని అక్కడున్న సెక్యూరిటీ సిబ్బంది బంధించారు. సముద్రపు దొంగల దాడికి గురైన నౌకలో ఉన్న ప్రయాణికులను ప్రత్యేక భద్రతతో ఇండియాకు తిరిగి పంపిస్తున్నారు. ఆ నౌక డెక్‌ మీద విజయ్‌ రాణా పక్కన అర్చన కూడా ఉంది.ఆమెను చూస్తూ ‘మిస్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ పోటీలు మిస్‌ అయిపోయావు’ అన్నాడు విజయ్‌ రాణా. ‘ఈ మిస్టర్‌ పోకిరికి మిసెస్‌ కావాలని.. కావాలనే ఆ పోటీలు మిస్‌ చేసుకున్నాను’ అన్నది అతడిని చుట్టేసి, అతని ప్రేమకు, సాహసానికి బందీ అవుతూ... ∙శ్రీసుధామయి

గత ఆరేళ్ళుగా ఓ కార్పొరేట్‌ హాస్పిటల్లో నర్స్‌గా పని చేస్తున్న అద్విత ఆరోజు అంబులెన్స్‌లో ఓ ఫామ్‌ హౌస్‌కి వెళ్ళింది. ఆ ఇంటి సర్వెంట్‌ మెయిడ్‌ చెప్పింది.‘‘అతను మా సార్‌ డ్రైవర్‌. వెనక ఔట్‌ హౌస్‌లో ఉంటాడు. కారు సిద్ధం చేయమని చెప్పడానికి వెళ్ళి చూస్తే, అపస్మారకంగా కనిపించాడు. సార్‌కి చెప్తే మీకు ఫోన్‌ చేయమన్నారు.’’‘‘అతనికి ఎవరైనా ఉన్నారా?’’ ఆమె వెంట నడుస్తూ అద్విత అడిగింది.‘‘లేరు. బ్రహ్మచారి. ‘జీతం బానే వస్తుంది. పెళ్ళి చేసుకోలేదే’మని అడిగితే ఓ నవ్వు నవ్వుతాడు తప్ప జవాబు చెప్పడు.’’స్ట్రెచర్‌తో ఇద్దరు పేరామెడిక్స్‌ వారిని అనుసరించారు. సర్వెంట్‌ మెయిడ్‌ వాళ్ళని ఫామ్‌ హౌస్‌ వెనక ఉన్న పెంకుటింటికి తీసుకెళ్ళింది. అద్విత ఇనుప బద్దీలకి అల్లిన ప్లాస్టిక్‌ నవారు మంచం మీది సన్నటి పరుపు మీద స్పృహలో లేని రోగిని, ఓ మూల ఉన్న డంబెల్స్‌ని చూసింది.‘‘ఇతని వయసు తెలుసా?’’ అద్విత అతని బీపీని చూస్తూ అడిగింది.‘‘రాబోయే నెలకి ముప్ఫై ఒకటి వస్తాయి అనుకుంటా.’’‘‘బీపీ బాగా పడిపోయింది. హార్ట్‌ ఎటాక్‌. గుండె బలహీనంగా కొట్టుకుంటోంది. ఇతన్ని వెంటనే హాస్పిటల్లో అడ్మిట్‌ చేయాలి.’’ స్టెతస్కోప్‌తో అతని గుండె చప్పుడుని విని, అతనికో ఇంజక్షన్‌ ఇచ్చి చెప్పింది. ‘‘రోజూ ఎక్సర్‌సైజ్‌ చేస్తాడు. చెడ్డ అలవాట్లు లేవు. కాఫీ, టీలు కూడా తాగడు. టీ ఇస్తానంటే, ఒంటరిగా తాగను అంటాడు. ‘నాతో కలిసి తాగు’ అంటే నీతో కాదు అంటాడు. అయినా ఇదేం ఖర్మ?’’‘‘ఈ రోజుల్లో సంపూర్ణ ఆరోగ్యం కూడా ఓ రోగమే. చెడ్డ అలవాట్లు లేని కన్నడ నటుడు శివరాజ్‌ కుమార్‌కి చిన్న వయసులోనే హార్ట్‌ ఎటాక్‌ వచ్చి పోలా?’’అంబులెన్‌ ్సలో వెళ్ళేప్పుడు అతను కళ్ళు తెరిచి చూసి మూసుకున్నాడు. కాని వెంటనే మళ్ళీ కళ్ళు తెరచి అద్వితని చూశాడు. అతని మొహంలో బలహీనమైన చిరునవ్వు. ఏదో మాట్లాడాడు. కాని అది వినపడకపోవడంతో ఆమె తన చెవిని అతని నోటి దగ్గరికి తీసుకెళ్ళింది.‘‘నిన్ను చూస్తే సంతోషం వేస్తోంది.’’ బలహీనంగా వినిపించింది.‘‘ఫర్వాలేదు. భయపడక. నీకేం కాదు.’’ అతని భుజం తట్టి చెప్పింది.‘‘నర్స్‌గా కాదు సంతోషం.’’హాస్పిటల్‌కి చేరుకున్నాక అతన్ని ఎమర్జెన్సీ రూమ్‌కి షిఫ్ట్‌ చేయడంతో అద్విత బాధ్యత పూర్తయింది.అరగంట తర్వాత ఓ నర్స్‌ వచ్చి చెప్పింది.‘‘జూనియర్‌ డాక్టర్‌గారు నిన్ను రమ్మంటున్నారు.’’అక్కడికి వెళ్ళాక కార్డియాక్‌ మానిటర్‌ని చూసి, అతని గుండె ఎంత బలహీనంగా కొట్టుకుంటోందో గ్రహించింది.‘‘ఇతను నీతో మాట్లాడతాడట.’’‘‘మాట్లాడు.’’ ఆమె అతని నోటి దగ్గర తన చెవిని ఉంచి చెప్పింది.‘‘నర్సింగ్‌ కాలేజ్లో నేను బస్‌డ్రైవర్‌గా పని చేసేటప్పుడు నిన్ను చూశాను అద్వితా. రెండుసార్లు నీతో కలసి వన్‌ బై టు టీ తాగాలని ఉందని చెప్పాను. మూడోసారి నన్ను వేధించకు అన్నావు.’’‘‘ఓ. సారీ. నువ్వు నాకు గుర్తు లేదు.’’‘‘ఇప్పుడు నీతో కలిసి వన్‌ బై టు టీ తాగాలని ఉంది. ఆ టీ తాగుతూ ‘ఐ లవ్‌ యు’ అని చెప్పాలనుకున్నాను...’’ అతను రొప్పుతూ చెప్పాడు.‘‘మాట్లాడకు.’’ అద్విత చెప్పింది. జూనియర్‌ డాక్టర్‌ వెంటనే కేంటీన్‌ కి ఫోన్‌ చేసి వన్‌ బై టు టీ తీసుకురమ్మని చెప్పాడు. అది వచ్చేలోగా మాటిమాటికీ కార్డియాక్‌ మానిటర్‌ని, తలుపుని చూడసాగాడు. టీ వచ్చాక అద్విత ఓ కప్పుని అతని నోటికి అందించింది. అతను ఓ గుక్క తాగి తను చెప్పాలి అనుకున్నది ఎంత ప్రయత్నించినా చెప్పలేకపోయాడు.‘‘అతన్ని ముద్దు పెట్టుకో. తర్వాత ప్రశ్నలు.’’ జూనియర్‌ డాక్టర్‌ వెంటనే అరిచాడు.ఆమె ఆ పని చేస్తే సరిదిద్దాడు.‘‘పెదవుల మీద.’’ఆమె అతని పెదవులని తన పెదవులతో చుంబించింది. అతను కళ్ళు తెరచి ఆమె వంక చూశాడు. ఆ కళ్ళల్లో అకస్మాత్తుగా వెలుగు! క్రమంగా అది ఆరిపోయింది. మానిటర్‌లోని ఆకుపచ్చ గీత స్ట్రైట్‌ లైన్‌ గా మారింది. జూనియర్‌ డాక్టర్‌ అతని మొహం మీద దుప్పటిని కప్పాడు.రెండు కన్నీటి చుక్కలు ఆ టీ కప్పుల్లో పడ్డాయి.‘‘ఇతను నిన్ను ప్రేమించాడని తెలిస్తే మన పెళ్ళి జరిగేది కాదేమో!’’ జూనియర్‌ డాక్టర్‌ అద్వితతో చెప్పాడు.∙∙ అద్విత టీ తాగటం మానేసింది. పూర్తిగా. ఒంటరిగా కూడా. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి ‘ఫన్‌డే’లో ప్రచురితమయ్యే ఈ శీర్షికలో మల్లాది కథలు రాయడమే కాదు, మిమ్మల్ని కూడాభాగస్వాములను చేయనున్నారు. మీరైతే ఈ కథకు ఏ పేరు పెడతారో ఈ కింది మెయిల్‌కు పంపండి. kathakalisakshi@gmail.com

హైహయ వంశంలో కార్తవీర్యార్జునుడు అనే మహారాజు ఉండేవాడు. నర్మదా తీరంలోని మహిష్మతీ నగరాన్ని రాజధానిగా చేసుకుని, రాజ్యాన్ని పాలించేవాడు. కార్తవీర్యార్జునుడి వద్ద భృగువంశ విప్రులు పురోహితులుగా ఉండేవారు. వారి ఆధ్వర్యంలో కార్తవీర్యార్జునుడు అనేక యజ్ఞయాగాదులు చేశాడు. అతడు చేసిన దానాలతో, అతడి నుంచి అందుకున్న సంభావనలతో భృగువంశీయులందరూ సంపన్నులయ్యారు. కార్తవీర్యార్జునుడు స్వర్గస్థుడయ్యాక హైహయులు నిర్ధనులయ్యారు. ఒకసారి వారికి పెద్దమొత్తంలో ధనం అవసరమైంది. హైహయులు సుక్షత్రియులే అయినా, అహం చంపుకొని భృగువంశ పురోహితులను ఆర్థిక సహాయాన్ని అభ్యర్థించారు. లుబ్ధులైన భార్గవులు లేదు పొమ్మంటూ హైహయులకు మొండిచేయి చూపారు. హైహయులు తమ సంపదను బలవంతంగా దోచుకుంటారేమోనని భయపడిన భార్గవులు తమ వద్దనున్న అపార ధనరాశులను భూమిలో పాతిపెట్టి, తట్టా బుట్టా సర్దుకుని, భార్యా బిడ్డలతో పాటు మహిష్మతీ నగరాన్ని విడిచిపెట్టి, అడవుల్లోకి పారిపోయారు.హైహయులకు ఎక్కడా ధనం దొరకలేదు. మనసు చంపుకొని భార్గవులనే మరోసారి అడుగుదామని వారి ఆశ్రమాలకు వచ్చారు. అన్నీ ఖాళీగా ఉన్నాయి. వారందరూ పారిపోయారని తెలిసింది. ధనరాశులను పాతిపెట్టి ఉంటారని అనుమానించిన హైహయులు ఇళ్లన్నీ తవ్వారు. అంతులేని ధనరాశులు దొరికాయి. ఈ సంగతి తెలిసిన భార్గవులలో కొందరు లబోదిబోమంటూ తిరిగి తమ ఆశ్రమాలకు వచ్చారు. క్షమించమంటూ హైహయుల కాళ్ల మీద పడ్డారు. తాము సవినయంగా అడిగితే ధనం లేదని చెప్పి, పాతిపెట్టి పారిపోయిన భార్గవులపై హైహయులు మండిపడ్డారు. వారిపై ధనుర్బాణాలను ఎక్కుపెట్టారు. దొరికిన వారిని దొరికినట్లుగా మట్టుబెట్టారు. అడవులలో తలదాచుకున్న భార్గవులను వెదికి వెదికి మరీ సంహరించడం ప్రారంభించారు. ఈ బీభత్సానికి భార్గవుల పత్నులు రోదనలు ప్రారంభించారు. హైహయుల మారణకాండ వల్ల చెలరేగిన కలకలానికి, రోదనలకు చుట్టుపక్కల ఆశ్రమాల్లోని మునీశ్వరులు ఏదో దారుణం జరుగుతోందని తలచి పరుగు పరుగున అక్కడకు చేరుకున్నారు. వారు అక్కడికి చేరుకునే సరికి హైహయులు భార్గవులను ఊచకోత కోస్తూ కనిపించారు. మునిగణమంతా హైహయులకు అడ్డువెళ్లి, వారించారు. విప్రులను వధించడం పాపకృత్యమని, ఈ హింసాకాండను ఇక్కడితో విరమించుకోమని హెచ్చరించారు. మునిగణం వారించడంతో హైహయులు కొంత శాంతించారు. ఆగ్రహావేశాల నుంచి తేరుకుని, పెదవి విప్పారు.‘మునీశ్వరులారా! మీరు మమ్మల్ని నిందిస్తున్నారే గాని, వీరు మా పట్ల చేసిన పాపకృత్యం మీకు తెలియదు. వీరు మా పూర్వీకుల వద్ద పౌరోహిత్యం చేసేవారు. మా పూర్వీకుల నుంచి భూరి దానాలు, సంభావనలు స్వీకరించి ధనాఢ్యులయ్యారు. వీరు విప్రులు కాదు, నయవంచకులు, పరమ లోభులు. మాకు అత్యవసరం ఏర్పడి ధనాన్ని సర్దుబాటు చేయమని సవినయంగా అర్థిస్తే, కనికరమైనా లేకుండా, లేదు పొమ్మన్నారు. పైగా మేమెక్కడ బలవంతం చేస్తామోనని అనుమానించి, ధనరాశులను భూమిలో పాతిపెట్టి, అడవులకు చేరుకున్నారు. కృతజ్ఞత కలిగిన మనుషులు చేయదగిన పనేనా ఇది? వీరిని చంపుతున్నామంటే, చంపమా మరి? వీరికి ఈ ధనరాశులన్నీ మా పూర్వీకుడైన కార్తవీర్యార్జునుడు లోక క్షేమం కోసం యజ్ఞ యాగాదులు చేయమని, తాము సుఖంగా బతకమని, యాచకులకు దానం చేయమని వీరికి అపార ధనరాశులను ఇచ్చాడు. వీళ్లు ఈ మూడింటిలో ఏ ఒక్క పనీ చేయలేదు. పైగా లోభంతో ధనరాశులను భూమిలో పాతిపెట్టారు. పరమ లోభులైన ఈ నీచులను విప్రులు అనవచ్చునా? యజమానుల క్షేమం కోరుకోని వీరు లోకక్షేమాన్ని కాంక్షిస్తారనుకోగలమా? ధనానికి మూడే గతులు. దానం, భోగం, నాశం. దానం చేయక, తాను అనుభవించక ధనం కూడబెట్టిన లోభులు వంచకులు, దండనార్హులు. అందుకే మేము ఈ వంచకులను దండించాం. ఇందులో మా తప్పులేదని మా అభిప్రాయం. దీని గురించి మీరు మాపై కినుక వహించకండి’ అన్నారు.హైహయుల సమాధానానికి మునీశ్వరులెవరూ మారు పలకలేకపోయారు. అయితే, మునిగణం రాకతో హైహయులు ఆగ్రహం నుంచి బయటపడ్డారు. రోదిస్తున్న భార్గవుల పత్నులను ప్రాణాలతో విడిచిపెట్టారు. అప్పటికే భయకంపితులై ఉన్న ఆ స్త్రీలు, ప్రాణాలు దక్కడమే చాలనుకుని, అక్కడి నుంచి బయలుదేరి హిమవంతం చేరుకున్నారు.హిమాలయాలకు చేరుకున్న భార్గవుల పత్నులు కొన్నాళ్లకు భయాందోళనల నుంచి తేరుకున్నారు. వారంతా నదీతీరంలో మట్టితో గౌరీదేవి బొమ్మను చేసి, దీక్షగా అర్చించారు. వారి భక్తికి ప్రసన్నురాలైన దేవి కలలో కనిపించింది. ‘మీలో ఒకరికి ఊరు అంశతో కొడుకు పుడతాడు. అతడే మీ దుఃఖాలను తొలగించగలడు’ అని పలికింది. కొన్నాళ్లకు భార్గవపత్నులలో ఒకరికి తొడలో గర్భం ఏర్పడింది. ఒకనాడు వారు ఉంటున్నవైపు హైహయులు వచ్చారు. వారిని చూసి భార్గవపత్నులు భయకంపితులై పరుగులు తీశారు. హైహయులు వారిని వెంబడించారు. పరుగు తీయలేని ఊరుగర్భిణిని ఖడ్గధారులైన హైహయులు చుట్టుముట్టారు. ఊరుగర్భంలో ఉన్న బాలకుడు తన తల్లి దీనావస్థకు చలించిపోయి, గర్భాన్ని చీల్చుకుని బయటకు వచ్చాడు. మార్తాండకాంతితో మెరిసిపోతున్న ఆ బాలుడిని చూడటంతోనే హైహయులకు కళ్లు పోయాయి. ఇది పాతివ్రత్య మహిమ అని గ్రహించిన హైహయులు రోదిస్తూ ఆ తల్లి కాళ్ల మీద పడ్డారు. ‘తల్లీ! కనికరించు’ అని ప్రాధేయపడ్డారు. ‘క్షత్రియవీరులైన మీరు నావంటి సామాన్య స్త్రీని ప్రాధేయపడటం తగదు. నాకు మీ మీద ఎలాంటి కోపం లేదు. తన తాత తండ్రులను చంపినందుకు నా కుమారుడికే మీ మీద కోపంగా ఉంది. ఇతడు జగదీశ్వరి ప్రసాదంగా నాకు జన్మించాడు. అతడే మిమ్మల్ని క్షమించగలడు’ అని చెప్పింది. హైహయులు వెంటనే ఆ బాలుడి పాదాల మీద పడ్డారు. బాలభార్గవుడు ప్రసన్నుడై, వారికి దృష్టి ప్రసాదించాడు. ధర్మబద్ధంగా పాలన సాగించండి అని హితవు చెప్పి, వారిని పంపాడు.సాంఖ్యాయన

తన ప్రయాణం ప్లాన్‌ చేసినదేం కాదు. కాని, విధి పిలుపును మాత్రం ఆమె విన్నది. అలా హైదరాబాద్‌ వీధుల్లో పానీపూరీ తింటూ నవ్వుకున్న సాదాసీదా అమ్మాయి– నేడు తెరపై సహజ మంత్రంతో ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకుంటోంది. ఆమె శివాని నాగారం. ఆమె విషయాలు ఆమె మాటల్లోనే మీ కోసం!⇒ చిన్నప్పటి నుంచే నేర్చుకున్న కూచిపూడి నాట్యం నాకు ఒక థెరపీలా ఉంటుంది. ఏదైనా టెన్షన్‌ ఉన్నా, కొన్ని స్టెప్స్‌ వేస్తే చాలు, మనసంతా రిలాక్స్‌ అయిపోతుంది.⇒ హైదరాబాద్‌లోనే పెరిగాను. అందుకే రోడ్డు పక్కన నిలబడి మిర్చి బజ్జీ, పానీపూరీ తినడం, సాయంత్రం రోడ్ల మీద కార్లు వెళ్లే శబ్దం వినడం ఇవన్నీ నా చిన్న చిన్న ఆనందాలు.⇒ సినిమాల్లోకి రావడం నేను ముందే ప్లాన్‌ చేసుకున్న విషయం కాదు. కాని, నా ప్రయాణం పెద్ద తెరతో కాదు, చిన్న కథలతోనే మొదలైంది. ఒక చిన్న షార్ట్‌ఫిల్మ్‌లో కొద్దిసేపు మాత్రమే కనిపించినా, అలా మొదటిసారి కెమెరా ముందు నిలబడ్డ ఆ క్షణంలోనే ‘ఇదే నా దారి’ అని నాకు స్పష్టంగా తెలిసిపోయింది.⇒ మొదటి సినిమా ‘అంబాజీపేట మ్యారేజ్‌ బ్యాండ్‌’ విడుదలైనప్పుడు మనుసులో కొంచెం భయం ఉన్నా, ప్రేక్షకులు చూపిన ప్రేమ ఆ భయాన్ని పూర్తిగా కరిగించింది.⇒ రెండో, మూడో సినిమాలు వచ్చేటప్పటికి నాలోనే ఒక కొత్త శివానిని చూసుకున్నాను. ప్రతి పాత్ర నాకు ఒక కొత్త నేర్పు, ఒక కొత్త అనుభవం ఇచ్చింది.⇒ పూలంటే నాకు ప్రత్యేకమైన ప్రేమ. ఏ పువ్వైనా చేతిలో తీసుకుని అలా తిరగేస్తూ, వాసన చూస్తూ ఉండటం నాకు హాబీలా మారిపోయింది.⇒ కథలు చదవడం నా అలవాటు. పెద్ద నవలలు కాకుండా, హృదయానికి హత్తుకునే చిన్న కథలు బాగా నచ్చుతాయి.⇒ ఫ్యాషన్‌ విషయానికి వస్తే నేను చాలా సింపుల్‌. ఒక మంచి జీన్స్, క్లీన్స్ గా ఉండే కుర్తా, చిన్న చెవిపోగులు. అంతే, నేను సిద్ధం.⇒ చర్మ సంరక్షణ విషయంలో నేను ఎక్కువ క్రీములు వాడను. రోజూ తగినంత నీళ్లు తాగడం, రాత్రి మాయిశ్చరైజర్‌ మాత్రం తప్పనిసరి. వారానికి ఒకసారి పెసరపిండి రాసుకుంటే చాలు, చర్మం బాగా ఫ్రెష్‌గా మారుతుంది.⇒ నాకు ఇష్టమైన రంగులు పింక్‌లోని మృదువైన షేడ్స్, లైట్‌ బ్లూ.⇒ అభిమానులతో మాట్లాడటం నాకు చాలా ఇష్టం. వాళ్ల కామెంట్లు, మెసేజులు, వారి ప్రేమ– అవన్నీ నాకు కొత్త శక్తి ఇస్తాయి.

‘నేచర్‌ ఆస్కార్‌ అవార్డ్స్‌’లో బెస్ట్‌ యాక్టర్‌ ఇన్స్ సర్వైవల్‌ డ్రామా ట్రోఫీ ఎవరికి దక్కాలంటే, సందేహమే లేదు, ఒపాసమ్‌కే వస్తుంది! ఎందుకంటే ఈ చిన్న జంతువు సస్పెన్స్ థ్రిల్లర్‌ లెవెల్‌లో యాక్టింగ్‌ చేస్తుంది. ప్రమాదం ఎదురైతే ఒక్కసారిగా నేలపై పడిపోతుంది, శరీరాన్ని పూర్తిగా శవంలా మార్చేసుకుని, కళ్ళు మూసేసుకుని చచ్చిపోయినట్లు నటిస్తుంది.అంతే కాదు, తనను వేటాడటానికి వచ్చిన జంతువులకు తాను చచ్చినట్లు నమ్మకం కలిగించడానికి కుళ్లిన శవం వాసన కూడా విడుదల చేస్తుంది. దీన్ని ఆ పరిస్థితిలో చూసిన క్రూరమృగాలు ‘ఇది చచ్చిపోయింది, పైగా కుళ్లిపోతోంది కూడా!’ అని అనుకుని వెనక్కి తగ్గిపోతాయి. ఈ సీక్రెట్‌ సర్వైవల్‌ ట్రిక్‌నే ‘ప్లేయింగ్‌ పోసమ్‌’ అంటారు. ప్రకృతి ఇచ్చిన ఈ సహజ రక్షణ పద్ధతితో, శత్రువు వెళ్లిపోయాక మన ఒపాసమ్‌ నెమ్మదిగా కళ్లు తెరచి, డ్రామా పూర్తయ్యిందని తెలుసుకుని, సైలెంట్‌గా జంగిల్‌లోకి జారిపోతుంది!

కాలాలన్నింటిలోనూ శీతకాలం భలే గమ్మత్తుగా ఉంటుంది. ఓవైపు చల్లటిగాలి జివ్వుమనిపిస్తుంటే– స్వెటర్‌ తొడుక్కుని లేదా శాలువలు కప్పుకుని తిరగడం దగ్గర నుంచి, వెచ్చటి చలిమంటల ముందో, రూమ్‌ హీటర్‌ ముందో ఒద్దికగా కూర్చోవడం వరకు, ఇవన్నీ ఆస్వాదించాల్సిన సందర్భాలే! త్వరగా చీకటిపడి, ఆలస్యంగా వెలుతురు రావడం, కాలం వేగంగా పరుగులు తీస్తున్న భావన కలగడం– ఈ సీజన్‌లో మరో ప్రత్యేకత! నిజానికి చాలామంది కాలాలన్నింటిలోనూ పసందైన కాలం చలికాలమే అంటారు. వర్షాకాలంలో వర్షాలు, ఎండాకాలంలో ఎండలు ఎక్కువైనా, తక్కువైనా వాటిని భరించలేం కాని, చలికాలంలో స్వెటర్లు, గ్లౌజులు వేసుకుని చలి గజగజలను ఆస్వాదిస్తూ గమ్మత్తుగా గడిపేయవచ్చు మరి! అయితే శీతకాలంలో చలి మాత్రమే కాదు, వ్యాధులు కూడా వణికించేస్తుంటాయి. ఈ కాలంలో అనారోగ్య సమస్యలు వస్తే తగ్గించుకోవడం ఏమంత సులభం కాదు.చలికాలంలో సాధారణంగా వచ్చే అనారోగ్యాలు ఎంతవరకు అంటువ్యాధులుగా మారతాయి? ఎలాంటి జాగ్రత్తలు అవసరం? ఎలాంటి ఆహారాలు తీసుకోవాలి? వాటి సంగతి ఒకసారి పరిశీలిద్దాం... చలికాలంలో వాతావరణం పొడిగా ఉండటం, అలాగే మనుషులంతా ఇండోర్స్‌లో గుమిగూడటం వలన జలుబు చేసే క్రిములు, ఫ్లూ వైరస్‌లు, ఇతర శ్వాసకోశ వ్యాధులు సులభంగా వ్యాపిస్తాయి. వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించక ముందు, లక్షణాలు తగ్గిన తర్వాత కూడా ఇవి ఇతరులకు సోకే అవకాశముంటుందని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ – క్లీవ్‌లాండ్‌ క్లినిక్‌ వెల్లడించింది. సాధారణంగా వ్యాధి సోకిన రెండు నుంచి మూడు రోజుల తర్వాత ఇతరులకు అంటించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుందని ఆ క్లినిక్‌ తేల్చింది. ఈ చలికాలంలో సర్వసాధారణంగా వచ్చే అనారోగ్యాలు, అవి ఎలా వ్యాప్తి చెందుతాయో ఇప్పుడు చూద్దాం!సాధారణ జలుబుఇది అంటువ్యాధి. లక్షణాలు కనిపించకముందే, లక్షణాలు తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు (సుమారు మూడవ రోజు వరకు) ఇతరులకు సులభంగా సోకుతుంది. లక్షణాలు తగ్గిన తర్వాత కూడా రెండు వారాల వరకు వైరస్‌ ఇతరులకు అంటించే అవకాశవఫ్లూఇది కూడా త్వరగా వ్యాప్తి చెందే అంటువ్యాధే! లక్షణాలు కనిపించకముందే ఇతరులకు అంటుతుంది. లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాత ఒక వారం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం పాటు ఇతరులకు సోకే అవకాశముంటుంది.కోవిడ్‌ 19ఇది చాలా సులభంగా, అలాగే వేగంగా వ్యాపిస్తుంది. లక్షణాలు కనిపించడానికి ఒకటి లేదా రెండు రోజుల ముందు, అలాగే లక్షణాలు మొదలైన తర్వాత రెండు నుంచి మూడు రోజుల పాటు ఎక్కువగా వ్యాప్తి చెందే అవకాశముంది. తేలికపాటి లక్షణాలున్నవారు ఐదు రోజుల వరకు, తీవ్రమైన లక్షణాలు ఉన్నవారు 20 రోజుల వరకు కూడా ఈ వ్యాధిని వ్యాప్తి చేసే అవకాశముంది.రెస్పిరేటరీ సిన్సిషీయల్‌ వైరస్‌ఇది సాధారణంగా ఆరోగ్యవంతులలో జలుబులా ఉన్నప్పటికీ, శిశువులు, వృద్ధులు, రోగనిరోధక శక్తి లేనివారికి ఇది ప్రమాదకరమైన వ్యాధి. లక్షణాలు కనిపించడానికి కొన్ని రోజుల ముందు, ఆ తర్వాత ఎనిమిది రోజుల వరకు ఇది అంటువ్యాధి. అయితే, శిశువులు, రోగనిరోధక శక్తి లేనివారు నాలుగు వారాల వరకు కూడా ఈ వైరస్‌ని వ్యాప్తి చెయ్యగలరు.చెస్ట్‌ కోల్డ్‌ (బ్రోంకైటిస్‌)బ్రోంకైటిస్‌ అంటువ్యాధి కాదు. ఇది వస్తే ఊపిరితిత్తుల్లోని శ్వాసనాళాల వాపు, శ్లేష్మం ఎక్కువ ఉత్పత్తి కావడం, ఛాతీ బిగువుగా, నొప్పిగా అనిపించడం వంటి సమస్యలు కనిపిస్తాయి. అయితే బ్రోంకైటిస్‌కు కారణమయ్యే జలుబు, ఫ్లూ లేదా ఇతర వైరస్‌లు మాత్రం అంటువ్యాధులే. వేరొకరి నుంచే వైరస్‌ వ్యాప్తి చెంది చెస్ట్‌ కోల్డ్‌లా మారుతుంది.న్యుమోనియావైరల్‌ న్యుమోనియా, బ్యాక్టీరియల్‌ న్యుమోనియా ఇవి రెండూ అంటువ్యాధులే. వైరల్‌ న్యుమోనియా జ్వరం పూర్తిగా తగ్గేంత వరకు వ్యాప్తి చెందుతుంది. బ్యాక్టీరియల్‌ న్యుమోనియా అయితే, యాంటీబయోటిక్స్‌ తీసుకున్నా, 48 గంటలు తర్వాతే అంటువ్యాధి తీవ్రత తగ్గుతుంది.పింక్‌ ఐవైరస్‌ లేదా బ్యాక్టీరియాతో వచ్చే పింక్‌ ఐ చాలా త్వరగా వ్యాప్తి చెందుతుంది. వైరల్‌ పింక్‌ ఐ లక్షణాలు ఉన్నంత కాలం, ఇంక్యుబేషన్‌ పీరియడ్‌లో ఒకరి నుంచి ఒకరికి సులభంగా వ్యాపిస్తుంది. బ్యాక్టీరియల్‌ పింక్‌ ఐ యాంటీబయోటిక్స్‌ తీసుకున్న 24 గంటల వరకు లేదా లక్షణాలు పూర్తిగా తగ్గేంత వరకు అంటువ్యాధిగానే పరిగణిస్తారు.సైనస్‌ ఇన్ఫెక్షన్‌ బ్యాక్టీరియల్‌ సైనస్‌ ఇన్ఫెక్షన్‌ అంటువ్యాధి కాదు. కానీ, సైనస్‌కు కారణమయ్యే జలుబు మాత్రం ఇతరులకు సోకుతుంది. ఇతరుల వల్లే మనకొస్తుంది.స్ట్రెప్‌ థ్రోట్‌గ్రూప్‌ ఏ స్ట్రెప్టోకాకస్‌ అనే బ్యాక్టీరియాతో ఇది వస్తుంది. ఇది తీవ్రంగా వ్యాప్తి చెందే అంటువ్యాధి! జ్వరం పూర్తిగా తగ్గిన తర్వాత కనీసం 12 గంటల పాటు యాంటీబయోటిక్స్‌ తీసుకున్న తర్వాతే జనాల్లో తిరగడం ఉత్తమం. అంతవరకు ఒకరి నుంచి ఒకరికి సోకుతుంది.ఆయుర్వేద చిట్కాలు ఆహార నియమాలుఆయుర్వేదం ప్రకారం, శీతకాలంలో జీవ శక్తిని, రోగనిరోధక శక్తిని పెంచే ఆహారాన్ని తీసుకోవాలి. సలాడ్‌లు లేదా చల్లటి ఆహారాన్ని తీసుకోవడం తగ్గించాలి, ఎందుకంటే అవి శరీరంలో కఫాన్ని పెంచవచ్చు. నెయ్యి, నూనెలను మితంగా తీసుకోవడంతో చర్మం పొడిబారకుండా ఉంటుంది. చలికాలంలో వెచ్చదనానికి, ఆరోగ్యం కోసం తినదగిన ఉత్తమ ఆహారాలను ఇప్పుడు చూద్దాం.ఆయుర్వేదం ప్రకారం, శీతకాలంలో జీవ శక్తిని, రోగనిరోధక శక్తిని పెంచే ఆహారాన్ని తీసుకోవాలి. సలాడ్‌లు లేదా చల్లటి ఆహారాన్ని తీసుకోవడం తగ్గించాలి, ఎందుకంటే అవి శరీరంలో కఫాన్ని పెంచవచ్చు. నెయ్యి, నూనెలను మితంగా తీసుకోవడంతో చర్మం పొడిబారకుండా ఉంటుంది. చలికాలంలో వెచ్చదనానికి, ఆరోగ్యం కోసం తినదగిన ఉత్తమ ఆహారాలను ఇప్పుడు చూద్దాం.అల్లం: ఆయుర్వేదంలో దీనిని ‘సార్వజనీన ఔషధం’ అని పిలుస్తారు. దీన్ని చలికాలంలో ఎక్కువగా తీసుకుంటే రోగనిరోధక శక్తిని పెంచుతుంది, జీర్ణక్రియకు సహాయపడుతుంది. టీలోను, కూరల్లోను, సూపుల్లోను అల్లం వాడటం మంచిది. అలాగే, అల్పాహారంలో శొంఠి లడ్డూలు, అల్లం చట్నీ తీసుకోవడం కూడా మంచిదిపసుపు: ముఖ్యంగా శీతకాలంలో పసుపు బాగా పనిచేస్తుంది. పసుపులో వాపును తగ్గించే రసాయనాలు ఉంటాయి. ఇది శరీరానికి, మెదడుకి, గుండెకు చాలా మంచిది. శీతకాలంలో కూరల్లోను, పాలల్లోను పసుపు తరచుగా తీసుకోవచ్చు.జాజికాయ : ఇది శరీరానికి వెచ్చదనాన్నిచ్చే సుగంధ ద్రవ్యం. నిద్ర మెరుగుపరచడానికి, జీర్ణక్రియకు ఇది బాగా సహాయపడుతుంది. వేడి పాలలోను, మిఠాయిల్లోను, కూరల్లోని మసాలా మిశ్రమాల్లోను జాజికాయ పొడిని వాడుకోవచ్చు. ఉసిరి: చలికాలంలో వచ్చే జలుబు, ఫ్లూ నుంచి ఉసిరి రక్షణనిస్తుంది. ఉసిరిలో పుష్కలంగా ఉండే విటమిన్‌–సి, యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు రోగ నిరోధకశక్తిని పెంచుతాయి. రోజుకి ఒకటైనా పచ్చి ఉసిరిని నేరుగా తినొచ్చు. తేనె లేదా పంచదారతో కలిపి కూడా తినవచ్చు. ఉసిరిని ఊరగాయలా కూడా తీసుకోవచ్చు.నువ్వులు: నువ్వులలో ప్రొటీన్, ఐరన్, కాల్షియం, ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు ఉంటాయి. ఇవి కాలేయానికి, గుండెకు రక్షణనిస్తాయి. ఈ చలికాలంలో నువ్వుల లడ్డూలు, నువ్వుల చిక్కీలు తీసుకోవచ్చు. రకరకాల వంటకాలపై నువ్వులపొడిని కలుపుకుని తినడం కూడా మంచిదే!బెల్లం: బెల్లం శరీరానికి వెచ్చదనాన్నిస్తుంది. జీర్ణక్రియను మెరుగుపరుస్తుంది, రక్తాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది, దీనిలో ఐరన్‌ పుష్కలంగా ఉంటుంది. బెల్లంతో చిక్కీలు, అరిసెలు, లడ్డూలు చేసుకుని తింటే ఉత్తమం.సజ్జలు– రాగులు : ఈ చిరుధాన్యాలు శరీరానికి వెచ్చదనాన్నిస్తాయి. వీటిలో ఫైబర్, ఒమేగా–3 ఫ్యాటీ యాసిడ్స్, కాల్షియం, ఐరన్, బి విటమిన్లు ఉంటాయి. ఇవి రక్తంలో చక్కెర స్థాయిని అదుపు చేయడానికి సహాయపడతాయి. వీటితో రొట్టెలు, ఉప్మా, దోసె, అంబలి, లడ్డూలు వంటివి చేసుకోవచ్చు.నెయ్యి: చలికాలంలో నెయ్యి శరీరానికి శక్తిని, చురుకుదనాన్ని ఇస్తుంది. దీనిలో విటమిన్‌–ఎ, ఒమేగా–3 ఫ్యాటీ యాసిడ్స్, యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు ఉంటాయి. చర్మానికి కాంతినిస్తుంది. కిచిడీ, పప్పు, పరాఠాలు, హల్వా లేదా అన్నంతో కలిపి తీసుకోవచ్చు.మెంతులు–మెంతికూర: ఇవి చలికాలంలో జీర్ణక్రియను మెరుగుపరుస్తాయి. వీటిలో ప్రొటీన్, ఐరన్‌ అధికంగా ఉంటాయి. మెంతులను రాత్రి నీటిలో నానబెట్టి పేస్ట్‌ చేసుకుని తినడం మంచిది. మెంతి ఆకులను పరాఠాలు లేదా కూరల్లో కూడా వాడుకోవచ్చు.గోందు: చలికాలంలో శరీరానికి వెచ్చదనాన్నిచ్చే చక్కటి ఆహారం ఇది. తుమ్మచెట్ల నుంచి సేకరించే జిగురును గోందు కటిర అంటారు. ఇది బరువు నియంత్రణకు, కొలెస్ట్రాల్‌ను కరిగించడానికి, కాల్షియం పెరగడానికి సహాయపడుతుంది. దీంతో లడ్డూలు కూడా చేసుకుంటారు.బాదం – వాల్‌నట్‌లు: చలికాలంలో బాదం, వాల్‌నట్‌ వంటి గింజలు తినడం మంచిది. వీటిలో ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు, ప్రొటీన్, ఫైబర్‌ ఉంటాయి. వాల్‌నట్‌లలో ఒమేగా–3 ఫ్యాటీ యాసిడ్స్, బాదంలో విటమిన్‌– ఇ, యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు పుష్కలంగా ఉంటాయి. వీటిని నానబెట్టి చిరుతిండిగా తినడం లేదా డ్రై ఫ్రూట్‌ లడ్డూలలో కలిపి తినడం మంచిది.చిలగడ దుంపలు – క్యారట్‌లు: చలికాలంలో ఈ దుంపలు శరీరానికి వెచ్చదనాన్ని, రోగనిరోధక శక్తిని అందిస్తాయి. క్యారట్‌లలో విటమిన్‌ ఎ, చిలగడ దుంపలలో విటమిన్‌ ఇ పుష్కలంగా ఉంటాయి. చిలగడదుంపలను ఎక్కువగా ఉడికించి లేదా కాల్చి తింటారు. వీటిని సూప్‌లలో కూడా వాడుకోవచ్చు. క్యారట్‌ను కూరల్లో ఉపయోగించడంతో పాటు హల్వా రూపంలోను తీసుకుంటారు.ఆకు కూరలు: పాలకూర, తోటకూర వంటివి చలికాలంలో రోగనిరోధక శక్తిని పెంచడానికి, ఐరన్, కాల్షియం అందించడానికి సహాయపడతాయి. వీటిని పప్పు, పరాఠాలు, సూప్‌ల రూపంలో తీసుకోవడం మంచిది.జామకాయ: జామకాయల్లో విటమిన్‌–సి, యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు పుష్కలంగా ఉంటాయి. జామకాయ చలికాలంలో రోగనిరోధక శక్తిని పెంచుతుంది. దీనిలోని అధిక ఫైబర్‌ జీర్ణక్రియను మెరుగుపరుస్తుంది. పచ్చిగా లేదా పండురూపంలో తినొచ్చు.స్టమక్‌ బగ్‌ఇది కూడా వేగంగా వ్యాప్తి చెందే అంటువ్యాధే! వాంతులు, విరేచనాలు అవుతున్న సమయంలో ఎక్కువగా వ్యాపిస్తుంది. లక్షణాలు తగ్గిన తర్వాత కూడా రెండు వారాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం పాటు వ్యాధిగ్రస్థుల నుంచి ఇతరులకు సోకే అవకాశముంటుంది. పైగా ఈ వైరస్‌లు ఉపరితలాలపై వారాల తరబడి జీవించగలవు.ఇలాంటి అంటువ్యాధుల విషయంలో చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. పైన పేర్కొన్న అంటువ్యాధులతో పాటు చెవినొప్పి, చలి–జ్వరం, దవడ వాపు వంటివన్నీ చలికాలంలో వచ్చే సాధారణ వ్యాధులే.టాన్సిలైటిస్‌చలికాలంలో ఎక్కువగా ఇబ్బంది పెట్టే మరో సమస్య టాన్సిలైటిస్‌. ఇది అంటువ్యాధి కాదు! గొంతు లోపలి భాగంలో గుండ్రటి కణజాలాలుంటాయి. వాటినే టాన్సిల్స్‌ అంటారు. బ్యాక్టీరియా లేదా వైరస్‌ సోకినప్పుడు వీటికి వాపు రావడాన్నే టాన్సిలైటిస్‌ అంటారు. ఈ ఇన్ఫెక్షన్‌ సోకినట్లయితే, ఆహారం, నీళ్లు, లాలాజలం కూడా మింగడానికి కష్టంగా ఉంటుంది.ఆర్థరైటిస్‌ (కీళ్ల నొప్పులు)మధ్య వయస్సు లేదా వృద్ధాప్యంలో ఉన్నవారికి శీతకాలపు కీళ్ల నొప్పులు ఎక్కువగా వస్తాయి. వీటిని ఎదుర్కోవడం చాలా కష్టం. ఈ నొప్పులకు కచ్చితమైన కారణాన్ని వైద్య శాస్త్రం ఇంకా చెప్పలేకపోతోంది. నొప్పి, వాపు, కండరాలు బిగించినట్లుగా అనిపించడం ఇవన్నీ లక్షణాలే! ముఖ్యంగా బరువు పెరగకుండా చూసుకోవాలి, ఎందుకంటే ఈ సమస్య కాళ్ళ కీళ్లపై భారం పడేలా చేస్తుంది. క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చెయ్యాలి. కనీసం వాకింగ్‌ అయినా చేస్తుండాలి. బాడీ మొత్తం కప్పి ఉండేలా ఉన్ని దుస్తులు వేసుకోవాలి. ఎందుకంటే తీవ్రమైన చలికి గురికావడం కూడా కీళ్ల నొప్పికి కారణమవుతుంది. పొగతాగే అలవాటు ఉంటే మానేయాలి. సెకండ్‌హ్యాండ్‌ స్మోకింగ్‌కు కూడా దూరంగా ఉండాలి. ఈ కాలంలో ఆహారం, నీళ్లు, ఇతర వస్తువులను తోటివారితో పంచుకోకపోవడం ఉత్తమం.శీతకాలంలో డీహైడ్రేషన్‌!సాధారణంగా డీహైడ్రేషన్‌ అనే మాట మనం వేసవిలో ఎక్కువగా వింటాం. నిజానికి చలికాలంలో దాహం తక్కువగా అనిపించినా, డీహైడ్రేషన్‌ సమస్య రాకుండా చూసుకోవాలి అంటున్నారు నిపుణులు. నారింజ, ద్రాక్ష, నిమ్మకాయ వంటి పండ్లలో విటమిన్‌ సి అత్యధికంగా ఉంటుంది. రోగనిరోధక శక్తిని పెంచుకోవడానికి, చర్మానికి సహజ కాంతిని ఇవ్వడానికి వీటిని తీసుకోవడం ఉత్తమం. దానిమ్మ యాంటీ ఆక్సిడెంట్లతో నిండి ఉంటుంది. చలికాలంలో శరీరానికి శక్తినిస్తుంది. వీటితో పాటు వెచ్చని నీళ్లు లేదా హెర్బల్‌ టీలను తరచుగా తీసుకోవడంతో శరీరంలో తేమ శాతం నిలకడగా ఉంటుంది.చలికాలంలో వ్యాధుల వ్యాప్తిని నివారించడానికి చిట్కాలు⇒ దగ్గినప్పుడు లేదా తుమ్మినప్పుడు చేతులకు కాకుండా మోచేతి లోపలి భాగానికి అడ్డు పెట్టుకోవాలి.⇒ తలుపు నాబ్స్, కౌంటర్‌టాప్‌ల వంటి తరచుగా తాకే ఉపరితలాలను శుభ్రం చేయాలి.⇒ వ్యక్తిగత వస్తువులను పంచుకోకుండా ఉండాలి.⇒ లక్షణాలు తగ్గేంత వరకు ఇంటికే పరిమితం కావాలి.⇒ తరచుగా సబ్బు, గోరువెచ్చని నీటితో చేతులు కడుక్కోవాలి. ⇒ వైరస్‌లు– టేబుల్స్, డోర్‌నాబ్‌లు, కౌంటర్‌టాప్‌లు, ఆఫీస్‌ సామాగ్రి వంటి ఉపరితలాలపై కొన్ని గంటలు లేదా రోజులు కూడా జీవించగలవు. ఈ సాధారణంగా తాకే ఉపరితలాలను క్రమం తప్పకుండా శుభ్రం చేయడానికి, సురక్షితమైన క్లీనర్‌లను ఉపయోగించాలి⇒ ఆరోగ్యకరమైన రోగనిరోధక వ్యవస్థకు తగినంత నిద్ర అవసరం. పెద్దలు రాత్రికి 7–9 గంటలు, పిల్లలు వారి వయస్సును బట్టి ఎక్కువ నిద్ర పోవాలి. నిద్ర లేమి రోగనిరోధక శక్తిని బలహీనపరుస్తుంది.⇒ విటమిన్లు, ఖనిజాలు పుష్కలంగా ఉన్న పండ్లు, కూరగాయలు, తృణధాన్యాలు తినడంతో రోగనిరోధక వ్యవస్థను కాపాడుకోవచ్చు. విటమిన్‌ సి, జింక్‌ వంటి పోషకాలు రోగనిరోధక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తాయి.⇒ క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేయడంతో రోగనిరోధక వ్యవస్థ పుంజుకుంటుంది. జలుబు దగ్గు వంటి లక్షణాల నుంచి త్వరగా కోలుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. వారంలో ఎక్కువ రోజులు కనీసం30 నిమిషాలు తేలికపాటి వ్యాయామం చేయడం మంచిది. ⇒ చేతులతో తరచుగా ముఖం, నోరు తాకకుండా ఉండాలి. గొంతును తేమగా ఉంచడానికి క్రమం తప్పకుండా నీళ్లు తాగాలి. ⇒ వైరస్‌ లేదా బ్యాక్టీరియా బారిన పడితే రోజుకు రెండుమూడు సార్లు ఉప్పు నీటితో కొన్ని నిమిషాల పాటు పుక్కిలించాలి. ఇది గొంతు నొప్పిని తగ్గిస్తుంది. ⇒ ఈ సీజన్‌లో ఎక్కువగా గోరువెచ్చని నీరు తాగాలి. ఇంటి వాతావరణాన్ని తేమగా ఉంచడానికి ఎయిర్‌ హ్యూమిడిఫైయర్‌ గాడ్జెట్‌ (చర్మం, గొంతు, ముక్కు, పెదవులు పొడిబారకుండా నివారించే పరికరం) ఉపయోగించాలి.ఇక ఈ కాలంలో చర్మం పొడిబారిపోకుండా కళావిహీనంగా మారిపోకుండా ఆలివ్‌ నూనె, వెన్న, కొబ్బరి నూనె వంటి వాటితో శరీరానికి మర్దన చేసుకున్నాక స్నానం చేయడంతో మంచి ఫలితముంటుంది. ఎక్కువగా క్రీమ్స్, లోషన్స్‌ వంటి కాస్మెటిక్స్‌ వాడటం కంటే వంటింటి చిట్కాలను పాటించడమే మేలు. ఆరోగ్యం, ఆహారం, అందం ఈ మూడింటా తగు జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే వింటర్‌కి మించి సీజనే ఉండదు. - సంహిత నిమ్మన

ఇరు వర్గాల మధ్య కొట్లాట జరిగింది. కౌంటర్‌ కేసులు పెట్టి అందర్నీ జైలుకు పంపారు. పరిస్థితులు సద్దుమణిగే వరకు ఊళ్ళో పోలీసు పికెట్‌ నడుస్తుంది. గ్రామ పంచాయితీ ఆఫీసులో షెల్టర్‌ తీసుకున్నారు. నలుగురు కానిస్టేబుళ్లు, ఒక ఇంచార్జ్‌ జందార్‌ ఉన్నారు. ఒక పోలీసు నిరంతరం తుపాకీ పట్టుకొని పహారాలో ఉంటాడు. మిగతా వారు తమ తుపాకులను పంచాయితీ ఆఫీసు లోపలి గదిలో పెట్టి బయట యాప చెట్టు కింద కుర్చీలు వేసుకుని కూర్చున్నారు. ఆఫీస్‌ వెనకాల ఉన్న ఖాళీ స్థలంలో భోజనాలు వండుతున్నారు. వంట వచ్చిన పోలీసు ఆ పనిలో ఉన్నాడు. గ్రామ మస్కురి చికెన్‌ కడుగుతున్నాడు. పోలీసుకు భోజనానికి కొదువ ఉండదు. కాకపోతే సమయానికి దొరకదు. ఇంతలో ఒక గ్రామస్తుడు వచ్చి జందార్‌ను పరిచయం చేసుకున్నాడు. ‘‘సర్‌... ఈరోజు రాత్రి మా ఇంటికి భోజనానికి రండి సార్‌’’ అన్నాడు. కొత్తగా వచ్చిన కానిస్టేబుల్‌ ఉత్సాహం ప్రదర్శించి ‘‘దాందేముంది.. వస్తాం సార్‌’’ అన్నాడు. జందార్‌ కానిస్టేబుల్‌ వైపు గుర్రుగా చూసి ‘‘ఇంకోసారి వస్తాంలే బ్రదర్‌ ఈరోజుకు వంట అయిపోయింది’’ అని అతనితో అన్నాడు. దాంతో అతను వెళ్ళిపోయాడు. ‘‘ప్రజల్లో పోలీసుకు సహజ అనుకూలురు సహజ వ్యతిరేకులు ఉంటారు. అందుకు ఎవరి కారణాలు వారికుంటాయి. పోలీసుకు భోజనం ఎంత దూరమో అంత ప్రమాదం కూడా’’ అని కొత్త కానిస్టేబుల్‌తో అన్నాడు. కొత్త కానిస్టేబుల్‌ అయోమయంగా చూసి ‘‘ఎందుకు సార్‌?’’ అన్నాడు. ‘‘నీకు అనుభవం లేదు కాబట్టి, ఒక జరిగిన సంఘటన చెబుతా విను’’ అన్నాడు. 1 తుపాకుల నర్సయ్య తన చుట్టూ గుమికూడిన పోరగాండ్లని దూరంగా పొమ్మని గద్దించి, తన భుజానికి గట్టిగా బిగబట్టి ఢామ్మని తుపాకీ పేల్చాడు. తుపాకీ చప్పుడు విన్న వారి గుండెలు కొట్టుకున్నాయి. పిట్టలు దిగ్భ్రాంతి చెంది తుపాకీలోని ఛర్రాల లాగా చెల్లాచెదురయ్యాయి. రాయి చెట్టు మీద ఉన్న పచ్చ గువ్వలు, తపసు పక్షులు, గుడ్లగూబలు చెల్లా చెదురుగా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాయి. బర్మార్‌ తుపాకీలో నుండి దూసుకొచ్చిన చర్రాలు పచ్చ గువ్వల వంట్లోకి దూసుకుపోయాయి. ఒక రెండు గువ్వలు చెట్టు మీది నుండి కింద పడ్డాయి. ఇంకో రెండు ఓ వంద గజాలు ఎగురుకుంటూ ఎగురుకుంటూ వెళ్లి పొలంలో రాలిపోయాయి. తుపాకీని భుజానికి తగిలించుకొని, చెట్టు కింద పడ్డ గువ్వలను చేతిలోకి తీసుకున్నాడు నర్సయ్య. రక్తం ఓడుతున్న రెండిట్లో ఒకటి ఇంకా కదులుతూనే ఉంది. వాటిని తన భుజానికి ఉన్న గుడ్డ సంచిలో వేశాడు. నర్సయ్య వెంట వచ్చిన వెంకన్న పొలంలో పడ్డ రెండు పచ్చ గువ్వలను తెచ్చాడు. వాటిని కూడా సంచిలో వేసుకున్నాడు నర్సయ్య. నర్సయ్య ఆరడుగుల ఎత్తు ఉంటాడు. మోకాళ్ళ వరకు ఖాకీ రంగు నిక్కరు, నిండు చేతుల చొక్కా, కాస్త పెద్దగా ఉండే మీసాలు, కుడి భుజం మీద నుండి ఎడమ వైపుకు వేలాడే మందుగుండు సామగ్రి ఉండే సంచి, పిక్కల కంటే కొంచెం కిందుగా ఉండే నల్లని బూట్లు. చూడ్డానికి బలిష్టమైన జవాను లాగా ఉంటాడు. కాకపోతే ఒక్క ఎర్ర టోపీ మాత్రం ఉండదు. కానీ, ఎర్ర తువాలు నెత్తికి చుట్టుకునేవాడు. నర్సయ్య పోలీసు కంటే కూడా సీరియస్‌గా ఉండేవాడు. ఎవరితోనూ మాట్లాడేవాడు కాదు. వారానికోసారి వేటకు బయలుదేరేవాడు. వెంట ముగ్గుర్నో నలుగుర్నో సహాయంగా తెచ్చుకునేవాడు. సహాయకులు మాట్లాడుకునేవారు తప్ప నర్సయ్య మాత్రం మాట్లాడేవాడు కాదు. నర్సయ్య సైన్యాధ్యక్షుడిలా ముందు నడుస్తుంటే సైన్యం వెనకాల పరిగెత్తేది. ఊరి చుట్టుపక్కల చెట్ల మీది పచ్చ గువ్వలు, చమర కాకులు, కముజు పిట్టలను కొట్టేవాడు. నర్సయ్య మోకాళ్ళమీద కూసోని బర్మార్‌ తుపాకిని మోకాళ్ళ మధ్యన పెట్టుకొని, సంచిలో డబ్బాలో ఉన్న పచ్చటి పొడిని చెంచాలాగా చేసిన తాటాకు ముక్కతో తీసి తుపాకీ గొట్టంలో పోసేవాడు. దానిమీద సైకిల్‌ చర్రాల వంటి ఇనుప గుండ్లు పోసేవాడు. దానిమీద పిడకల పొడిని వేసేవాడు. తుపాకీకి తగిలించి ఉన్న పొడుగాటి ఇనుప సువ్వ తీసుకొని ఆ గొట్టంలో పెట్టి కూర్చేవాడు. ట్రిగ్గర్‌ తగిలే దగ్గర గొట్టంలో పచ్చటి పొడిని పోసి నెమ్మదిగా ట్రిగ్గర్‌ బిగించేవాడు. ఆ ట్రిగ్గర్‌ను పైకి లాగి వదిలితే తుపాకీ పేలుతుంది. పిట్టల కూర మీద మొహం మొత్తినప్పుడు కుందేళ్ళ వేటకు వెళ్ళేవాడు. అప్పుడు తుపాకీని కుడి చేత్తో పట్టుకుని రంగనాయకుల గుట్ట వైపు వేటకు పోయేవాడు. ఆయన వెంట ఆ ముగ్గురో నలుగురో సైనికుల్లా అనుసరించేవారు. అప్పుడు వాళ్ళలో ఒకరి చేతిలో పెద్ద బ్యాటరీ లైటు ఉండేది. ఆ లైటు ఫోకస్‌ కుందేళ్ళ మొకం మీద పడితే అవి కదలలేవట మరి. ఊర్లో ఇంకో ముగ్గురికి తుపాకులు ఉన్నాయి. కానీ, ఆ రాజసం మాత్రం ఎవరికీ లేదు. ఒకాయన పంచ కట్టుకొని, ఇంకొకాయన పాయింటు వేసుకొని, ఇంకొకాయన నిక్కరు వేసుకొని వేట చేసేవారు. కానీ, వారి తుపాకులకు ఎలాంటి రాజసమూ లేదు. వారి మీదున్న తుపాకులను చూస్తే పచ్చ గువ్వలు కాదు కదా ఊర పిచుకలు కూడా బెదరవు. వారు పట్టుకున్నందువల్ల మాత్రమే ఆ తుపాకులకు కళ పోయింది. తుపాకులు ఎప్పుడూ పిరికివి కావు. వాళ్ళు తుపాకులు పేల్చినా జనాలు పట్టించుకునేవారు కాదు. అదే నర్సయ్య పేల్చకపోయినా యుద్ధ సన్నద్ధం గోచరించేది. సరిహద్దు సైనికులకుండే నిబద్ధత ఏదో నర్సయ్యలో ఉంది. కేవలం వేట కోసమే తాను పుట్టినట్టు కనపడేవాడు. తనను ఎప్పుడు పేల్చుతాడా అని నర్సయ్య తుపాకీ ఎదురు చూసేది. రాత్రంతా వేటాడి కుందేళ్లు, రకరకాల పిట్టలను సంచిలో మోసుకుంటూ తెచ్చేవారు. రాత్రంతా నిద్ర లేక వారి మొహం అలసిపోయి ఉండేది. నర్సయ్య మొహంలో సంతృప్తో, అసంతృప్తో తెలియని గంభీరత ఉండేది. 2నర్సయ్యకు ఇద్దరు భార్యలు. ఇంటి ముందు గదిలో చిన్నపాటి కిరాణా కొట్టు నడిపేవాడు. ఆ కొట్లో కొన్నిసార్లు చిన్న భార్య, కొన్నిసార్లు పెద్దామె కూర్చునేవారు. చాలా అరుదుగా నర్సయ్య కూడా కొట్లో కూర్చునేవాడు. కొట్లో, ఇంట్లోనూ కూడా పోలీసు నిక్కరు మీదనే ఉండేవాడు. కొట్లో కొనుక్కోడానికి వచ్చే వాళ్లతో కూడా పేలడానికి సిద్ధంగా ఉన్న తుపాకీ మాదిరిగా గుంభనంగా ఉండేవాడు. పెద్ద మనుషులు ఎవరన్నా పలకరిస్తే ముక్తసరిగా మాట్లాడేవాడు. నర్సయ్య బయటి ఆడోళ్లవైపు చూసేవాడు కాదు. మొదటి పెండ్లికి ముందు చలాకీగా, రెండో పెండ్లికి ముందు కాస్త తక్కువ చలాకీగా ఉండేవాడని ఆయన వెంట ఉండే సైనికులు చెప్పేవారు. మరి ఇద్దరు భార్యలను ఎందువల్ల చేసుకోవలసి వచ్చిందో సరైన కారణం తెలియదు. మొదటి పెండ్లి తరువాత తగ్గిన చలాకీతనాన్ని ఆయన అంచనా వేసి ఉండకపోవచ్చు. ఆయన ఇంట్లో అప్పుడప్పుడు గొడవలు జరుగుతూ ఉండేవి. ముఖ్యంగా వేటకు వెళ్లొచ్చిన రోజు తప్పకుండా గొడవ అయ్యేది. మొదటి గొడవ కూర వండను అన్నప్పుడు, రెండోది కూర బాలేకుంటే. అయితే ఆ గొడవ ఒక్కోసారి హఠాత్తుగా ముగిసిపోయేది. నర్సయ్య కాస్త ఎక్కువ తాగిన రోజున తుపాకీ లోడు చేసి భార్యల వైపు గురిపెట్టే వాడని, దాంతో గొడవ హఠాత్తుగా ముగిసిపోయేదని చెప్పుకునేవారు. 3నర్సయ్య ఇంటి పక్కనే బడి ఉంది. సర్పంచ్‌ ఎన్నికల కోసం ఆ రోజు మధ్యాహ్నానికే అధికారులు వచ్చి బళ్ళో విడిది చేశారు. ఆ ఊరుకు గతంలో ఫ్యాక్షన్‌ చరిత్ర ఉంది కాబట్టి నలుగురు పోలీసులను బందోబస్తుకు పంపారు. నలుగురి వద్ద నాలుగు 303 తుపాకులు ఉన్నాయి. వారి బసకు బళ్లో ఒక గదిని కేటాయించారు. తెల్లారితే ఎన్నికలు జరుగుతాయి. ఎన్నికల అధికారి ఆ ఊరి మస్కురి సహాయంతో భోజన ఏర్పాట్లలో ఉన్నాడు. ఎన్నికల హడావిడి అంతా మాదే అన్నట్టు ఫీల్‌ అవుతారు ఎన్నికల అధికారులు. కానీ, అది నిజం కాదు. అసలైన హడావిడి అంతా పోలీసుల చుట్టే ఉంటుంది. పోలీసులకు చాలా ముందుచూపు ఉంటుంది. ఆ రాత్రికి పుష్టికరమైన భోజనం ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి అది బాగా ఉపయోగపడుతుంది. వాళ్ళు లోకల్‌ పోలీసులు కాదు కాబట్టి ఆ ఊళ్ళో ఎవరూ పరిచయం లేదు. ఒక పోలీసు డ్రెస్‌ మార్చుకొని నింపాదిగా పక్కనే ఉన్న నర్సయ్య కిరాణం కొట్టుకు వెళ్ళాడు. సిగరెట్‌ కొనుక్కున్నాడు. నర్సయ్య చిన భార్య ఇచ్చిన అగ్గిపెట్టెతో సిగరెట్‌ ముట్టించాడు. కొట్టు ముందు అరుగు మీద కూసున్న కుర్రోళ్ల పక్కన కూసోని సిగరెట్‌ తాగాడు. రెండు సిగరెట్లు అయిపోయే లోపల నర్సయ్య చరిత్ర మొత్తం సేకరించాడు. నర్సయ్య పోలీసుల కంటే మేలైన విలుకాడు అని కూడా గుర్తించాడు. 4ఇంచార్జ్‌ పోలీసుకు ఉండాల్సింది సమాచారాన్ని వాస్తవ రూపం దాల్చేలా చేయడమే. మస్కురిని పంపి తుపాకుల నర్సయ్యని పిలిపించాడు. ‘‘నీ తుపాకీని స్టేషన్లో డిపాజిట్‌ చేయాలి కదా! ఎందుకు చేయలేదు?’’ అని గంభీరంగా అడిగాడు నర్సయ్యని. ‘‘నాకు తెలియదు సార్‌.. నాకు ఎవరూ చెప్పలేదు’’ అన్నాడు నర్సయ్య వినయంగా. ‘‘ఒక గంట లోపల అన్ని తుపాకులూ ఇక్కడికి తెప్పించాలి’’ అని మస్కురికి చెప్పాడు ఇంచార్జ్‌ పోలీసు. పోలీసు ఆదేశాలపట్ల గౌరవంతో తన తుపాకీ తేవడానికి నర్సయ్య వెళ్ళిపోయాడు. ‘‘మాజీ సర్పంచ్‌ వెళ్లి ఎస్సైతో మాట్లాడాడంట సార్‌. అందుకే వీళ్ళు తుపాకులు ఇవ్వలేదు’’ అన్నాడు మస్కురి.‘‘నాగ్గూడా తెలుసులేరా.. మరి పోలీసన్నాకా కొంచెం అన్నా అధారిటీ చూయించకపోతే జనాలకు భయం ఉండదు. రేపు ఓట్లు అయిపోయే వరకూ నేనే కదా ఇక్కడ శాంతి భద్రతలు కాపాడాల్సింది? అందుకే అందర్నీ పిలువు. నా తడాఖా ఏందో నువ్వు చూద్దువుగానీ’’ అని మీసం మెలేశాడు. దర్పం ప్రదర్శించడంలోనే పోలీసు విలువ ఉందన్న సత్యం మస్కురికి తెలుసు. ఇంతలో ఇంకో పోలీసు వచ్చాడు. ఆయన లోకల్‌ పోలీసు. నాన్‌ లోకల్‌ పోలీసులకు గైడుగా వచ్చాడు. తుపాకులోళ్ళని పిలిపిస్తున్నట్టు తెలుసుకున్నాడు. ‘‘వాళ్ళని పిలిపిస్తే గొడవ అయిద్ది సార్‌. ఈ వూరు అసలే మంచిది కాదు. తుపాకులోళ్ళ సంగతి నేను చూసుకుంటాను. మీరు వదిలేయండి సార్‌’’ అన్నాడు లోకల్‌ పోలీసు. ఇంచార్జ్‌ ఏమీ అనలేదు. ‘‘నర్సయ్య దగ్గర ఏమన్నా కుందేళ్లు ఉన్నాయా?’’ అని మస్కురిని అడిగాడు లోకల్‌ పోలీసు. ‘‘రాత్రి యాటకు బొయ్యి పొద్దున్నే వచ్చిండు. ఉండొచ్చు సార్‌’’ అన్నాడు. ఇంతలో నర్సయ్య తుపాకీ తీసుకొని వచ్చాడు.‘‘ఏంది నర్సయ్యా.. ఎలక్షన్ల టైములోతుపాకీ తీసుకొని తిరుగుతున్నావు?’’ అని అడిగాడు లోకల్‌ పోలీస్‌. ‘‘బావుండ్రా సార్‌... మీరెప్పుడొచ్చారు?’’ అని నవ్వుతూ ‘‘మీవోళ్ళే తెమ్మన్నారు సార్‌’’ అన్నాడు. ‘‘ఏ..హే.. వాళ్లకు నీ గురించి తెల్వదులే.. ఏమి సంగతులు? రాత్తెర యాట బాగ జరిగిందంట గదా?’’ అన్నాడు. ‘ఏం లేదు సార్‌.. రెండు కుందేళ్లు, ఓ పది గల కముజు పిట్టలు పడ్డయి సార్‌! అన్నీ అమ్మిన. ఒక్క కుందేలు మాత్రం ఉంది సార్‌’’ అన్నాడు. ‘‘మరి ఇయ్యాల మాకు కుందేలు కూర తినిపియ్యరాదు. జందార్‌ సాబ్‌కు ఇష్టమట’’ అన్నాడు నవ్వుతూ. ‘‘సరే సార్‌.. దాందేముంది’’ అనుకుంటూ తుపాకీ తీసుకొని వెళ్ళిపోయాడు నర్సయ్య. 5గ్రామం నిశ్శబ్దంగా ఉంది. ఊళ్ళో పార్టీల నాయకులు పోల్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ పనిలో బిజీగా ఉన్నారు. అసలైన ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది పడేది ఆరాత్రే. రాత్రి ఎనిమిదింటి సమయంలో బళ్ళో ఉన్న పోలీసులు రెండు పెగ్గులేసి, కుందేలు కూర సగం తిన్నారో లేదో.. నర్సయ్య ఇంట్లో హఠాత్తుగా గొడవ మొదలయింది. ఎన్నడూ లేనంత తారస్థాయిలో మాటలు పేలుతున్నాయి. నర్సయ్య ఇంట్లో గొడవతో జనాలు ఒక్కొక్కరుగా ఇండ్లల్లో నుంచి బయటకు వస్తున్నారు. బడికి ప్రహరీ గోడ లేదు. పోలీసులు గ్లాసులు పక్కకునెట్టి బయటకు వచ్చి నిలబడ్డారు. తుపాకీ తీసుకొని వెంటబడడంతో నర్సయ్య ఇద్దరు భార్యలూ ‘‘వామ్మోవ్‌.. ముండాకొడుకు కాల్చి సంపెట్టుండే’’ అని మొత్తుకుంటూ ఉరికొచ్చి పోలీసుల వెనకాల నిలబడ్డారు. పోలీసులు గద్దాయించినా కూడా నర్సయ్య గన్ను దింపకపోగా.. ‘‘దొంగ ముండల్లారా.. ఇయ్యాల మీరో నేనో తేలిపోవాలి’’ అని నేరుగా జందార్‌ సాబుకే తుపాకీ గురిపెట్టాడు. జందార్‌ సాబ్‌కు ఉచ్చ బడ్డది. ‘‘ఒరేయ్‌... వాని తుపాకీ గుంజుకోరా’’ అని మస్కురికి పురమాయించాడు. ఇంతలో జనం జమయ్యారు. పోల్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌లో ఉన్న కార్యకర్తలూ నాయకులూ ఆ గలాటా దగ్గరికి వచ్చారు. ఎన్నికల అధికారి బ్యాలెట్‌ బాక్సుల గదికి తాళం వేసి ఆన్నే కుర్చీ వేసుకొని కూర్చున్నాడు. ఆందోళనల్లోనుండే ప్రజాస్వామ్యం పురుడు పోసుకుంటదనే సోయి ఎన్నికల అధికారికి ఉంది. మిగతా సిబ్బంది కర్రలు పట్టుకుని ఆయన చుట్టూ నిలబడ్డారు. పోల్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌లోని ఒక వర్గం కార్యకర్తలు నర్సయ్య భార్యల వెనకవైపు వచ్చి ‘‘ఏమైందీ?’’ అని ఆరా తీస్తున్నారు. ఇంకో వర్గం నర్సయ్య వెనకాలకు చేరి ‘‘ఏమైందీ?’’ అని అడిగారు. ‘‘ఈ పోలీసు సారు కుందేలు కూర అడిగితే వండమన్నా.. అదేమో వండనన్నది. ఇదేమో వండింది గని.. వండినంక.. ‘వాడెవనికి బుట్టిండు, వీడెవనికి బుట్టిండు! అన్నది. ఆఖరికి నువ్వెవనికి బుట్టినవు అని కూడా అన్నది. ఎప్పన్నుంచో ఓపికబడుతున్న. ఇయ్యాల ఈ ముండల సంగతి తేలాలి’’ అని భుజానికి తుపాకీని అదిమి పెట్టి పట్టుకున్నాడు. రోజుటికంటే ఇయ్యాల ఒక పెగ్గు ఎక్కువే తాగినట్టుండు నర్సయ్య. పైగా ఇద్దరు పెండ్లాలు ఏకమైనా కూడా కుందేలు కూర తిన్న పోలీసులు తనకే సపోర్ట్‌ చేస్తారనే ధైర్యం కూడా తోడయినట్టుంది. కొందరు తుపాకీని గుంజుకోవాలని చూసినా నర్సయ్య ఉడుం పట్టు వదలడం లేదు. భార్యల వైపు ఉన్న ఒక కార్యకర్త ‘‘ఇదంతా ఈ పోలీసుల వల్లనే వచ్చింది. కుందేలు కూర దొబ్బితిని మొగుడూ పెండ్లాలకు గొడవ పెట్టిండ్రు’’ అన్నాడు. ‘‘ఏయ్‌.. ఎవడ్రా నువ్వు.. మాటలు జాగర్తగా రానియ్యి’’ అని వాని మీదికి పొయ్యాడు జందార్‌ సాబ్‌. అంత మంది ముందు పోలీసు తన కార్యకర్త మీదికి పోయేసరికి వాళ్ళ నాయకుడు కోపానికి రావాల్సొచ్చింది. ‘‘ఏదీ.. మావోనిమీద చెయ్‌ వెయ్‌ చూస్తా’’ అని పోలీసు ఇంచార్జ్‌ మీదికి పోయాడు. ప్రత్యర్థి వర్గ నాయకునికి కూడా పౌరుషం వచ్చింది. ఇలాంటి సమయంలో దూసుకొని పోకపోతే రేపు తనకు ఓట్లు పడవు అనే డౌట్‌ వచ్చిన సర్పంచ్‌ అభ్యర్థి ‘‘ఏందిరా.. పోలీసు మీదనే చెయ్‌ వేస్తావా!’’ అని అతని మీదికి పోయాడు. ‘‘నువ్వెవర్రా?.. ఈ పోలీసులు నీవోల్లా?.. రిగ్గింగ్‌ చేయనీకి తెచ్చుకున్నవా?’’ అని అతని గల్లా పట్టనే పట్టిండు ఒక కార్యకర్త. సహనం కోల్పోయిన నర్సయ్య ఢాం అని తుపాకీ పేల్చాడు. పోలీసు ఇంచార్జ్‌ పక్కనుండి, ఇద్దరు భార్యల మీదకి గుండ్లు వెళ్ళేవే.. కానీ, ఎవరో తన చెయ్యి పట్టి లాగడం వల్ల అది పైకి గాల్లోకి పేలింది. ఇదే సందని రెండు వర్గాలూ గలాటాకు దిగాయి. ఒకరినొకరు నెట్టుకుంటూ రోడ్డు మీద నుండి బళ్లోకి వచ్చారు. పోలీసులకు తమ కర్తవ్యం గుర్తొచ్చి, డ్రెస్‌ వేసుకునే సమయం లేక, లుంగీలు కాశబోసి, లోపలికి ఉరికి తమ తుపాకులు తెచ్చి లోడు చేసి బ్యాలెట్‌ బాక్సుల ముందు వరుసగా నిలబడ్డారు. ‘‘నన్ను రిగ్గింగ్‌ చేసేటోడంటావురా’’ అని కర్రలతో కొట్టుకుంటూ, రాళ్లు విసురుకోవడం మొదలు పెట్టారు. ఈలోపు ఒక వర్గం కార్యకర్త గభాల్న ఉరికి బ్యాలెట్‌ గది తలుపుని తన్ననే తన్నాడు. బ్యాలెట్‌కు ఏదన్నా అయితే కనీసం ప్రతిఘటన అయినా ఇవ్వలేదని అధికారులు అడుగుతారని పోలీసులు గాల్లోకి కాల్పులు జరిపారు. నర్సయ్య తన ఇంట్లోకి వెళ్ళి మరోసారి గన్ను లోడు చేయడం మొదలు పెట్టాడు. మస్కురి ఉరికి నర్సయ్య బయటకు రాకుండా గొళ్ళెం పెట్టాడు. నర్సయ్య భార్యలు పక్కింట్లో తల దాచుకున్నారు. బీపీ పెరిగి పడిపోయిన ఎన్నికల అధికారికి ఊళ్ళో పేరుమోసిన ఆర్‌ఎంపీ డాక్టర్‌ సపర్యలు చేస్తున్నాడు. ఇంతలో అదనపు బలగాలు వచ్చాయి. వీపుకు తుపాకులు, చేతిలో లాఠీలతో డీసీఎం వాన్‌ నుండి దూకిన స్పెషల్‌ పోలీసులు అందినకాడికి వీపులు, అందకపోతే పిర్రలు పగలగొట్టారు. అటు సగం మందిని ఇటు సగం మందిని గెదిమి రోడ్డుమీద నిలబడ్డారు పోలీసులు. కొందరు కార్యకర్తలు ఎంతో హుషారుగా ఉంటారు. వాళ్ళు నాయకుల కోసం ఎంతకైనా తెగిస్తారు. పోలీసులు లాఠీఛార్జ్‌ పనిలో ఉండగా, వారు తెరిచి ఉన్న గదుల్లో జొరబడ్డారు. వాళ్ళు ఏమి చేయాలనుకున్నారోగానీ ముందుగా కనపడ్డ మందు బాటిళ్ళూ, కుందేలు కూర ఎత్తుకుపోయారు. కొత్త కానిస్టేబుల్‌ తల విదిలించి ఉడుకుతున్న చికెన్‌ వాసనను గాఢంగా పీల్చుకున్నాడు. తుపాకులు ఉన్నా ఒక్కోసారి మన కూర మనకు దక్కదు అని అనుకున్నాడు. ‘‘వంట అయింది భోజనానికి రండి సార్‌’’ అని వంట కానిస్టేబుల్‌ పిలిచాడు. దూరం నుంచి తీవ్రంగా చర్చించుకుంటూ పంచాయితీ ఆఫీసు వైపు వస్తున్న జనాల గుంపును చూసి తుపాకులు తెచ్చుకొని బయట నిలబడ్డారు పోలీసులు. - గోపిరెడ్డి యేదుల

అనగనగా ఒక అడవిలో ఒక కోతి ఉండేది. అది ప్రతిరోజూ ఆహారం కోసం అడవి చుట్టూతా ఉన్న గ్రామాలకు వెళ్లేది. అక్కడ ఆడవారు ధరించే నగలు, చూసి తాను కూడా ఒంటినిండా నగలు ధరించి తిరగాలనుకునేది.ఒక రోజు కోతి అడవికి దగ్గర్లో ఉన్న రామాపురం గ్రామానికి వెళ్ళింది. ఆ గ్రామంలోని చెరువులో నీళ్లు స్వచ్ఛంగా ఉండేవి. ఆహారం తిన్నాక కోతి నీళ్లు తాగటానికి చెరువుకు వెళ్ళింది. దాహం తీర్చుకున్నాక పక్కనే ఉన్న చెట్టు ఎక్కి కూర్చుంది. చెరువు దగ్గరికి రాకుమారి ఆమె మిత్రబృందం రావటం గమనించింది. రాకుమారి తన ఒంటిమీది వజ్రాల హారం చెరువు ఒడ్డున పెట్టి నీటిలోకి దిగింది.రాకుమారి›స్నానం చేస్తుండగా, కోతి నెమ్మదిగా చెట్టు దిగి వజ్రాల హారం పట్టుకొని అడవిలోకి పరిగెత్తింది. అది గమనించిన రాకుమారి, ఆమె మిత్రబృందం ‘పట్టుకోండి పట్టుకోండి!!! కోతి వజ్రాలహారం పట్టుకుని పరిగెడుతోంది!’ అంటూ పెద్దగా కేకలు వేశారు. దూరంగా ఉన్న రాజ భటులు కోతి వెంట పరుగు తీశారు. కోతి చాలా వేగంగా పరిగెత్తి అడవిలోకి వెళ్ళింది. కోతి పరుగెత్తి, పరుగెత్తి అడవి మధ్యలో ఒక చెట్టు ఎక్కి ఆయాసం తీర్చుకోసాగింది. అక్కడే చెట్టు కింద ఒక పాము పుట్ట గమనించింది. అప్పుడే ఆ పుట్టలోంచి పాము బయటికి వచ్చింది. పాముని గమనించిన ముంగిస, పాముని పొదల్లోకి వెంబడించింది. కోతికి వెంటనే ఒక ఉపాయం తట్టింది. ‘ఎలాగో పామును ముంగిస చంపేస్తుంది– నేను దొంగిలించిన వజ్రాల హారాన్ని దాచుకోటానికి ఈ పుట్టే సరైన ప్రదేశం. పుట్టలో పాము ఉందనుకుని ఎవరూ ఇక్కడికి రారు’ అనుకుంది. వెంటనే వజ్రాల హారాన్ని పుట్టలోకి జారవిడిచింది. తెల్లారి వచ్చి వజ్రాల హారాన్ని తీసుకోవచ్చని భావించింది.అక్కడి నుంచి రాజభటులకు కనిపించకుండా తన ఇంటికి వెళ్ళిపోయింది. చీకటి పడటంతో రాజభటులు కోతి కోసం కొద్దిసేపు గాలించి, వెనుతిరిగి చెరువుకు వెళ్ళిపోయారు. తెల్లారి కోతి పుట్టలో చేయి పెట్టి వజ్రాల హారం తీసుకుంది. మెడలో ధరించి మురిసిపోయింది. ఇంతలో పుట్ట నుంచి పాము వచ్చి కోతిని చుట్టేసింది. అప్పుడే అటుగా రాజభటులు కోతిని వెతుక్కుంటూ వచ్చారు. కోతి మెడలో వజ్రాల హారం చూసి పుట్ట దగ్గరకు పరుగున వచ్చారు. పాము కోతిని విడిచి పుట్టలోకి దూరింది. రాజభటులు కోతిని బంధించి వజ్రాలహారాన్ని తీసుకున్నారు. దొంగిలించిన పరుల సొమ్ము విషపూరితమైనదని, ప్రమాదకరమైనదని గ్రహించింది కోతి.పల్లా శైలజ

దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో నవంబర్‌ 10న చోటు చేసుకున్న విధ్వంసం మానవబాంబు దాడిగా నిఘా వర్గాలు అనుమానిస్తున్నాయి. సిటీ పోలీసు విభాగానికి గుండెకాయ లాంటి నగర పోలీసు కమిషనర్స్‌ టాస్క్‌ఫోర్స్‌ కార్యాలయంపై 2005 అక్టోబర్‌ 12న రాత్రి 7.20 గంటల సమయంలో ఇది చోటు చేసుకుంది. ఈ కేసులో దర్యాప్తు అధికారులు ఓ చెప్పుల జత ఆధారంగా ముందుకు వెళ్లారు. బేగంపేటలో గ్రీన్‌లాండ్స్‌ చౌరస్తాలోని నగర కమిషనర్స్‌ టాస్క్‌ఫోర్స్‌ కార్యాలయం (ప్రస్తుతం సికింద్రాబాద్‌కు మారింది) 2005 అక్టోబరు 12న మానవబాంబు దాడి జరిగింది. నగరానికి చెందిన గజ ఉగ్రవాది షాహెద్‌ అలియాస్‌ బిలాల్‌ తదితరుల నేతృత్వంలో జరిగిన ఈ కుట్రలో బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన మౌథసిమ్‌ బిల్హా అలియాస్‌ డాలిన్‌ మానవబాంబుగా మారాడు. ముందే పెట్టుకున్న ముహూర్తం ప్రకారం టాస్క్‌ఫోర్స్‌ కార్యాలయంపై దాడి చేశాడు. ఆ రోజు దసరా పండుగ కావడం, అప్పటికి కొద్ది నిమిషాల ముందే సిబ్బంది సమావేశం ముగించుకుని బయటకు వెళ్లిపోవడంతో భారీ ప్రాణనష్టం తప్పి ఉగ్రవాదుల అంచనాలు తలకిందులయ్యాయి. సెంట్రీ డ్యూటీలో ఉన్న హోంగార్డు ఎ.సత్యనారాయణ చనిపోగా, కానిస్టేబుల్‌ వెంకట్‌రావుకు తీవ్రగాయాలయ్యాయి. పేలుడు జరిగిన కొద్దిసేపటి వరకు అసలు ఏం జరిగిందో ఎవరికీ అర్థం కాలేదు. ఘటనాస్థలికి చేరుకున్న పంజగుట్ట పోలీసులు తొలుత ఇది టాస్క్‌ఫోర్స్‌ కార్యాలయంలో ఉంచిన బాణసంచా లేదా స్వాధీనం చేసుకున్న పేలుడు పదార్థాల వల్ల జరిగిందని భావించారు. కొంత సమయానికి వచ్చిన ఫోరెన్సిక్‌ నిపుణుల బృందం అనేక కోణాల్లో పరిశీలించి, మృతదేహం శరీరభాగాలు సేకరించి, విశ్లేషించిన తర్వాతే మానవబాంబు దాడిగా నిర్ధారించింది. ఈ ఘాతుకం విషయం తెలిసిన వెంటనే ఉన్నతాధికారులు, హోంమంత్రి హుటాహుటిన అక్కడకు చేరుకున్నారు. అప్పటికే చాలా వరకు ధ్వంసమైన టాస్క్‌ఫోర్స్‌ కార్యాలయం మొండి గోడల నుంచి అప్పటికీ పొగలు వస్తూనే ఉన్నాయి. పోలీసుల్నే టార్గెట్‌గా చేసిన ఈ దాడి కేసును సవాలుగా తీసుకున్న అధికారులు పంజగుట్ట పోలీసుస్టేషన్‌ నుంచి నగర నేర పరిశోధన విభాగం (సీసీఎస్‌) ఆధీనంలోని ప్రత్యేక దర్యాప్తు బృందానికి (సిట్‌) బదిలీ చేశారు.ఈ కేసును ఎంత సవాల్‌గా తీసుకుని దర్యాప్తు ప్రారంభించినా, తొలి అడుగు వేయడానికి అవసరమైన ఒక్క ఆధారంగా కూడా అప్పటికి పోలీసుల వద్ద లేదు. టాస్క్‌ఫోర్స్‌ కార్యాలయంపై ఓ వ్యక్తి మానవబాంబుగా మారి దాడి చేశాడనే అంశం తప్ప అతడు ఎవరు? ఎక్కడి వాడు? వెనుక ఉన్నది ఎందరు? తదితర వివరాలేవీ అందుబాటులో లేవు. మానవబాంబు ఎవరనేది తెలిస్తేనే అడుగు ముందుకు పడుతుందని భావించిన పోలీసులు మరోసారి ఘటనాస్థలిని సమగ్రంగా పరిశీలించడానికి నిపుణుల బృందాన్ని రప్పించారు. అక్కడి అణువణువూ పరిశీలించిన ఫోరెన్సిక్‌ అధికారులకు ఓ జత తోలు చెప్పులు లభించాయి. ఆరో నంబర్‌ సైజుతో కూడిన వాటిని అంతకు ముందు సేకరించిన మానవబాంబు మృతదేహం పాదాలకు పోల్చిచూడగా సరిగ్గా సరిపోయాయి. దీంతో అవి మానవబాంబువే అని నిర్ధారించిన నిపుణులు క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేశారు. ఈ నేపథ్యంలోనే వాటిపై ఉన్న ‘టీకే 200’ అక్షరాలు నిపుణుల దృష్టిలో పడ్డాయి. అది ఆ చెప్పుల రేటును స్పష్టం చేసే అంశంగా తేల్చిని అధికారులు చుట్టుపక్కల ఉన్న దేశాల్లోని కరెన్సీ వివరాలు ఆరా తీశారు. ఇలా టీకే అంటే బంగ్లాదేశ్‌ కరెన్సీ టాకా అని గ్రహించిన నిపుణులు సదరు మానవబాంబు బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన వాడని స్పష్టం చేశారు. దీంతో ఐఎస్‌ఐ, దాని ప్రేరేపిత ఉగ్రవాద సంస్థల ప్రమేయం కోణంలో దర్యాప్తు జరిగి కేసు కొలిక్కి వచ్చి, ఉగ్రవాద సంస్థ హర్కత్‌ ఉల్‌ జిహాద్‌ అల్‌ ఇస్లామీ (హుజీ) పాత్ర వెలుగులోకి వచ్చింది. అలా దొరికిన తీగతో మొదలైన దర్యాప్తు దేశవిదేశీ కోణాలను వెలికి తీసింది. ‘టాస్క్‌ఫోర్స్‌’ కేసులో మొత్తం 20 మందిని నిందితులుగా గుర్తించిన సిట్‌ విదేశాల్లో, పరారీలో ఉన్న వారిని మినహాయించి మిగిలిన పది అరెస్టు చేసింది. మూడో నిందితుడిగా ఉన్న మానవబాంబు డాలిన్‌ ఘటనాస్థలిలోనే మరణించాడు. మిగిలిన తొమ్మిది మందిలో ప్రధాన నిందితుడు గులాం యజ్దానీ అలియాస్‌ నవీద్‌ 2006లో ఢిల్లీలో, రెండో నిందితుడిగా ఉన్న షాహెద్‌ అలియాస్‌ బిలాల్‌ 2007లో పాకిస్థాన్‌లో ఉన్న కరాచీలో ఎన్‌కౌంటర్‌ అయ్యారు. హైదరాబాద్‌కు చెందిన ఫర్హాతుల్లా ఘోరీ, బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన షరీఫ్, ముతాలిబ్, ఇక్బాల్, అష్రాఫ్, పాకిస్తాన్‌కు చెందిన ఖాన్‌ అలియాస్‌ పఠాన్‌లతో సహా ఏడుగురు చిక్కనే లేదు. ఈ కేసుకు సంబంధించి సిట్‌ చార్జ్‌షీట్, సప్లమెంటరీ చార్జ్‌షీట్‌ దాఖలు చేసినప్పటికీ, అదనపు సెక్షన్లు చేర్చే విషయంపై స్టే కారణంగా సుదీర్ఘకాలం విచారణకు బ్రేక్‌ పడింది. చివరకు 2012లో మళ్లీ నాంపల్లి కోర్టులో ట్రయల్‌ ప్రారంభమైంది. పోలీసులు అరెస్టు చేసిన నిందితులపై నేరం నిరూపించడంలో ప్రాసిక్యూషన్‌ వైఫల్యం చెందింది. దీంతో ఈ కేసు వీగిపోయి నిందితులు బయటపడ్డారు.

ప్రతి వ్యక్తిలో అనుకున్న లక్ష్యాన్ని సాధించాలనే తపన ఉంటే అదే మన జీవితాన్ని ఉన్నతంగా మార్చేస్తుంది.మనం చేయగలగింది ఎప్పుడైనా సమర్థత, ప్రతిభను అందిపుచ్చుకుంటూ ప్రయాణిస్తూ ఉండాలి. అప్పుడే డబ్బు కూడా వస్తూ ఉంటుంది. ఈ రోజుల్లో అందరు తల్లిదండ్రుల కల.. తమ బిడ్డ టెక్నాలజీ రంగంలో రాణించాలని. బీటెక్‌ చదివిన విద్యార్థుల ఆశలు.. పెద్ద పెద్ద కంపెనీలలో లక్షల్లో ప్యాకేజీ పొందాలని.‘కానీ, ఈ రోజుల్లో నైపుణ్యాల లేమి వల్ల వీరి కలలు నెరవేరడం లేదు’ అంటారు ఫణిరాజు జాలిగామ. హైదరాబాద్‌ గచ్చిబౌలిలోని అజా (AJA Coding Tutor) కోడింగ్‌ ట్యూటర్‌ ద్వారా విద్యార్థుల భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దుతున్న ఫణిరాజు జాలిగామ సాఫ్ట్‌వేర్‌ కంపెనీలకు అర్హత కలిగిన ఉద్యోగులను అందించడంలో బిజీగా ఉన్నారు. ‘సాఫ్ట్‌వేర్‌ రంగంలో సెట్‌ అవడానికి ఇతర డిగ్రీలు చేసిన వాళ్లు కూడా అర్హత సంపాదించుకోవచ్చు’ అంటూ అందుకు తన జీవితమే గొప్ప ఉదాహరణగా చూపుతున్నారు. ఉక్కు నరాలున్న వందమంది యువతను అప్పగిస్తే దేశ తలరాతను మార్చి చూపుతా అన్న వివేకానందుడి మాటలను గుర్తు చేస్తూ ‘ప్రతి వ్యక్తిలో అనుకున్న లక్ష్యాన్ని సాధించాలనే తపన ఉంటే అదే మన జీవితాన్ని ఉన్నతంగా మార్చేస్తుంది’ అంటారు. ఒకప్పుడు జిల్లా కోర్టులో ఆఫీస్‌ బాయ్‌గా పనిచేయడం నుంచి నేడు కోట్లాది రూపాయల ఐటీ సేవల సంస్థకు అధ్యక్షుడు, సీఈఓగా ఎదిగే వరకు ఫణిరాజ్‌ జాలిగామ ప్రయాణం అత్యంత స్ఫూర్తితో నిండినది. ఆఫీసు బాయ్‌గా.. డ్రైవర్‌గా! పూర్వ కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని పెద్దపల్లి పట్టణవాసి ఫణిరాజు జాలిగామ. ఆయన తండ్రి అక్కడ రిజిస్ట్రేషన్‌ స్టాంపులు అమ్మేవారు. ఆర్థిక సమస్యలు చుట్టుముట్టుడంతో తాతల నాటి కొద్దిపాటి ఆస్తి అమ్ముకొని రోజులు గడపాల్సి వచ్చింది. పదో తరగతి పూర్తయ్యేసరికి ఆ ఆస్తీ కరిగిపోయింది. టెన్త్‌లో 85 శాతం మార్కులు సాధించి, పై చదువులకు వెళ్లాలన్న తపన ఉన్నా ఆర్థిక ఇబ్బందులు అడ్డుగోడలా నిలిచాయి. ఎవరినీ చేయి చాపి అడగని మనస్తత్వం. కానీ, ఎదగాలి అంటే ఏదో ఒక పని చేయాలి. ఒక పాన్‌ షాపులో పనికి కుదిరాడు. ఓ తెలుగు వారపత్రికను ఇల్లిల్లూ చేర్చడానికి ఏజెంట్‌గా మారాడు. ఐటీఐ చేసి, ఎలక్ట్రీషియ¯Œ గా పనిచేశాడు. ఈ అన్ని పనుల ద్వారా వచ్చిన డబ్బుతో ఇంటర్మీడియట్‌ చదువును ప్ర«థమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశాడు. కార్‌ డ్రైవర్‌గా పనిచేస్తూ కరీంనగర్‌ జిల్లా కోర్టులో ఆఫీస్‌ బాయ్‌ ఉద్యోగం సంపాదించాడు. అది అతని మొదటి ప్రభుత్వ ఉద్యోగం. ఎదగాలనే తపనే సోపానంకోర్టులో క్లర్క్‌ జాబ్‌కు ఉన్న ప్రాధాన్యం చూసి ఆ ఉద్యోగం పొందాలనుకున్నాడు. ఏ టేబుల్‌ మీద అయితే టీ, కాఫీలు అందిస్తూ వచ్చాడో ఆ టేబుల్‌ ముందు కూర్చొని వర్క్‌ చేయాలనుకున్నాడు. తెలిసినవారిని అడిగితే షార్ట్‌హ్యాండ్‌ పరీక్షలలో పాసైతే అదే హోదాతో కాపీయిస్ట్‌ ఉద్యోగం పొందవచ్చని సూచించారు. దీంతో బాయ్‌గా పనిచేస్తూనే షార్ట్‌ హ్యాండ్‌ నేర్చుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. న్యాయమూర్తి అనుమతితో రాత్రిపూట కోర్టులో సెక్యూరిటీ గార్డుగా పనిచేశాడు. ఉదయం షార్ట్‌ హ్యాండ్‌ నేర్చుకునేవాడు. కొద్ది రోజుల్లోనే షార్ట్‌హ్యాండ్‌లో నిమిషానికి 225 పదాలు రాయగలిగాడు. ఆ పరీక్షలో డిస్టింక్ష¯Œ లో పాస్‌ అయ్యాడు. ఆ సంవత్సరం జిల్లా కోర్టులో కాపీరైట్ల పోటీకి హాజరు కావడంతో ఆ ఉద్యోగం వచ్చింది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం, స్థిరమైన ఆదాయం జీవనం సాఫీగానే సాగిపోతోంది. ఈలోగా ఎంసీఏ చేసిన మేన మరదలు శ్రీలలితతో వివాహం జరిగింది. భార్య ఐటీ ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నిస్తోంది. ‘నేను అప్పటికే కరస్పాండె¯Œ ్స డిగ్రీ పూర్తి చేశాను. నా టాలెంట్‌ను గమనించిన నా భార్య ఐటీ ఉద్యోగం అయితే మంచిదని సూచించడమే కాకుండా, ప్రయత్నించమని చెప్పింది. దీంతో ప్రభుత్వ ఉద్యోగానికి లాంగ్‌ లీవ్‌ పెట్టి, కంప్యూటర్‌ కోర్సులు నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాను. బంధువులు వద్దని వారించినా ఆ తర్వాత ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి, పూణేలోని ఒక ఐటీ కంపెనీలో ఉద్యోగం సంపాదించాను‘ అని ఫణిరాజ్‌ తాను ఐటీ రంగంలోకి ప్రవేశించిన విధానాన్ని వివరిస్తారు.కంపెనీ డైరెక్టర్‌.. లక్షల్లో జీతం...ఐటీ కంపెనీలో ఫణిరాజ్‌ మొదటి జీతం రూ. 15,000. చేరిన ఆరు నెలల్లోనే, ఐటీ రంగంలో మంచి భవిష్యత్తు అని గ్రహించాడు. తర్వాత ఎంబీయే పూర్తి చేసి, టీసీఎస్‌లో సీనియర్‌ మేనేజర్‌గా చేరి నెలకు రూ. 4.5 లక్షల జీతం పొందాడు. ‘ఆ తర్వాత 2015లో కాగ్నిజెంట్‌ టెక్నాలజీలో అసోసియేట్‌ డైరెక్టర్‌గా ఎదిగారు. ‘అప్పుడే నా ఫ్రెండ్‌ సూచనతో స్వంత కంపెనీని స్థాపించాలనే ఆలోచన వచ్చింది. డబ్బుల కోసం ఆలోచించలేదు. నా దగ్గర ఉన్న పనిని ఇంకొంత మెరుగ్గా, పదిమందికి ఉపయోగపడాలనేదే ఆలోచన. అప్పటికే సాఫ్ట్‌వేర్‌లోకి ఎంతో మంది ఉద్యోగులను తీసుకోవడం, వారి చేత వర్క్‌ చేయించడం... ఓ యజ్ఞంలా సాగుతూనే ఉంది.బంగారం అమ్మేసి.. ఎక్కడ చూసినా ప్రతిభావంతులు తక్కువ శాతమే కనిపిస్తున్నారు. సరైన నైపుణ్యాలు లేక ఐటీ రంగంలో జాబ్‌లు పోగొట్టుకున్నవారు ఎందరో. హైదరాబాద్‌లో అమీర్‌పేట్‌ లాంటి ప్లేసుల్లో రకరకాల టెక్నాలజీ కోర్సుల్లో చేరి, సాధారణ ఉద్యోగాలు పొందేవారు ఎంతోమంది ఉన్నారు. ఇదంతా గమనించే ‘ఓజాస్‌ ఇన్నోవేటివ్‌ టెక్నాలజీస్‌ ప్రైవేట్‌ లిమిటెడ్‌’ను స్థాపించాను. అయితే, ఇదంత సులువు కాలేదు. సొంత కంపెనీని స్థాపించాలంటే పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు కావాలి. తగినంత మొత్తం సమకూరలేదు. దీంతో మా ఆవిడ నగలు అమ్మేసి, లోన్లు తీసుకొని ఈ కంపెనీని స్థాపించాను. ఐదేళ్లలో 5000 మందికి ఉద్యోగవకాశాలు లభించాయి. కంపెనీ అతి త్వరలోనే ఏడాదికి దాదాపు రూ. 50 కోట్ల టర్నోవర్‌ పొందే స్థితికి చేరుకుంది. అమెరికాలోని సియమెన్స్, ఇన్ఫ్యూజన్‌ సాఫ్ట్‌ .. వంటి పెద్ద కంపెనీలు మా కస్టమర్లు అయ్యారు. మనం చేయగలగింది ఎప్పుడైనా సమర్థత, ప్రతిభను అందిపుచ్చుకుంటూ ప్రయాణిస్తూ ఉండటమే. అప్పుడే డబ్బు కూడా వస్తూ ఉంటుంది’ అంటారు ఈ ఐటీ దిగ్గజం. ఇంజనీర్‌ డిగ్రీ చేయకపోయినా.. ఉద్యోగంఐటీ రంగంలోకి ప్రవేశించడానికి ముందు తాము ఎదుర్కొన్న ఇబ్బందులను మరచిపోలేదని చెబుతారు ఫణిరాజు. అందుకే, నాన్‌ టెక్నాలజీ వాళ్లవైపు తమ ఆలోచన ఉండేవని వివరిస్తారు. ‘కాలేజీల్లో టాప్‌ ర్యాంకర్లను మాత్రమే కాకుండా, అమీర్‌పేట్‌లో కోచింగ్‌ తీసుకుంటూ ఇబ్బందులు పడుతున్న వారిని ఉద్యోగులుగా తీసుకున్నాం. 5 లక్షల వరకు ప్యాకేజీ ఇచ్చి మేమే శిక్షణ ఇవ్వడం మొదలుపెట్టాం. రెండేళ్ల కిందట అజా పేరుతో కోడింగ్‌ ట్యూటర్‌ను ప్రారంభించాం. దీని ద్వారా బీయే, బీకామ్‌ చదివి ఐటీ రంగంలోకి ప్రవేశించాలనుకునే వారికి కూడా శిక్షణ ఇచ్చి, కంపెనీలకు నియామకాలు చేస్తున్నాం. నేర్చుకోవాలనే తపన ముఖ్యం కానీ, డిగ్రీలు కావు. బీటెక్‌ చేసిన చాలా మంది విద్యార్థులకు నాలుగు లైన్ల కోడింగ్‌ రాయడం రాదు. కానీ, నలభై లక్షల ప్యాకేజీ కావాలన్నట్టుగా ఉంటారు. ఏదో విధంగా సాఫ్ట్‌వేర్‌ కంపెనీలలో ఉద్యోగం తెచ్చుకున్నా మూడు నుంచి ఆరు నెలలలోపే బయటకు వస్తున్నారు. దీని వల్ల ఇటు ఉద్యోగి భవిష్యత్తు, కంపెనీల భవిష్యత్తుకు ప్రమాదంలో పడుతుంది. అందుకే, ముందు స్కిల్స్‌పైన దృష్టి పెట్టాలి. స్కిల్‌ నేర్చుకున్నవారికి మేమే సరైన కంపెనీల ద్వారా ఉద్యోగావకాశాలను ఇప్పిస్తున్నాం’ అని తెలియజేశారు.జీవితంలో రాణించాలని, ఉన్నత శిఖరాలను చేరుకోవాలనే కోరిక అతను కోరుకున్న గమ్యస్థానాలకు దగ్గర చేసింది. ఇంకా, చేరుకోవాల్సిన లక్ష్యాలు చాలానే ఉన్నాయి అంటారు ఈ ఐటీ నిపుణుడు. ఉన్న స్థానం నుంచి మరింత ఉన్నత స్థాయికి చేరుకోవాలనే తపన తనను ఎప్పుడూ వెంటాడుతుందని, ఏదైనా సాధించాలనుకున్న ప్రతిసారీ ఈ భావనే ముందుకు నెడుతుందని చెబుతున్నారు ఫణిరాజ్‌. ఆ తపనే ఆఫీస్‌బాయ్‌ నుంచి ఐటీ కంపెనీకి సీఈఓగా మార్చిందని వివరించారు. ∙నిర్మలా రెడ్డిఫొటోలు: మోర్ల అనిల్‌కుమార్‌

గోల్డెన్‌ క్లాసిక్‌గా నిలిచిన ఆ తరం పాత సినిమాలను నేటి అధునాతన టెక్నాలజీ అయిన 4కే రిజల్యూషన్‌తో పునరుద్ధరించి, సరికొత్తగా జీవం పోస్తున్నారు. ఉదాహరణగా చెప్పుకోవాలంటే తాతయ్య అమ్మమ్మ జ్ఞాపకాలుగా ఇంట్లో ఉన్న పాత మరచెంబును అలా మూలకు పడకుండా చింతపండు వేసి తోమి తళతళా మిలమిలా మెరిపించి కొత్తదానిలా చేయడం. దానితో ఉన్న జ్ఞాపకాలను మరొక్కసారి మననం చేయడమే ఈ రిస్టోరేషన్‌.1962లో విడుదలైన ‘గుండమ్మ కథ’ సినిమాను ఫోర్‌ కే రిజల్యూషన్‌లోకి సరికొత్తగా మార్చి, అక్కినేని శత జయంతి సందర్భంగా గత సంవత్సరం అక్టోబర్‌లో విడుదల చేశారు. ఒక తాతయ్య తన మనవరాలితో కలిసి ఆ సినిమా చూశాడు. మొదటిసారిగా ఆ సినిమా చూసినప్పుడు తనెంత చిన్న పిల్లాడో, ఆరోజున సినిమా టికెట్‌ ధర పది పైసలు సంపాదించడానికి తానెంత కష్టపడ్డాడో, ఆ నేల టికెట్‌ తీసుకొని కింద ఇసుకలో కూర్చున్న సంగతి నుంచి రాజనాల ఎన్టీఆర్‌ ఫైట్, అక్కినేని తాగి చేసిన అల్లరి, ‘కోలో కోలో’ పాటకు ఆనందంతో తాను చేసిన డ్యాన్స్‌ , ఆనాటి నుంచి తనతో పాటు ప్రయాణిస్తూ మదిగదిలో తడియారని జ్ఞాపకాలను మనవరాలితో పంచుకున్నాడు. ‘చదువుకోకుండా టీవీలు, సినిమాలు చూస్తే పాడైపోతారని అస్తమానం మందలించే తాతయ్య, తామంతా భయపడే నాన్న కూడా భయపడే తాతయ్యలో ఇంతటి అల్లరి సినీ ప్రేమికుడు ఉన్నాడా?’ అనుకుంటూ ఆ మనవరాలు ఆశ్చర్యపోయింది. ఆ రోజు నుంచి తాతయ్యకు తనకు బాండింగ్‌ మునుపటి కంటే ఇంకా చిక్కగా అయ్యింది. ఈ అనుభవం ఒక్క ఆ తాత మనవరాలిదే కాదు. భారతదేశంలో ఉన్న చాలామంది సినీ ప్రేమికులది. దీనికంతటికీ కారణం ఫోర్‌కే రిజల్యూషన్‌తో రిస్టోర్‌ చేసిన ఓ సినిమా.వివిధ భాషలకు చెందిన అనేక క్లాసిక్‌ చిత్రాలను 4కేలో రిస్టోర్‌ చేసి, థియేటర్లోకి మళ్ళీ విడుదల చేస్తున్న సందర్భంగా ఈ రిస్టోర్‌ రీ రిలీజ్‌కు సంబంధించిన కథా కమామిషూ తెలుసుకుందాం!సామాన్యంగా ఏ సినిమా అయినా, అది తీసే నాటికి అందుబాటులో ఉన్న టెక్నాలజీతో తెరకెక్కిస్తారు. అప్పటికి అందుబాటులో ఉన్న కెమెరాలనే వాడతారు. పిక్చర్‌ క్వాలిటీ ఆ కెమెరాల పరిధి మేరకే ఉంటుంది. సరిగ్గా చెప్పాలి అని అంటే కీప్యాడ్‌ ఫోన్లు ఉన్నప్పుడు జనమంతా వాటినే వాడారు. తర్వాత ఆ కీప్యాడ్‌ ఫోన్లకి ఓ చిన్న కెమెరా అమర్చారు. అప్పటికి ఫోన్‌లకు కెమెరా ఉండటమే గొప్ప! తరువాత ఆ కెమెరా క్వాలిటీ పెరుగుతూ వచ్చింది. ప్రస్తుతం ఉన్న ఫోన్లలో కెమెరాతో 4కే లేదా 8కే వరకు వీడియోలు తీయవచ్చు. అప్పటికీ ఇప్పటికీ వీడియో క్లారిటీ చాలా పెరిగింది. ఇదే విధానం ఇప్పుడు సినిమా కెమెరాలకూ వర్తిస్తుంది. కీప్యాడ్‌ కెమెరాతో తీసిన వీడియోకు, ప్రస్తుతం ఐఫోన్‌తో తీసిన వీడియోకు వ్యత్యాసం ఎంత ఉందో; ఆనాడు మిచెల్‌ కెమెరాతో ఫిల్మ్‌ మీద తీసిన సినిమాలకు ఈనాడు అందుబాటులో ఉన్న కెమెరాలతో చీప్‌ మీద తీసిన సినిమాలకు అంత వ్యత్యాసం ఉంది. పాత కెమెరాలతో తీసిన సినిమాలను ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న కెమెరా టెక్నాలజీకి అప్‌ గ్రేడ్‌ చేయడమే రిస్టోరేషన్‌ పద్ధతి. సింపుల్‌గా చెప్పాలంటే బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌లో ఉన్న పాత తాతయ్య ఫోటోను సరికొత్త ఫొటోగా మార్చడం. తెలుగు సినిమా ప్రయాణాన్ని మలుపు తిప్పిన 1989 ‘శివ’ సినిమాను సరికొత్త ఫోర్‌ కేలోకి రిస్టోర్‌ చేసి ఇలానే విడుదల చేశారు.తొలి ఘనత ‘కల్పన’‘దీని వలన రెండు ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. ఒకటి పాత సినిమాలను నేటితరం కోసం, తర్వాతి తరాల కోసం జాగ్రత్త చేయడం; రెండు ఈ సరికొత్త చిత్రాన్ని రిలీజ్‌ చేసి వ్యాపారం చేయడం. ఇందులో పుణ్యం పురుషార్థం రెండూ ఉన్నాయి. వ్యాపారం చేసి, డబ్బులు సంపాదించడం ఒకటైతే; ప్రేక్షకుల జ్ఞాపకాలను మరొక్కసారి తట్టి లేపడం రెండవది. అయితే అన్ని చిత్రాలూ డబ్బు సంపాదించి పెట్టలేకపోవచ్చు’’ అంటున్నారు ఫిల్మ్‌ హెరిటేజ్‌ ఫౌండేషన్‌ స్థాపకులు, డైరెక్టర్‌ శివేంద్ర సింగ్‌ దుంగార్పూర్‌. ఈ సంస్థ హాలీవుడ్‌ దర్శకుడు మార్టిన్‌ స్కోర్ససి స్థాపించిన ఫిల్మ్‌ రిస్టోరేషన్‌ సంస్థతో కలిసి పాత సినిమాల పునరుద్ధరణ నిర్వహిస్తుంది. ఈ ఫౌండేషన్‌ ఉదయ్‌ శంకర్‌ 1948లో తీసిన ‘కల్పన’ చిత్రాన్ని ఫోర్‌ కేలోకి రిస్టోర్‌ చేసి ఆ సినిమాకు పునరుజ్జీవం పోసింది. ‘కల్పన’ రిస్టోర్‌ అయిన మొదటి భారతీయ సినిమాగా రికార్డులకెక్కింది.రిస్టోరేషన్‌ నేటి తరానికి అవసరంనేటి కమర్షియల్‌ సినిమాల్లో మితిమీరిన హింస, మతిలేని డ్రామా ఉంటోందని ఆనాటి సినిమా చూసిన పాతతరం ప్రేక్షకులు వాపోతుంటారు. వారి మాటల్లోనే చెప్పాలంటే, ‘కత్తి పట్టుకుంటే నరకటం, గన్ను పట్టుకుంటే కాల్చడం, శత్రువును క్షమించడం కంటే కనపడితే రెండుగా చీల్చడం– ఎలివేషన్లే కాని, ఎమోషన్‌ లేని సీన్లతో ఈ సినిమాలో కథ ఏముంది? అదే మా కాలంలోని సినిమాలోనైతేనా’ అంటూ ఆనాటి వారి సినిమాలను గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటారు.అయితే ఈ మాటను నేటి యువ సినీ ప్రేక్షకులు ఒప్పుకోరు. హీరో ఎంట్రీ ఎలివేషన్ల బ్యాక్‌ గ్రౌండ్‌ స్కోర్‌కి ఈలలు, చప్పట్లతో థియేటర్ని హోరెత్తించే నేటి బర్గర్‌ పిజ్జా బిర్యానీ తరానికి బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌ సినిమా పాత చింతకాయ పచ్చడిలా అనిపిస్తుంది. ఈతరం వారి సినిమాలను అప్పటి వారు మెచ్చుకోరు. ఆతరం వారి సినిమాలను ఇప్పటివారు ఒప్పుకోరు. ఫాస్ట్‌ కట్స్‌కి అలవాటుపడ్డ వారికి పాత సినిమాలు లాగ్‌ అనిపిస్తాయి. అయినా నలుపు తెలుపు రెండే రంగులున్న ఆ పాత సినిమాలు చూసేవారెవరు? చూడాలన్నా అందుబాటులో ఉండాలి కదా! అద్దం మొహం ఒక దగ్గర ఉంటేనే ఇలాంటి సమస్యలకు పరిష్కారం లభిస్తుంది. అందుకోసమైనా ఆ ఓల్డ్‌ గోల్డ్‌ క్లాసిక్స్‌ని నేటి టెక్నాలజీకి అనువుగా మార్చి ఈ జెన్‌ జీ తరానికి చేరువ చేయాలి. ఆ పాత సినిమాల్లో కథలు ఎలా ఉండేవి? ఆ నటుల నటనాస్థాయి ఏమిటి? హాస్యం, జుగుప్స లేకుండా ఎంత హాయిగా ఉండేది? సంగీతంలో లాలిత్యం, సాహిత్యంలో కవి భావం ఎంత లోతుగా ఉండేదో ఈ తరానికి తెలియాలంటే ఈ ఫోర్‌ కే రిస్టోరేషన్‌ అవసరం చాలా ఉంది.‘నేటి ప్రేక్షకుడు సాంకేతికంగా నాణ్యమైన సినిమాని చూడడానికి అలవాటు పడ్డాడు. సినిమా, టీవీ తెరలే కాదు, ఎక్కువ సమయాన్ని గడిపే మొబైల్‌ స్క్రీన్లు కూడా అద్భుతమైన ఫోర్‌ కే దృశ్యాలను చూపెడుతున్నాయి. అలాంటి వారికి సెవెంటీ ఎంఎంపై తీసిన సినిమాలు చూడమంటే ఇబ్బందే. అందుకే పాత సినిమాల రిస్టోరేషన్‌ చేయడం అవసరం’ అని శేమారూ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్‌ సీఈవో హిరేన్‌ గాడా అభిప్రాయపడ్డారు.‘ఓటీటీ స్ట్రీమింగ్‌ ప్లాట్‌ ఫామ్‌లు ప్రస్తుతం 4కేలో లేని సినిమాలను స్వీకరించడానికి ఆసక్తి చూపడం లేదు. పాత సినిమాలను ఫోర్‌ కేలో రిస్టోర్‌ చేసిన హక్కుదారులకు, అదే పాత సినిమాను నాన్‌ ఫోర్‌కే హక్కుదారులకు వ్యాపారపరంగా చాలా అంతరం ఉంది. పాత సినిమాలను పాత పద్ధతిలో ఉంచుకున్న వారికి ఆదాయ మార్గాలు చాలా పరిమితంగా ఉన్నాయి’ అని అల్ట్రా మీడియా అండ్‌ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్‌ గ్రూప్‌ సీఈవో సుశీల్‌ కుమార్‌ అగర్వాల్‌ తెలిపారు.‘బోల్తా’బొమ్మలతో రిస్టోరేషన్‌కు వేగంపాత క్లాసిక్స్‌ను ఫోర్‌ కేలో రిస్టోర్‌ చేసి, రిలీజ్‌ చేయడం వలన థియేటర్లో ప్రేక్షకుల రాక మళ్ళీ పెరిగింది. అమితాభ్‌ బచ్చన్‌ ఫిల్మ్‌ ఫెస్టివల్‌ 2022 అక్టోబర్‌లో జరిగింది. ఇందులో అమితాభ్‌ బచ్చన్‌ పదకొండు హిట్‌ సినిమాలను దేశవ్యాప్తంగా ప్రదర్శించారు. ఆ సినిమాలను చూడడానికి ప్రేక్షకులు థియేటర్లకు క్యూ కట్టారు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా రిలీజ్‌ అయిన హిందీ సినిమాలు బాక్సాఫీస్‌ దగ్గర బోల్తా కొట్టడం కూడా పాత సినిమాల 4కే రిస్టోరేషన్‌ను వేగవంతం చేసింది. మల్టీప్లెక్స్‌లకు కొత్త కంటెంట్‌ కావాలి. వారాల తరబడి, నెలల తరబడి అవి ఒకే సినిమాను ప్రదర్శించవు. అందులోనూ సినిమా సక్సెస్‌ను బట్టి రిలీజ్‌ అయిన రెండు వారాలలోపే ఓటీటీలోకి ఆ సినిమాలు వచ్చేస్తుంటే మల్టీప్లెక్స్‌లకు ఆడియన్స్‌ ఎందుకు వస్తారు? కాబట్టి ఓటీటీలోకి వచ్చిన సినిమాను మల్టీప్లెక్స్‌ నుంచి తీసేయాల్సిన పరిస్థితి. అందుకోసమైనా కొత్త కంటెంట్‌ కావాలి. కంటెంట్‌ లేమితో ఐపీఎల్‌ మ్యాచ్‌లు ప్రదర్శించడానికి కూడా మల్టీప్లెక్స్‌లు వెనుకాడటం లేదు. సరిగ్గా ఈ సందర్భాన్ని ఫోర్‌ కే రిస్టోరేషన్‌ సినిమాలు సమర్థంగా వాడుకుంటున్నాయి. సౌత్‌లో కూడా ఫోర్‌ కే రిలీజ్‌ ట్రెండ్‌గా మారింది. దానికంటూ కొత్తతరంలో సెపరేట్‌ ఫ్యాన్‌ బేస్‌ కూడా తయారైంది.కొంతమంది నిర్మాతలు దర్శకులు నటులు తమ తొలినాటి జ్ఞాపకాలను నెమరు వేసుకోవడానికి ఈ ఫోర్‌ కే రిస్టోరేషన్‌ను గొప్ప అవకాశంగా భావిస్తున్నారు. ‘శివ’ సినిమా 4కే విడుదల సందర్భంగా ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో హీరో నాగార్జున ‘శివ సినిమాను నాన్నగారు చూశారు. ఆరోజు మేమిద్దరం కారులో వెళుతున్నాం. నాన్నగారే డ్రైవింగ్‌ చేస్తున్నారు. పంజాగుట్ట శ్మశాన వాటిక దగ్గరకు వచ్చేసరికి ఆయన నా చేతి మీద చేయి వేస్తూ చాలా బాగా నటించావు. సినిమా పెద్ద సక్సెస్‌ అవుతుంది. ఈ సక్సెస్‌ ఎక్కడికెళ్ళి ఆగుతుందో అంచనా వేయడం చాలా కష్టం’ అని తన తండ్రి అక్కినేని నాగేశ్వరరావు చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకున్నారు. ఈ ట్రెండ్‌ కొనసాగేనా..?ఆ పాత మధురాలను ఫోర్‌ కేలో రిస్టోర్‌ చేసి రిలీజ్‌ చేస్తే ప్రస్తుతానికైతే ప్రేక్షకులు బాగానే చూస్తున్నారు. ప్రేక్షకుల ఆదరణను పరిగణనలోకి తీసుకొని చాలా సినిమాలను ఫోర్‌ కేలోకి మారుస్తున్నారు. అయితే ఈ ఆదరణ తాత్కాలికమేనా, లేదా దీర్ఘకాలికంగా కొనసాగే అవకాశం ఉందా అంటే ‘అది ప్రేక్షక దేవుళ్లే చెప్పాలి’ అని సినిమా ప్రముఖులు సమాధానం చెబుతున్నారు. కొత్తగా సినిమా తీసి రిస్క్‌ చేయడం కంటే ఆల్రెడీ సక్సెస్‌ అయిన సినిమాను 4కేలో రిలీజ్‌ చేయడం ఖర్చుతో పాటు రిస్క్‌ను కూడా తగ్గిస్తుంది. పాత సినిమాలను 4కేలో రిస్టోర్‌ చేయడానికయ్యే ఖర్చు దాని నెగటివ్‌ నాణ్యత మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. నెగటివ్‌ నాణ్యతను బట్టి రూ. 20 లక్షల నుంచి రూ.60 లక్షల వరకు ఖర్చవుతుంది. అదే కొత్త సినిమా తీయాలంటే కనీసం ఐదు కోట్లయినా కావాలి. దాన్ని కూడా లో బడ్జెట్‌ చిత్రంగానే పరిగణిస్తారు. ఆ సినిమాలకు ఓపెనింగ్స్‌ ఉండవు. హిట్‌ టాక్‌ వస్తే ఆడియ¯Œ ్స వస్తారు. లేదంటే పోస్టర్‌ మైదా ఖర్చులు కూడా రావు. అదే పెద్ద సినిమాలైతే వందల కోట్లు కావాలి. ఎన్ని కోట్లు పెట్టినా సక్సెస్‌ అవుతుందన్న గ్యారంటీ కూడా ఉండదు. అదే పాత సినిమాల విషయంలో ఆ భయం అవసరం లేదు. ఖర్చు తక్కువ, ఆదరణ ఎక్కువ. అలాగని పాత సినిమాలన్నీ సక్సెస్‌ అవుతాయని నమ్మకం లేదు.‘మేము గురుదత్‌ సినిమాలను 4కేలోకి రిస్టోర్‌ చేశాం. వాటిలో కొన్ని మాత్రమే లాభసాటి బిజినెస్‌ చేశాయి. ఉదాహరణకు బాజ్‌ (1953) సినిమాకు ప్రేక్షకులు లేరు. కాని, ప్యాసా (1953) మాత్రం బాగా వర్కౌట్‌ అయింది’ అని అగర్వాల్‌ చెప్పారు.ఇప్పుడు పాత సినిమా హక్కుదారులు జాగరూకులయ్యారు. 10–15 రీస్టోర్‌ చేసిన సినిమాలు దీర్ఘకాలికంగా తమకి ఎంత లాభాలు తీసుకువస్తాయో అంచనా వేస్తున్నారు. దీర్ఘకాలిక ప్రదర్శన, సినిమా పాపులారిటీని బట్టి నిర్ణయాలు తీసుకుంటున్నారు. 4కే చేసిన పాత సినిమాల రిస్టోరేషన్‌ తర్వాత మూడు నుండి ఐదు సంవత్సరాల్లో మొత్తం ఇంటర్నల్‌ రేట్‌ ఆఫ్‌ రిటర్న్‌ అధికంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ ఇంకో విషయం ఏమిటంటే, రిస్టోరేషన్‌ ఒకసారి చేస్తే సరిపోతుంది. ప్రేక్షకుడిని చేరుకునే పరిస్థితి గణనీయంగా పెరుగుతుంది. టెక్నాలజీకి అనుగుణంగా మారి థియేటర్లో ప్రేక్షకుడికి పాత సినిమా సరికొత్త అనుభూతినిస్తుంది. ఫిల్మ్‌ రిస్టోరేషన్‌ రంగంలో పనిచేసే కంపెనీలు చెప్పిన దానిని బట్టి ‘ఈ ఫోర్‌ కే సినిమాల ఆదాయం స్మార్ట్‌ టీవీలు, యూట్యూబ్‌పై వచ్చే యాడ్స్‌ ఆదాయం పాత సినిమాల ఆదాయం కంటే అధికంగా ఉంటుంది. ఒక సినిమాని ఫోర్‌ కేలో చూడాలా లేదా పాత ఫార్మాట్‌లో చూడాలా అనే సంశయం ప్రేక్షకుడికి అస్సలు లేదు. ఫోర్‌ కే ఓకే అంటాడు. మారిన ప్రేక్షకుడి అభిరుచి కూడా ప్రకటనల ద్వారా మంచి ఆదాయం రావడానికి కారణమైంది. ప్రస్తుతం సగటున అగ్రిగేటర్ల లైబ్రరీలో కనీసం 10 శాతం సినిమాలు 4కేలోకి రిస్టోర్‌ అయ్యాయి. మిగతా 80–90% సినిమాలు కనీసం హెచ్‌డీ ఫార్మాట్‌ వరకు అప్‌డేట్‌ అయ్యాయి. లభ్యమయ్యే ఆదాయ మార్గాల దృష్ట్యా రాబోయే సంవత్సరాలలో 4కే రిస్టోరేషన్‌ మరింత పెరుగుతుందని పరిశ్రమ నిపుణుల అంచనా. మరోవైపు, అనుకున్న షెడ్యూల్‌ ప్రకారం షూటింగ్‌ కంప్లీట్‌ చేయలేకపోవడం, కంప్యూటర్‌ గ్రాఫిక్స్‌ పూర్తి కాకపోవడం వలన సినిమాలు ముందుగా ప్రకటించిన తేదీలకు విడుదల కాకపోవడం, మరో తేదీకి వాయిదా పడడం కూడా ఈ రీ రిలీజ్‌ సినిమాలకు కలిసి వచ్చే అంశం అయింది. వాళ్ల తేదీలను వీళ్లు ఉపయోగించుకుంటున్నారు.‘క్లాసిక్‌ సినిమాలకు 20 ఏళ్ల తర్వాత కూడా ప్రేక్షకులు ఉంటారు. ఒక క్లాసిక్‌ సినిమాకు ప్రజాదరణ ఉన్నప్పుడు థియేట్రికల్, నాన్‌ థియేట్రికల్‌ మార్గాల ద్వారా తక్కువలో తక్కువ 300 నుంచి 400 శాతం లాభం తీసుకు రాగలదు’ అని ‘క్వాలిటీ మేటర్‌’ వ్యవస్థాపకుడు కౌశిక్‌ భట్టాచార్య చెప్పారు.అలా 4కే పుట్టింది! 4కేఅంటే సాధారణంగా ‘ఓకే, మంచి క్వాలిటీ’ మాత్రమే కాదు. ఆ స్క్రీన్‌ లోపల జరుగుతున్న మ్యాజిక్‌ తెలిస్తే చాలా ఆశ్చర్యపోతారు! 3840 ఎక్స్‌ 2160 పిక్సెల్స్‌ అంటే సామాన్యంగా అంటే 8.3 మిలియన్‌ చుక్కలు! ఇప్పుడు మనం చూస్తున్న ప్రతి ముఖం, రంగు, నీడ అన్నీ ఆ 83 లక్షల పిక్సెల్స్‌ కలిసి వేసే ఒక అందమైన చిత్రం. అందుకే దీన్నే అల్ట్రా హెచ్‌డీ అంటారు. ఒకసారి పోల్చితే 720 పిక్సెల్స్‌ హెచ్‌డీ నుంచి 1080 పిక్సెల్స్‌ అల్ట్రా హెచ్‌డీ నుంచి దానికి రెట్టింపు 2160 పిక్సెల్స్‌. ఇప్పుడిది సినిమా ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టింది. 1980 నుంచి 1997 వరకు పాత సినిమాలు పాత ఫొటోల్లో ఉండే చిరునవ్వులా స్పష్టత లేని చిత్రాల్లా జీవించాయి. రీల్స్‌ మీద కాలం వేసిన మరకలు, రంగుల్లో మసక, శబ్దంలో జనాల చప్పట్లు అలా– అవి బతికి ఉండేవి కాని, మెరిసేవి కాదు. తర్వాత 2006లో ఒక్కసారిగా హెచ్‌డీ టెక్నాలజీతో వాటి రంగు మెరిసింది. ఒక్కో పాత రీల్‌ మేల్కొంటున్నట్టుగా, పాడైపోయిన ఫ్రేమ్స్‌కు రంగులు పూయడం మొదలయింది. ఇక 2015లో 4కే రాకతో అసలు పండుగ మొదలైంది. పాత సినిమాలకు పునర్జన్మ లభించినట్టుగా– అదే ఏడాదిలో 23 సినిమాలు పుట్టాయి. మరుసటి ఏడాదికి 43 అయ్యాయి. 2022 నాటికి 85. ప్రపంచం మొత్తం పాత ఖజానాలను తిరిగి వెలుగులోకి తెచ్చేందుకు పరుగెడుతోంది.ఈ కథ వెనుక నిశ్శబ్ద సూపర్‌ హీరో మార్టిన్‌ స్కోర్సేసీ. ఆయన 1990లో స్థాపించిన ఫిల్మ్‌ ఫౌండేషన్‌ సంస్థ. నటులు కథలను జీవిస్తే, ఈయన కథలను కాపాడతాడు. ఆయన ఒక్కరితోనే వందలాది సినిమాలు మళ్లీ శ్వాస పీల్చాయి. ఆ జ్వాల భారతదేశానికీ చేరింది. 2015లో నేషనల్‌ ఫిల్మ్‌ yð వలప్మెంట్‌ కార్పొరేషన్‌ (ఎన్‌ఎఫ్‌డీసీ) పాడైపోయిన రీల్స్‌ను చేతుల్లోకి తీసుకుని, డిజిటల్‌ ప్రపంచంలోకి లాగి, 4కే కాంతిలో మళ్లీ నిలబెట్టింది. అప్పటి నుంచే మనం పాత సినిమాలను చూసేటప్పుడు ‘అది పాత సినిమా కాదు, పాత కాలం కొత్తగా పుట్టింది’ అనిపిస్తోంది.సినీ పునరుద్ధరణ ప్రస్థానం∙1980 నుంచి 1997 నెగటివ్‌ నుంచి ఎస్‌డీ ఫార్మాట్‌ ∙2006 నుంచి 2013 హెచ్‌డీ ఫార్మాట్‌ ∙2015 2కే ∙2016 4కే ∙2022 8కే ∙1990 ఫిల్మ్‌ ఫౌండేషన్‌ అనే సంస్థను హాలీవుడ్‌ ప్రముఖ దర్శకుడు మార్టిన్‌ స్కోర్సేసీ స్థాపించారు.∙2015 నుంచి నేషనల్‌ ఫిల్మ్‌ డెవలప్మెంట్‌ కార్పొరేషన్‌ (ఎన్‌ఎఫ్‌డీసీ), నేషనల్‌ ఫిల్మ్‌ ఆర్కైవ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (ఎన్‌ఐఎఫ్‌ఏఐ) ఫిల్మ్‌ రిస్టోరేషన్‌ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాయి.

నేను ఇంజినీరింగ్‌ సెకండియర్‌ చదువుతూ సంపాదనకి రోజూ ఉదయం ఆరులోగా వంద ఇళ్ళల్లో దినపత్రికలని సరఫరా చేయసాగాను. అందుకు రెండు గంటల పైనే పడుతుంది. ఆ అదనపు ఆదాయం నా బస్‌ పాస్‌కి సరిపోతుంది. సమయం అంటే డబ్బు అని ఎందుకు అంటారో అలా నాకు అనుభవపూర్వకంగా తెలిసింది. తక్కువ సమయం తక్కువ డబ్బు, ఎక్కువ సమయం ఎక్కువ డబ్బు. నా బీట్‌లో అపార్ట్‌మెంట్స్‌ తక్కువ. సొంత ఇళ్ళ వాళ్ళు ఎక్కువ. అపార్ట్‌మెంట్‌ సబ్‌స్క్రైబర్స్‌లోని సౌకర్యం, ఎక్కువ దినపత్రికలని తక్కువ సమయంలో డెలివరీ చేయొచ్చు. ఇండిపెండెంట్‌ ఇళ్ళల్లో ఇవ్వడానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది.నేను పేపర్లని వేసే ఓ ఇండిపెండెంట్‌ ఇంటి యజమానిని నెల నెలా కలిస్తే పేపర్‌ బిల్‌ని కేష్‌గా చెల్లిస్తూంటాడు. నా కస్టమర్స్‌ అందరిలోకి ఆయనే ఎక్కువ వయసు గలవాడు. ఆయన మిగిలినవారి కన్నా ప్రేమగా ఉంటాడు. నెల నెలా డబ్బు కలెక్ట్‌ చేసుకోడానికి వెళ్ళినప్పుడు నా గురించి అడిగి తెలుసుకునేవాడు. నా చదువు ఎలా సాగుతోందని అడిగేవాడు. ప్రతిసారి వాగ్‌బకరీ ఇన్‌ స్టంట్‌ కార్డమమ్‌ టీని ఇచ్చి కాని పంపేవాడు కాదు. నాలుగు నెలల క్రితం బిల్‌ కోసం వెళ్తే ఆయన కోరాడు.‘‘రేపటి నుంచి నువ్వు నాకో సహాయం చేయాలి.’’‘‘అలాగే, చెప్పండి.’’‘‘నువ్వు పేపర్‌ని కాంపౌండ్‌ గోడ మీంచి విసిరేసి వెళ్తున్నావు. అలా కాకుండా బెల్‌ కొట్టి నాకు ఇస్తూండు.’’‘‘అలాగే సర్‌. కాని నేను ఆ పేపర్‌ సరిగ్గా మీ తలుపుకి తగిలి దాని ముందు పడేలా చక్కగా విసురుతున్నాను. ఇంతదాకా ఎన్నడూ నేను మిస్‌ అవ్వలేదు. అయ్యానా సర్‌?’’ఆయన సన్నగా నవ్వి చెప్పాడు.‘‘లేదు. నీ టాలెంట్‌ని గుర్తించాను. కాని నువ్వా పని చేయాలి. నేను అడిగేది నీ సమయాన్ని ఎక్కువ తీసుకోవడం అని నాకు తెలుసు. నీ సమయానికి నీకు నెలకి ఐదు వందలు అదనంగా చెల్లిస్తాను. సరేనా?’’‘‘అది చాలా పెద్ద మొత్తం సర్‌. నూట ఏభై చాలు.’’ఆయన నవ్వి చెప్పాడు.‘‘నీకు. నాకు కాదు. నిజానికి నాకు అది చాలా చిన్న మొత్తం. ఎందుకంటే...’’ఆయన చెప్పింది విన్నాక మర్నాటి నుంచి ఆయన ఇంటి ముందు సైకిల్‌ దిగి స్టాండ్‌ వేసి లోపలికి వెళ్ళి డోర్‌ బెల్‌ కొట్టి తలుపు తెరచిన ఆయనకి ‘గుడ్‌ మార్నింగ్‌’ చెప్పి పేపర్‌ ఇవ్వసాగాను.ఆయన ప్రతిసారి కృతజ్ఞతగా ‘థాంక్యూ. గాడ్‌ బ్లెస్‌ యు’ అంటారు. ‘బై సర్‌. టేక్‌ కేర్‌ సర్‌’ లాంటి మాటలు చెప్పి నేను సైకిల్‌ ఎక్కుతాను. నెలకి ఐదు వందల రూపాయలు అదనపు ఆదాయానికి మా ఇంట్లో అందరికన్నా మా అమ్మ ఎక్కువ ఆనందించింది. ఇంట్లో కుట్టు మెషిన్‌ తో బ్లౌజులు కుట్టడానికి ఒకో దానికి మా అమ్మ సంపాదించే మొత్తం అది. ఓరోజు తలుపు తట్టినా ఆయన తెరవకపోవడంతో పేపర్‌ని తలుపు ముందు పడేసి వెళ్ళిపోయాను. నా బీట్‌ ముగిశాక ఆయన ఇంటి ముందు నుంచి వెళ్తూ ఆగి చూస్తే పేపర్‌ అక్కడే ఉంది. ఆయన కోరిక ప్రకారం నేను మధ్యాహ్నం పన్నెండున్నరకి మళ్ళీ వెళ్ళి చూస్తే ఆయన ఇంటి తలుపు ముందు దినపత్రిక నేను వేసిన చోటే కనిపించింది. ఆ తర్వాత ఆయన కోరింది చేశాను.పోలీసుల దగ్గరకి వెళ్ళి ఆయన ఇంటి డూప్లికేట్‌ తాళం చెవి ఎవరి దగ్గర ఉంటుందో చెప్పాను. ఆ వృద్ధుడు నాకు ఇచ్చిన తన మాజీ కొలీగ్‌ ఇంటి చిరునామా, ఫోన్‌ నెంబర్‌ గల కాగితాన్ని నేను ఎస్సైకి ఇచ్చాను. నేను చెప్పింది విని ఎస్సై ఓ కాన్‌ స్టబుల్‌ని ఆ పని చూడమన్నాడు. ఇద్దరం అక్కడికి చేరుకున్నాము.లోపల టీవీ ఆన్‌ లో ఉంది. దాని ముందు సోఫాలో కూర్చున్న ఆయన ఒరిగిపోయిన తీరు చూడగానే పోయాడని మాకు అర్థమైంది. ఆయన చేతిలోని రిమోట్‌ తీసే ప్రయత్నం చేసినా, రాకపోవడంతో కాన్‌ స్టబుల్‌ చెప్పాడు.‘‘రిగర్‌మార్టిస్‌. పోయి చాలా గంటలైంది.’’ఆయన మరణించాడని తెలిసి నేను బాధపడ్డాను. ఓ కస్టమర్‌ని కోల్పోయాననో, నెలకి ఐదు వందలు పోయాయనో కాదు. ఆయన పరిస్థితి గురించి తెలిశాక. ఆయన కొడుకు ఫోన్‌ నెంబర్‌కి ఫోన్‌ చేసి ఆ విచారకర వార్త చెప్పాను. అతను వచ్చేలోగా ఆయన మృతదేహాన్ని హాస్పిటల్‌లో భద్రపరిచే ఏర్పాటు ఆయన కొలీగ్‌ చేశాడు. ఆయన పోయిన పదమూడో రోజు నాకు ఆయన కొడుకు నుంచి ఫోన్‌ వచ్చింది. వెంటనే తనని కలవమని చెప్తే వెళ్ళాను. ఓ కవర్‌ ఇచ్చాడు. దానిమీద నా పేరుంది. దాన్ని చింపి చదివాను.డియర్‌ పేపర్‌ బాయ్, థాంక్స్‌. నువ్వు డోర్‌ బెల్‌ నొక్కినప్పుడు నేను తలుపు తెరవక పోవడానికి కారణం తెలిశాక ఇది నీకు అందుతుంది. నా భార్య ఆరు నెలల క్రితం పోయింది. మా అబ్బాయి అమెరికాలో ఉంటాడు. నాకు వీసా దొరక్క ఇండియాలో ఉండాల్సి వచ్చింది. నా సమయం ఎప్పుడు వస్తుందో నాకు తెలీదు. నా శవం కుళ్ళిన వాసన వచ్చాక కాక, నేను పైకి వెళ్ళానన్న వార్త మా అబ్బాయికి వెంటనే తెలియచేయడానికి నీతో ఆ ఏర్పాటు చేసుకున్నాను. నన్ను ముఖాముఖి కలిసేవారు, నాతో మాట్లాడేవారు ఎవరూ లేరు. డోర్‌ బెల్‌ మోగి తలుపు తెరవగానే నువ్వు చెప్పే గుడ్‌ మార్నింగ్‌ నాకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. బాగా చదువుకో బై! గాడ్‌ బ్లెస్‌ యు.ఉత్తరానికి పెట్టిన జెమ్‌ క్లిప్‌కి నా పేర ఏభై వేల రూపాయలకి తారీఖు వేయని చెక్కు కూడా ఉంది.

నారప్పకు దిక్కుతోచడం లేదు. ఎప్పుడు చూసినా ఏదో లోకంలో ఉన్నట్లు ఉంటున్నాడు.పని చేసేటప్పుడు, తినేటప్పుడు, పదిమందిలో కూర్చొని ఉన్నప్పుడు.. ఒక్కటేమిటి? నిద్రపోయేటప్పుడు తప్ప ఎప్పుడు చూసినా పరధ్యానంలోనే ఉంటున్నాడు. నారప్ప ఇలా ఉండబట్టి చాలా రోజులవుతోంది. అలాగని అలవిగాని కష్టాలేమైనా ఉన్నాయా అంటే అదీ లేదు. కడుపు నిండా తినడానికి, కంటి నిండా నిద్రపోవడానికి కొదవలేని బతుకు. పిల్లల్ని బాగా చదివించాడు. మంచి సంబంధాలు చూసి పెళ్లి చేశాడు. మనవలు, మనవరాళ్లను చూశాడు. ఆస్తి దండిగా ఉంది. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే పెదరాయుడులా దర్జాగా కాలుమీద కాలేసుకొని బతకొచ్చు. అయినా, నారప్పలో ఏదో దిగులు మొదలైంది. చిన్నాపెద్దా లేకుండా ఊళ్లోవాళ్లంతా నారప్పను ‘నక్కజిత్తుల నారప్ప’అంటుంటారు. పైసా లాభం లేకుంటే ఏ పనీ చేయడనీ, పది పైసలు మిగులుతుందంటే ఏదైనా సరే చేస్తాడని ఆ పేరు పెట్టారు. ఇది నారప్పకూ తెలుసు. అయినా, తెలియనట్లే ఉంటాడు. ఎవరైనా మొఖమ్మీదే అన్నా పట్టించుకోడు. నవ్వుతూ తప్పించుకుంటాడు. నారప్ప ఇలా ఉండడం వెనక చాలా పెద్ద కథే ఉంది. నట్టనడి ఊళ్లో ముప్పై రెండు దూలాలు మోసే రాతిమిద్దెలో పుట్టాడు నారప్ప. ముందు అన్న బసప్ప, వెనక చెల్లెలు భీమక్క. అమ్మ వన్నూరమ్మ, నాన్న పుల్లప్ప. నారప్ప పుట్టేనాటికే వాళ్లకు వందెకరాల వరకు పొలం, వెయ్యికి పైగా జీవాలు ఉండేవి. ఆస్తి దండిగ ఉండడంతోపాటు పుల్లప్ప సర్పంచ్‌ కావడంతో ఆ ఇల్లు వచ్చేపోయే వాళ్లతో కళకళలాడేది. ఆ ఇంటికి ఎప్పుడు పోయినా తిండికి కొదవుండదని పేరు తెచ్చింది.కాలం చాలా కఠినమైనది. జీవితాలను తిప్పేస్తుంది. నారప్ప జీవితమూ అలాగే తిరిగింది. రెండోసారి సర్పంచ్‌ అయ్యాక పుల్లప్ప దారి తప్పాడు. పేకాటకు, బయటి సంబంధాలకు మరిగాడు. ఆస్తులు తరగడం, అప్పులు పెరగడం మొదలైంది. బసప్ప, నారప్ప చదువు ఊళ్లో బడితోనే ముగిసింది. ఇంటి వద్దకు జనాలు రావడం తగ్గింది. భర్త తిరుగుళ్లు చూసి వన్నూరమ్మ– ఆస్తి కరిగిపోక ముందే కూతురికి పెళ్లి చేయాలని పట్టబట్టింది. చివరికి ఊళ్లోనే ఉండే తన అన్న కదిరప్ప కొడుకు సోమప్పకు ఇచ్చి పెళ్లి జరిపించింది. ఆ తర్వాత కొన్ని రోజులకే కాలంచేసింది.ఆలోగా పొలం ఇరవై ఎకరాలకు చేరుకుంది. గొర్లు, గొడ్లు ఊరు దాటాయి. పుల్లప్ప పదవీకాలం కూడా పూర్తయింది. మూడోసారీ సీట్లో కూర్చుందామని ఆశపడినా ఊళ్లోవాళ్లు ఒప్పుకోలేదు. ఆ కోపంతోనో బాధతోనో ఇల్లు విడిచి బయటికి రావడమే మానేశాడు. కొడుకులిద్దరికీ పెళ్లిళ్లు చేశాక ఊరు విడిచి, కడప జ్యోతిక్షేత్రంలో కాశినాయన ఆశ్రమం జేరి అక్కడే కాలం చేశాడు.పుల్లప్ప పోయిన తర్వాత సర్పంచ్‌ సీట్లో కదిరప్ప కూర్చున్నాడు. దాని కోసమే తన కొడుక్కి చెల్లెలు కూతుర్ని చేసుకున్నాడనే సంగతి తండ్రీకొడుకులు చాటుగా మాట్లాడుకుంటుండగా విన్న నారప్పకు మాత్రమే తెలుసు. నాన్న, తమ కుటుంబం అనుభవించిన దర్జా, వైభోగం కాలంతోపాటు దూరమైనా నారప్ప మనసులోంచి మాత్రం పోలేదు. అయితే, పరిస్థితులకు తొందరగానే అలవాటు పడ్డాడు. లౌక్యం నేర్చుకున్నాడు. తినీతినక కూడబెట్టడం, వడ్డీలకివ్వడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ అతితెలివితేటలు, లౌక్యం చూసే ‘నక్కజిత్తుల నారప్ప’ అని పేరు పెట్టారు.నారప్ప భార్య ఎర్రమ్మ అమాయకురాలు. భర్త మాట దాటదు. కొడుకు రవి బాగా చదువుకొని అమెరికాలో ఉద్యోగం తెచ్చుకున్నాడు. అక్కడి అమ్మాయినే పెళ్లి చేసుకొని, సాఫ్ట్‌వేర్‌ కంపెనీ పెట్టి స్థిరపడ్డాడు. తన మాట వినకుండా తెల్లోళ్ల పిల్లను చేసుకున్నాడని కొడుకు మీద కోపమొచ్చినా, కావల్సినంత డబ్బు పంపుతుండడంతో ఏమీ అనలేకపోయాడు నారప్ప. కొడుకు పంపే డబ్బుతో కూతురిని తహసీల్దారుకిచ్చి పెళ్లి చేశాడు. ఊళ్లో డూప్లెక్స్‌ హౌస్‌ కట్టించాడు. కూడేరులో జాగాలు, అనంతపురం, హైదరాబాద్, బెంగళూరులో ఇళ్లు కొన్నాడు. నారప్ప బ్యాంకు అకౌంట్లన్నీ లక్షలతో నిండిపోయాయి. అదిగో అప్పటి నుంచే నారప్పకు మనసులో ఏదో దిగులు మొదలైంది. అదేంటో, దాన్ని ఎలా తీర్సుకోవాలో నారప్పకు తెలిసేలా చేసినవి ఆ రెండు సంఘటనలే!ఆ రోజు ఆదివారం. పొద్దున్నే బైక్‌ మీద తోటకు వెళ్లి, నిమ్మ చెట్లకు డ్రిప్పుతో నీళ్లు విడిచి ఇంటికి బయల్దేరాడు నారప్ప. ఊరికి ఆనుకొని వచ్చేసరికి ఎల్లప్ప గొర్రెల మంద ఎదురైంది. అసలే అది ఇరుకు దారి. పైగా ముందురోజు పడిన వానకు బురద ఉండడంతో బైక్‌ అదుపు తప్పింది. సర్రున జారి ఒక గొర్రెను బలంగా ఢీకొట్టింది. అది గట్టిగా అరుస్తూ వెనక్కిపడింది. బైక్‌ కూడా కింద పడుతుంటే ఒడుపుగా అదుపు చేశాడు. మంద వెనకాలే వస్తున్న ఎర్రిసామి అది చూసి ‘‘సచ్చెరా గొర్రె..’’ అని అరుస్తూ గబగబా గొర్రె దగ్గరకు వచ్చాడు. అదృష్టం కొద్ది గొర్రె బతికే ఉంది. అయితే, పొట్ట, బర్రెంకల మీద టైరు రాసుకొని పోవడంతో రక్తం కారుతోంది. అదాటున కింద పడడంతో తిరిగి పైకి లేవలేకపోతోంది. ఎర్రిస్వామికి కళ్ల నుంచి నీళ్లు జలజలా రాలాయి. వెనక్కి తిరిగి నారప్పను తిట్టిన తిట్టు తిట్టకుండా తిట్టడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ అరుపులు చెవినబడి పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు ఎల్లప్ప. గొర్రెను పట్టుకొని పైకి లేపడానికి ప్రయత్నిస్తూనే కొడుకుతోపాటు తిట్లు అందుకున్నాడు. ఇద్దరూ కలసి నారప్పను నోరు తెరవనీయలేదు. ఈ గోలకు బెదిరి మిగిలిన గొర్రెలన్నీ దూరంగా నిలబడి వీళ్లనే చూస్తున్నాయి. జనం గుమిగూడారు. అందరూ కలసి ఎర్రిసామికి, ఎల్లప్పకు సర్దిచెప్పారు. ఈలోగా కిందపడిన గొర్రె లేచి నడవడంతో తిట్లు ముగించి వెనక్కి కదిలారు అబ్బాకొడుకులు. ఇంటికొచ్చి మంచంమీద కూలబడ్డాడు నారప్ప. చెవుల్లో తిట్లు మోగుతున్నాయి. చుట్టూ చేరినవాళ్లు నవ్వుకోవడం కళ్లలో మెదులుతోంది. కోపం, అవమానం కలసి ఏంచేయాలో తెలియక అలాగే ఉండిపోయాడు. మధ్యాహ్నం అన్నానికీ లేవలేదు. విషయం తెలిసి చీకటి పడుతుండగా వచ్చాడు చెన్నప్ప.‘‘న్నో.. అప్పుడప్పుడూ ఇట్టాంటివి జరుగుతాంటాయి.. మామూలే! అయన్నీ పట్టిచ్చుకుంటామా? ఎల్లప్ప నీకు మేనమామ వరస. ఎర్రిస్వామి మేనల్లుడు. మనోళ్లు ఏదో పొరపాటున మాట జారినారని అనుకోన్నా. లే.. అట్లా కూడేరు దాకా పోయొజ్జాం’’ అంటూ నారప్పను ఓదార్చాడు. ఇద్దరూ బైక్‌ మీద కూడేరుకు చేరుకునే సరికి ఏడయ్యింది. వైన్‌షాప్‌లో మందు, పక్కనే బజ్జీలు, ఉడకబెట్టిన చెనిక్కాయ విత్తనాలు తీసుకొని ఊరి చివర తోటలో కూర్చున్నారిద్దరూ. అప్పటిదాకా మౌనంగా ఉన్న నారప్ప... గొంతులోకి మందుపోగానే నోరు తెరిచాడు. ‘‘ఊరంతా సూచ్చాండంగా వోళ్లుతిట్నారు సెన్నప్పా. రేపట్నుంచి ఊళ్లో తలెత్తుకుని ఎట్ట తిరగల్ల? మానం, పానం రెండూ పోయినట్లు ఉండ్లా్య..’’ అంటూ కాసేపాగి ‘‘వోళ్లను ఏదో ఒకటి జేయాల.. ల్యాకపోతే అవమానంతో సచ్చేలా ఉండా..’’ అంటూ కళ్లనిండా నీళ్లు నింపుకున్నాడు. చెన్నప్పకు ఆ రోజెందుకో కొత్తగా కనిపించాడు నారప్ప. ‘ఎవరెన్ని అన్యా తుడ్సుకొని పోయే నారప్పన్న ఈ పొద్దెందుకు ఇట్టా అంటన్నాడు’ అని మనసులో అనుకుంటున్నాడు.‘‘సెప్పు సెన్నప్పా.. వోళ్లను ఏమిజెయ్యాల?’’ చెన్నప్పను కుదుపుతూ మళ్లీ అడిగాడు నారప్ప. ‘‘ఏంజేయాల్సిన పన్లేదులేన్నా.. రెండ్రోజులుంటే అంతా మర్సిపోతారు’’ చెప్పాడు చెన్నప్ప. వినలేదు నారప్ప. అవమానం అతన్ని వెనక్కి తగ్గనీయడం లేదు.‘‘కూడేరు స్టేషన్‌లో నా బామ్మర్ది ఉండాడు. వానికి సెప్పి ఎస్‌ఐతో మాట్లాడిజ్జాం. అంతో ఇంతో లెక్క కొడితే వాళ్లే స్టేషన్‌కు తీస్కపోయి అబ్బాకొడుకులకు మర్యాద జేస్తారు’’అన్నాడు చెన్నప్ప. ఒప్పుకున్నాడు నారప్ప. నేరుగా ఇద్దరూ స్టేషన్‌కు వెళ్లారు. చెన్నప్ప.. బామ్మర్దికి విషయం చెప్పడంతో లోపలికి వెళ్లి ఎస్‌ఐతో మాట్లాడాడు. బయటికొచ్చి చెన్నప్ప చెవిలో ఏదో గొణిగినాడు. వెంటనే నారప్ప దగ్గరికి వచ్చిన చెన్నప్ప ‘‘న్నో.. ఎస్‌ఐ ఇరవై వేలు అడుగుతనాడంటన్నా..’’ అన్నాడు.ఏమీ ఆలోచించలేదు నారప్ప. జేబులోంచి డబ్బు బయటికి తీశాడు. ‘‘లెక్క ఐదు వేలు ఎక్కువనే ఇచ్చనాగాని.. రెండ్రోజులు దాంకా ఇడ్సకండా తన్నమను’’ అన్నాడు పళ్లు కొరుకుతూ.చెన్నప్పకు అది కలో నిజమో తెలియడం లేదు. ఎప్పుడైనా అవసరానికి డబ్బడిగితే ఇవ్వడానికి ఎన్నో సాకులు చెప్పే నారప్పన్న ఇప్పుడు అడిగిన దానికన్నా ఎక్కువ ఇవ్వడం చూసి నోట మాట రాలేదు.మరునాడు తెల్లారే సరికి ఊరంతా ఒకటే గుసగుసలు. ఎల్లప్పను, ఎర్రిసామిని అర్ధరాత్రి పోలీసులు తీసుకుపోయారని, నారప్ప కేసు పెట్టించాడని మాట్లాడుకుంటున్నారు. అది తెలియడంతో నారప్ప మనసులో ఏదో తెలియని సంతోషం కలిగింది. ఎప్పుడు లేనిది ఆ రోజు హీరోహోండా పక్కన పెట్టి, రాయల్‌ ఎన్‌ఫీల్డ్‌ మీద తోట వద్దకు బయల్దేరాడు. కూలిపనికి పిలిచే సాకుతో ఊరంతా తిరిగాడు. ఖద్దరు చొక్కా, రామరాజు పంచె కట్టి దర్జాగా తిరుగుతున్న నారప్పను చూసి ఆరోజు ఊరు నోరెళ్లబెట్టింది. ఎల్లప్పను, ఎర్రిసామిని రెండ్రోజుల దాకా వదల్లేదు పోలీసులు. వాళ్లు కొట్టిన దెబ్బలతో నెలపాటు ఇంటి నుంచి బయటికి రాలేదు వాళ్లు. ఇది జరిగాక ఊళ్లో నారప్ప పరపతి అమాంతం పెరిగింది. ‘నక్కజిత్తుల నారప్ప’ అని కాకుండా వరుసలు పెట్టి పిలవడం, గౌరవంగా మాట్లాడడం మొదలైంది. అప్పుకో సప్పుకో జనం ఇంటికి రావడం మొదలు పెట్టారు. అది చూశాక తనలోని దిగులేందో మెల్లగా అర్థమవసాగింది నారప్పకు. అంతేకాదు, తన బలమేదో తెలిసొచ్చింది.అయితే, నారప్ప పూర్తిగా ఒళ్లు విరుచుకొని తిరిగేలా చేసింది మాత్రం తిమ్మప్పతో గొడవే!తండ్రి చేసిన అప్పుల కారణంగా తాము అమ్ముకున్న భూములన్నీ తిరిగి కొనుక్కున్నాడు నారప్ప.. ఒక్క తిమ్మప్ప పొలం తప్ప. అది కూడా తీసుకోవాలని ఒకరిద్దరితో అడిగించినా.. అమ్మడానికి తిమ్మప్ప ఒప్పుకోలేదు. దాంతో ఆ పొలాన్ని ఎలాగైనా దక్కించుకోవాలని పంతం పట్టాడు.పక్కూరికి వెళ్లే రోడ్డు పక్కనే నారప్ప, పెద్దన్న పొలాలు పక్క పక్కనే ఉంటాయి. పెద్దన్న పొలానికి పైభాగంలో తిమ్మప్ప పొలం ఉంది. అందులోకి వెళ్లాలంటే పెద్దన్న పొలం మీదుగా వెళ్లాలి. ఏళ్ల తరబడి ఉండే దారది. అది కాకుండా తిమ్మప్ప పొలానికి వెళ్లాలంటే చుట్టూ నాలుగు కిలోమీటర్లు కొండ వారగా వెళ్లాలి. రాళ్లూరప్పలు కంపచెట్లతో ఉండే ఆ దారి ప్రమాదకరం.ఈ అవకాశాన్ని అనుకూలంగా మార్చుకున్నాడు నారప్ప. పెద్దన్న పొలాన్ని కొనేశాడు. అందులో నుంచి తిమ్మప్ప పొలానికి వెళ్లే దారిని మూసేశాడు.తాను పొలం అమ్మలేదనే కోపంతోనే నారప్ప ఇదంతా చేస్తున్నాడని తిమ్మప్పకు అర్థమైంది. గొడవెందుకని బతిమాలాడు. కాని, నారప్ప చెవికెక్కించుకోలేదు. దాంతో తన మనుషులతో గొడవకు దిగాడు. దీనికి నారప్ప ముందే సిద్ధమై ఉన్నాడు. తన దగ్గర డబ్బు చేరాక చుట్టూ చేరిన దాయాదుల్ని, మనుషుల్ని వెంట బెట్టుకొని అడ్డుకున్నాడు. విషయం తెలిసి పోలీసులు వచ్చారు. నారప్పదే తప్పని అందరికీ తెలుసు. కాని, ఎవరూ నోరు తెరవడం లేదు. ఎందుకంటే నారప్ప దగ్గర కట్టలు కట్టలు మూలిగే డబ్బు.. దానితో అవసరం. అందుకే ఏమీ పట్టనట్టు ఉండిపోయారు. తిమ్మప్పను పోలీసులు స్టేషన్‌కు తీసుకుపోయారు.తిమ్మప్ప కూడా అంతో ఇంతో డబ్బున్నోడే. పైగా వెనక్కి తగ్గే రకం కాదు. కాని, రూపాయి కంటే డాలరుకు బలమెక్కువని ఆయప్పకే కాదు ఊరంతటికీ అర్థమవడానికి ఎక్కువ రోజులు పట్టలేదు.ఒకటికి రెండుసార్లు తనదే పైచేయి అయ్యే సరికి నారప్పకు పట్టపగ్గాల్లేకుండా పోయాయి. మందిని వెనకేసుకొని తిరగడం మొదలుపెట్టాడు. ఒకప్పుడు తనను వెక్కిరించిన వాళ్లను, ఎగతాళి చేసినవాళ్ల మీద అవకాశం దొరికినప్పుడల్లా పగ తీర్చుకునేవాడు. ప్రతి తగాదాలో తలదూర్చేవాడు. సర్దిచెప్పే సాకుతో అవసరమైనవి లాక్కునేవాడు. మెల్లగా జనానికి నారప్ప సంగతి అర్థమైంది. ఎదిరించి ఇబ్బంది పడేకంటే, గొడవ పడకుండా బతకడమే మేలని నిర్ణయించుకున్నారు. కాని, విషయాలన్నీ నారప్ప కొడుక్కి, కూతురికి చెప్పడం మొదలుపెట్టారు.పిల్లల హితబోధను పట్టించుకోలేదు నారప్ప. భర్తకు చెప్పే ధైర్యం లేని ఎర్రమ్మ.. జరిగేవన్నీ మౌనంగా చూస్తోంది. ‘మీ నాయిన మాదిరే నువ్వూ తయారయితనావని, ఊరంతా శత్రువుల్ని చేసుకుంటనావ’ని చెప్పాలనుకున్న మాటలు ఆమె నోరు దాటి రాలేదు. అంతేకాదు, భర్త అంతిమ లక్ష్యం, దాని కోసం చేస్తున్న ప్రయత్నాలు తెలిసి భయంతో నిద్రలేని రాత్రుళ్లు గడుపుతోంది. భార్యాపిల్లల ఆందోళనలు, ఆవేదనలు ఏవీ నారప్ప చెవికి, మనసుకు ఎక్కడం లేదు. అతని దృష్టంతా మిగిలిన ఆ ఒక్క కోరిక మీదనే ఉంది. అదీ తీరేదే.. ఆ మహమ్మారి రాకుంటే. ∙∙ ప్రపంచాన్ని భయం గుప్పిట్లో బందీ చేస్తూ కరోనా పుట్టుకొచ్చింది. దేశమంతా లాక్‌డౌన్‌ తెచ్చింది. జనం ఇళ్ల నుంచి కదలడం లేదు.ఎవరి వల్ల వచ్చిందో.. ఎలా వచ్చిందో.. నారప్ప కరోనా బారిన పడ్డాడు. లక్షణాలు వారంలోనే తగ్గాయి. అయినా మూడు వారాలు ఇల్లు దాటొద్దని వైద్య సిబ్బంది చెప్పడంతో ఇంటికే పరిమితమయ్యాడు. టీవీ చూడడం, ఫోన్‌లో మాట్లాడడం ఇదే పని. రెండు వారాలు భారంగా గడిచాయి. ఆ తర్వాత ఉండలేకపోయాడు. భార్యకు తెలియకుండా తోటకు బయల్దేరాడు.సాయంత్రం ఆరు సమయంలో ఊరంతా తెలిసిందా వార్త.. తోట దగ్గరి బావిలో పడి నారప్ప చనిపోయాడని. భర్త ఎంతకీ ఇంటికి రాకపోవడం, కాల్‌ చేసినా కలవకపోవడంతో వెతుక్కుంటూ వెళ్లిన ఎర్రమ్మకు.. ఊరు దాటాక కొద్ది దూరంలో ఉన్నబావి పక్కన బైక్, బావిలో తేలుతున్న నారప్ప శవం కనిపించింది. ఊళ్లో జనానికి విషయం తెలిసినా ఒక్కరూ రాలేదు. అది కరోనా భయం వల్లో, బతికున్నప్పుడు నారప్ప చేసిన పనుల వల్లో తెలియడం లేదు. చివరకు పోలీసులొచ్చి శవం బయటికి తీశారు.నారప్ప అల్లుడు తాసీల్దారు కావడంతో ఎలాగోలా కర్నూలు నుంచి భార్యను వెంటబెట్టుకుని వచ్చేశాడు. కాని, కొడుకు వచ్చేదానికి ఎలాంటి అవకాశమూ లేదు.పంచనామా పూర్తిచేసి మరుసటి రోజు శవాన్ని అప్పగించారు పోలీసులు. బావిలోంచి తీసేటప్పుడు నారప్ప శరీరం మీద కనిపించిన కముకు దెబ్బల గురించి పోలీసులు ఏమీ చెప్పలేదు. ఎర్రమ్మ కూడా ఏమీ అడగలేదు. అడగబోయిన కూతురు, అల్లుడినీ కూడా ఆపింది.∙∙ బ్యాండు మేళం, డప్పు లేకుండానే నారప్ప అంతిమయాత్ర మొదలైంది. ఎర్రమ్మ ఏడుపు ఊళ్లో జనానికి స్పష్టంగా వినిపిస్తోంది. అంతిమయాత్రలో నడుస్తున్న అల్లుడు, కూతురుతోపాటు కొద్దిమంది బంధువుల్లోనూ ఒకటే ఆలోచన... అసలు నారప్పను కొట్టి చంపి, బావిలో వేసిందెవరు? జైలులో పెట్టించి, కొట్టించినందుకు ఎల్లప్ప, అతని కొడుకు చేసిన పనా? తన పొలానికి దారి లేకుండా చేసినందుకు తిమ్మప్ప కుటుంబం చేసిన పనా? స్నేహితుడని నమ్మితే, వావీవరస చూడకుండా తన భార్యతో అసభ్యంగా ప్రవర్తించినందుకు చెన్నప్ప చేసిన పనా? ఊళ్లో తాను చేసే తప్పుడు పనులు గురించి కొడుక్కు చెప్పాడనే అక్కసుతో ఓబుళప్ప పొలాన్ని ఆక్రమించుకున్నందుకా? ....వాళ్ల ప్రశ్నలన్నింటికీ అక్కడ సమాధానం తెలిసింది ఇద్దరికే.దారిలో.. సోమప్ప ఇంటి బయట.. కరోనా వచ్చినప్పటి నుంచి బయటికి తీయని టాటా సుమో టైర్లకు అంటిన బురద తాజాగా కనిపిస్తోంది.నారెప్ప పాడె మీద చల్లుతున్న చిల్లరలోని నాణేలు కిందపడి తళతళ మెరుస్తున్నాయి.అవి డాలర్లు... అమెరికా లెక్క.

‘దర్యాప్తు అధికారికి సునిశిత దృష్టి, ప్రతి విషయాన్నీ అధ్యయనం చేసి, బేరీజు వేసే తత్త్వం ఉన్నట్లయితే; నేరస్థలిలోని లభించే, కనిపించే ప్రతి అంశమూ ఒక ఆధారం అవుతుంది’– ఇది ప్రపంచ వ్యాప్తంగా దర్యాప్తు అధికారులు, ఫోరెన్సిక్‌ నిపుణులు నమ్మే అంశం. సాధారణంగా సంచలనాత్మక ఉదంతాల్లో మాత్రమే పోలీసులు దీన్ని కచ్చితంగా పాటిస్తుంటారు. అయితే, హైదరాబాద్‌లోని బొల్లారం పోలీసులు మాత్రం సాధారణ నేరంగా పరిగణించే గుర్తుతెలియని వాహనాల వల్ల జరిగిన రోడ్డు ప్రమాదం (హిట్‌ అండ్‌ రన్‌) కేసునూ సంచలనాత్మక నేరం స్థాయిలో దర్యాప్తు చేశారు. ఘటనాస్థలిలో దొరికిన ఓ అద్దం (కుడివైపు సైడ్‌ మిర్రర్‌) ఆధారంగా నిందితుడిని పట్టుకున్నారు. అది 2013లో తొలిరోజైన జనవరి 1, సమయం ఉదయం 6.15 గంటలు. చలితో పాటు పొగమంచూ దట్టంగా ఉంది. బొల్లారం ప్రధాన రహదారిలోని సెయింట్‌ ఆన్స్‌ హోమ్‌లో ఉన్నవాళ్లు అప్పుడే నిద్రలేస్తున్నారు. అదే సమయంలో ప్రహరీగోడ పైనుంచి హోమ్‌ ఆవరణలోకి ఓ ఆకారం పడటం గమనించారు. పరుగున వెళ్లి చూసి మహిళ (65)గా గుర్తించారు. ప్రహరీకి ఆవలి వైపున్న రోడ్డు మీద ఓ యువతి (30) తీవ్రగాయాలతో పడినట్లు కలకలం మొదలైంది. అదే సమయంలో వాకింగ్‌ చేస్తున్న కొందరు ప్రత్యక్ష సాక్షులు గమనించిన దాని ప్రకారం 6037 నెంబర్‌ కలిగిన తెల్లరంగు స్విఫ్ట్‌ కారు శామీర్‌పేట వైపు నుంచి వేగంగా వస్తూ వీరిని ఢీ కొట్టింది. ఇరువురినీ ఆసుపత్రికి తరలించారు. వృద్ధమహిళ అప్పటికే మరణించిందని, యువతికి తీవ్ర గాయాలయ్యాయని వైద్యులు నిర్ధారించారు. ఈ రోడ్డు ప్రమాదంపై సమాచారం అందుకున్న బొల్లారం పోలీసుస్టేషన్‌లో సబ్‌–ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా పని చేస్తున్న షేక్‌ సాదిక్‌ ఘటనాస్థలికి చేరుకుని ప్రాథమిక దర్యాప్తు చేపట్టారు. ఈ నేపథ్యంలో బాధితులు నివసించేది స్నేహ ఎన్‌క్లేవ్‌లో అని, మృతి చెందిన వృద్ధురాలు ఆశాదేవిగా, క్షతగాత్రురాలు ఆమె కుమార్తె శ్వేత సింగ్‌గా గుర్తించారు. సంఘటన జరిగిన ప్రధాన రహదారికి క్షుణ్ణంగా పరిశీలించిన సాదిక్‌ దృష్టి అక్కడ పడున్న ఓ కారు సైడ్‌ మిర్రర్‌పై పడింది. అది ప్రమాదానికి కారణమైన కారుదే అయి ఉంటుందనే ఉద్దేశంతో స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ కేసులో నిందితుడిని పట్టుకోవడానికి అదే కీలకాధారం అవుతుందని ఆ సమయంలో ఆయన అనుకోలేదు. అద్దం తీసుకుని నేరుగా పోలీసుస్టేషన్‌కు చేరుకున్నారు. అప్పట్లో ఆ ఠాణా ఇన్‌స్పెక్టర్‌ పని చేస్తున్న టి.లక్ష్మీనారాయణకు కేసు పూర్వాపరాలు వివరించి, ఆ అద్దాన్ని ఆయన ముందుంచారు. ఆ రోడ్డు ప్రమాదంలో చనిపోయిన ఇరువురూ దేశానికి సేవ చేసిన మాజీ సైనికాధికారి కుటుంబానికి చెందిన వారని తెలుసుకున్నారు. ఈ విషాదానికి కారణమైన వ్యక్తిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ పట్టుకోవాలని నిర్ణయించుకున్న ఇన్‌స్పెక్టర్‌ లక్ష్మీనారాయణ ఆ కేసు దర్యాప్తుపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు. ఆశాదేవి, శ్వేతలను ఢీ కొట్టింది స్విఫ్ట్‌ కారు అని స్థానికులు చెప్పడంతో ముందుగా ఆ మోడల్స్‌ పైనే దృష్టి పెట్టారు. ప్రమాద సమయంలో ఆ కారు శామీర్‌పేట వైపు నుంచి వస్తోందని నిర్ధారణ కావడంతో ఆ దిశలో ముందుకు వెళ్లారు. ఆర్టీఓ డేటాబేస్‌ ఆధారంగా హైదరాబాద్‌తో పాటు కరీంనగర్, ఆదిలాబాద్‌ల్లో నమోదైన తెల్లరంగు స్విఫ్ట్‌ కార్ల వివరాలు సేకరించారు. అది భారీగా ఉండటంతో విశ్లేషించే పనిలో పడ్డారు.ఆయా వాహనాలు ప్రస్తుతం ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఎవరైనా ఆ రోజు బొల్లారం మీదుగా ప్రయాణించారా? ఇలాంటివి తేల్చడానికి కొంత సమయం తీసుకుంటుందని భావించిన ఇన్‌స్పెక్టర్‌ ప్రత్యామ్నాయ ప్రయత్నాలు మొదలెట్టారు. బొల్లారంలో ఉన్న ఓ కార్‌ మెకానిక్‌ను పిలిపించి ఘటనాస్థలిలో లభించిన అద్దాన్ని చూపించారు. దాన్ని పరిశీలించిన ఆ మెకానిక్‌ అది స్విఫ్ట్‌ కారుది కాదని, ఫోర్డ్‌ కంపెనీకి చెందిన కారుదని నిర్ధారించారు. దీనికి తోడు రెండుగా విడిపోయిన ఆ అద్దం వెనుక భాగంలో ‘22.6.2012’ అని రాసి ఉండటాన్ని అదే సమయంలో ఇన్‌స్పెక్టర్‌ గుర్తించారు. ఈ ఆధారాలను బేరీజు వేస్తూ సదరు కారు ఆ తేదీ తరవాత వినియోగదారుడికి డెలివరీ అయి ఉంటుందని అంచనా వేశారు. ఆ రోజు తరవాత రిజిస్టర్‌ అయిన ఫోర్డ్‌ కార్ల వివరాలు సేకరించిన ఇన్‌స్పెక్టర్‌ లక్ష్మీనారాయణ వాటిలో నాలుగు తెల్లరంగువి ఉన్నట్లు తేల్చారు. ఆయా కార్ల రిజిస్ట్రేషన్‌ వివరాల ఆధారంగా యజమానుల చిరునామాలు గుర్తించారు. ఈ నాలుగు చిరునామాలకు స్వయంగా వెళ్లి, విచారణ చేసి రావడానికి ప్రత్యేక బృందం ఏర్పాటు చేశారు. చందానగర్‌ చిరునామాతో రిజిస్టర్‌ అయి ఉన్న కారును వెతుక్కుంటూ వెళ్లిన ఈ టీమ్‌ ఓ ఇంటి ఆవరణలో నిలిపి ఉన్న ‘ఏపీ 29 ఏవీ 6037’ నెంబర్‌ కారును గుర్తించింది. ఆ కారుకి కుడివైపు సైడ్‌ మిర్రర్‌ య«థాతథంగా ఉండటం, ప్రమాదానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లు ఎక్కడా లేకపోవడంతో తాము వెతుకుతున్న కారు అది కాదేమోనని అనుకుంటూ విషయాన్ని ఇన్‌స్పెక్టర్‌ లక్ష్మీనారాయణకు చెప్పింది. ఆయన సూచనల మేరకు ఆ కారుకు కొత్తగా రంగు వేసిన దాఖలాలు, దానికి సంబంధించిన ఆధారాల కోసం సమీపంలోకి వెళ్లి పరిశీలించింది. ఈ నేపథ్యంలోనే ఆ కారుకు కొత్తగా రంగు వేస్తుండగా దాని టైర్‌పై పడిన పెయింట్‌ చుక్కలు గమనించింది. వెంటనే అప్రమత్తమైన టీమ్‌ వాహనాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని యజమానుల్ని పోలీసుస్టేషన్‌కు రావాలని చెప్పింది.అలా వచ్చిన యజమానుల్ని విచారించడంతో జనవరి ఒకటో తేదీన ఆ కారుని తన సమీప బంధువైన ఎంటెక్‌ విద్యార్థి, నేరేడ్‌మెట్‌ వాసి డి.భరద్వాజ్‌ తీసుకువెళ్లాడని, తన స్నేహితులతో కలిసి బయటకు వెళ్తున్నట్లు చెప్పాడని వెల్లడైంది. దీంతో అతడి కోసం గాలింపు ప్రారంభించారు. తన వ్యవహారాన్ని పోలీసులు గుర్తించారనే విషయం తెలుసుకున్న భరద్వాజ్‌ నేరుగా బొల్లారం పోలీసుస్టేషన్‌కు వెళ్లి లొంగిపోయారు. ఆ రోజు పొగమంచు కారణంగా ఓ ప్రమాదం జరిగిందని, అయితే తాను గొడను ఢీ కొట్టానని భావించానని పోలీసులకు తెలిపారు. ప్రమాదం జరిగినట్లు కారు యజమానులకు తెలిస్తే ఇబ్బంది అవుతుందనే కారుకు రంగు వేయించానని అంగీకరించాడు. దీంతో బొల్లారం పోలీసులు భరద్వాజ్‌ను అరెస్టు చేసి రిమాండ్‌కు తరలించారు. భరద్వాజ్‌ నిర్లక్ష్యం కారణంగా ఓ వృద్ధురాలు మరణించడంతో పాటు ఆమె కుమార్తె తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. ఇంజనీరింగ్‌ చదువుతున్న మరో కుమార్తె సుదీర్ఘకాలం షాక్‌లో ఉండిపోయి మాట పలుకు లేకుండా తనను తాను మర్చిపోయారు. ఎవరైనా దగ్గరకు వెళ్లి పలకరిస్తే... ‘అమ్మ వెళ్లి చాలాసేపు అయింది. రమ్మని చెప్పండి’ అని మాత్రమే అంటూ కోలుకోవడానికి చాలా రోజులు తీసుకుంది. ∙

ఉద్యోగులు మంచి కంపెనీలను కోరుకుంటారు. కంపెనీలు మంచి ఉద్యోగులను కోరుకుంటాయి. మంచి ఉద్యోగులను ఎంపిక చేసుకోవడం, వారిని కాపాడుకోవడం వల్లనే కంపెనీలు విజయాలు సాధిస్తున్నాయి. అలాంటి కంపెనీల్లో ఉద్యోగాలు పొందడానికి అభ్యర్థులు పోటీపడుతుంటారు. మంచి ఉద్యోగులను కాపాడుకోగలిగే కంపెనీలు ఉత్తమ కంపెనీలుగా ఎదుగుతున్నాయి. అభివృద్ధి పథంలో శరవేగంగా దూసుకుపోతున్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉద్యోగులు పనిచేయడానికి అన్ని విధాలా అనుకూలంగా ఉండే వంద అత్యుత్తమ కంపెనీలను ఎంపిక చేసిన ఫార్చూన్‌ పత్రిక ‘బెస్ట్‌ కంపెనీస్‌ టు వర్క్‌’– 2025 పేరుతో ఒక జాబితాను విడుదల చేసింది. వీటిలోని పది అత్యుత్తమ కంపెనీల కథా కమామిషు చూద్దాం. వీటిలో పనిచేయాలని ఉద్యోగులు ఎందుకు ఉవ్విళ్లూరుతుంటారో తెలుసుకుందాం...మంచి కంపెనీలు అంటే అపర కుబేరుల ఆ«ధ్వర్యంలో నడిచే కంపెనీలు అనుకుంటే పొరపాటేనని ‘ఫార్చూన్‌’ జాబితా రుజువు చేస్తోంది. ఉద్యోగులకు మంచి వేతనాలు చెల్లించడమే కాకుండా, ఉద్యోగులు, వారి కుటుంబ సభ్యుల యోగక్షేమాల కోసం చర్యలు తీసుకోవడం; ఉద్యోగుల అభివృద్ధిలో పైరవీలకు తావు లేకుండా పనితీరుకు మాత్రమే ప్రాధాన్యమివ్వడం; ఉద్యోగుల అనుభవాన్ని, పనితీరును మదింపు వేసి పదోన్నతులు కల్పించడం; పని ప్రదేశంలో ఆహ్లాదకర పని వాతావరణాన్ని కల్పించడం; ఉద్యోగుల కష్టసుఖాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని, వారికి తగిన వెసులుబాట్లు కల్పించడం వంటి మానవీయ చర్యల కారణంగానే ఈ కంపెనీలు అత్యుత్తమ కంపెనీల జాబితాలో చోటు దక్కించుకున్నాయి. ‘ఫార్చూన్‌’ జాబితాలోని టాప్‌–10 కంపెనీల పరిస్థితులను ఒకసారి పరిశీలిద్దాం...1 హిల్టన్‌ అమెరికా కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న బహుళజాతి సంస్థ హిల్టన్‌ వరల్డ్‌వైడ్‌. ఆతిథ్యరంగంలో ఈ కంపెనీ దాదాపు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా విస్తరించింది. వర్జీనియాలోని మెక్‌లీన్‌లో దీని ప్రధాన కేంద్రం ఉంది. కాన్రాడ్‌ హిల్టన్‌ 1919లో ప్రారంభించిన ఈ కంపెనీకి ప్రస్తుతం క్రిస్టఫర్‌ నాసెట్టా సీఈవోగా పనిచేస్తున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ కంపెనీలో దాదాపు రెండులక్షల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. అన్ని స్థాయుల్లోనూ ఉద్యోగులకు సంతృప్తికరమైన వేతనాలు చెల్లించడమే కాకుండా, ‘హిల్టన్‌’ యాజమాన్యం వారి సంక్షేమానికి, అభివృద్ధికి అనేక చర్యలు చేపడుతోంది. ఉద్యోగులు, వారి కుటుంబ సభ్యుల శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యం కోసం ‘కేర్‌ ఫర్‌ ఆల్‌’ కార్యక్రమం నిర్వహిస్తోంది. ‘హిల్టన్‌ ఫ్లెక్స్‌’ కార్యక్రమం పేరిట ఉద్యోగులు తమకు అనువైన వేళల్లో వచ్చి పనిచేసి వెళ్లే వెసులుబాటును కల్పిస్తోంది. ‘గో హిల్టన్‌’ పేరిట ఉద్యోగుల పర్యాటక ఖర్చులను చెల్లిస్తోంది. ‘హిల్టన్‌’ సంస్థ తన విజయాలకు ఉద్యోగులే కారణమని చెబుతుంది. నిజానికి ఉద్యోగులకు పూర్తి సంతృప్తికరమైన జీవితాన్ని అందించడమే ‘హిల్టన్‌’ను ‘ఫార్చూన్‌’ జాబితాలో మొదటి స్థానంలో నిలిపింది.2 సింక్రనీఅమెరికా కేంద్రంగా ప్రధానంగా ఆర్థిక, బీమా రంగాల్లో పనిచేస్తున్న బహుళజాతి సంస్థ సింక్రనీ. కనెక్టికట్‌లోని స్టామ్‌ఫర్డ్‌లో దీని ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. ఈ కంపెనీ 1932లో తొలుత ఆర్థిక సేవల సంస్థగా ప్రారంభమైంది. తర్వాతికాలంలో ఆరోగ్య, గృహవసతులు, రీటైల్‌ తదితర రంగాలకు విస్తరించింది. ప్రస్తుతం ఇందులో దాదాపు ఇరవైవేల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. ఈ సంస్థ తన ఉద్యోగులకు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు ఉచిత ఆరోగ్య బీమా, ఉద్యోగులు ఇంటి నుంచి కార్యాలయానికి రాకపోకలు జరపడానికి వీలుగా విద్యుత్‌ వాహనాలు, విద్యార్హతలను మెరుగుపరచుకోవాలనుకునే ఉద్యోగులకు ట్యూషన్‌ ఫీజులు, ఇతర ఖర్చుల చెల్లింపు వంటి ప్రయోజనాలను అందిస్తోంది. అలాగే, ఉద్యోగులకు పిల్లలు పుడితే, తల్లిదండ్రులకు వేతనంతో కూడిన సెలవులు, సంతానలేమితో బాధపడే ఉద్యోగులకు ఐవీఎఫ్‌ చికిత్స ఖర్చులను కూడా చెల్లిస్తోంది. వీలైన వేళల్లో పనిచేసుకునే వెసులుబాటు, నిర్ణీత వేళల్లో పనిచేసేవారికి కూడా ప్రతి శుక్రవారం ‘ఫ్లెక్స్‌ ఫ్రైడే’ వెసులుబాటు తదితర సౌకర్యాలను కల్పిస్తోంది. ఉద్యోగుల ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ప్రకారం తన పనితీరును ఎప్పటికప్పుడు మెరుగుపరచుకునే నిబద్ధత ‘సింక్రనీ’ని ఈ స్థాయికి తెచ్చింది. ఉద్యోగం చేయడానికి ఇది అద్భుతమైన సంస్థ అని ఇందులో పనిచేసే 94 శాతం ఉద్యోగులు చెబుతుండటమే దీని విజయానికి గీటురాయి.3 సిస్కోఇది కూడా అమెరికన్‌ బహుళజాతి సంస్థల్లో ఒకటి. కాలిఫోర్నియాలోని శాన్‌జోస్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం గల ఈ కంపెనీ ఐటీ రంగంలో సేవలందిస్తోంది. నెట్‌వర్కింగ్, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ సహా పలు సాంకేతిక సేవలు అందించే ఈ కంపెనీ 1984లో ప్రారంభమైంది. ఉద్యోగులకు సంతృప్తికరమైన పనివాతావరణం కల్పించడానికి సిస్కో అనేక చర్యలను అమలు చేస్తోంది. ఉద్యోగుల శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యం కోసం పలు వసతులు కల్పిస్తోంది. ఎప్పటికప్పుడు ఉద్యోగుల ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా వారికి ఆర్థిక ప్రయోజనాలను, ఇతర ప్రయోజనాలను అందిస్తోంది. పని ప్రదేశంలో మార్పు చేర్పులను ఉద్యోగుల అభిప్రాయాలకు అనుగుణంగా చేపడుతోంది. ఉద్యోగుల నైపుణ్యాల మెరుగుదల కోసం శిక్షణ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తోంది. సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలలో పాల్గొనే ఉద్యోగులకు వేతనంతో కూడిన సెలవులను మంజూరు చేస్తుండటం సిస్కో ప్రత్యేకత. ఉద్యోగుల అభిప్రాయాలకు విలువనిస్తూ, వారికి తగిన ప్రయోజనాలను అందించడంలో ముందంజలో ఉండటమే సిస్కోను అత్యుత్తమ స్థాయికి చేర్చించింది. తమ అభిప్రాయాలకు యాజమాన్యం విలువనివ్వడం వల్ల ఈ సంస్థలోని ఉద్యోగులు పూర్తి సంతృప్తితో పనిచేసుకోగలుగుతున్నారు.4 అమెరికన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ఆర్థిక సేవల రంగంలో 175 ఏళ్లుగా పనిచేస్తున్న ఈ అమెరికన్‌ బహుళ జాతి కంపెనీ ప్రధాన కార్యాలయం న్యూయార్క్‌లోని బఫెలో నగరంలో ఉంది. క్రెడిట్‌ కార్డులు, డెబిట్‌ కార్డులు, ట్రావెలర్స్‌ చెక్కులు, బీమా, పర్యాటక రంగాల్లో ఈ కంపెనీ పనిచేస్తోంది. సుదీర్ఘ చరిత్ర కలిగిన ఈ కంపెనీలో దాదాపు 75 వేల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. ఈ సంస్థలో పనిచేయడం తమ అదృష్టంగా ఉద్యోగులు భావిస్తారు. ఉద్యోగుల సంక్షేమం కోసం ఈ సంస్థ పలు చర్యలు తీసుకుంటోంది. ఉద్యోగం వల్ల ఉద్యోగుల వ్యక్తిగత జీవితాల్లో ఇబ్బందులు లేకుండా ఉండటానికి ఉద్యోగులు కోరుకునే వేళల్లో పనిచేసే వెసులుబాటుతో పాటు వారు ఎక్కడి నుంచైనా పనిచేసే అవకాశం కూడా కల్పిస్తోంది. సంతృప్తికరమైన వేతనాలు; ఉద్యోగాల్లో అభివృద్ధి సాధించడానికి వీలుగా విద్యార్హతలు పొందడానికి చదువుకునే విద్యార్థులకు చదువుల ఖర్చుల చెల్లింపు; ఉద్యోగులు, వారి కుటుంబ సభ్యుల కోసం ఉచిత ఆరోగ్య బీమా; పారదర్శకమైన నాయకత్వం ఈ సంస్థను అగ్రగామిగా నిలుపుతున్నాయి. ఆర్థికంగా ఎదగడానికి ఉద్యోగులందరికీ సమానావకాశాలు కల్పించడం; ఉద్యోగుల వ్యక్తిగత జీవితాల్లో తలెత్తే సమస్యల పరిష్కారంలో తోడ్పాటునందించడం వంటి చర్యల ద్వారా ‘అమెరికన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌’ తన ఉద్యోగుల మనసులను చూరగొంటోంది.5 ఎన్‌విడీయాఐటీ రంగానికి చెందిన ఈ అమెరికన్‌ బహుళజాతి సంస్థ కాలిఫోర్నియాలోని శాంటా క్లారా ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. ముప్పయ్యేళ్లకు పైగా పనిచేస్తున్న ఈ సంస్థ ఐటీ రంగంలో ఎప్పటికప్పుడు అధునాతన సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకుంటూ వైవిధ్యభరితమైన సేవలను అందిస్తోంది. చిప్స్‌ తయారీ, డిజైనింగ్, గేమింగ్, ఏఐ సహా పలు సేవలను ప్రపంచవ్యాప్తంగా అందిస్తోంది. ఎన్‌విడీయా కంపెనీలో దాదాపు 36 వేల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. ఒకసారి ఇందులో ఉద్యోగంలో చేరాక మానేసే వారు అతి తక్కువ. ఉద్యోగ భద్రత, సంతృప్తికరమైన వేతనాలు, సంస్థలోని వివిధ బృందాలు ఉన్నా, ఏ బృందానికి ఆ బృందం స్వయంప్రతిపత్తితో పనిచేసేలా ప్రతి బృందానికి స్వేచ్ఛాయుత వాతావరణం, ఉద్యోగులు అందరూ ఒకేసారి సెలవులను ఆస్వాదించేలా వారాంతపు సెలవులు మాత్రమే కాకుండా, ప్రతి మూడునెలలకు ఒకసారి వరుసగా రెండు రోజులు సెలవులు, ప్రతి ఏడాదిలో ఇరవైరెండు వారాల పాటు వేతనంతో కూడిన సెలవులు తీసుకునే వెసులుబాటు ఈ సంస్థను ఉద్యోగుల పాలిటి ఉత్తమ సంస్థగా నిలుపుతున్నాయి. ఉద్యోగులకు నచ్చిన వేళల్లో పనిచేసుకునే వెసులుబాటు, వారి శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యం కోసం ఆర్థిక మద్దతు, దిగువ స్థాయి ఉద్యోగుల అభిప్రాయాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని విధానపరమైన మార్పులు చేపట్టడం వంటి చర్యలు ఈ సంస్థను అగ్రగామిగా నిలుపుతున్నాయి.6 వెగ్‌మాన్జ్‌రిటైల్‌ రంగానికి చెందిన ఈ అమెరికన్‌ బహుళ జాతి సంస్థ న్యూయార్క్‌లోని రోషెస్టర్‌ ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. జాన్‌ వెగ్‌మాన్, వాల్టర్‌ వెగ్‌మాన్‌ అనే సోదరులు 1916లో ఈ సంస్థను ప్రారంభించారు. ‘వెగ్‌మాన్జ్‌’ సంస్థకు ఇప్పుడు అమెరికాలో మొత్తం 111 సూపర్‌ మార్కెట్‌ స్టోర్లు ఉన్నాయి. ‘ఫార్చూన్‌’ పత్రిక 1998లో ‘బెస్ట్‌ కంపెనీస్‌ టు వర్క్‌’ జాబితాను విడుదల చేయడం ప్రారంభించిన నాటి నుంచి వెగ్‌మాన్‌ ఈ జాబితాలోని తొలి పది స్థానాల్లో చోటు దక్కించుకుంటూ వస్తోంది. ఈ కంపెనీలో దాదాపు 54 వేల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. ఉద్యోగ భద్రత, సంతృప్తికరమైన వేతనాలు, పనితీరు ఆధారంగా పదోన్నతులు, ప్రతి ఆరునెలలకు ఒకసారి వేతనాల పెంపు, యాజమాన్య నిర్ణయాల్లో పారదర్శకత, ఉద్యోగులు, వారి కుటుంబ సభ్యుల సంక్షేమం కోసం ఉచిత ఆరోగ్య బీమా, పనివేళలను కోరుకునే రీతిగా ఎంపిక చేసుకునే వెసులుబాటు, ఉద్యోగులకు ఏవైనా ఇబ్బందులు ఉన్నట్లయితే ఇంటి నుంచి పనిచేసే అవకాశం కల్పిస్తోంది. ఇన్ని సౌకర్యాలు ఉండటం వల్ల ‘వెగ్‌మాన్జ్‌’ ఉద్యోగులు తమ యాజమాన్యం పట్ల పూర్తి సంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తుంటారు.7 యాక్సెంచర్‌ప్రొఫెషనల్‌ సర్వీసెస్‌ రంగానికి చెందిన ఈ బహుళ జాతి సంస్థ ఐర్లండ్‌ రాజధాని డబ్లిన్‌ ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. దాదాపు 120 దేశాలలో కార్యాలయాలు ఉన్న ఈ కంపెనీలో 7.79 లక్షల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. స్ట్రాటజీ, కన్సల్టింగ్, ఆపరేషన్స్‌ తదితర సేవలు అందిస్తున్న ఈ కంపెనీ తన క్లయింట్స్‌కు ఎప్పటికప్పుడు కావలసిన పరిష్కారాలను అందించే దిశగా పరిశోధనలపై భారీగా ఖర్చు చేస్తుంది. ఉద్యోగులను నిరంతర అధ్యయనం చేసేలా ప్రోత్సహిస్తుంది. ప్రాజెక్టుల ఎంపికలోను, కెరీర్‌ రంగాల ఎంపికలోను, పనివేళల ఎంపికలోను ఉద్యోగులకు పూర్తి స్వేచ్ఛ కల్పిస్తుంది. అధ్యయనానికి, సృజనాత్మకతకు పెద్దపీట వేయడమే కాకుండా, పనితీరు ఆధారంగా ఉద్యోగుల పురోభివృద్ధికి భరోసా కల్పిస్తుండటంతో ఉద్యోగులు ఈ సంస్థలో పనిచేయడానికి ఇష్టపడతారు. ఉద్యోగులకు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు ఉచిత ఆరోగ్య బీమా, పిల్లలు పుట్టినప్పుడు తల్లి దండ్రులకు వేతనంతో కూడిన సెలవులు మాత్రమే కాకుండా, సంతాన సాఫల్య చికిత్సలు పొందేవారికి, పిల్లలను దత్తత తీసుకునేవారికి కూడా వేతనంతో కూడిన సెలవులు మంజూరు చేస్తుండటం ఈ కంపెనీ ప్రత్యేకత.8 మేరియట్‌ఆతిథ్య రంగానికి చెందిన ఈ అమెరికన్‌ బహుళజాతి సంస్థ మేరీలాండ్‌లోని బతీజ్దా ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది మేరియట్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ సంస్థకు వివిధ దేశాల్లో ఆరువందలకు పైగా హోటళ్లు, రిసార్టులు ఉన్నాయి. ‘మనుషులే ప్రధానం’ సిద్ధాంతంతో పనిచేసే మేరియట్‌ సంస్థ ఉద్యోగుల సంక్షేమానికి, సంతృప్తికి అత్యధికంగా ఖర్చు చేస్తుంది. కంపెనీ అంతర్గత వ్యవహారాల్లో పూర్తి పారదర్శకతను పాటిస్తుంది. ఉద్యోగులతో తరచు సమావేశాలు నిర్వహించడం, ఉద్యోగుల అభిప్రాయాలను తెలుసుకుని, విధాన నిర్ణయాలలో మార్పులు చేయడం వంటి చర్యల ద్వారా మేరియట్‌ సంస్థ ఉద్యోగుల విశ్వాసాన్ని, అభిమానాన్ని చూరగొంటోంది. పనితీరు ఆధారంగా ఉద్యోగులకు పదోన్నతులు, బహుమతులు ఇవ్వడం, ఉద్యోగులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు ఉచిత ఆరోగ్య బీమా, సెలవులలో ఉద్యోగులు పర్యటనలకు వెళ్లేటప్పుడు తమ హోటళ్లలో డిస్కౌంట్‌కు బస, ఆహార పానీయాలు అందించడం, ఉత్తమ పనితీరు కనబరచిన ఉద్యోగులకు ప్రత్యేక బోనస్‌ చెల్లింపు, ఉద్యోగులకు కంపెనీలో వాటాల కేటాయింపు వంటి చర్యల ద్వారా మేరియట్‌లో పనిచేయడాన్ని ఉద్యోగులు గొప్ప అవకాశంగా భావిస్తారు.9 పినాకిల్‌ఆర్థిక సేవల రంగానికి చెందిన ఈ అమెరికన్‌ కంపెనీ టెనెసీలోని నాష్‌విల్లె ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. బ్యాంకింగ్, ఇన్వెస్ట్‌మెంట్, ఇన్సూరెన్స్, మార్టిగేజ్‌ తదితర సేవలను అందించే ఈ కంపెనీలో దాదాపు మూడున్నర వేల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. ఉద్యోగులకు సంతృప్తికరమైన వేతనాలతో పాటు కంపెనీలో పరిమిత మొత్తాల మేరకు వాటాల కేటాయింపు; ఉద్యోగుల వ్యక్తిగత జీవితానికి ఇబ్బంది లేని పనివేళలు; లక్ష్యాలను సాధించిన ఉద్యోగులకు ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు; ఉద్యోగులకు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు ఉచిత ఆరోగ్య బీమా; రిటైరైన ఉద్యోగులకు పింఛను చెల్లింపు; వేతనంతో కూడిన సెలవులు; ఉద్యోగులపై ఆధారపడే తల్లిదండ్రుల సంరక్షణ కోసం ప్రత్యేక అలవెన్సు వంటి చర్యల ద్వారా పినాకిల్‌ సంస్థ ఉద్యోగులు పనిచేయడానికి అన్ని విధాలా అనువైన సంస్థల్లో అగ్రశ్రేణిలో నిలుస్తోంది. ఇందులో పనిచేసే ఉద్యోగులు తమ ఉద్యోగాల పట్ల పూర్తి సంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తుండటం దీని విజయానికి నిదర్శనం.10 వరల్డ్‌ వైడ్‌ టెక్నాలజీసాంకేతిక రంగానికి చెందిన ఈ అమెరికన్‌ బహుళజాతి సంస్థ మిసోరీలోని మేరీలాండ్‌ హైట్స్‌ ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. అప్లికేషన్‌ డెవలప్‌మెంట్, ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ సర్వీసెస్, స్ట్రాటెజిక్‌ రిసోర్సింగ్, గ్లోబల్‌ సప్లై చెయిన్, ఇంటిగ్రేషన్‌ నెట్‌వర్కింగ్‌ తదితర సేవలను అందిస్తున్న ఈ కంపెనీలో దాదాపు పన్నెండువేల మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. ఉద్యోగులకు సంతృప్తికరమైన వేతనాలను చెల్లించడంతో పాటు వరల్డ్‌ వైడ్‌ టెక్నాలజీ కంపెనీ వారికి అనేక ప్రయోజనాలను కల్పిస్తోంది. ఉద్యోగులకు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు ఉచిత ఆరోగ్య బీమా, ప్రమాద బీమా; ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత జీవితం సజావుగా సాగడానికి రిటైర్‌మెంట్‌ పథకం; ఉద్యోగుల్లో ఎవరికైనా పిల్లలు పుడితే తల్లులతో పాటు తండ్రులకు కూడా వేతనంతో కూడిన సెలవులు; సంతాన సాఫల్య చికిత్సల కోసం ఆర్థిక సాయం, సెలవులు, పిల్లలను దత్తత చేసుకోవడానికి వేతనంతో కూడిన సెలవులు; అనువైన పనివేళలను ఎంపిక చేసుకునే వెసులుబాటు; నాయకత్వ శిక్షణ తదితర కార్యక్రమాల ద్వారా వరల్డ్‌ వైడ్‌ టెక్నాలజీ ఉత్తమ సంస్థల్లో ఒకటిగా నిలుస్తోంది. ఇందులో పనిచేసే వారిలో తొంభైఐదు శాతానికి పైగా ఉద్యోగులు పూర్తి సంతృప్తితో ఉన్నట్లు చెబుతారు.ఉద్యోగులు లోటులేని జీవితాలను గడపడానికి తగినట్లుగా సంతృప్తికరమైన వేతనాలు, ఉద్యోగ భద్రత, పనివేళల్లో వెసులుబాట్లు, వివిధ అవసరాలకు వేతనాలతో కూడిన సెలవులు, పనితీరుకు తగిన గుర్తింపు, ఉద్యోగులు, వారి కుటుంబ సభ్యుల యోగక్షేమాల పట్ల పట్టింపు వంటి చర్యల ద్వారానే ఈ కంపెనీలు ఉద్యోగుల పాలిటి కల్పతరువుల్లా ఉంటూ అగ్రశ్రేణిలో నిలుస్తున్నాయి.

ప్రతి చిన్న విషయం గుర్తుపెట్టుకోలేని వారంతా ఇప్పుడు, టెన్షన్ పడాల్సిన పనిలేదు. ఎందుకంటే, ఇప్పుడు ఈ గ్యాడ్జెట్స్‌ మీ జ్ఞాపకాలను జాగృతం చేసే గ్యారంటీ ఇస్తున్నాయి.చంద్రుడి వెలుగులా!చీకట్లో బెడ్‌మీద పుస్తకం చదవాలంటే ఒకవైపు లైట్‌ కోసం పోరాటం, మరోవైపు ‘స్విచ్‌ ఆఫ్‌ చెయ్యి!’ అనే డిస్టర్బ్‌ చేసే డైలాగులు! ఇవన్నీ దూరం చేయడానికి ఇప్పుడు ఒక హీరో వచ్చేశాడు. అదే గ్లోకుసెంట్‌ బుక్‌ లైట్‌! చిన్నగా కనిపించే ఈ లైట్‌ పనిలో మాత్రం బాస్‌ లెవెల్‌! మూడు కలర్‌ మోడ్‌లు, ఐదు బ్రైట్‌నెస్‌ లెవెల్స్‌తో కళ్లకు ఇబ్బంది లేకుండా సాఫ్ట్‌గా వెలిగిస్తుంది. పుస్తకానికి క్లిప్‌లా తగిలించుకుని చీకట్లో చంద్రుడి వెలుగులో చదివేయొచ్చు. ఒక్కసారి చార్జ్‌ చేస్తే ఎనభై గంటల వరకు నిరంతరామంగా వెలుగుతుంది. యూఎస్‌బీ రీచార్జబుల్, ఫ్లెక్సిబుల్, పోర్టబుల్, క్యూట్‌ పుస్తకప్రియుల రాత్రుల కోసం పర్‌ఫెక్ట్‌ స్నేహితుడు! దీని ధర రూ. 1,449.మాయా ట్యాగ్‌!తాళాలు ఎక్కడో, వాలెట్‌ ఏ సోఫా కిందో, బ్యాగ్‌ ఎవరో తీసుకెళ్లారో? ఇలా మీ రోజూ వివిధ వస్తువుల ‘సర్చ్‌ మిషన్’లా మొదలవుతుందా? ఇకపై ఏది పోయినా కంగారు పడాల్సిన పని లేదు! ఎందుకంటే నీ వస్తువులకి ఇప్పుడు బాడీగార్డ్‌ వచ్చేశాడు. అదే అమెజాన్ బేసిక్స్‌ ఏరో ట్యాగ్‌! ఇది మీ వస్తువులు ఎక్కడ ఉన్నాయో చెప్తుంది, అది కూడా ఒక్క బీప్‌తోనే! ఈ చిన్న తెల్ల ట్యాగ్‌లో బ్లూటూత్‌ 5.3 టెక్నాలజీ, ఆపిల్‌ ఫైండ్‌ మై నెట్‌వర్క్‌ సపోర్ట్, 80 డెసిబెల్స్‌ సౌండ్‌ అలర్ట్‌ ఉన్నాయి. వాలెట్, కీస్, బ్యాగ్‌ ఇలా దేనికైనా తగిలించుకొని వాడుకోవచ్చు. అవి కనిపించనప్పుడు, ఒక్కసారి ఫోనులో యాప్‌ ఓపెన్ చేసి బటన్ నొక్కితే చాలు, ఆ వస్తువు ఎక్కడుందో చెప్తుంది. తేలికగా ఉంటుంది, సిమ్‌ అవసరం లేదు, బ్యాటరీతో పనిచేస్తుంది. ధర రూ. 537 మాత్రమే!టచ్‌తోనే తెలిసిపోతుందిచల్లని నీళ్లు తాగాలనుకుని బాటిల్‌ ఓపెన్ చేస్తే లోపల మరిగిన నీరు! చేతికి వేడి, ముఖానికి షాక్‌! ఇక ఆ కన్ఫ్యూజన్ స్టోరీకి ఎండ్‌! ఎందుకంటే ఎల్‌ఈడి స్మార్ట్‌ టెంపరేచర్‌ బాటిల్‌ నీళ్లు చల్లగా ఉన్నాయా, వేడిగా ఉన్నాయా ముందే చెప్తుంది. ఈ బాటిల్‌లోని డిస్‌ప్లేను టచ్‌ చేస్తే వెంటనే నీళ్ల ఉష్ణోగ్రత చూపిస్తుంది. చల్లగా ఉన్నాయా, వేడిగా ఉన్నాయా అన్నది సెకన్లలో బాటిల్‌ ఓపెన్‌ చేయకుండానే తెలుసుకోవచ్చు. హాట్‌ డ్రింక్స్‌ను పన్నెండు గంటలు, కూల్‌ డ్రింక్స్‌ను ఇరవై నాలుగు గంటల వరకు అదే టెంపరేచర్‌లో ఉంచుతుంది. స్టెయిన్లెస్‌ స్టీల్‌తో తయారైన ఈ బాటిల్‌ తేలికగా, క్యూట్‌గా, ఫ్యాన్సీగా ఉంటుంది. ధర రూ. 295 మాత్రమే!

సాధారణంగా ప్రేక్షకులు థియేటర్‌కు వెళ్లి చూసేవి యాక్షన్, అడ్వెంచర్, డ్రామా; ఇంట్లో ఉండి ఓటీటీల్లో చూసేవి క్రైమ్, కామెడీ, ఫాంటసీ. ఇవి కాకుండా.. ఒక ‘బీభత్స, భయానక, భూత, ప్రేత, పిశాచ’ జానర్‌ కూడా ఉంది. అదే... హారర్‌! ఈ చిత్రాల ప్రత్యేకత ఏంటంటే.. థియేటర్‌కు వెళితే స్నేహితులతో, ఇంట్లోనైతే కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి చూస్తాం. ‘బాబోయ్‌ హారర్‌!’ అనుకుంటాం కాని, చూడటం మాత్రం మానం. అదొక మజా. ఫీల్‌. దెయ్యాలతో సయ్యాట!ఎందుకంత పడి చచ్చిపోతాం?!గుండెల్లో దడ పుట్టించే, అరచేతులకు చెమటలు పట్టించే హారర్‌ సినిమాలను ఎందుకు మనం ఏరి కోరి చూస్తుంటాం? నడిచే శవాలు, భూత్‌ బంగళాలు కథాంశంగా ఉన్న సినిమాలను క్షణ క్షణం భయపడుతూనే ఎందుకు ఆస్వాదిస్తుంటాం? భయం అన్నది.. నిజ జీవితంలో వెనకడుగు వేసేలా చేస్తుంది. కాని, భయానకమైన సినిమా అనగానే ప్రతి ఒక్కరూ ఉత్సాహంగా అడుగు ముందుకేస్తారు! ఎందుకిలా ప్రేక్షకులు భయాన్ని ‘కొని’ చూస్తుంటారు? ఎందుకు కొరివి దెయ్యం లాంటి భయంతో తల గోక్కుంటారు? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం మనస్తత్వశాస్త్రంలో లేకపోలేదు. ‘పోరాడు.. లేదా, పారిపో..’భయమంటే మనం ఇష్టపడటానికి ముఖ్య కారణం ‘స్టిమ్యులేషన్‌’’! మెదడుకు చురుకు పుట్టించే ఇంద్రియ చలనం. సైన్స్‌ పరిభాషలో నాడీ మండల విద్యుత్‌ ప్రేరణ. భయం మానసికంగా, శారీరకంగా ఉద్రేకాన్ని జనింపజేస్తుంది. గుండె ఝల్లుమనటం ఇందుకే. థ్రిల్లింగ్‌ కోసం ‘కోరి తెచ్చుకునే’ భయంలో ఆందోళన, ఉత్సాహం.. రెండూ సమపాళ్లలో మిశ్రమంగా ఉంటాయి. ఊపిరి బిగబట్టి, సినిమాలో ఒక భయానక దృశ్యం చూస్తున్నప్పుడు, హఠాత్తుగా ఎదురయ్యే ఊహించని మలుపుతో మన శరీరంలో ఒక్కసారిగా విడుదలయ్యే అడ్రినలిన్‌ (ఎపినెఫ్రిన్‌) హార్మోన్‌.. ‘పోరాడు లేదా పారిపో’ అని సంకేతాలిస్తుంది. సినిమా కనుక మనం పోరాడేది, సీట్లోంచి పారిపోయేదీ (మరీ భయస్థులు అయితే తప్ప) ఏమీ ఉండదు. బదులుగా ఇంద్రియాలు పదునెక్కి థ్రిల్‌ కలుగుతుంది. అందుకే హారర్‌ సినిమాలంటే మనం భయపడుతూనే ఇష్టపడుతుంటాం. ‘హారి దేవుడా.. బయట పడ్డాను..’భయపెట్టే థీమ్‌లో ఉండే ఆసక్తికరమైన అంశం.. ‘కొత్తదనం’. ఆ కొత్తదనమే భయం పట్ల మనకు విపరీతమైన ఆకర్షణను కలుగజేస్తుంది. ‘అపోకలిప్టిక్‌’ సినిమాలు మీరు చూసే ఉంటారు. ఉదా : ‘ది డే ఆఫ్టర్‌ టుమారో’, ‘ఎ క్వైట్‌ ప్లేస్‌ డే వన్‌’, ‘ఆర్మగడాన్‌’ వంటివి. అవి మనకు వాస్తవ ప్రపంచానికి భిన్నంగా కొత్త భయానక లోకాలను చూపిస్తాయి. భూగోళం సమూలంగా ధ్వంసమైపోయి, మనిషి మళ్లీ మొదట్నుంచి పునరుజ్జీవనం పొందే సినిమాల్లోని (పోస్ట్‌–అపోకలిప్టిక్‌) భయానక సన్నివేశాలు కూడా థ్రిల్‌ను రేపుతాయి. భూగోళంపై గ్రహాంతర జీవుల దాడి, సమాధుల్లోంచి పైకి లేచి వచ్చే ‘జాంబీ’లు.. మన లోపల సృష్టించే కల్పిత భయాన్ని ‘తట్టుకోవటం’ అన్నది మనం ఏదో సాహసం చేస్తున్నామన్న భావనను, సంతృప్తిని కలిగిస్తుంది. అందుకే హారర్‌ సినిమాలను అంతా ఇష్టపడతారు. సినిమా పూర్తయ్యాక.. ‘హారి దేవుడా.. ప్రాణాలతో భయపడ్డాను..’ అని సినిమా హాలు నుండి పకపకా నవ్వుతూ బయటికి అడుగులు వేయటం కూడా ఓ గొప్ప అనుభూతిలా, ‘‘ఏం ఫీలున్నది మామా?’’ అనిపించేలా ఉంటుంది. బిక్కు బిక్కుమంటూ లుక్కుస్క్రీన్‌ మీద కనిపించే పాత్రల్లోని భయం, సినిమా చూస్తున్న వాళ్లలో కలిగే భయం ‘సింక్‌’ అవటం అన్నది ఒక మంచి బీభత్స, భయానక సినిమాలో ఉంటుంది. అందుకే భయం అంటే మనకు అంత క్రేజు. నరమాంస భక్షణ; దౌర్భాగ్యమైన, మానవత్వం లేని హింసాత్మక జీవితాన్ని గడిపే పాత్రలుండే ‘డిస్టోపియన్‌’ యాక్షన్‌ చిత్రాల్లోని హారర్‌ పట్ల ఉండే మన ఆసక్తిని అలాంటి సినిమాలు సంతృప్తి పరుస్తాయి కనుక, పైకి చెప్పకపోయినా లోలోపల ఆ సన్నివేశాలను బిక్కుబిక్కుమంటూనే చూడటానికి ఇష్టపడతాం. సురక్షిత భయాస్వాదనభయానక దృశ్యాలను ఆస్వాదించే మన సామర్థ్యం.. సైకాలజిస్టులు చెబుతున్న దానిని బట్టి ‘ప్రొటెక్టివ్‌ ఫ్రేమ్‌’ (భద్రతా చట్రం), డిటాచ్‌మెంట్‌ ఫ్రేమ్‌ (నిర్లిప్త చట్రం), కంట్రోల్‌ ఫ్రేమ్‌ (నియంత్రణ చట్రం) అనే మూడు మానసిక స్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. భయపడుతున్నప్పుడు కూడా మనం సురక్షితంగా ఉన్నామని వెనుక నుంచి వెన్ను తట్టి చెబుతుండే చట్రాలు ఇవి. హారర్‌ సినిమా చూస్తున్నప్పుడు... అదంతా నిజం కాదని, లోపలి పాత్రలు బయటికి వచ్చి మన పీక పట్టుకోవని ‘ప్రొటెక్టివ్‌ ఫ్రేమ్‌’ మనకు చెబుతుంటుంది. ఇక తెరపై కనిపిస్తున్న హారర్‌ నుంచి భావోద్వేగాల పరంగా మనల్ని నిర్లిప్తంగా ఉంచి, భయంలోని మజాను మాత్రమే మన వరకు తెచ్చేది ‘డిటాచ్‌మెంట్‌ ఫ్రేమ్‌’. మూడవదైన ‘కంట్రోల్‌ ఫ్రేమ్‌’... భయం పట్ల మన ధీమాను సడలనివ్వకుండా, థ్రిల్స్‌ని మాత్రం ఆనందించేలా చేస్తుంది.కొందరెందుకు ఇష్టపడరు?హారర్‌ను ఇష్టపడే వాళ్లు ఉన్నట్లే, హారరంటే అస్సలు ఆసక్తి లేని వాళ్లు కూడా ఉంటారు. ఇందుకు కారణం అందరి మెదడూ భయానికి ఒకేలా స్పందించక పోవటం. విపరీత సంచలనాలను, ఉరిమే ఉత్సాహాన్ని కోరుకునే వారు ఈ హారర్‌ చిత్రాలను లైక్‌ చేస్తారు. హారర్‌లోని సృజనాత్మకతను, కొత్త అనుభవాలను ఇష్టపడేవారు భయాన్ని కోరుకుంటారు. ‘దయ్యాల్లేవ్, గియ్యాల్లేవ్‌’ అనుకునేవారు; కల్పనలపై కుతూహలం లేనివారు హారర్‌ చిత్రాలను పట్టించుకోరు. ‘నీ బాధను అర్థం చేసుకోగలను’‘సహానుభూతి’ కూడా హారర్‌ చిత్రాల్లోని భయాన్ని ఇష్టపడటానికి ఒక కారణం అవుతుంటుంది. సహానుభూతి స్థాయి ఎక్కువగా ఉన్న వారు భయానక చిత్రాలను చూస్తున్నప్పుడు.. దారుణమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటున్న తెరపై పాత్రలతో తాము సహానుభూతి చెందుతారు. తెరపై బాధను తమ మనసులోపల మరింత లోతుగా అనుభవిస్తారు. అయితే వయస్సు; స్త్రీ పురుష అంశం కూడా ఇక్కడ ముఖ్యమైనవే. యువ ప్రేక్షకులు, పురుషులు హారర్‌ చిత్రాలను ఎక్కువగా ఆస్వాదిస్తారు. అందుకు భిన్నంగా మహిళలు తరచుగా చెడును ఓడించి, సమాజాన్ని సవ్యంగా ఉంచే కథలను ఇష్టపడతారు.హారర్‌.. కలవారి కాలక్షేపం!ఇదొక ఆసక్తికరమైన విషయం. సంపన్న దేశాలలోని వారే హారర్‌ చిత్రాలను ఎక్కువగా ఇష్టపడతారట! దీనినే ఇంకోలా చెప్పాలంటే హారర్‌ చిత్రాలు చూసే వారు సంపన్నులనే అర్థం తీసుకోవచ్చు. ‘రీసెర్చ్‌గేట్‌’ సైట్‌లో పొందుపరచి ఉన్న వివరాలను బట్టి, 2020లో 82 దేశాలలో జరిగిన అధ్యయనంలో సంపన్న దేశాల ప్రజలు (తలసరి జి.డి.పి. ఎక్కువగా ఉన్నవారు) హారర్‌ చిత్రాలను ఎక్కువగా చూస్తున్నట్లు వెల్లడైంది. దీనర్థం? ఆర్థిక భద్రత అనేది వ్యక్తులకు హారర్‌ పట్ల ‘ప్రొటెక్టివ్‌ ఫ్రేమ్‌’ని ఏర్పరుస్తోందని! జీవితం సమస్య కానప్పుడు వినోదం కోసం మనం భయంతో ఒక ఆట ఆడుకోవచ్చు. నవ్వులుగా మారే అరుపులుభయం ఇద్దర్ని ఏకం చేయడమే కాదు. మానవ సమూహాల మధ్య బంధాన్ని కూడా ఏర్పరుస్తుంది. స్నేహితులు లేదా కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి కూర్చొని భయానక చిత్రాలను చూస్తున్నప్పుడు.. భయం లేదా ఒత్తిడి కలిగే సమయంలో విడుదలయ్యే ‘కనెక్షన్‌ హార్మోన్‌’ అయిన ఆక్సిటోసిన్‌ క్రియాశీలం అవుతుంది. అందుకే భయంతో వేసే అరుపులు చివరికి ఉమ్మడి నవ్వులుగా మారుతాయి.భయం తర్వాత ప్రశాంతతహారర్‌ మూవీలో చివరికి భయానక పాత్ర ఓడిపోయి సినిమా హాల్లో లైట్లు వెలిగినప్పుడు అదొక అద్భుతమైన ప్రపంచంలా ఉంటుంది. మంచి అనుభూతిని కలిగించే రసాయనాలైన ‘ఎండార్ఫిన్‌’లను మెదడు విడుదల చేస్తుంది. ఫలితంగా సంతృప్తి, సంతోషం కలుగుతాయి. కుదుపు తర్వాతి స్థిరత్వం అది. కొంతమంది తీవ్ర భయం తర్వాత ఎందుకు ఉల్లాసంగా ఉంటారన్న దానికి ఇదే సమాధానం. ఏమైనా అదొక ఫీల్‌!· సాక్షి, స్పెషల్‌ డెస్క్‌

ఒక్కో కేసుదీ ఒక్కో తీరు. కొన్నిసార్లు చిల్లర దొంగతనం కేసు కూడా నెలల తరబడి పరిష్కారం కాదు. ఒక్కోసారి కోట్లు కొల్లగొట్టిన చోరులు కూడా సొత్తుతో సహా గంటల్లో దొరికేస్తారు. పంజగుట్టలోని అలుకాస్‌ జ్యూలర్స్‌లో 2006లో జరిగిన భారీ చోరీ కేసు అటువంటిదే! కేవలం 48 గంటల్లో కొలిక్కి వచ్చిన దీని దర్యాప్తులో తొలి అడుగు ఘటనాస్థలిలో దొరికిన గుజరాతీ పత్రికతో పడింది. అలా ముందుకు వెళ్లిన దర్యాప్తు అధికారులు ఘరానా దొంగ వినోద్‌ రాంబోలీ సింగ్‌తో పాటు అతడి అనుచుడు శ్రీకాంత్‌ సింగ్‌ను పట్టుకుని, చోరీ సొత్తు స్వాధీనం చేసుకోగలిగారు. ఈ నిందితులను న్యాయస్థానంలో 2011లో దోషులుగా నిర్ధారించిన శిక్ష కూడా విధించింది. అది 2006 మే 16.. పంజగుట్ట పోలీసుస్టేషన్‌కు కూతవేటు దూరంలో అలుకాస్‌ జ్యూలరీ షోరూమ్‌ అప్పటికి అది ప్రారంభమై రెండు నెలలైనా కాలేదు. అంతవరకు ప్రశాంతంగా ఉన్న ఆ ప్రాంతం ఉదయం 11 గంటల సమయంలో హడావుడిగా మారిపోయింది. సైరన్లు కొట్టుకుంటూ వరుసగా వచ్చిన పోలీసు వాహనాలు ఆ షోరూమ్‌ వద్ద హడావుడి చేస్తుండటంతో చుట్టుపక్కల షాపుల్లో కొనుగోళ్ల కోసం వచ్చిన కస్టమర్లకు ఏం జరుగుతోందో అర్థం కాలేదు. అంతలోనే ఓ వార్త ఆ ప్రాంతంతో పాటు నగరమంతటా దావానలంలా వ్యాపించింది. అలుకాస్‌ షోరూమ్‌లో ముందు రోజు రాత్రి దొంగలు పడి, రూ.10 కోట్ల విలువ చేసే బంగారు, వజ్రాభరణాలను ఎత్తుకెళ్లారనేది దాని సారాంశం. నాలుగు అంతస్తుల్లో నిర్మించి ఉన్న కార్ప్‌హౌస్‌లోని గ్రౌండ్, మొదటి, రెండో అంతస్తుల్లో అలుకాస్‌ షోరూమ్‌ ఉంది. భవనం వెనుక కుడివైపుగా నిర్మాణంలో ఉన్న మరో నాలుగు అంతస్తుల భవనంపైకి ఎక్కిన చోరులు పంజా విసిరేందుకు అనువైన సమయం కోసం అక్కడ మాటు వేశారు. అంతా సద్దుమణిగాక ఆ భవనం టెర్రాస్‌ పైనుంచి మూడడుగుల దూరంలో ఉన్న అలుకాస్‌ షోరూమ్‌ భవనంపైకి చేరుకుని, మెట్ల మార్గంలో రెండో అంతస్తుకు వచ్చారు. షట్టర్‌ పగులకొట్టి; రెండు, మొదటి అంతస్తుల్లోని డిస్‌ప్లేల్లో ఉన్న ఆభరణాలను తమతో తెచ్చుకున్న బ్యాగుల్లో సర్దుకున్నారు. లాకర్ల జోలికి వెళ్లని వీళ్లు దుకాణంలోని లైట్లన్నీ ఆర్పేసి, టార్చ్‌లైట్ల వెలుతురులో తమ పని పూర్తి చేసుకున్నారు. మళ్లీ రెండో అంతస్తులోకి వెళ్లిన చోరులు అక్కడ నుంచి ఓ తాడు సాయంతో పక్కనే ఉన్న మరో బిల్డింగ్‌పైకి దూకి పరారయ్యారు. మర్నాడు ఉదయం ఈ దొంగతనం విషయం యాజమాన్యం పంజగుట్ట పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేసింది. తొలుత రూ. ఆరు కోట్ల విలువైన సొత్తు చోరుల పాలైనట్లు అధికారులకు తెలిపింది. పోలీసులు సైతం చోరీ జరిగిన తీరును గుర్తించారు. మరిన్ని కీలక ఆధారాల కోసం షోరూమ్‌లోని సీసీ కెమెరాల్లో రికార్డు అయిన ఫీడ్‌ను అధ్యయనం చేయాలని భావించారు. ఆరాతీస్తే, షోరూమ్‌లో ఉన్న 12 కెమెరాలకు ఆ రోజు 10 పని చేయలేదని తేలింది. మిగిలిన రెండు మాత్రం ఇద్దరు వ్యక్తులు తచ్చాడుతున్నట్లు చూపించాయి. చోరీ జరిగిన తీరు, షోరూమ్‌లో సీసీ కెమెరాలు పని చేయకపోవడం పరిశీలించిన పోలీసుల దృష్టి తొలుత సంస్థ ఉద్యోగులపైనే పడింది. వారిలో ఎవరైనా లేదా వారి సహకారంతో ఎవరైనా ఈ నేరం చేశారా అనే దిశగా దర్యాప్తు చేసినా ఫలితం దక్కలేదు. చోరులు అలూకాస్‌లోకి ప్రవేశించడానికి ఉపయోగించిన నిర్మాణంలో ఉన్న భవనంపై పోలీసుల దృష్టి పడింది. అక్కడే అసంకల్పితంగా వెతకబోయిన తీగ పేపర్‌ రూపంలో పోలీసుల కాలికి తగిలింది. ఆ భవనం నాలుగో అంతస్తులో ఖాళీ బిర్యానీ పొట్లాలు, సిగరెట్‌ పీకలు ఉండటాన్ని బట్టి చోరులు అక్కడే వేచి ఉన్నారని దర్యాప్తు అధికారులు నిర్ధారించారు. అదే ప్రాంతంలో ‘గుజరాత్‌ సమాచార్‌’ దినపత్రిక పడి ఉండటాన్నీ గమనించారు. దానిని చోరులే తెచ్చి ఉంటారని భావించిన పోలీసులు ఆ కోణంలో ఆరా తీశారు. ఆ పత్రిక గుజరాత్‌తో పాటు ముంబైలోనూ దొరుకుతుందని తేలడంతో ఆ రెండు రాష్ట్రాల పోలీసులను అప్రమత్తం చేశారు. నగరం నుంచి బయలుదేరిన ప్రత్యేక బృందం ముంబై క్రైమ్‌ బ్రాంచ్‌ అధికారులను కలిసింది. దుకాణంలోని సీసీ కెమెరాల్లో లభించిన ఫీడ్‌ను వారికి చూపించడంతో పాటు నేరం జరిగిన విధానాన్నీ వివరించింది.అవన్నీ చూసిన ముంబై క్రైమ్‌ బ్రాంచ్‌ అధికారుల మదిలో మెదిలిన పేరు వినోద్‌ రాంబోలీ సింగ్‌. ఉత్తరప్రదేశ్‌కు చెందిన ఇతను మహారాష్ట్రలోని సౌత్‌ ముంబైకి 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న దహిసార్‌లో స్థిరపడ్డాడు. ఆ రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ అప్పటికే అతడిపై ఇరవైకి పైగా చోరీ, దోపిడీ కేసులు నమోదై ఉన్నాయి. ఆ ప్రాంతంలో ఉన్న వేగులను ఆరా తీయగా, వారం రోజులుగా అతడు కనిపించలేదని, రెండ్రోజుల క్రితమే తిరిగి వచ్చాడని తెలిసింది. దీంతో అలుకాస్‌ భారీ చోరీ అతడి పనిగా నిర్ధారించిన పోలీసులు 2006 మే 18 అర్ధరాత్రి బరివోలిలోని ఓ బార్‌పై దాడి చేశారు. అక్కడ రాంబోలీ సింగ్‌తో పాటు చోరీ సొత్తు కొనుగోలుకు వచ్చిన సూరత్‌ వజ్రాల వ్యాపారి అజయ్‌ షా పట్టుబడ్డారు. వీరి నుంచి రూ. 6 కోట్ల విలువైన బంగారం, వజ్రాభరణాలను రికవరీ చేశారు. రాంబోలీ సింగ్‌కు సహకరించిన శ్రీకాంత్‌ సింగ్‌ను కొన్ని రోజుల తరవాత అరెస్టు చేశారు. ఈ కేసులో నిందితులకు నాంపల్లి కోర్టు 2011లో శిక్ష విధించింది. 1982 నుంచి నేరాలు చేస్తున్న వినోద్‌ రాంబోలీ సింగ్‌ కదలికలు అలుకాస్‌ నేరం తర్వాత హైదరాబాద్‌లో కనిపించలేదు. 2017లో థానేలోని అంబర్‌నాథ్‌లో ఉన్న జ్యూలరీ షాపు నుంచి రూ.1.7 కోట్ల నగలు, 2022లో దాదర్‌లో ఉన్న పీడీ పెడ్నేకర్‌ జ్యూలరీ షాపు నుంచి రూ.1.24 కోట్ల విలువైన నగలు చోరీ చేసి పోలీసులకు చిక్కాడు. అంబర్‌నాథ్‌ చోరీ తన ‘వృత్తి’లో భాగంగానే చేసినా, పీడీ పెడ్నేకర్‌లో మాత్రం ప్రతీకారంతో చేశాడు. 2022 జూలైలో ఆ దుకాణానికి వెళ్లిన రాంబోలీ సింగ్‌ కొంత బంగారం ఖరీదు చేశాడు. కేవలం రూ.2 వేల డిస్కౌంట్‌ విషయంలో దాని యజమాని సోనాలీ ముడ్కేఖర్‌తో వాగ్వాదం జరిగింది. తనకు రాయితీ ఇవ్వని ఆ దుకాణంపై కక్షకట్టిన రాంబోలీ సింగ్‌ మరో అనుచరుడితో కలిసి ఆ ఏడాది ఆగస్టు 24న ఈ చోరీ చేశాడు.

ఆ టెలిగ్రామ్‌ చూడగానే రామ్‌ సదై బాబులో ఆందోళన మొదలైంది. గబుక్కున స్టూలుమీద నుంచి లేచి, ‘‘ఈ ఉద్యోగం మానేయాలి. నా వల్ల కాదు’’ అనుకుంటూ భార్య ఉన్న గదిలోకి ప్రవేశించాడు.ఆమె గర్భవతి. మంచం మీద విశ్రాంతి తీసుకుంటోంది. భర్త చేతిలో టెలిగ్రామ్‌ చూడగానే ఆమెకు విషయం అర్థమైంది. ‘‘ఇంతకీ ఏమైంది?’’ భర్తను ఆత్రంగా అడిగింది.‘‘నా సెలవుకు అనుమతి లభించలేదు’’ నిస్పృహగా అన్నాడు రామ్‌ సదై. ‘‘నీ పరిస్థితి గురించి అంతా పూసగుచ్చినట్టు వివరించాను. వాళ్లకు కనీసం కనికరం కలగలేదు. రేపు మధ్యాహ్నం నేను బయలుదేరాలి’’ అని ఒక నిముషం ఆగి మళ్లీ చెప్పాడు. ‘‘ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి ఉన్న పొలాన్ని సాగు చేసుకోవటం మంచిదనిపిస్తోంది’’.శశిముఖి మధ్యలోనే అందుకుంది. ‘‘మనిద్దరమే అయితే మీకు ఉద్యోగం ఉన్నా, లేకపోయినా ఫరవాలేదు. కానీ ఇప్పుడు..’’ అర్ధోక్తితో ఆగిపోయింది.ఆమె పూర్తిగా చెప్పవలసిన పనేం లేదు. తమ ఆర్థిక పరిస్థితి గురించి రామ్‌ సదైకి పూర్తి అవగాహన ఉంది. అందుకే వెంటనే స్పృహలోకి వచ్చి, కోపాన్ని అదుపు చేసుకున్నాడు. తర్వాత కోర్టు పని మీద బయటకు వెళ్లాడు. అతను తిరిగి వచ్చిన తర్వాత భార్య అడిగింది. ‘‘ఇంతకీ మీరేం నిర్ణయించుకున్నారు?’’. ‘‘నేనేం చేయాలో నువ్వే చెప్పు?’’ అన్నాడు రామ్‌ సదై. ‘‘ఈ పరిస్థితుల్లో నిన్ను వదిలేసి నేను ఎలా వెనక్కి తిరిగి వెళ్లేది? ఒకవేళ తీసికెళదామనుకున్నా అది దగ్గరా దాపూ కాదు. డాక్టర్లు నిన్ను ప్రయాణాలు చేయవద్దని హెచ్చరించారు. పోనీ మనకు తెలిసిన వాళ్లను సాయం చేయమని అడుగుదామా?’’‘‘హాస్పిటల్లో పనిచేసే మంత్రసానిని రోజూ రమ్మనమని చెబుతాను. అవసరమైతే తను నీతోనే ఉంటుంది. ఎలాగూ ఏడెనిమిది రోజుల్లో మథుర్‌ కాకా వచ్చేస్తారు. ఈలోపు నీకు ఇబ్బంది ఉండదు..’’.అతని మాటలను మధ్యలోనే అడ్డుకుంటూ.. ‘‘నయన్‌ దీదీని రమ్మని పిలవకూడదూ.. ఇక్కడికి దగ్గరేగా. తనొచ్చి నాకు తోడుగా ఉంటుంది’’ అంది శశి. ‘‘నువ్వు భలే చెప్పావు. నీకు సాయం చేయటానికి ఎవరెవరిని పిలవాలా అని సతమతమవుతున్నాను. నాకెందుకు నయన్‌ పేరు తట్టలేదో? ఈ మధ్య నా బుర్ర పనిచేయటంలేదు’’తలకొట్టుకుంటూ అన్నాడు రామ్‌ సదై.నయనతార భర్త హరిపాద గంగూలీ. దర్భంగాలో రైల్వేలో పనిచేస్తున్నాడు. తనకి వచ్చే అరకొర జీతంతో కుటుంబాన్ని నెట్టుకు రావటానికి ఇబ్బంది పడుతున్నాడు. ఈ మధ్యనే వాళ్లకు ఒక బాబు పుట్టాడు.రామ్‌ సదై తన భార్య పరిస్థితిని పూర్తిగా వివరించి నయనతారను వెంటనే బయలుదేరి రావలసిందిగా లేఖ రాశాడు. ఆమె ఖర్చులకు డబ్బులు కూడా పంపాడు. ఆమె శశిముఖికి దూరపు చుట్టం. వరసకు అక్క అవుతుంది. ఓ వైపు డబ్బుకు కటకటలాడటం, మరో వైపు తన కంటే డబ్బు ఉన్న చెల్లెలి కుటుంబానికి సాయపడితే కొంతయినా ఉపయోగపడుతుందన్న ఆలోచనతో వెనకా ముందు ఆలోచించకుండా ముజారఫ్‌పూర్‌ బయలుదేరింది నయన.రామ్‌ సదై వెళ్లే రైలులోనే ఆమె దిగింది. తల మీద నుంచి మోకాళ్ల వరకూ షాల్‌ కప్పుకుని పసిపిల్లవాడిని చేతిలో ఉంచుకున్న నయనతారను చూడగానే అతనికి సంతోషం కలిగింది. ‘‘నువ్వొచ్చావు. నాకు కొంచెం ఆందోళన తగ్గింది. ఇద్దరు ఆడవాళ్లను ఒంటరిగా వదిలేసి వెళుతున్నందుకు దిగులుగానే ఉంది. ఏం చేయను తప్పటం లేదు. కాకా త్వరలోనే వచ్చేస్తాడు. ఈలోపు ఎలాంటి ఇబ్బంది ఉండదనే అనుకుంటున్నాను’’ అని జాగ్రత్తలు చెప్పాడు. ఆ తర్వాత తన దగ్గర పనిచేసేవాడిని పిలిచి ఆమెకి వాహనం సిద్ధం చేయమని చెప్పి రైలెక్కేశాడు. ఆ మర్నాడే శశిముఖికి ప్రసవం అయ్యింది. మరి కాసేపటికే ఇబ్బందికర పరిస్థితుల్లో పడింది. నయనతారకి ఆమెను ఎలా ఊరడించాలో అర్థం కాలేదు.తన పరిస్థితి అర్థం చేసుకున్న శశిముఖి ‘‘అక్కా, ఖోకాను ఒక్కసారి నాకు చూపిస్తావా? అనడిగింది.వెంటనే నయనతార పసిబిడ్డను తీసుకొచ్చి ఆమె పక్కలో ఉంచింది. ‘‘దీదీ.. నాకు ఇంకా ఎక్కువ సమయం లేదు. ఈ బిడ్డను నీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నీ బిడ్డ మాదిరిగానే వాడిని సాకుతానని మాటివ్వు’’. అంది శశిముఖి. ‘‘వీడొకటి.. నా బిడ్డకొకటి వేర్వేరు కాదు. ఇద్దరూ నాకు సమానమే.. పైగా ఇప్పడు ఈ మాటలన్నీ ఎందుకు? నీకేం కాదు. నువ్వు బాగానే ఉంటావు. భయపడకు. ఒకవేళ భగవంతుడు అలా రాసిపెట్టి ఉండి ఏదయినా అనుకోనిది జరిగితే, మీ అబ్బాయికి తల్లి లేని లోటు ఉండదు.’’ ధైర్యం చెప్పింది నయన.కానీ అర్ధరాత్రి గడిచేసరికి శశిముఖి ప్రాణాలు విడిచింది. రామ్‌ సదై బాబుకు రెండు టెలిగ్రామ్‌లు వెంట వెంటనే అందాయి. తన భార్య ఆరోగ్య పరిస్థితి సరిగా లేదనే సమాచారంతో ఒకటి, హఠాత్తుగా ఆమె ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్లిందన్న విషాదకర వార్తతో మరొకటి. అంతగా వెలుతురు లేని గదిలో ఉంది నయన. శశిముఖికి పరిచయం ఉన్న వాళ్లెవరో పరామర్శకని ఇంటికి వచ్చారు. ఆ సమయంలో తన బిడ్డను మంచం మీద పడుకోబెట్టి శశిముఖి బిడ్డకు పాలిస్తోంది నయన. అదే మంచం మీద వచ్చిన అతిథులను సర్దుకుని కూర్చోమని చెప్పింది. లాంతరు ఒత్తిని కొంచెం పెద్దది చేసింది. గదిలో కొంచెం వెలుతురు ఎక్కువయ్యింది.అక్కడికొచ్చిన వినోద్‌ బాబు భార్య.. ‘‘ఈ పిల్లవాడు దీదీ బిడ్డ అన్న మాట. అచ్చం అమ్మలాగా ఎంత అందంగా ఉన్నాడు. కనీసం అమ్మను చూసుకోలేకపోయాడు పాపం’’ అంది. అంతలోనే ఆమె పక్కన కూర్చున్న మరో ఆమె అందుకుంది. ‘‘వాడి మొహం చూడు. అచ్చు వాళ్లమ్మలా మిసమిసా మెరిసిపోతుంది. తను ఎంత మంచిది! ఆరోగ్యం సరిగ్గా లేదని మాకు ముందే చెప్పి ఉంటే ఎలాగోలా కాపాడుకునేవాళ్లంగా ’’ ఇలా చెప్పుకుపోతోంది.ఆ బిడ్డ శశిముఖి సంతానం కాదని, తన బిడ్డ అని చెప్పబోయి నయనతార ఆగిపోయింది. ఇద్దరు పిల్లల్లో ఎవరు ఎవరి బిడ్డ అని తేల్చి చెప్పటం ఇతరులకు చిక్కు సమస్యే! నల్లగా బలహీనంగా ఉన్న బిడ్డను నయనతార బిడ్డగానూ, అప్పుడే పుట్టిన వాడికంటే బాగా పుష్టిగా ఉన్న నయనతార బిడ్డను శశి బిడ్డగానూ వాళ్లు భావించారు. అందరూ వెళ్లిపోయాక తీరిగ్గా చాలాసేపు ఆలోచించింది నయన. అసలు చిక్కుముడిని విడతీయకపోతే పోయేది ఏం ఉంది అన్న ఆలోచన చేసింది. తన బిడ్డకు తల్లి లేని లోటు లేకుండా చేస్తానని శశిముఖికి మాటిచ్చాను. దానిని కాపాడుకోవచ్చు.అలాగే మరో వైపు డిప్యూటీ బాబు సంపదతో తన బిడ్డ పెరిగి పెద్దవాడవుతాడు. దానికి అడ్డుకోవటం ఎందుకు? తల్లి లేని బిడ్డకు తల్లినవుతున్నాను కదా..? అని తనను తాను సమాధానపరుచుకుంది. శశిముఖి వార్త తెలియగానే పదిరోజులు సెలవు పెట్టి ఇంటికి వచ్చాడు రామ్‌ సదై. ఆమె మరణించిందన్న వాస్తవాన్ని జీర్ణించుకో లేకపోయాడు. ఆమె ఉన్నదనే భావనతోనే ఇంట్లో కలియతిరుగుతున్నాడు. డాబా మీద, వంటింట్లో, స్నానాల గదిలో ఇలా ఆమె కోసం వెతుక్కుంటున్నాడు. గుండె బద్దలై పిచ్చివాడిలా వ్యవహరిస్తున్నాడు.ఇదంతా చూసి కదిలిపోయినట్టుగా నటించింది నయనతార. రాని కన్నీళ్లను తుడుచుకుంటూ.. ‘‘జరిగిందేదో జరిగిపోయింది. ఆమె ఇక తిరిగి రాదు. ఆ విషయాన్ని అర్థం చేసుకో. లోపలికి వచ్చి కాస్త ఎంగిలిపడి ఆ తర్వాత విశ్రాంతి తీసుకో’’ అంది.ఆమెను చూడగానే స్పృహలోకొచ్చాడు. ఆమె చెప్పినట్టే స్నానం చేసి, భోజనం చేసి ఆ తర్వాత వాలు కుర్చీలో కూర్చున్నాడు. పనివాడు అందించిన హుక్కాను పీలుస్తూ ఆలోచనల్లోకి జారుకున్నాడు. నయన్‌ చేతిలో పసిపిల్లవాడితో అక్కడకి వచ్చింది. ‘‘పిల్లవాడు కాస్త సన్నగా ఉన్నాడు. కానీ మీ ఇద్దరికి బాగా పోలికలున్నాయి’’ అని చెప్పి పిల్లవాడిని అతని పొత్తిళ్లలో ఉంచబోయింది.రామ్‌ సదైకి వాడిని చూడాలనిపించలేదు. ‘‘తల్లిని మింగేసిన రాక్షసుడు’’ అన్నాడు పరుషంగా. ‘‘నువ్వు చెప్పింది నిజమే కావచ్చు. కానీ వాడిని వదిలేస్తే..’’రామ్‌ సదై ఆ చిన్నారిని సరిగా ఒడిలో పడుకోబెట్టుకోలేదు. దాంతో అసౌకర్యంగా అనిపించి ఆ పిల్లవాడు ఏడుపు అందుకున్నాడు. ‘‘ఏమిటో ఈ పిల్లాడు.. పెద్దమ్మ అయిన నా దగ్గరకి తప్ప ఎవరి దగ్గరకీ వెళ్లడు’’ అంటూ నయన ఆ పిల్లవాడిని తీసుకుని భుజం మీద వేసుకుంది. ఆ తర్వాత చెల్లెలి భర్తతో భవిష్యత్తు గురించి చర్చించటం మొదలుపెట్టింది.‘‘నువ్వొచ్చేశావ్‌ కదా? నేను మా ఊరు బయలుదేరతాను. నేను సర్దుకోవలసిన చాలా ఉన్నాయి’’ అంది. ‘‘వద్దొద్దు ఆ పని మాత్రం చేయొద్దు. ఈ పిల్లవాడిని నేను పెంచి పెద్ద చేయలేను. ఉద్యోగంలో టూర్లు చేస్తూ వీడిని చూసుకోవటం కాని పని. నువ్విక్కడే ఉండు. మీ ఆయనకు కూడా ఇక్కడే ఏదో ఒక ఉద్యోగం చూస్తాను’’ అన్నాడు. అది చాలా భారమైన పని అన్నట్టు ప్రవర్తించింది నయనతార. ‘‘ఇతరుల పిల్లలను సొంత పిల్లల్లా పెంచటం కష్టం. అదీగాక సమాజం కూడా ఏదో ఒక తప్పు ఎంచుతూ ఉంటుంది. కానీ నీ ఇబ్బందిని చూసిన తర్వాత కాదనాలనిపించటం లేదు. నాకు శక్తికి మించిన పనే అయినా చేస్తాను’’ అంటూ రామ్‌ సదై కి తన పట్ల సానుభూతి కలిగేలా జీవితాంతం అతను తన మీద కృతజ్ఞత చూపేలా మాట్లాడింది. ‘‘శశిముఖి బిడ్డను తన బిడ్డలా సాకుతోంది. అంతే కాదు. తనకు కూడా ఓ పసిబిడ్డ ఉన్నాడన్న స్పృహనే ఆమెకు లేదు’’.చాలామంది నయనతార గురించి గొప్పగా చెప్పటం ప్రారంభించారు. రామ్‌ సదైలో కూడా ఇదే అభిప్రాయం ఏర్పడింది. తన బిడ్డకు లోటు లేకుండా చూస్తున్న ఆమె సాధారణ వ్యక్తి కాదు అనుకునేవాడు. గుండ్రంటి అందమైన తన పిల్లవాడిని అతని బిడ్డగా చెప్పేది. అది అతనూ నిజమేనని భావించేవాడు. రామ్‌ సదై టూర్‌కి వెళ్లి వచ్చినప్పుడల్లా ఇద్దరు పిల్లలకు కొత్త బట్టలు కొని తెచ్చేవాడు.తన బిడ్డగా ఆమె చెప్పుకుంటున్న పిల్లవాడికి కొత్త బట్టలు ఇచ్చినప్పుడు, ‘‘వాడికి ఇదంతా అలవాటు చేయకు. వాడు పేద ఇంటి పిల్లాడు. అలాగే పెరగనివ్వు. లేకపోతే వాడు పరిస్థితులకు సర్దుకోవటం కష్టం’’ అని వారించేది. దాంతో నయన తారపైన రామ్‌ సదైకి మరింత అభిమానంపెరిగింది. ఎంత ఆత్మగౌరవం ఉన్న మనిషి అనుకుని ముచ్చటపడేవాడు. దాంతో మరింత ఎక్కువగా అతనికి బహుమతులు ఇవ్వటం మొదలుపెట్టాడు. ఈ రకంగా డిప్యూటీ బాబు కుమారుడు జతిన్, నయనతార కుమారుడు ఉపేన్‌లు స్థానాలు మార్చుకుని భిన్నమైన పాత్రల్లో పెరగటం మొదలుపెట్టారు. ప్రతిరోజూ పాఠాలు చెప్పటానికి ట్యూటర్‌ ఇంటికి వచ్చేవాడు. జతిన్‌ చిన్నతనంలోనే ఓ విషయం గ్రహించాడు. తను పేదింటి బిడ్డ కావటంతో ప్రపంచం పెద్దగా తన పట్ల ఆసక్తిని చూపదు అని సరిపెట్టుకున్నాడు. స్కూలులో అతను ఎంతగా ప్రయత్నించినా కూడా ప్రధానోపాధ్యాయుల ప్రశంసలన్నీ ఉపేన్‌ వైపే ఉండేవి. జతిన్‌ ప్రయత్నాలను, తెలివితేటలను గుర్తించి ట్యూటర్‌ అతనిపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవటం ప్రారంభించాడు. ఉపేన్‌ ఒక క్లాసులో తప్పితే అతన్ని అదే క్లాసులో ఉంచేందుకు ప్రయత్నించారు. కానీ నయనతార పోరాడి అతను పై తరగతిలో అడుగుపెట్టేలా చేయగలిగింది. దాని వల్ల అతనికి బహుమతులు లభించాయి. జితిన్‌ ఇలాంటి అడ్డదారులను నమ్ముకోలేదు.తల్లి ప్రేమకు నోచుకోకుండానే పెరిగి పెద్దవాడయ్యాడు జతిన్‌. కానీ సరస్వతీదేవి అనుగ్రహం మాత్రం అతనికి పుష్కలంగా ఉండేది. దాంతో అతనికి ఎన్నో అవార్డులు, పురస్కారాలు అతని సొంతమయ్యాయి. అతనికి ఫీజులు చెల్లించటం మానేయమని, ఏదయినా చిన్న ఉద్యోగంలో అతన్ని చేర్చమని నయనతార అప్పుడప్పుడు రామ్‌ సదైతో అనేది. అతను ఈ మాటలను పెద్దగా పట్టించుకునేవాడు కాదు. దాంతో జతిన్‌ను పిలిచి మందలించింది. ‘‘ఇంకోళ్ల డబ్బుతో చదువుకోవటానికి సిగ్గులేదా నీకు. ఇప్పటికి చదివింది చాలు. రామ్‌ సదై మంచివాడు కాబట్టి ఇంతకాలం నిన్ను బాగా చూసుకున్నాడు. ఇంకొకళ్లయితే నిన్ను వీధిలోకి విసిరేవాళ్లు’’.తల్లి మాటలకు బాగా నొచ్చుకున్న జతిన్‌– రామ్‌ సదైని కలిశాడు. తాను కోల్‌కత్తా వెళుతున్నానని, స్కాలర్‌ షిప్పు డబ్బులతో చదువుకుంటానని చెప్పాడు. ‘‘ఏమైంది. ఇక్కడ ఏదయినా ఇబ్బంది అనిపిస్తోందా?’’ అడిగాడు రామ్‌ సదై.‘‘అదేం లేదు. పై చదువులు చదువుకోవటానికి కోల్‌కత్తా అనుకూలంగా ఉంటుందని..’’ జవాబు చెప్పాడు జతిన్‌.ఆ తర్వాత కోల్‌కత్తా వెళ్లి అక్కడ ఒక మెస్సులో ఉన్నాడు. ఎవరి నుంచి పైసా సాయం ఆశించకుండా తన సొంత డబ్బుతో కష్టపడి చదువుకున్నాడు. ముందు బీఏ డిగ్రీ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత లాయర్‌ అయ్యాడు.ఉపేన్‌ అతనికి దరిదాపుల్లో లేడు. చదువులోగానీ, పేరు ప్రఖ్యాతుల్లో గానీ.కానీ అతని పెద్దమ్మగా నయనతార అన్ని విషయాల్లో అతన్ని పొగుడుతూండేది. ఇది ఇంకెంత కాలం కొనసాగేదో గానీ, ఇంతలోనే అనుకోని పరిణామం సంభవించింది.హఠాత్తుగా కలరా వ్యాపించటంతో పనిచేస్తున్న చోటే మృత్యువు పాలయ్యాడు రామ్‌ సదై. ∙∙ ‘‘ఉపేన్, మనకి ఏమవుతుంది? మీ నాన్న వదిలేసిన దాన్ని ఎలా మేనేజ్‌ చేస్తావో కూడా తెలియటం లేదు’’ నయనతార ఆందోళనగా అంది.‘‘ఫరవాలేదు పెద్దమ్మా.. మనం ఉన్నదానితో సర్దుకోగలం’’ జవాబిచ్చాడు ఉపేన్‌.‘‘అది వీలుకాని పని. మనకు అప్పు ఇచ్చే వాళ్లు కూడా కనిపించటం లేదు’’ దీనంగా చెప్పింది నయన.‘‘ఒకసారి తాతగారిని కలుద్దాం. ఆయన మనకు ఏమైనా సలహా ఇస్తారు’’ అన్నాడు ఉపేన్‌.ఈ సమయానికి జతిన్‌ లాయర్‌గా దర్భంగాలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు గడించాడు. సంపాదన బాగా పెరిగింది. ఉపేన్‌ని తన సొంత తమ్ముడిలా ప్రేమించేవాడు. వాళ్ల పరిస్థితి తెలిసిన తర్వాత అప్పులన్నీ తీర్చేశాడు. అంతే కాదు. వాళ్లను తనతో వచ్చెయ్యమని కోరాడు.జతిన్‌ ఆస్తిపాస్తులన్నీ చూసిన తర్వాత నయనతార అసూయ కలిగింది. మాటల్లో వర్ణించలేనంత పశ్చాత్తాపానికి లోనయ్యింది. పిల్లలను అటూ ఇటూ మార్చటం వల్ల తాను సాధించింది ఏమీ లేదని గుర్తించింది. కనీసం తనే అతని తల్లిని అనే మాటను కూడా జతిన్‌కు చెప్పుకోలేని స్థితిలో ఉన్నందుకు చింతించింది. ఉపేన్‌కు చెడ్డ స్నేహితులు ఎక్కువయ్యారు. ఎక్కువ సమయం వాళ్లతో గడుపుతూ జులాయిగా తిరిగేవాడు. ‘‘నీకోసం మంచి ఉద్యోగం చూశాను. అందులో చేరావంటే అంతా సక్రమంగా సాగుతుంది. నీకు కూడా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది’’ అతనికి నచ్చచెప్పే ప్రయత్నం చేశాడు జతిన్‌.ఉపేన్‌కి ఈ సలహా నచ్చలేదు. నయనతార చాలా రోజులుగా అతనికి బ్రెయిన్‌ వాష్‌ చేస్తోంది. జతిన్‌ తమకు రుణపడ్డాడని. ఉపేన్‌ అతన్ని ఏమైనా అని సాధించవచ్చని సలహా ఇచ్చింది. ‘‘నువ్వు నన్ను వదుల్చుకోవాలనుకుంటున్నావా?’’ అడిగాడు ఉపేన్‌.ఈ మాటలకు జతిన్‌ మనసు గాయపడింది. ‘‘ఇంకెప్పుడూ నిన్ను పనిచేయమని నేను అడగను’’ అని అక్కడ నుంచి చకచకా కదిలి వెళ్లిపోయాడు. హరిపాద, అతని భార్య తీవ్రస్థాయిలో తగువు పడ్డారు. జతిన్‌కి అతను మంచి సంబంధం తెచ్చాడు. అమ్మాయి పేరు సరోజిని. ప్రభుత్వ ప్లీడరు కార్తీకబాబు కుమార్తె. అతను బాగా ఆస్తిపరుడు. జతిన్, సరోజినిల జంట బావుంటుందని, స్వర్గంలో కుదిరిన సంబంధం అని ఎంతగానో భావించాడు. అతను వంశచరిత్రకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు. నయనతార ఈ మాట వినగానే ఇంతెత్తున ఎగిరింది. ‘‘మన జీవితాలను తీర్చిదిద్దిన వ్యక్తిని ఆయన లేనంత మాత్రాన మరచిపోతామా? పాపం ఆయన బిడ్డను అలాగే వదిలేస్తామా? నా కంఠంలో ప్రాణం ఉండగా అలా ఎప్పటికీ జరగనివ్వను. మీరు ఆ అమ్మాయిని ఉపేన్‌కి ఇచ్చి వివాహం చేయండి. లేకపోతే నేను ఉరిపోసుకుని చస్తా’’ అని హెచ్చరించింది.భార్య ప్రవర్తనతో కంగుతిన్నాడు హరిపాద. ఆమెతో వాదించి ప్రయోజనం లేదనిపించి అక్కడ నుంచి మాయమయ్యాడు.ఎలాగయినా ఈ పెళ్లిని అడ్డుకోవాలని నిర్ణయించుకున్న నయన ముందుగా జతిన్‌కి కబురు పెట్టింది. ఉపేన్‌కి అతను ఎలా రుణపడ్డాడో చెప్పుకొచ్చింది.అతను అనుభవిస్తున్న సంపద అంతా రామ్‌ సదై బాబు దయ వల్లనే సాధ్యపడిందని, వాళ్లిద్దరి రుణం తీర్చుకునే సందర్భం వచ్చిందని వివరించింది. ‘‘ఇప్పుడు అంత దుర్మార్గంగా ఎలా వ్యవహరించగలుగుతున్నావ్‌’’ అని నిలదీసింది. ‘‘అమ్మా, ఈ పెళ్లి సంబంధం కుదిర్చింది నాన్న కదా? ఆయనతోనే నువ్వు మాట్లాడు’’ అని జతిన్‌ ప్రశాంతంగా సమాధానం ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత కోర్టుకు వెళ్లిపోయాడు.దాంతో నయనతారకు మరే ప్రత్యామ్నాయం కనిపించలేదు. ఉపేన్‌ను కలుసుకుని, ‘‘బాబూ, నీతో మాట్లాడాలి’’ అంది.‘‘జతిన్‌ పెళ్లి గురించి నువ్వు వినే ఉంటావు. నువ్వేం కంగారు పడకు. కిందా మీదా పడయినా సరే, అదే అమ్మాయినిచ్చి నీకు పెళ్లి చేస్తా’’ అని ప్రకటించింది. దాంతో కంగుతిన్నాడతను.‘‘పెద్దమ్మా? ఏమిటి నువ్వు అంటున్నది?’’ గట్టిగా అరిచాడు. ‘‘పూర్వీకులు, వంశ చరిత్ర, సామాజిక స్థితి అన్నింటిని పరిశీలించారు. వాళ్లిద్దరి జాతకాలు కుదిరాయి. ముహూర్తం నిశ్చయించారు. అన్నీ అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు తన కూతురిని తమ్ముడికి కాకుండా నాలాంటి మూర్ఖుడికివ్వటానికి సిద్ధపడే వాళ్లు ఎవరు ఉంటారు చెప్పు’’ అనడిగాడు. ‘‘నువ్వు ఏ వంశచరిత్ర, పూర్వీకుల గురించి మాట్లాడేది?’’ ఎన్నో సంవత్సరాలుగా గుండెల్లో దాచుకున్న రహస్యాన్ని బట్టబయలు చేయటానికి సిద్ధమవుతూ అంది నయన. ‘‘నువ్వు గొప్పగా చెప్పే వంశవృక్షాన్ని జతిన్‌ నీ దగ్గర నుంచి గుంజుకున్నాడు. ఇప్పుడు నేను ఆ రహస్యాన్ని బట్టబయలు చేస్తే జతిన్‌ పెళ్లి ఎలా అవుతుందో చూస్తాను’’ సవాల్‌ చేస్తున్నట్టుగా అంది.ఉపేన్‌ మళ్లీ అరిచాడు. ‘‘నీకేమయినా పిచ్చి పట్టిందా? తను నా వంశచరిత్రను ఎలా గుంజుకోగలుగుతాడు?’’ అన్నాడు.‘‘పిచ్చోడా? నీ వంశచరిత్రకు నువ్వు విలువ ఇవ్వాలి. వంశచరిత్ర ముందు సంపద, సామాజిక స్థాయి ఎందుకూ కొరగావు అనేది నేను అనుకుంటే, నా కొడుకుని ఇంకొకరితో మార్చే దానినా?’’ఉపేన్‌ మంచం మీద ఎగిరి దూకాడు. ‘‘పెద్దమ్మా..?’’‘‘ఇంకా పెద్దమ్మా ఏమిటి? అమ్మా అని పిలువు. నువ్వెప్పుడూ నన్ను నువ్వు అలా పిలవలేదు. నాకు ఆ అదృష్టం లేకుండా పోయింది. నేను నీ కోసం ఎంతో చేశాను. చివరికి దీని వల్ల నాకేం మిగిలింది? ఇప్పుడు నేను అందరికీ చెబుతాను. పుట్టినప్పుడు మీ ఇద్దరిని నేను ఎలా మార్చానో? ఈ రోజు వాడికి రెండు డిగ్రీలు ఉన్నందుకు అహంకారం, తలపొగరు నెత్తికెక్కి హద్దులు లేకుండా వ్యవహరిస్తున్నాడు. వంశచరిత్ర.. దాన్ని ఇప్పడే నాశనం చేస్తా. అప్పుడు కానీ నాకు మనశ్శాంతి దొరికేలా లేదు’’ అంది గట్టిగా నిట్టూర్పు విడుస్తూ. ‘‘నువ్వు ఇంకేం మాట్లాడకు. ఇంకొక్క మాట మాట్లాడినా నిన్ను నేను చంపేస్తా’’ ఉగ్రుడయ్యాడు ఉపేన్‌..ఆ రోజు మధ్యాహ్నం భోజనాల సమయంలో అతని జాడ కనిపించలేదు. అలా అప్పుడప్పుడు అతను మాయం కావటం మామూలే. అందుకే ఎవరూ అంతగా పట్టించుకోలేదు.సాయంత్రం జతిన్‌కి అతని పేరుతో ఓ టెలిగ్రామ్‌ వచ్చింది. ‘‘దాదా, నేను రంగూన్‌ వెళ్లిపోతున్నాను. మీరంతా సుఖసంతోషాలతో జీవించాలి. అదే నేను మీ నుంచి కోరుకుంటాను. ఇకపోతే నేను చేసిన తప్పులను నువ్వు క్షమిస్తావనే అనుకుంటున్నాను. ఉంటున్నాను– ఉపేన్‌’’ అని ఉంది అందులో. బెంగాలీ మూలం: మాధురీలతా దేవి అనువాదం: డాక్టర్‌ పార్థసారథి చిరువోలు

స్పీకింగ్‌ థెరపీ, మ్యూజిక్‌ థెరపీ, హైడ్రోథెరపీ, ఫిజియోథెరపీ, రేడియోథెరపీ, ఫార్మాథెరపీ ఇలా చికిత్స విధానాల పేరు ఏదైనా సమస్య మాత్రం ఒకటే ‘అనారోగ్యం’. నిజానికి ఈ రకమైన థెరపీలు లెక్కకు మించినవి. శారీరక రోగాలకే కాక, మానసిక ఆరోగ్యం కోసం ఉద్దేశించిన సైకోథెరపీ, ఆహార నియమాలతో మెరుగుపరచే డైటరీథెరపీ, రోగనిరోధక శక్తిని పెంచే ఇమ్యూనోథెరపీ వంటివి ఎన్నో ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఆయుర్వేదంలో అయినా, ఆధునిక వైద్యంలో అయినా– కాలాన్ని బట్టి, వ్యాధి స్వభావాన్ని బట్టి చికిత్స విధానాలు మారుతూ, మెరుగుపడుతూ వస్తున్నాయి. నిరంతరం సాగే ప్రయోగాల్లో పరిశోధనల్లో, ఆధునిక విజ్ఞానం ఎప్పటికప్పుడు కొత్త మార్గాలను అన్వేషిస్తోంది. అన్వేషించిన వాటిని మరింతగా విశ్లేషించి అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ క్రమంలో, వైద్య ప్రపంచాన్ని అబ్బురపరచిన సరికొత్త థెరపీనే, క్రయోథెరపీ! ప్రస్తుతం డెర్మటాలజిస్ట్‌లు, ఫిజియోథెరపిస్ట్‌లు, సర్జన్లు ఇలా చాలామంది మెడికల్‌ స్పెషలిస్ట్‌ల నోట వినిపిస్తున్న వైద్య పద్ధతి క్రయోథెరపీనే!వారంతా ఈ నాన్‌–ఇన్వేసివ్‌ (శరీరానికి కత్తి కోతలు, సూది పోట్లు లేని) చికిత్స విధానానికే ఓటేస్తున్నారు.క్రయో అంటే గ్రీకు భాషలో చల్లని లేదా గడ్డకట్టిన మంచు అని అర్థం. చల్లదనంతో చేసే చికిత్స కాబట్టి దీనికి క్రయోథెరపీ అని పేరొచ్చింది. ఇది– ప్రస్తుతం వైద్య రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకురాగల సామర్థ్యం ఉన్న ఒక ఆధునిక చికిత్స విధానం! మొత్తం శరీరానికి లేదా సమస్య ఉన్న శరీరభాగాలకు అతి శీతల ఉష్ణోగ్రతలను అందించి, చికిత్స చేయడమే ఈ క్రయోథెరపీ పద్ధతి. ఈ చికిత్సతో క్యాన్సర్‌ వంటి కొన్నిరకాల అసాధారణ కణజాలాలను నాశనం చేయొచ్చు. నైట్రోజన్‌ లిక్విడ్‌ లేదా ఆర్గాన్‌ గ్యాస్‌ వంటి పదార్థాలను ఉపయోగించి ప్రమాదకరంగా మారిన కణాలను తొలగించడానికి కావలసిన తీవ్రమైన చలిని పొడిగాలుల రూపంలో ఉత్పత్తి చేస్తారు. ప్రస్తుతం ఇది వెల్‌నెస్‌ ట్రీట్‌మెంట్లలో వినూత్న పద్ధతిగా ప్రాచుర్యం పొందుతోంది. ఒకప్పుడు కేవలం క్రీడాకారులకు మాత్రమే పరిమితమైన ఈ హిమ చికిత్స ఇప్పుడు పలు ఆరోగ్య సమస్యల నివారణకు, మానసిక ఉల్లాసానికి, సౌందర్య చికిత్సలకు ఉపయోగపడుతోంది. దీనిలో ప్రధానంగా రెండు రకాల చికిత్స విధానాలు ఉన్నాయి. మొదటిది ‘లోకల్‌ లేదా ఫోకల్‌ క్రయోథెరపీ’. ఇది శరీరంలోని ఒక నిర్దిష్ట భాగంలో ఉన్న అసాధారణ లేదా ప్రమాదకరమైన కణజాలాన్ని నాశనం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. దీనిని క్రయో అబ్లేషన్‌ లేదా క్రయో సర్జరీ అని కూడా పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు, క్యాన్సర్‌ కణాలు, పులిపిర్లు లేదా ఇతర చర్మ గాయాలను సరి చేయడం వంటివి ఈ చికిత్సలోకే వస్తాయి.రెండవది ‘హోల్‌ అండ్‌ బాడీ క్రయోథెరపీ’. ఈ ట్రీట్‌మెంట్‌లో కొన్ని నిమిషాల పాటు క్రయోచాంబర్‌ అనే ప్రత్యేక గదిలాంటి అతిశీతల పేటికలో ఉంచుతారు. అది కూడా 2 నుంచి 4 నిమిషాల పాటు మాత్రమే చికిత్స ఉంటుంది. ఆ గది చాలా చల్లగా ఉంటుంది. క్రయోథెరపీలో భాగంగా, శరీరంలోని రక్తనాళాలు అతి శీతల వాతావరణంలో (సుమారు మైనస్‌ 110 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ నుంచి మైనస్‌ 140 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ వరకు) సంకోచించి, చికిత్స అవసరమైన అవయవాలకు రక్తప్రసరణను పెంచుతాయి. చికిత్స అనంతరం బయటకు రాగానే – ఆక్సిజన్, పోషకాలు సమృద్ధిగా ఉన్న తాజా రక్తం కండరాలకు, చర్మానికి వేగంగా చేరుతుంది. ఈ ప్రక్రియ వాపును తగ్గిస్తుంది, కండరాల రికవరీలో వేగం కనిపిస్తోంది. నిజానికి అంత మైనెస్‌ డిగ్రీల చలంటే తలచుకుంటేనే వణుకు పుడుతుంది కదా అనే అనుమానం రావచ్చు. అయితే ‘తడి చలిలో ఉండలేం కానీ పొడిగా ఉండే చలిగాలిలో శరీరం కొద్దిసేపు ఉండగలదు’ అని చెబుతున్నారు క్రయోథెరపీ నిపుణులు.ఈ చికిత్సతో ఓపెన్‌ సర్జరీ లేకుండానే వ్యాధిగ్రస్థ కణజాలాన్ని తొలగించొచ్చు. దాంతో చాలామంది త్వరగా, తక్కువ నొప్పితో కోలుకుంటారు. పులిపిర్లు, మచ్చలు, ప్రోస్టేట్‌ క్యాన్సర్, కాలేయ క్యాన్సర్, గర్భాశయ క్యాన్సర్, కిడ్స్‌ రెటినోబ్లాస్టోమా (కంటి క్యాన్సర్‌), ఎముకల క్యాన్సర్‌ ఇలా చాలా రకాల సమస్యలను, వ్యాధులను ఈ ట్రీట్‌మెంట్‌తో నయం చేయొచ్చు.ఈ హిమ చికిత్సకు పునాది ఎక్కడ?చికిత్స కోసం చల్లదనాన్ని ఉపయోగించే క్రయోథెరపీ ఇప్పటిది కాదు. ఈ పద్ధతి వేల సంవత్సరాలుగా అభివృద్ధి చెందింది. నిజానికి క్రయోథెరపీ చరిత్ర పురాతన నాగరికతలతో ప్రారంభమైంది. ఈజిప్షియన్లు, గ్రీకులు, రోమన్లు అసాధారణ వాపులను తగ్గించడానికి, గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి మంచుగడ్డను ఉపయోగించేవారు. ప్రసిద్ధ వైద్యుడు హిపోక్రాట్స్‌ సైతం గాయాలకు, వాపులకు చల్లదనాన్ని ఉపయోగించమని సిఫారసు చేశారట. చల్లని నీటిలో మునగడం, మంచు ముక్కల్లో కూర్చోవడం ఇవన్నీ నాటి మొదటి అడుగులే!1800ల నాటి వైద్యులు ‘ఐస్‌ బాత్‌’ను (మంచు స్నానాన్ని) వైద్య చికిత్సలో భాగం చేశారు. కండరాల నొప్పి, కీళ్ల నొప్పుల చికిత్సకు ఐస్‌ బాన్‌ క్లినిక్స్‌ అథ్లెటిక్‌ శిక్షణ కేంద్రాలలో సర్వసాధారణమయ్యాయి. అనంతరం వైద్యులు శస్త్రచికిత్సల సమయంలో కోల్డ్‌ ప్యాక్‌లను ఉపయోగించడం మొదలుపెట్టారు. 19వ శతాబ్దం మధ్యలో ఆధునిక క్రయోథెరపీకి పునాది వేసిన నాటి ప్రసిద్ధ వైద్యుడు జేమ్స్‌ ఆర్నాట్‌ను క్రయోథెరపీ పితామహుడు అంటారు. ఆయన నొప్పులు, కణితుల నివారణకు ఈ శీతల చికిత్సను ప్రారంభించిన మొదటి వ్యక్తి.20వ శతాబ్దం వచ్చేనాటికి క్రయోసర్జికల్‌ విధానంలో లిక్విడ్‌ నైట్రోజన్‌ను ఉపయోగించడంతో పరికరాల అభివృద్ధికి దారితీసింది. ఈ చికిత్స ప్రయోజనాలను ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లు క్రీ.పూ. 2500 నాటికే గుర్తించారు.హిపోక్రాట్స్‌– క్రీ.పూ. 400 ప్రాంతంలో, నొప్పి నివారణ, వాపు కోసం మంచుగడ్డలు ఉపయోగించినట్లు ఆధారాలున్నాయి.క్రయోథెరపీ చరిత్రలో కీలక మలుపు 1978లో వచ్చింది. జపాన్‌ కు చెందిన డా. తోషిమా యమగుచి– రుమటాయిడ్‌ ఆర్థరైటిస్‌తో బాధపడుతున్న రోగులకు చల్లటి గాలి చికిత్సలను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. చల్లటి నీటిని ఉపయోగించకుండానే గాలిని వాడి– కీళ్ల నొప్పులు, వాపును త్వరగా తగ్గించే ప్రయత్నం చేశాడు. ఆయన ప్రయోగాలు మంచి ఫలితాలను సాధించడంతో క్రయోథెరపీ చాంబర్‌ ఆవిష్కరణకు దారి తీసింది. ఇందులో రోగులు తక్కువ సమయం పాటు అతి శీతల ప్రదేశంలో నిలబడతారు. ఇదే ప్రస్తుతం ప్రపంచం దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది.భారతదేశంలో క్రయోథెరపీ అభివృద్ధి– భవిష్యత్తు!ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆరోగ్య స్పృహ పెరుగుతున్న తరుణంలో భారత్‌ కూడా క్రయోథెరపీవైపు బాగానే మొగ్గు చూపుతోంది. రానున్న రోజుల్లో హెల్త్‌ అండ్‌ వెల్‌నెస్‌లో ఈ చికిత్సకు ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది. భారత్‌లోని ప్రధాన మెట్రో నగరాలైన ముంబై, ఢిల్లీ, బెంగళూరు, చెన్నై వంటి వాటిలో అధునాతన వెల్‌నెస్‌ సెంటర్‌లు, క్రయోథెరపీ క్లినిక్‌లు పెరుగుతున్నాయి. పట్టణ ప్రాంతాలలో ఆరోగ్య స్పృహ ఉన్న ప్రజలు, కొత్త వెల్‌నెస్‌ థెరపీలను అన్వేషించడానికి ఆసక్తి చూపుతున్నారు. ఈ ధోరణికి క్రీడాకారులు, సెలబ్రిటీల మద్దతు కూడా తోడైంది. వారి సానుకూల అనుభవాలే ఇప్పుడు ప్రజల్లో క్రయోథెరపీపై విశ్వాసాన్ని, నమ్మకాన్ని పెంచుతున్నాయి.ప్రధాన ప్రయోజనాలుకండరాల నొప్పిని వేగంగా, పూర్తిగా తగ్గించడం, గాయాలను త్వరగా నయం చేయడం వంటి ఫలితాలతో– క్రీడాకారులలో, ఫిట్‌నెస్‌ ఔత్సాహికులలో ఈ చికిత్స బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.ఫైబ్రోమయాల్జియా, కీళ్లనొప్పులు (ఆర్థరైటిస్‌) వంటి దీర్ఘకాలిక సమస్యలకు ఉపశమనం అందించడానికి ఈ ట్రీట్‌మెంట్‌ సహాయపడుతుంది.డెర్మటాలజిస్టులు, కాస్మెటిక్‌ క్లినిక్‌లు ఈ థెరపీని యాంటీ–ఏజింగ్‌ లక్షణాల కోసం ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇది కొలాజెన్‌ ఉత్పత్తిని పెంచుతుంది, వృద్ధాప్యం వల్ల శరీరంపై ఏర్పడే ముడతలను తగ్గించి, చర్మ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది. రక్త ప్రసరణను పెంచుతుంది. ‘ఇన్‌ఫ్లమేజింగ్‌’ (వయసు పెరగడంతో వచ్చే దీర్ఘకాలిక వాపుల సమస్య)ను తగ్గించి, వృద్ధాప్య సంకేతాలను కాస్త దూరం చేయగలుగుతుంది. క్రయోథెరపీతో జీవక్రియ వేగం పెరుగుతుంది. ఇది బరువు తగ్గడంలో ఎంతగానో సహాయపడుతుంది. కొవ్వును కరిగించే చికిత్సగా ఇది ఫిట్‌నెస్‌ మెయింటెనెన్స్‌లో భాగమవుతోంది.క్రయోథెరపీ ఎండార్ఫిన్‌ ల (ఫీల్‌–గుడ్‌ కెమికల్స్‌) విడుదలకు ఉపయోగపడుతుంది. దాంతో ఆందోళన, ఒత్తిడి, డిప్రెషన్‌ వంటి లక్షణాలను తగ్గుతాయి.నగరాల్లో నివసించే ప్రజలు ఇలాంటి చికిత్సల కోసం ఖర్చు చేయడానికి ఎక్కువ ఆసక్తిగా ఉంటున్నారని సర్వేలు కూడా చెబుతున్నాయి. ఇది క్రయోథెరపీకి పెద్ద మార్కెట్‌ను సూచిస్తుంది. అలాగే సోషల్‌ మీడియా, హెల్త్‌ బ్లాగులతో ఈ చికిత్స గురించి అవగాహన కూడా బాగానే పెరుగుతోంది.స్పోర్ట్స్‌–ఫిట్‌నెస్‌ల మీద అవగాహన, ఆసక్తి పెరుగుతున్న కొద్దీ ఈ థెరపీకి ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది. అథ్లెట్ల తమ నొప్పుల నుంచి త్వరగా కోలుకోవడానికి, క్రీడా అకాడమీలు ఈ థెరపీని తమ శిక్షణ కార్యక్రమాలలో భాగం చేసుకుంటున్నాయి.ఫిజియోథెరపీ, కైరోప్రాక్టిక్, స్పాలు వంటి ఇతర వెల్‌నెస్‌ చికిత్సలతో క్రయోథెరపీని అనుసంధానం చేయడంతో భవిష్యత్తులో పూర్తి ఆరోగ్య ప్యాకేజీని కోరుకునే కస్టమర్‌లను ఆకర్షించవచ్చు.‘తక్కువ ధర, అధిక నాణ్యత’ అనే స్లోగన్‌తో భారత్‌ ఇప్పటికే చాలా వైద్య విధానాలతో విదేశీ రోగులను ఆకర్షిస్తోంది. క్రయోథెరపీని మెడికల్‌ టూరిజం ప్యాకేజీలలో చేర్చడంతో అంతర్జాతీయ రోగుల సంఖ్య మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.∙ఈ చికిత్సలో సాంకేతిక పురోగతులు వేగంగా వస్తున్నాయి. క్రయో పోర్టబుల్‌ యంత్రాలలో, మెరుగైన, సురక్షితమైన క్రయో చాంబర్‌లలో టెక్నాలజీ మరింత అప్‌డేట్‌ అవుతోంది.క్రయోథెరపీ మార్కెట్‌ ఎన్నుకునేవారికి సవాళ్లు–సూచనలుసామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ ఈ పోటీ ప్రపంచంలో క్రయోథెరపీ కొన్ని సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. రానున్న రోజుల్లో ప్రపంచ వైద్యరంగాన్ని తనవైపు తిప్పుకోనున్న క్రయోథెరపీ ఎలాంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంటుంది? పెట్టుబడిపరంగా, విద్యపరంగా ఈ రంగాన్ని ఎంచుకునేవారికి ఎలాంటి సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి?ఆధునిక క్రయోథెరపీ యంత్రాల దిగుమతి, సౌకర్యాలను ఏర్పాటు చేయడానికి అయ్యే ఖర్చు చాలా ఎక్కువగా ఉంటోంది, ఇది కొత్త పారిశ్రామికవేత్తలకు అడ్డంకిగా మారుతుంది.సాధారణ ప్రజలు, వైద్య నిపుణులలో కూడా క్రయోథెరపీ ప్రయోజనాలు, భద్రత గురించి మరింత అవగాహన రావాల్సిన అవసరం ఉంది.ఈ క్రయో చికిత్సలకు సంబంధించి – భారత్‌లో సంక్లిష్టమైన చట్టపరమైన నిబంధనలను పాటించడం కాస్త సవాలుగా మారుతుంది.ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి, ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల కోసం శిక్షణ, అవగాహన కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం అవసరం. డిజిటల్‌ మార్కెటింగ్, సోషల్‌ మీడియాతో కలిగే ప్రయోజనాలపై అవగాహన పెంచడం, అలాగే వ్యాయామశాలలు, వెల్‌నెస్‌ రిసార్ట్‌లతో భాగస్వామ్యాలు ఏర్పరచుకోవడం ఈ చికిత్సను ప్రజలకు చేరువ చేయగలవు. అంతేకాకుండా, ప్రారంభ ఖర్చులను తగ్గించడానికి తక్కువ–ధర కలిగిన నాణ్యమైన పరికరాలపై దృష్టి పెట్టాలన్నది ఒక సూచన.లాభనష్టాలు!ఈ చికిత్సతో ఏర్పడిన పుండు సాధారణంగా ఒకటి నుంచి మూడు వారాల్లో నయమవుతుంది. క్రయోసర్జరీ తర్వాత, కొద్ది రోజులు ఆ ప్రాంతంలో తేలికపాటి నొప్పి లేదా పుండ్లు ఉండొచ్చు. కొన్నిసార్లు, అసాధారణ కణజాలాన్ని పూర్తిగా తొలగించడానికి ఒకరికంటే ఎక్కువ క్రయోథెరపీలు అవసరం కావచ్చు. అయితే ఈ థెరపీతో నరాలు దెబ్బతినడం, స్పర్శ జ్ఞానం కోల్పోవడం వంటి సమస్యలతో పాటు స్కిన్‌ ఇన్ఫెక్షన్లు, ఎముకల పగుళ్లు (క్రయోసర్జరీ కారణంగా), గర్భాశయం చుట్టూ రక్తస్రావం లేదా తిమ్మిరి వంటివి తలెత్తొచ్చు. ఇవన్నీ అరుదుగా ఏర్పడే సమస్యలు మాత్రమే! చాలామంది క్రయోథెరపీ తీసుకున్న తర్వాత త్వరగా కోలుకుంటున్నారని నిపుణులు చెబుతున్నారు.ప్రస్తుతం చాలామంది ఆర్థోపెడిక్స్‌ నుంచి ఆంకాలజీల వరకూ క్రయోథెరపీ గురించే చర్చిస్తున్నారు. ఎప్పటికప్పుడు పరిశోధనలు ఫలించగానే ప్రత్యేక శిక్షణలు తీసుకుంటారు. మార్కెట్‌లోకి వస్తున్న ప్రతి క్రయోటెక్నాలజీని నేర్చుకునేందుకు చొరవ చూపిస్తున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఈ క్రయోథెరపీ– అన్ని వైద్య సేవలతో అన్ని అనారోగ్యాలకు తిరుగులేని చికిత్సగా మారితే ఈ ప్రపంచం వైద్యశాస్త్రంలో మరో మెట్టు ఎక్కినట్లే!భారతదేశంలో క్రయోథెరపీ భవిష్యత్తుపై భారీ అంచనాలు ఉన్నాయి. పెరుగుతున్న ఆరోగ్య స్పృహ, స్పోర్ట్స్‌ మెడిసిన్‌ లో ఈ థెరపీ పాత్ర ఇలా– పలు కారణాలతో ఈ రంగంలో అభివృద్ధికి విస్తృతమైన అవకాశముంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కండరాల రికవరీ, వాపును తగ్గించడం, బరువు తగ్గడం, చర్మ సంరక్షణ వంటి వివిధ పరిస్థితులకు క్రయోథెరపీని ఉపయోగించడంపై నిరంతర పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. ప్రజల్లో అవగాహన పెరిగే కొద్దీ, భారతదేశ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థలో క్రయోథెరపీ తప్పకుండా ప్రత్యేక స్థానంలో నిలుస్తుందనేది ఒక అంచనా.గ్లోబల్‌ మార్కెట్‌ రీసెర్చ్‌ సంస్థల నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశంలో క్రయోథెరపీ మార్కెట్‌ రాబోయే సంవత్సరాల్లో బాగా అభివృద్ధి చెందుతుందని అంచనా. ఈ క్రయోథెరపీ మార్కెట్‌ 2024లో 3.6 మిలియన్‌ డాలర్ల (రూ.31.74 కోట్లు) ఆదాయాన్ని నమోదు చేసింది. ఆ లెక్కన 2030 నాటికి 7.0 మిలియన్‌ డాలర్ల (రూ.61.72 కోట్లు) ఆదాయాన్ని చేరుకోవచ్చని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. 2025 నుంచి 2030 వరకు 11.6% వార్షిక వృద్ధి రేటు ఉంటుందని లెక్కలేస్తున్నారు.ప్రపంచంలో క్రయోథెరపీ మార్కెట్‌పై సర్వేప్రపంచవాప్తంగా ప్రముఖ క్రయోథెరపీ సంస్థలు– డెన్మార్క్, ఐర్లండ్, జర్మనీ, పోలండ్, యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌ వంటి దేశాల్లో ఉన్నాయి. ఈ సంస్థలు సర్జికల్, లోకలైజ్, హోల్‌–బాడీ క్రయోథెరపీ పరికరాలను తయారు చేసి, అన్ని ఆసుపత్రులకు, చికిత్స కేంద్రాలకు అమ్ముతున్నారు. అలాగే నిర్వహణ సేవలు అందిస్తున్నాయి. ఈ క్రమంలోనే ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రయోథెరపీ మార్కెట్‌ ఎలా ఉండబోతుంది? ఎలా అభివృద్ధి చెందబోతుంది? అని ‘డేటా బ్రిడ్జ్‌ మార్కెట్‌ రీసర్చ్‌’ అనే కన్సల్టింగ్‌ సంస్థ చేసిన సర్వేల్లో అద్భుత ఫలితాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఉత్తర అమెరికా, యూరప్, ఏషియా–పసిఫిక్, దక్షిణ అమెరికా, మిడిల్‌ ఈస్ట్‌ అండ్‌ ఆఫ్రికా వంటి ప్రాంతాల్లో క్రయోథెరపీ అభివృద్ధి గురించి ఈ రీసెర్చ్‌ సెంటర్‌ స్పష్టమైన లెక్కలిచ్చింది. ప్రతి సంవత్సరం కొత్త దేశాలు, కొత్త వినియోగదారులు పెరుగుతున్నారని తేల్చింది. ఆ వివరాలు ఈ చార్ట్‌లో చూడొచ్చు.క్రయోథెరపీలో పద్ధతులు– జాగ్రత్తలుక్రయో చాంబర్‌లోకి ప్రవేశించే ముందు, చర్మం పొడిగా, శుభ్రంగా ఉండాలి.చికిత్సకు 6–12 గంటల ముందు రోగి తినడం, తాగడం మానేయమని చెబుతారు. ముందు నుంచి కోల్డ్‌ అలెర్జీ, రక్తనాళాల సమస్యలు, రేనాడ్స్‌ వ్యాధి వంటివి ఉన్న వారు ఈ థెరపీ చేయించుకోరాదు.క్రయో చాంబర్‌కి తడి బట్టలు వేసుకోకూడదు. ఎలాంటి గాడ్జెట్‌లను తీసుకెళ్లకూడదు.గుండె జబ్బులు, అధిక రక్తపోటు ఉన్నవారితో పాటు గర్భవతులు కూడా ఈ చికిత్సకు దూరంగా ఉండాలి.

జిమ్‌కి వెళ్లడం బోర్‌గా అనిపిస్తోందా? అయితే ఈ కొత్త ఫిట్‌నెస్‌ ట్రెండ్‌ మీకు ఒక ‘ఫన్ వర్కౌట్‌’లా అనిపించొచ్చు! ఎందుకంటే ఇందులో మనుషులు జంతువుల్లా చేతులు, కాళ్లు నేల మీద వేసుకుని పరుగెడతారు. పేరు ‘క్వాడ్రోబిక్స్‌(Quadrobics)’! కాని, ఫిట్‌నెస్‌ ప్రేమికులు దీన్ని ‘ఫుల్‌ బాడీ ఫన్నీ వర్కౌట్‌’ అంటున్నారు. అంతే కాదు, సాధారణ వర్కౌట్స్‌ మాదిరి గంటల తరబడి కాకుండా, కేవలం ఐదు నిమిషాలే చేస్తే ఊపిరి బిగుసుకుంటుంది! అని ఫ్యాన్స్ గర్వంగా చెప్పుకుంటున్నారు. అయితే, వైద్యులు మాత్రం ‘ఇది కాస్తా జంతువుల్లా ప్రవర్తించే అలవాటుగా మారితే ప్రమాదం!’అని హెచ్చరిస్తున్నారు. చేతులు, మణికట్టు, భుజాలు ఇవన్నీ మన బాడీకి ఈ లోడ్‌కి అలవాటు ఉండవు. కాబట్టి ఫిట్‌నెస్‌ కన్నా ఫ్రాక్చర్‌ ఫాస్ట్‌గా రావచ్చు! అని చెప్తున్నారు. ప్రస్తుతం సోషల్‌ మీడియాలో వైరల్‌ అవుతున్న ఈ ‘ఫోర్‌ లెగ్‌ ఫిట్‌నెస్‌’ శరీరానికి కాకపోయినా, లైక్స్‌కి మాత్రం బాగా పని చేస్తోంది!

అనగనగా ఒక అడవిలో ఒక మర్రిచెట్టు ఉండేది. మర్రిచెట్టు తొర్రలో ఉడత, కొమ్మ మీది గూటిలో కాకి నివసించేవి.ఉడుత, కాకి రెండూ స్నేహంగా ఉండేవి.ఒకరోజు ఉదయం ఆహారం కోసం చెట్టు దిగింది ఉడుత.ఒక కుందేలు నెమ్మదిగా నడుచుకుంటూ వచ్చి చెట్టు నీడలో కాసేపు ఆయాసం తీర్చుకుంది. ఉడుతతో ‘మిత్రమా! నాకు చాలా దాహంగా ఉంది. చెరువుకు దారి చెప్తావా!’ మర్యాదగా అడిగింది కుందేలు.‘చెరువుకు దారి ఎటంటే, అయ్యో... మర్చిపోయానే! అయ్యో ... మర్చిపోయానే!’ అంటూ తల గోక్కుంది.చెట్టు మీదనే ఉన్న కాకి విషయం తెలుసుకొని, ‘నేరుగా వెళ్లి కుడి చేతి వైపు తిరిగితే చెరువు వస్తుంది!’ అంది.‘అవునవును.. గుర్తుకొచ్చింది!’ అంది ఉడుత.అప్పుడు ఉడుత వైపు వింతగా చూసింది కుందేలు.‘నువ్వేమీ కంగారు పడకు! ఉడుతకు మతిమరుపు. అది కొద్దిసేపైతే నువ్వు అడిగింది కూడా మర్చిపోతుంది. అందుకే నేను ఉడుతకు తోడుగా ఉంటాను!’ అంది కాకి.‘సరిపోయారు... ఇద్దరూనూ!’ అనుకుంటూ చెరువు వైపు పరిగెత్తింది కుందేలు.కాకి ఆహారం కోసం ఎగిరి బయటకి వెళ్లింది. ఉడుత దాచుకున్న గింజల కోసం చెట్టు తొర్రంతా వెతికింది గాని, కనపడలేదు. ఏదో గుర్తొచ్చి చెట్టుకిందకు దూకింది.నేల తవ్వి అక్కడ దాచుకున్న గింజలు తింటుండగా నక్క అక్కడికి వచ్చింది.‘మిత్రమా! నేను పక్క అడవి నుంచి వస్తున్నాను. పులిరాజు గుహకు దారి చెపుతావా!’ అని అడిగింది.‘పులిరాజు గుహకు దారి ఎటంటే, అయ్యో... మర్చిపోయానే! అయ్యో ... మర్చిపోయానే!’ అంటూ నెత్తి గోక్కుంది. అప్పుడే ఆహారంతో తిరిగి వచ్చిన కాకి విషయం తెలుసుకుని, ‘నేరుగా వెళ్లి ఎడమ చేతి వైపు తిరిగితే పులిరాజు గుహ వస్తుంది!’ అంది కాకి‘అవునవును.. గుర్తుకొచ్చింది!’ అంది ఉడుత.అప్పుడు ఉడుత వైపు విచిత్రంగా చూసింది నక్క.‘నువ్వేమీ అనుకోకు! ఉడుతకు మతిమరుపు. అది కొద్దిసేపైతే నువ్వు వచ్చిన సంగతి కూడా మర్చిపోతుంది. అందుకే నేను ఉడుతకు సాయంగా ఉంటాను!’ అంది కాకి.‘సరిపోయారు... ఇద్దరూనూ!’ అనుకుంటూ గుహ వైపు నడిచింది నక్క.నక్క పులిరాజు గుహకు దారి అడగటంతో..ఉడుత చెట్టు పైకి చూసి, ‘మిత్రమా! నీకు చెప్పటం మరచా! నీకోసం మంత్రి ఎలుగుబంటి వచ్చింది. పులిరాజు చాటింపు వేయమన్నాడని చెప్పమంది’ అంది ఉడుత. ‘ఏమి చాటింపు?’ అడిగింది కాకి.‘చాటింపు ఏమిటంటే, అయ్యో... మర్చిపోయానే! అయ్యో ... మర్చిపోయానే!’ అంటూ బుర్ర గోక్కుంది.‘పులిరాజు ఏమి పురమాయించాడో గుర్తుకు తెచ్చుకుని చెప్పకపోయావో నా చేతిలో నీచావు తప్పదు!’ అంది కోపంగా కాకి.‘ఆ.. చావంటే గుర్తొచ్చింది. రేపు పులిరాజు తల్లి చనిపోయిన రోజట! అడవంతా విందుకు రమ్మని చాటింపు వేయమని మంత్రి ఎలుగుబంటి నీకు చెప్పమంది!’ అంది ఉడుత. కాకి వెంటనే అడవంతా చాటింపు వేసింది.మరునాడు అడవి జీవులన్నీ పులిరాజు గుహకు చేరాయి. అక్కడ పులిరాజు చిట్టి కూన పుట్టిన రోజు వేడుక జరుగుతోంది. కాకి తప్పు చాటింపు వేశాడని వేడుకకు వచ్చిన అడవి జీవులన్నీ గుసగుసలాడుకున్నాయి. ఆ విషయం ఎలుగుబంటికి, పులికి కూడా తెలిసింది. ఎలుగుబంటి ఉడుతను, కాకిని పిలిచింది. పులిరాజు చేతిలో చచ్చామనుకున్నాయి. కాకి, ఉడుత భయంతో వణుక్కుంటూ వెళ్లాయి. ఉడుత మతిమరపు విషయం చెప్పింది కాకి. పొరపాటుకు క్షమించమని పులి కాళ్లు పట్టుకున్నాయి కాకి, ఉడుత.‘భయపడకండి! మీరు మంచే చేశారు. ఈరోజు నా చిట్టికూన పుట్టినరోజే కాదు, మా అమ్మ చనిపోయిన రోజు కూడా! మా అమ్మే గత యేడు చనిపోయి, చిట్టి కూనగా పుట్టింది. మతిమరపు ఉడుతది కాదు, కూన పుట్టిన ఆనందంలో మరచిన నాదే!’ అంది పులిరాజు.కాకి, ఉడుతలకు విలువైన కానుకలిచ్చాడు పులిరాజు. అడవి జీవులన్నీ కమ్మటి విందు చేశాయి. చేతిలో విలువైన కానుకలతో తిరుగుతున్న కాకి, ఉడుతలను చూసి అడవి జీవులన్నీ ‘సరిపోయారు... ఇద్దరూనూ!’ అనుకున్నాయి. పులిరాజు రాజ వైద్యుడు కోతితో ఉడుతకు వైద్యం చేయించి, మతిమరపు పోగొట్టాడు. ∙ముద్దు హేమలత

ఎమ్మెస్సీ బీఈడీ చదివిన ఆమె.. ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగం కోసం చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించలేదు. ఉద్యోగం రాలేదని బాధపడుతూ ఇంట్లో కూర్చోలేదు. తన మధుర స్వరం, సంభాషణ చాతుర్యం ఆమెను ముందుకు నడిపించాయి. వ్యాఖ్యాతగా తన ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించిన ఆమె.. ఆ తర్వాత వెనుదిరిగి చూసుకోలేదు. యాంకరింగ్‌ చేస్తూనే ఈవెంట్స్‌ నిర్వహణతో మరో యాభై మందికి ఉపాధి కల్పిస్తూ ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నారు కామారెడ్డికి చెందిన ప్రసన్నలక్ష్మి.సాక్షి ప్రతినిధి, కామారెడ్డి: సంగారెడ్డి జిల్లాలోని మారుమూల ప్రాంతమైన నారాయణఖేడ్‌లో జన్మనిచ్చిన ప్రసన్నలక్ష్మి కులకర్ణి.. అక్కడే విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేశారు. కామారెడ్డికి చెందిన ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుడు మధు విజయవర్ధన్‌తో ఆమెకు వివాహమైంది. ప్రస్తుతం ఆమె భర్త, కుమారుడితో కలిసి పట్టణంలోని దేవి విహార్‌లో నివసిస్తున్నారు. ఎమ్మెస్సీ బీఈడీ పూర్తి చేసిన ఆమె ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగం కోసం రెండుసార్లు డీఎస్సీ రాసినా ఎంపిక కాలేదు. అయినా నిరుత్సాహ పడలేదు. తెలుగుతోపాటు హిందీ, ఇంగ్లి ష్, మరాఠీ, కన్నడ భాషల్లో ప్రావీణం ఉన్న ప్రసన్నలక్ష్మికి చదువుకునే సమయంనుంచి ప్రసంగాలు చేయడం, పాటలు పాడడం, రాయడం అలవాట్లున్నాయి. అదే ఆమెకు బతుకుబాట చూపింది. భర్తతో పాటు కుటుంబ సభ్యులు అందించిన ప్రోత్సాహంతో ఏడేళ్ల క్రితం వ్యాఖ్యాతగా ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. మంచి గాత్రంతోపాటు సంభాషణ చాతుర్యం ఉన్న ఆమె ఈ రంగంలో సక్సెస్‌ అయ్యారు. వందలాది కార్యక్రమాల్లో ఆమె తన మాట, పాటలతో వేలాది మందిని ఆకట్టుకున్నారు. ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలతో అధికారిక కార్యక్రమాల్లోనూ తనదైన యాంకరింగ్‌తో మెప్పిస్తున్నారు.పెళ్లిళ్లు, ఫంక్షన్లలో...ఈ మధ్య కాలంలో పెళ్లిళ్లు, ఫంక్షన్లను అంగరంగ వైభవంగా జరిపిస్తున్నారు. ఆట, పాటలతో అలరింపజేసే కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆయా కార్యక్రమాలకు అవసరమైనవన్నీ ఈవెంట్‌ ఆర్గనైజర్లే చూసుకుంటున్నారు. ప్రసన్నలక్ష్మి అన్నపూర్ణ ఈవెంట్స్‌ కూడా నిర్వహిస్తున్నారు. కామారెడ్డి పట్టణంతో పాటు చుట్టుపక్కల గ్రామాలలో జరిగే ఫంక్షన్లు, పెళ్లిళ్లకు ఈ ఈవెంట్స్‌ ఆధ్వర్యంలో ప్రోగ్రామ్స్‌ నిర్వహిస్తున్నారు. కామారెడ్డి, నిజామాబాద్, సిద్దిపేట, సిరిసిల్ల, హైదరాబాద్‌... ఇలా వివిధ ప్రాంతాల నుంచి కూడా బుకింగ్స్‌ ఉంటున్నాయి. తమ సంస్థలో యాభై నుంచి అరవై మందికి ఉపాధి కలి్పస్తున్నామని ప్రసన్నలక్ష్మి తెలిపారు.మాట, పాటలతో...ప్రసన్నలక్ష్మి ఐదు భాషలలో మాట్లాడడంతో పాటు శ్రావ్యంగా పాటలూ పాడతారు. వీడియోలకు అవసరమైన వాయిస్‌ ఓవర్‌ కూడా ఇస్తారు. ఉద్యోగుల సన్మాన కార్యక్రమాలు, ఉద్యోగ విరమణ కార్యక్రమాలు, బదిలీ కార్యక్రమాలలో వారికి సంబంధించిన సక్సెస్‌ స్టోరీలను ప్రిపేర్‌ చేసి తన మాట, పాటలతో ఆహూతులను ఆకట్టుకుంటారు. పెళ్లిళ్లు, ఫంక్షన్లలో దాండియా, కోలాటం, బతుకమ్మ ఆటలు కూడా ఆడించడం ద్వారా అందరినీ ఉత్తేజపరుస్తుంటారు. తన వెంట ఉండే బృందంతో నృత్యాలు చేయిస్తూ కార్యక్రమాలను విజయవంతం చేస్తున్నారు.

ఇక్ష్వాకుడికి వందమంది కొడుకులు. వారిలో అందరికంటే చిన్నవాడు చదువు సంధ్యలు లేక మూఢుడిగా మారాడు. పెద్దలను ఏమాత్రం లెక్కచేసేవాడు కాదు. అన్నలను ధిక్కరించేవాడు. ‘వీడి శరీరంపై దండం పడక తప్పదు’ అనుకునేవాడు ఇక్ష్వాకుడు. అల్పతేజస్కుడైన చిన్న కొడుకుకు దండుడు అని పేరుపెట్టాడు. సమస్త భూమండలాన్నీ పాలించిన ఇక్ష్వాకుడు తన కొడుకులందరికీ రాజ్యాలు ఇచ్చాడు. చిన్నకొడుకైన దండుడికి తగిన రాజ్యం కోసం అన్వేషించి, చివరకు వింధ్య, శైవల పర్వతాల మధ్యగల ప్రదేశాన్ని దండుడికి రాజ్యంగా ఇచ్చాడు.దండుడు ఆ పర్వత మధ్య ప్రాంతానికి వెళ్లి, అక్కడ నివాసయోగ్యమైన గొప్ప పట్టణాన్ని నిర్మించుకుని, దానికి మధుమంతమని పేరుపెట్టాడు. మధుమంతపురాన్ని రాజధానిగా చేసుకుని, దండుడు పరిపాలన సాగించేవాడు. దానవ గురువైన శుక్రాచార్యుడిని తన పురోహితుడిగా నియమించుకున్నాడు. దండుడు తన రాజ్యాన్ని వైభవోపేతంగా పాలించసాగాడు. బృహస్పతిని పురోహితుడిగా చేసుకున్న దేవేంద్రుడిలా; శుక్రాచార్యుడిని పురోహితుడిగా చేసుకున్న దండుడు తన రాజ్యాన్ని స్వర్గతుల్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. తన శౌర్య పరాక్రమాలతో రాజ్యానికి శత్రుబాధ లేకుండా చేశాడు. దండుడి పరిపాలనలో ప్రజలు సుఖసంతోషాలతో ఉండేవారు.ఇలా సాగుతుండగా దండుడు చైత్రమాసంలో ఒక రోజున వనవిహారానికి వెళ్లాడు. వసంత శోభతో వనమంతా కళకళలాడుతూ ఉల్లాసభరితంగా ఉంది. పక్షుల కిలకిలరావాలు తప్ప అక్కడ మరెలాంటి రణగొణలు లేకపోవడంతో వాతావరణం ప్రశాంతంగా ఉంది. అదే వనంలో శుక్రాచార్యుడి ఆశ్రమం ఉంది. శుక్రాచార్యులను దర్శించుకుందామని దండుడు ఆయన ఆశ్రమం వైపు బయలుదేరాడు. శుక్రాచార్యుడి ఆశ్రమ వాటికలో ఒక ముగ్ధమనోహరి పూలు కోసుకుంటూ కనిపించింది. ఆమె శుక్రాచార్యుడి కుమార్తె. ఆ సమయంలో శుక్రాచార్యుడు ఆశ్రమంలో లేడు. సమిధల కోసం శిష్యులతో కలసి అడవిలోకి వెళ్లాడు.ఆశ్రమం ఆవరణలో ఒంటరిగా కనిపించిన శుక్రాచార్యుడి పుత్రికను చూసి, దండుడికి మతి చలించింది. ఆమెను చూసీ చూడటంతోనే మోహావేశం పొందాడు. వడివడిగా ఆమెను సమీపించాడు.‘సుందరీ! నువ్వెవరివి? నిన్ను చూసిన క్షణంలోనే నా మనసు వశం తప్పింది. నీ పొందుతోనే నాకు మోక్షం లభించగలదు. నన్ను కాదనకు’ అని పలికాడు.అతడి మాటలకు ఆమె విచలితురాలైంది.‘రాజా! నేను శుక్రాచార్యుల జ్యేష్ఠపుత్రికను. నా పేరు అరజ. నా తండ్రి నీ గురువు. నువ్వు ఆయన శిష్యుడివి. మహా తపశ్శాలి అయిన ఆయనకు ఆగ్రహం కలిగిస్తే, నీకు అనర్థం తప్పదు. నన్ను పరిణయం చేసుకోవాలనే ఉద్దేశం ఉన్నట్లయితే, ధర్మసమ్మతమైన మార్గంలో నా తండ్రిని అర్థించు. అందుకు భిన్నంగా ప్రవర్తిస్తే, నీకు ముప్పు తప్పదు’ అని హెచ్చరించింది. మోహావేశంలో యుక్తాయుక్త విచక్షణ కోల్పోయిన దండుడు ఆమె మాటలను పట్టించుకోలేదు. ‘సుందరీ! అనవసరంగా కాలాన్ని వృథా చేయకు. నువ్వు కాదంటే, నా ప్రాణం పోయేలా ఉంది. నిన్ను పొందిన తర్వాత నాకు మరణమే వచ్చినా, పాపమే చుట్టుకున్నా, మరే ఆపద వచ్చినా నేను చింతించను. ఇక జాగు చేయకు’ అంటూ ఆమెను తన బాహువులతో బంధించాడు. ఆమె విలపిస్తూ, వారించినా వినిపించుకోకుండా ఆమెను బలాత్కరించి, అక్కడి నుంచి తన రాజధానికి వెళ్లిపోయాడు.కొద్దిసేపటికి శుక్రాచార్యుడు ఆశ్రమానికి వచ్చాడు. దీనురాలిలా విలపిస్తున్న అరజను చూశాడు. జరిగిన ఘోరాన్ని తెలుసుకుని ఆగ్రహోదగ్రుడయ్యాడు. పక్కనే ఉన్న శిష్యులతో, ‘దండుడికి ఎలాంటి ఘోరమైన ఆపద రాబోతోందో వినండి. అగ్నిజ్వాలలాంటి నా కుమార్తెను స్పృశించిన దురాత్ముడు దండుడి పరివారానికి వినాశనం సమీపించింది. ఈ దుర్మార్గుడు తన పాపకర్మకు తప్పక తగిన ఫలితాన్ని అనుభవించగలడు. ఇతడి దేశానికి నూరుయోజనాల పరిధిలో ఇంద్రుడు ధూళి వర్షాన్ని కురిపించి, నాశనం చేయగలడు. ఏడురోజులు అహోరాత్రులు కురిసిన ధూళివర్షంలో దండుడి రాజ్యం పూర్తిగా నశిస్తుంది. మీరందరూ రాజ్యానికి సరిహద్దులు దాటి వెళ్లండి’ అని చెప్పాడు.తర్వాత అరజతో ‘నువ్వు ఈ ఆశ్రమంలోనే యోగాభ్యాసం చేస్తూ కాలం గడుపు. ఈ ఆశ్రమం, దీని ఎదుట యోజనం విశాలమైన సరోవరం, ఈ ఆశ్రమ పరిధిలో నీ చెంత ఉండే ప్రాణులకు ధూళివర్షం వల్ల ఎలాంటి ఆపదా రాదు. నువ్వు కాలం కోసం నిరీక్షించు’ అని పలికి, దండుడి రాజ్యాన్ని విడిచి శిష్యసమేతంగా శుక్రాచార్యుడు వెళ్లిపోయాడు.శుక్రాచార్యుడు దండుడి రాజ్యాన్ని విడిచి వెళ్లగానే, ధూళి వర్షం కురిసింది. ఏడురోజులు తెరిపి లేకుండా కురిసిన ధూళి వర్షంలో దండుడి రాజ్యం నామరూపాలు లేకుండా సర్వనాశనమైంది. దండుడు, అతడి పరివారం, భృత్యులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. కొంతకాలం గడిచాక దండుడు రాజ్యం ఏలిన ప్రాంతంలో దట్టమైన కీకారణ్యం ఏర్పడింది. మునులు అక్కడకు చేరుకుని, ఏకాంత ప్రదేశంలో తపస్సు చేసుకునేవారు. దండుడి రాజ్యంలో ఏర్పడిన అరణ్యం కనుక దీనికి దండకారణ్యం అనే పేరు వచ్చింది. మునిజనులు నివాసం ఏర్పరచుకోవడం వల్ల జనస్థానమనే పేరు కూడా వచ్చింది. వనవాస సమయంలో రాముడు కొన్నాళ్లు దండకారణ్యంలో గడిపాడు. ఆ కాలంలోనే అగస్త్య మహర్షి రాముడికి దండకారణ్యానికి సంబంధించిన ఈ వృత్తాంతాన్ని చెప్పాడు.∙సాంఖ్యాయననిన్ను పొందిన తర్వాత నాకు మరణమే వచ్చినా, పాపమే చుట్టుకున్నా, మరే ఆపద వచ్చినా నేను చింతించను.

2016 జూన్‌ 15– హైదరాబాద్‌లోని ప్రముఖ రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వ్యాపారి ఇల్లు– కుటుంబ సభ్యులంతా ‘ప్రత్యేక’ పూజలో నిమగ్నమయ్యారు. పూజ పూర్తయితే ఇంట్లో కరెన్సీ వర్షం కురవాల్సి ఉంది. ఇంటి హాలులో వేసిన ముగ్గులో పెట్టిన రూ.1.33 కోట్లు ఏకంగా రూ.10 కోట్లుగా మారాల్సి ఉంది. పూజ చేయిస్తున్న బాబా కొద్దిసేపటికి ప్రసాదంగా పరమాన్నం పెట్టాడు. అది తిన్న కుటుంబ సభ్యులు స్పృహ కోల్పోయారు. కొన్ని గంటలకు లేచి చూసేసరికి, బాబాతో పాటు నగదు కూడా గల్లంతవడంతో పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేశారు. ఇరవైనాలుగు గంటల్లోనే పోలీసులు బుడ్డప్పగారి శివ అనే బురిడీ బాబాను, అతడికి సహకరించిన మరో ఇద్దరిని అరెస్టు చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని చిత్తూరు జిల్లా కుప్పం మండలం వెండుగంపల్లికి చెందిన శివ తండ్రి విద్యుత్‌ శాఖలో పనిచేసి ఉద్యోగ విరమణ పొందారు. ఇంటర్‌ చదువును 1996లో మధ్యలోనే ఆపేసిన శివ తల్లిదండ్రులతో గొడవపడి ఇంటి నుంచి బయటకు వచ్చాడు. బెంగళూరు వెళ్లిన ఇతగాడికి రవి అనే వ్యక్తితో పరిచయం ఏర్పడింది. అతడి ద్వారా ఒక హోటల్‌లో ఉద్యోగంలో చేరాడు. తర్వాత అక్కడి తిప్పసముద్రంలో ఓ కన్సల్టెన్సీ ఏర్పాటు చేసి, విద్యుత్, పారిశుద్ధ్య కార్మికులను పనికి పంపిస్తూ కమీషన్‌ తీసుకునేవాడు. కొన్నాళ్లకు ఆ పనీ మానేసి, అక్కడి ఓ ఆశ్రమంలో విద్యుత్‌ పనులు చేసే ఉద్యోగిగా చేరాడు. కొన్నాళ్లకు తిరుపతి సమీపంలోని కరువాయల్‌ ఆయుర్వేద ఆశ్రమంలో చేరాడు. అక్కడ షణ్ముగం అనే వ్యక్తి నుంచి కొంత ఆయుర్వేదం నేర్చుకున్నాడు. అప్పుడే ఇతడికి ఉమ్మెత్త గింజల గుజ్జుతో ఎదుటి వారిని మత్తులో దించవచ్చని తెలిసింది. అక్కడ నుంచి తిరిగి మళ్లీ తిప్పసముద్రంలోని ఆశ్రమానికే చేరాడు. శివకు అక్కడ అనంతాచార్యులు అనే ‘స్వామి’తో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన ద్వారానే పూజలతో నగదు రెట్టింపు మోసం నేర్చుకున్నాడు. ఈ గురువుతోనే కలిసి హైదరాబాద్‌లోని కేపీహెచ్‌బీ కాలనీలో 2009లో తొలిసారిగా పంజా విసిరాడు. అక్కడ రూ.25 లక్షలు, బెంగళూరులోని కుమ్మలగూడలో రూ.40 లక్షలు స్వాహా చేశాడు. ఆపై శనేశ్వర్‌ బాబా అనే మరో దొంగ స్వామితో కలిసి కర్ణాటకలోని చామరాజనగర్‌లో రూ.10 లక్షలు దోచుకున్నాడు. ఈ మూడు ఉదంతాలతో అనుభవం పెంచుకున్న శివ తానే స్వయంగా ‘పూజలు’ చేయడం ప్రారంభించాడు. తాను ఎంచుకున్న ‘టార్గెట్‌’ దగ్గర పూజ చేయడానికి ముందే శివ నిర్ణీత మొత్తాన్ని తొడ భాగంలో కట్టుకుని, పంచె ధరించి కూర్చుంటాడు. లక్ష్మీ కటాక్షం కోసం కొంత మొత్తాన్ని పూజలో పెట్టాలని, పూజ పూర్తవగానే అది రెట్టింపు అవుతుందని చెప్తాడు. భక్తుల పెట్టిన మొత్తానికి తాను ‘తొడలో’ దాచిన నగదు చాకచక్యంగా కలిపేస్తాడు. రెట్టింపు మొత్తాన్ని పూజా ఫలితం అంటూ భక్తులకు ఇచ్చేస్తాడు. ఇది చూసిన వారికి బురిడీ బాబాపై పూర్తి నమ్మకం ఏర్పడుతుంది. అక్కడితో బురిడీ బాబా అసలు కథ« ప్రారంభించి అందినకాడికి దోచుకుంటాడు. కొందరు భక్తులకు తాను చెప్పిన మొత్తం పూజలో పెడితే దానికి పది రెట్లు వర్షం రూపంలో (బారిష్‌) కురుస్తుందని నమ్మిస్తుంటాడు. భక్తులు ‘ముగ్గులోకి’ దిగాక ‘పెద్ద పూజ’కు రంగం సిద్ధం చేస్తాడు. ఉమ్మెత్త గింజల గుజ్జును తనతో గుట్టుగా తీసుకువస్తాడు. అత్యాశకుపోయే భక్తులు ఈసారి గతంలో పెట్టిన మొత్తానికి ఎన్నో రెట్లు సమీకరించుకుని పూజకు సిద్ధమవుతారు. పూజ చేసేప్పుడు ఇతరులెవ్వరూ ఉండకూడదంటూ కుటుంబీకుల్ని మాత్రమే ఇంట్లో ఉంచుతాడు. తంతు పూర్తయ్యే తరుణంలో ప్రసాదమంటూ పరమాన్నం సిద్ధం చేసే ఈ బురిడీ బాబా అందులో ఉమ్మెత్త గింజల గుజ్జు కలిపేస్తాడు. అది తిన్న వారంతా మత్తులోకి జారుకున్నాక పూజలో ఉంచిన సొత్తు, సొమ్ముతో ఉడాయిస్తాడు. ఈ దొంగ బాబా శివ 2012లో కూకట్‌పల్లిలో ‘పూజ’ చేసి పోలీసులకు చిక్కాడు. ఆపై బెంగళూరుకు మకాం మార్చి 2014 జూన్‌ 6న తిరుపతి అర్బన్‌ జిల్లా అలిపిరి ఆటోనగర్‌లో ఉండే రియల్టర్‌ ఆర్కే యాదవ్‌ కుటుంబంపై ‘మత్తు మందు’ జల్లాడు. పూజలో ఉంచిన రూ.63.43 లక్షలు తీసుకునే లోపే యాదవ్‌ సంబంధీకులు దామోదర్‌ రావడంతో ఉడాయించాడు. మత్తులో ఉన్న కుటుంబాన్ని చూసిన దామోదర్‌ ఆ మొత్తం తస్కరించి దొంగ బాబా దొరకడనే ఉద్దేశంతో నేరాన్ని అతడి మీదికి నెట్టాడు. అలిపిరి నుంచి నెల్లూరు చేరుకున్న బురిడీ బాబా అక్కడి ఆనంద్‌రెడ్డి ఇంట్లో ‘పూజ చేసి’ రూ.40 లక్షలు ఎత్తుకుపోయాడు. యాదవ్‌ ఫిర్యాదు మేరకు కేసు నమోదు చేసుకుని దర్యాప్తు చేసిన అలిపిరి పోలీసులు శివ హైదరాబాద్‌లో ఉన్నట్లు గుర్తించారు. అమీర్‌పేటలోని ఓ లాడ్జిని అడ్డాగా చేసుకుని నల్లగొండకు చెందిన మరో బడా బాబును మోసం చేయడానికి సిద్ధమవుతున్నట్లు తెలుసుకున్నారు. ఆ లాడ్జిపై మెరుపుదాడి చేసిన పోలీసులు శివను పట్టుకున్నారు. అతడిచ్చిన సమాచారంతో దామోదర్‌ను అరెస్టు చేసి ఇరువురి నుంచి మొత్తం రూ.1.30 కోట్ల నగదు, సొత్తు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. హైదరాబాద్‌ రియల్టర్‌కు కొంపల్లి వాసితో పరిచయం ఉంది. శివ ఇతడి ద్వారానే హైదరాబాద్‌ రియల్టర్‌కు పరిచయమయ్యాడు. బెంగళూరు శివార్లలో స్థిరపడిన శివను 2015లో ఆ స్నేహితులు ఇద్దరూ వెళ్లి కలిశారు. పక్కా పథకంతో అక్కడి గోల్ఫ్‌ కోర్ట్‌లో ‘ప్రత్యేక’ పూజ’ చేసిన శివ వీళ్లు తెచ్చిన రూ.లక్షను రూ.2 లక్షలు చేసిచ్చాడు. దీని కోసం దక్షిణ తప్ప అదనంగా ఏమీ తీసుకోకపోవడంతో హైదరాబాద్‌ రియల్టర్‌కు పూర్తి నమ్మకం ఏర్పడింది. 2016లో మళ్లీ ఈయన్ను సంప్రదించిన శివ తన వద్ద 1616 నాటి రైస్‌పుల్లర్‌గా పిలిచే ఇరీడియం కాయిన్‌ ఉన్నట్లు చెప్పాడు. దీన్ని అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో రూ.వందల కోట్లకు అమ్మవచ్చని, జర్మనీలో పార్టీని వెతుకుదామని చెప్పాడు. ఈ కాయిన్‌తో పాటు డబ్బును రెట్టింపు చేయడానికి మీ ఇంట్లో పూజ చేద్దామంటూ మరో ఇద్దరితో కలిసి హైదరాబాద్‌ చేరాడు. 2016 జూన్‌ 15 హైదరాబాద్‌ రియల్టర్‌ ఇంట్లో ముగ్గు వేసి పూజ ప్రారంభించిన శివ ఆ ముగ్గులో హ్యారీపోటర్‌ పుస్తకాన్నీ ఉంచడం గమనార్హం. అదేమంటే మహిమలకు అతడు ప్రతీకంటూ నమ్మించాడు. బురిడీ బాబా శివ 2009–16 మధ్య పదిమంది నుంచి రూ.4.25 కోట్ల మేర స్వాహా చేశాడు. హైదరాబాద్‌లోని బంజారాహిల్స్, కేపీహెచ్‌బీ, మైలార్‌దేవ్‌పల్లి; చిత్తూరు జిల్లా అలిపిరి, బెంగళూరులోని కుంబులుగుడ్డు, కడప జిల్లా రాజంపేట, నెల్లూరుల్లో అరెస్టు అయ్యాడు. రైస్‌పుల్లింగ్‌ కాయిన్‌ పేరుతో బెంగళూరు గోల్ఫ్‌ కోర్ట్‌లో ఇద్దరి నుంచి రూ.52 లక్షలు, చెన్నైలోని ఓ త్రీ స్టార్‌ హోటల్‌ యజమాని నుంచి రూ.35 లక్షలు కాజేసిన ఉదంతాల్లో వాంటెడ్‌గా ఉన్నాడు. 2016 తర్వాత ఇతడి పేరు మళ్లీ రికార్డుల్లోకి ఎక్కలేదు.

టేబుల్‌ మీద ఉన్న ఫోన్‌ రింగ్‌టోన్‌ మోగుతోంది.‘‘లక్‌ అన్న మాటే నిల్లో నిల్లు, లైఫ్‌ ఏమో చాల డల్లో డల్లు’’ అని పాట వినిపిస్తోంది.ఫోన్‌ చేసింది ఎవరో అనే ఆలోచన లేకుండా, అదే పాటను హమ్‌ చేస్తూ...‘‘నేనో జీరోని, వ్యాల్యూ లేనోన్ని’’ అంటూ ఫోన్‌ ఎత్తాడు రఘువరన్‌ .వెంటనే, ఆ పక్కనుంచి ‘‘ఒరేయ్‌! రాసిన లాస్ట్‌ అటెంప్ట్‌ ఎగ్జామ్‌ కూడా ఫెయిల్‌ అయ్యింది రా!’’ అని బాధతో చెప్పాడు ఫ్రెండ్‌. రఘువరన్‌ మాత్రం షాక్‌ కాకుండా, చిరునవ్వు చిందిస్తూ, హీరో రజనీకాంత్‌లా కూలింగ్‌ గ్లాసెస్‌ పెట్టుకొని, ‘‘చూడు ఇదంతా మామూలే, నువ్వు బాధపడకు’’ అన్నాడు.‘‘ఒరేయ్‌! ఫెయిల్‌ అయ్యింది నువ్వురా!’’ అన్న వెంటనే, రఘువరన్, ‘‘తెలుసు! నన్ను అదృష్ట దేవత డైరెక్ట్‌గా వచ్చి వరాలు ఇచ్చినా, నా బెస్ట్‌ ఫ్రెండ్‌ వాటిని సక్సెస్‌ఫుల్‌గా ఫెయిల్‌ చేయగలడు’’ అన్నాడు. ‘‘ఎవర్రా వాడు? చెప్పు వాడ్ని చంపేద్దాం..’’‘‘రేయ్, వాడ్ని ఏం అనకు. నేను పుట్టినప్పటి నుంచి నన్ను ఒక్క క్షణం కూడా వీడని ఫ్రెండ్‌రా వాడు. నా వన్‌ అండ్‌ ఓన్లీ బెస్ట్, బ్లడ్‌ ఫ్రెండ్‌ నా బ్యాడ్‌ లక్‌! బై!’’ అని చెప్పి ఫోన్‌ కట్‌ చేశాడు. తర్వాత మళ్లీ అదే పాట పెట్టుకొని ‘‘నా బాధే నాకు భంగు, నే చెత్త కుప్ప కింగు, నా ఫేట్‌ నల్లరంగు, నే కొమ్మల్లో పతంగు!’’ అని పాడుతూ, డ్యాన్‌ ్స చేస్తూ స్నానం పూర్తి చేసి, ఇంటర్వ్యూకి బయలుదేరాడు. ఇలా దాదాపు దశాబ్దంపాటు, రఘువరన్‌ రోజూ ఉదయం రెడీ అవ్వడం, మధ్యాహ్నం ఇంటర్వ్యూ అటెండ్‌ కావడం, సాయంత్రం స్నేహితుల గొప్పలు వింటూ ఇంటికొచ్చి భోజనం చేయడం, రాత్రి కొత్త ఉద్యోగానికి అప్లయ్‌ చేసి నిద్రపోవడం అంతే! ఇదే రఘువరన్‌ జీవితం.ఇలా ఒక తుప్పు పట్టిన చక్రంలా, రోజులన్నీ ఒకేలా గడుస్తున్న సమయంలో ఒక రాత్రి ల్యాప్‌టాప్‌ మూసి పడుకోబోతుంటే, తెర మీద వింత అక్షరాలు మెరిశాయి. ‘‘బ్యాడ్‌ లక్‌కి బై చెప్పి, లక్‌కి హాయ్‌ చెప్పాలనుందా?అయితే వెంటనే ఈ ఆర్టిఫిషియల్‌ లక్‌ యాప్‌ను ఇన్‌ స్టాల్‌ చేసుకోండి.ఇది నంబర్‌ వన్‌ లక్‌ గ్యారంటీ యాప్‌!’’రఘువరన్‌ రెండు క్షణాలు స్క్రీన్‌ చూస్తూ ఆగిపోయాడు.‘‘ఇలాంటి యాప్స్‌ కూడా ఉంటాయా? ఉన్నా పనిచేస్తాయా?’’ అని అనుకుంటూ ఇన్‌ స్టాల్‌ బటన్‌ నొక్కాడు. యాప్‌ ఓపెన్‌ చేయగానే, కంప్యూటరైజ్డ్‌ వాయిస్, ‘‘వెల్‌కమ్‌! ప్లీజ్‌ సెలెక్ట్‌ యువర్‌ ప్యాకేజ్‌. డైలీ ఫ్రీ లక్‌. ప్రీమియం లక్‌. జాక్‌పాట్‌ లక్‌.’’ ‘‘అబ్బో! ఇప్పడు అదృష్టం కూడా డేటా ప్లాన్‌ ్స ఇస్తుందా?’’ అనుకుంటూ... ఫ్రీ లక్‌ సెలెక్ట్‌ చేసుకున్నాడు. అప్పుడే యాప్‌ నుంచి ఫన్నీ నోటిఫికేషన్‌ :‘‘ఈ రోజు ఇంటర్వ్యూలో మిస్టర్‌ రఘువరన్‌ కడియాలా, యూ ఆర్‌ సెలెక్టెడ్‌!’’ ఆ మెసేజ్‌ చూసి నవ్వుకుంటూ బెడ్‌ మీద పడ్డాడు. ‘‘ఏమో, ఏడేళ్ల తర్వాత ‘బేవార్స్, ఇడియట్‌’ అన్నవాళ్లు, నిజంగానే ‘మిస్టర్‌ రఘువరన్‌ ’ అంటారేమో!’’ అని అనుకుంటూ కళ్ళు మూశాడు. మరుసటి ఉదయం టింగ్‌..! ఫోన్‌ నోటిఫికేషన్‌: ‘‘యువర్‌ డైలీ ఫ్రీ లక్‌ యాక్టివేటెడ్‌!’’తన బ్యాడ్‌ లక్‌ గురించి బాగా తెలిసిన రఘువరన్‌ ఏమాత్రం ఎగై్జట్‌ కాలేదు. మూమూలుగానే ఇంటర్వ్యూకి రెడీ అయ్యి బైక్‌లో బయలుదేరాడు. ఆరోజు ఎందుకో, అన్ని ట్రాఫిక్‌ సిగ్నల్స్‌ గ్రీన్‌ . జేబులోని పెన్‌ ఇంక్‌ లీక్‌ కాలేదు. షూస్‌కి దుమ్ము అంటలేదు. లిఫ్ట్‌ కరెక్ట్‌గా వర్క్‌ అయ్యింది. వేడి కాఫీ కిందపడకుండా తాగాడు. ఇంటర్వ్యూలో కూడా అచ్చం యాప్‌ చెప్పిన ట్టు. ‘‘మిస్టర్‌ రఘువరన్‌ కడియాలా, యూ ఆర్‌ సెలెక్టెడ్‌!’’ అన్నారు. జాబ్‌ ప్యాకేజీ కూడా బాగానే ఉంది. ఆ తర్వాత కూడా ఆడగకుండానే షాపింగ్‌ చేసిన తర్వాత ఆఫర్‌ అంటూ డిస్కౌంటు ఇచ్చారు. బైక్‌కి టైర్‌ పంచర్, పెట్రోల్‌ అయిపోవటం లాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా ఇంటికి వెళ్లాడు. అపార్ట్‌మెంట్‌లో కూడా పార్కింగ్‌ ఈజీగా దొరికింది. ఆ రోజు అంతా బాగా గడిచిపోయింది. అంతా యాప్‌ చెప్పినట్టు రోజంతా అదృష్టంతో నిండిపోయింది. దీంతో, అప్పటి దాకా, రింగ్‌ టోన్‌ మోగితే కానీ, చూడని ఫోన్‌ ముఖాన్ని కళ్లార్పకుండా చూశాడు. కుతూహలంతో ఆ యాప్‌ తెరిచాడు. ఇదంతా నిజమేనా? అని సందేహంతోనే నిద్రపోయాడు. మళ్లీ ఉదయాన్నే ఫోన్‌ నోటిఫికేషన్‌ . ‘‘యువర్‌ ఫ్రీ లక్‌ ఈజ్‌ ఓవర్‌! అప్‌డేట్‌ కోసం రూ. 99 ప్రీమియం ప్యాకేజీని సెలెక్ట్‌ చేసుకోండి.’’ఇదంతా నమ్మాలా వద్దా అన్న అయోమయంలోనే రఘువరన్‌ ప్రీమియం ప్యాకేజీని సెలెక్ట్‌ చేసుకున్నాడు.ఆ రోజూ కూడా రఘువరన్‌ కి అదృష్టమే కలిసివచ్చింది. బస్సులో ఎక్కినప్పుడల్లా కిటికీ సీటు ఖాళీగా ఉంటుంది. బిస్కెట్‌ను టీలో ముంచినప్పుడు కూడా జారిపోకుండా తింటున్నాడు.బార్‌ బిల్లు ఎప్పుడూ ఫ్రెండ్‌గాడికే పడుతోంది. దొంగిలించిన వాలెట్‌ని దొంగే తిరిగి తెచ్చి ఇస్తున్నాడు.అడుగు బయట పెట్టగానే ఘోరంగా కురుస్తున్న వాన ఒక్కసారిగా సైలెంట్‌గా మారుతోంది. ఆఫీసులో బాస్‌ అడక్కుండానే పొగుడుతున్నాడు. ఆఫీస్‌ బాయ్‌ కూడా అడక్కుండానే వాటర్, టీ కాఫీలు తెచ్చి టేబుల్‌ పై పెడుతున్నాడు. మొబైల్‌ బ్యాటరీ వన్‌ పర్సెంట్‌ ఉన్నా, మూడు రోజులు వరకు ఆన్‌గానే ఉంటుంది. ఫేవరెట్‌ వైట్‌ షర్ట్‌ని వాషింగ్‌ మెషీన్‌లో వేసినా, అది ఏ కలర్‌ అంటకుండా, చాలా చక్కగా మారి, మృదువుగా, సువాసనతో బయటకు వస్తుంది. అనుకోకుండా, చేయి ఎత్తితే, అటుగా వెళ్తున్న వక్తి, లిఫ్ట్‌ అనుకొని, నేరుగా స్కూటీ మీద ఎక్కించుకొని ఇంటి వద్ద దింపాడు. ఇంతేకాదు, ఏటీఎమ్‌లో ఐదు వందల రూపాయలు విత్‌డ్రా చేసుకోగా, మెషిన్‌ ఐదు వంద నోట్లకు బదులు యాభై నోట్లను ఇచ్చేసింది. ఆన్‌లైన్‌లో బ్యాటరీ ఆర్డర్‌ పెడితే, డెలివరీలో స్మార్ట్‌ వాచ్, బ్లూటూత్‌ స్పీకర్‌ వచ్చాయి. ఇలా అప్పటి వరకు హారర్‌ సినిమాలా సాగిన రఘువరన్‌ జీవితం, ఒక్కసారిగా, సూపర్‌ హిట్‌ కామెడీ సినిమాలా సాగిపోతోంది. సరిగ్గా, ఒక నెల తర్వాత మళ్లీ ఫోన్‌ నోటిఫికేషన్‌ ‘‘యువర్‌ ప్రీమియం లక్‌ ఈజ్‌ ఓవర్‌! అప్‌డేట్‌ కోసం రూ. 999 జాక్‌పాట్‌ లక్‌ ప్యాకేజీని సెలెక్ట్‌ చేసుకోండి.’’ ఈసారి ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా వెంటనే పేమెంట్‌ చేశాడు.వెంటనే నోటిఫికేషన్‌ , ‘‘బొంబాయి లాటరీ నంబర్‌ 5834.’’ ఆ నంబర్‌ చూసిన వెంటనే రఘువరన్‌ పరుగెత్తుకుంటూ వెళ్లి లాటరీ కొన్నాడు. నంబర్‌ కూడా అదే 5834. ఇక అప్పటి నుంచి రఘువరన్‌ కి నిద్ర పట్టడం లేదు. ప్రతిరోజూ అదృష్టం ఇచ్చే ఆనందాలను ఎంజాయ్‌ చేయలేకపోతున్నాడు.క్యూలో నిల్చున్నా, వెయిట్‌ చేసే పని లేకుండా గణేశ్‌ అన్నదానంలో భోజనం దొరికినా ఆస్వాదించలేకపోయాడు.ఆఫీసులో అందమైన అమ్మాయి నవ్వుతూ పొగుడుతున్నా తిరిగి నవ్వలేకపోయాడు.చికెన్‌ బిరియానీ ఆర్డర్‌ చేస్తే, అందులో లెగ్‌పీస్‌ వచ్చినా ఎంజాయ్‌ చేయలేకపోయాడు. బుక్‌ చేసిన క్యాబ్‌ డ్రైవర్‌ అడ్రస్‌ని పది సార్లు అడగకుండానే వేగంగా డెస్టినేషన్‌ కు తీసుకెళ్తున్నా సంతోషం లేదు. తన పాత క్రష్‌ సడెన్‌ గా ‘నిన్ను కలవాలని ఉంది’ అని మెసేజ్‌ పంపినా, అతను ‘ఊమ్‌’ అని రిప్లయ్‌ ఇస్తున్నాడు. అమెజాన్‌ లో బ్యాటరీ ఆర్డర్‌ చేశాడు, డెలివరీలో డ్రోన్‌ , స్మార్ట్‌వాచ్, బ్లూటూత్‌ స్పీకర్‌ వచ్చాయి! ‘సారీ సర్, సిస్టమ్‌ గ్లిచ్‌’ అని కంపెనీ వాళ్లు చెప్పి, మీరు ఆ వస్తువులను కావాలనుకుంటే మీ వద్ద పెట్టుకోవచ్చు అని చెప్పి, ప్రతి సారి గ్లిచ్‌ కేవలం రఘుకే వస్తున్నాయి. అలా ప్రతిరోజూ అదృష్టం తన తలుపు తట్టి మరీ ఇచ్చే ఆనందాలు అన్నీ క్రమంగా తనకు బోరింగ్‌గా మారిపోయింది. షాపింగ్‌కి వెళ్లినా రఘు ఏ షర్ట్‌ పట్టుకున్నా దానిపైనే ‘టుడే ఫ్రీ ఆఫర్‌!’ బోర్డు వొచ్చేస్తుంది! చాలా డిస్కౌంట్‌ ఆఫర్‌తో షాపింగ్‌ చేసినా, తరువాత కాసేపటికే బ్యాంక్‌ నుంచి మెసేజ్‌ ‘మీ కొనుగోలుపై క్యాష్‌బ్యాక్‌ రూ. 4999.’ వచ్చినా కూడా తనకు ఆనందం లేదు. ఎప్పుడూ లాటరీ విన్నర్‌ అనౌన్‌ ్సమెంట్‌ కోసమే ఎదురుచూస్తూ, అదృష్టంపై చిన్న చూపు మొదలయింది. సరిగ్గా, నలభై ఐదు రోజుల తర్వాత ఆ రోజు వచ్చింది.విన్నింగ్‌ నంబర్‌ను అనౌన్‌ ్స చేశారు. యాప్‌ చెప్పినట్టుగానే విన్నింగ్‌ లాటరీ నంబర్‌ 5834.ఇక రఘువరన్‌ ఆనందానికి అవధులు లేవు.లాటరీ ప్రైజ్‌ వంద కోట్లు.‘‘ఇక నా కష్టాలన్నీ పోయాయి!’’ అని ఆ రోజంతా ఫుల్‌ పార్టీ చేసుకొని పడుకున్నాడు.ఉదయం లేవగానే ఫోన్‌ నోటిఫికేషన్‌ , ‘‘యువర్‌ జాక్‌పాట్‌ లక్‌ ఈజ్‌ ఓవర్‌! అప్‌డేట్‌ కోసం రూ. 9999 జాక్‌పాట్‌ లక్‌ అప్‌డేషన్‌ ప్యాకేజీని సెలెక్ట్‌ చేసుకోండి.’’‘‘వంద కోట్లు ఉంటే నాకు ఇంకా లక్‌తో పని ఏముంది’’ అనుకొని యాప్‌ను అన్‌ఇన్‌ స్టాల్‌ చేసి బొంబాయి లాటరీ ఆఫీసుకు వెళ్లాడు. చాలా కాన్ఫిడెంట్‌గా లాటరీ టికెట్‌ ఇచ్చి. ‘‘ఐ వాంట్‌ ఓన్లీ క్యాష్‌’’ అన్నాడు.కౌంటర్‌లోని వ్యక్తి టికెట్‌ తీసుకొని, ‘‘సారీ సార్, ఈ లాటరీ టికెట్‌ ఎక్స్‌పైర్‌ అయింది’’ అన్నాడు.వెంటనే షాక్‌తో టికెట్‌ తీసుకొని చెక్‌ చేసుకున్నాడు. నిజంగానే అది లాస్ట్‌ ఇయర్‌ టికెట్‌.‘‘మరి నాకు డబ్బులు రావా!’’ అని బాధతో అడిగాడు.‘‘సారీ సార్‌!’’ అంటూ టికెట్‌ తిరిగి అతని చేతిలో పెట్టారు.వెంటనే రింగ్‌టోన్‌ మోగింది. ‘‘లక్‌ అన్న మాటే నిల్లో నిల్లు, లైఫ్‌ ఏమో చాల డల్లో డల్లో’’. ఈసారి చాలా సైలెంట్‌గా ఫోన్‌ ఎత్తాడు.‘‘రఘువరన్‌ , డ్యూ టు యువర్‌ లోయర్‌ పర్ఫార్మెన్‌ ్స అండ్‌ నో కమిట్‌మెంట్‌ ఫర్‌ ఆఫీస్‌ వర్క్, లాట్‌ ఆఫ్‌ లీవ్స్, యూ ఆర్‌ టెర్మినేటెడ్‌’’ అని చెప్పి ఫోన్‌ కట్‌ చేశారు.రఘువరన్‌ కి ఒక్కసారిగా ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు.‘‘ఇదంతా నేను కేవలం పదివేల రూపాయలకు కక్కుర్తి పడి కోల్పోయానా!’’ అని అనుకుంటూ అయోమయంలో పడ్డాడు.యాప్‌ అప్‌డేట్‌ చేసుకోకపోవడమే కారణం అనుకొని వెంటనే యాప్‌ను మళ్లీ ఇన్‌ స్టాల్‌ చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. ఎంత వెతికినా ఆ యాప్‌ దొరకలేదు. ఇక చేసేదేమీ లేక లాటరీ ఆఫీసు నుంచి బయటకు వచ్చాడు.కాలు బయట పెట్టగానే చెప్పు తెగిపోయింది. చాలా కష్టంగా రోడ్డు దాటుకొని నిల్చుంటే వెంటనే ఓ కారు అటుగా పోయి బకెట్‌ బురదను అతని బట్టలపై చల్లి వెళ్లింది. పైపై తుడుచుకొని బస్‌స్టాండ్‌కు పరుగెత్తుకుంటూ వెళ్తే, అప్పటిదాకా ఆగి ఉన్న బస్సు రఘువరన్‌ రాగానే చాలా అర్జెంట్‌ పని ఉన్నట్లు వేగంగా బయలుదేరింది. దీంతో, ‘ఓరి దేవుడా! ’ అని కాస్త పైకి తలెత్తి చూస్తే, ఎదురుగ్గా, ఒక బోర్డింగ్‌.. ‘ఐ యామ్‌ బ్యాక్‌!’. అది చూడగానే, అప్పటిదాకా దిగాలుగా ఉన్న రఘువరన్‌ ముఖం ఒక్కసారిగా చిరునవ్వు చిందించింది. ‘‘ఇన్ని రోజులు బ్యాడ్‌లక్‌ నా బెస్ట్‌ ఫ్రెండ్‌ అనుకున్నా, కాదు.. కాదు.. బ్యాడ్‌లక్‌కే నేను బెస్ట్‌ ఫ్రెండ్‌ని!’’ అని అనుకొని స్టయిల్‌గా కూలింగ్‌ గ్లాసెస్‌ పెట్టుకొని ‘‘లక్‌ అన్న మాటే నిల్లో నిల్లు, లైఫ్‌ ఏమో చాల డల్లో డల్లో’’ అని పాడుకుంటూ చెప్పులు చేతిలో పట్టుకొని నడుచుకుంటూ ఇంటికి బయలుదేరాడు. ∙కొండి దీపిక

డాక్టర్‌ రాగానే ఆ తల్లి కళ్ళల్లో నీళ్ళు చూశాడు.‘‘డాక్టర్‌గారు. నెలల పిల్ల. ఒళ్ళు కాలిపోతోంది.’’ ఆ తల్లి దుఃఖంగా చెప్పింది.ఆయన ఆ పిల్ల టెంపరేచర్‌ చూశాడు.‘‘నూట రెండు! తగ్గకపోగా పెరిగింది. నాకు చేతనైన చికిత్స చేస్తున్నాను. ఆపైన దైవం మీదే భారం. నుదుటి మీద ఉడుకులాం పట్టీని తడిపి వేయడం మానకండి. టెంపరేచర్‌ ఇంకో గంటలో తగ్గితే సరే, లేదా ప్రమాదం.’’ ఆయన హెచ్చరించాడు.దేవుడిని నమ్మేవారు అసాధ్యాలు సాధ్యాలు అవచ్చని నమ్ముతారు. ఆయన వెళ్ళాక ఆమె పూజగదిలోకి వెళ్ళి, ఏడు తరాల నుంచి తమ కులదైవమైన హూళిగాదేవి విగ్రహం ముందు మోకాళ్ళ మీద కూర్చుని, మనసులో ఆ దేవి రూపాన్ని నింపుకుని, తను అంతదాకా ఏదీ కోరలేదని, తన కూతుర్ని కాపాడే కోరికని తీర్చమని ప్రార్థించసాగింది.‘‘దైవం కొన్ని కోరికలని ఎందుకు తీర్చడంటే అవి చేటు చేస్తాయని.’’ మృదుమధుర కంఠం వినబడి ఆమె కళ్ళు తెరచి చూసింది.ఎదురుగా చిరునవ్వుతో కనపడ్డ దేవిని చూసి ఆ తల్లి కోరింది.‘‘నా కూతుర్ని బతికించు మాతా.’’ఆ పాపకి అమ్మవారి నామాలలో ఒకటైన క్రియేశ్వరి పేరుని ఆ దంపతులు పెట్టుకున్నారు.మూడో ఏడు వచ్చేసరికి క్రియేశ్వరికి అన్ని వస్తువులని విసరడం అలవాటైంది. కనిపించిన వస్తువుని తీసుకుని విసిరి కొడుతుంది.‘‘తప్పు. అది ఎవరికైనా తగలొచ్చు.’’ తల్లి మందలిస్తుంది.ఆరో ఏట క్రియేశ్వరి విసిరిన పుస్తకం అంచు భాగం తండ్రి కంట్లో గుచ్చుకోవడంతో రక్తం కారసాగింది. తక్షణం హాస్పిటల్‌కి తీసుకెళ్ళారు. ఆయన కుడి కంటి చూపు శాశ్వతంగా పోయింది. ‘‘మంచిది. పోయింది నా కన్నేగా. ఇదే పరాయి వాళ్ళ కన్నైతే ఎంతో తగువులాట జరిగేది.’’ తండ్రి చెప్పాడు.క్రియేశ్వరి వస్తువులని విసరడం ఏడో ఏడు దాకా ఆపలేదు.క్రియేశ్వరి ఎనిమిదో ఏట స్కూల్‌ హెడ్‌ మాస్టర్‌ ఆమె తల్లిదండ్రులని పిలిచి టీసీ ఇచ్చి చెప్పాడు.‘‘మీ అమ్మాయి ప్రవర్తన, చదువు ఏ మాత్రం బాలేవు. మీ అమ్మాయిని సరైన దారిలో పెట్టమని నాలుగైదుసార్లు హెచ్చరించినా మీరు పట్టించుకోలేదు. తోటిపిల్లల పుస్తకాలు ఎత్తుకెళ్ళి మిఠాయి షాపుల్లో ఇచ్చి మిఠాయి కొనుక్కుంటోంది. అందరితోనూ పోట్లాటే.’’క్రియేశ్వరికి పన్నెండో ఏడు వచ్చేసరికి మూడు స్కూల్స్‌ మారింది. తమ కూతురిలోని చెడ్డ లక్షణాలకి ఆ దంపతులకి రంపపు కోతగా ఉంది. క్రియేశ్వరి బంధువులు, నానమ్మ, అమ్మమ్మ, తాతయ్యలు తమ ఇంటికి క్రియేశ్వరితో రావద్దని నిష్కర్షగా చెప్పారు.పధ్నాలుగో ఏట వాళ్ళకి క్రియేశ్వరి పెద్ద కష్టాన్ని తెచ్చింది. ఆమె డబ్బు కోసం మగాళ్ళతో గడుపుతోందని ఆమె తల్లిదండ్రులకి తెలిసింది. కుటుంబ గౌరవం మంట కలుపుతోందని మొదటిసారి తండ్రి కూతుర్ని కొట్టాడు. ఆమె ఎదురు తిరిగి తండ్రి కళ్ళజోడుని విరగ్గొట్టి చొక్కాని చింపేసి, ఆయన్ని గదిలో బంధించి తలుపు గడియ పెట్టింది. గంట తర్వాత ఓ వీధి రౌడీ వచ్చి క్రియేశ్వరి తండ్రిని చితకబాదాడు.‘‘ఖబడ్దార్‌ గుడ్డి నాయాల. క్రియ నాది. దాన్నేమైనా అంటే నిన్ను చంపేస్తాను.’’ బెదిరించాడు.‘‘నేనంటే వాడికి ఎంత ప్రేమో చూశారా?’’ క్రియేశ్వరి నవ్వుతూ చెప్పింది.మరో ఆరు నెలల తర్వాత మరో కష్టం వారికి వచ్చింది. క్రియేశ్వరి గర్భవతైంది. ఆమె బిడ్డని కంటానని పట్టుపట్టింది. బలవంతంగా అబార్షన్‌ చేయించారు.క్రియేశ్వరికి పదిహేడో ఏట ఆల్కహాల్‌ అలవాటైంది. పంతొమ్మిదో ఏట కాల్‌ సెంటర్లో చేరింది. అయితే, ఆమెని మూడు వారాల తర్వాత ఉద్యోగంలోంచి తీసేశారు. తల్లితండ్రులు ఆమెకి పెళ్ళి చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు. తన ఇరవై మూడో ఏట క్రియేశ్వరి ఓ ఏభైరెండేళ్ళ ఆయనతో వచ్చి చెప్పింది.‘‘ఈయన నన్ను ప్రేమిస్తున్నాడు. పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. మా పెళ్ళి ఘనంగా చేయండి.’’ఆ పెళ్ళి మానుకోమని బతిమాలారు. క్రియేశ్వరి ఎప్పటిలా పట్టినపట్టు విడవలేదు. ఆమె తండ్రి పీఎఫ్‌ మొత్తం విత్‌డ్రా చేసి కూతురి పెళ్ళి జరిపించాడు. వృద్ధాప్యంలో వాళ్ళని ఆదుకునే ప్రధాన వనరు అలా మాయమైంది. ఆమె తన ఇరవై ఎనిమిదో ఏట తండ్రి మీద దావా వేసి గెలిచి, ఇంట్లోని తన భాగాన్ని కావాలని పరాయి మతస్తులకి అమ్మింది. ఆ పొరుగుని భరించలేక వాళ్ళు అద్దె ఇంటికి మారారు. తన తండ్రి తన భాగాన్ని అమ్మాడని రెండేళ్ళ తర్వాత తెలిసి వచ్చి ఆ డబ్బు ఇవ్వమని గొడవ చేసింది. ఆయన నిరాకరిస్తే జరిగిన ఘర్షణలో క్రియేశ్వరి కొట్టిన దెబ్బలకి ఆయన మరణించాడు.‘‘ఇల్లమ్మి ఆ డబ్బు నాకు ఇవ్వనందుకు.’’ అరిచింది.ఎర్రబడ్డ కూతురి మొహంలోని రోషాన్ని, కోపాన్ని, ద్వేషాన్ని చూసి ఆ తల్లి భయంతో వణికిపోయింది. ఆవిడ చూస్తూండగానే క్రియేశ్వరి మొహంలో క్రమంగా వయసు తగ్గసాగింది. ఇరవై మూడు నించి పదిహేనుకి, పదికి, ఐదుకి, ఏడాదికి, చివరకి మూడు నెలల పసిపాప మొహం కనిపించింది. ఆమె కళ్ళు తెరచి చూస్తే ఉయ్యాలలోని, ఇంకా పేరు పెట్టని తన కూతురు కనిపించింది. తను కలగనలేదని, అమ్మవారు భవిష్యత్తును చూపించిందని గ్రహించింది. మళ్ళీ అశరీరవాణి వినిపించింది.‘‘నీ ప్రార్థనని నువ్వు మన్నిస్తావో లేదో నీ చేతుల్లో ఉంది. పాపని నువ్వు మరో మూడు నిమిషాల్లో ఎత్తుకుంటే బతుకుతుంది. లేదా మరణిస్తుంది.’’అత్యంత అమాయక మొహం గల ఆ పాప కళ్ళు తెరిచి నీరసంగా తల్లి వంక చూస్తూంటే ఆ పాప నోట్లోంచి బలహీనమైన శబ్దాలు వినిపించాయి. రెండు నిమిషాలు తటపటాయించాక ఆమె లేచి పక్కగదిలోకి వెళ్ళింది. అంతలోనే పరిగెత్తుకు వచ్చి ఉయ్యాలలోంచి కూతుర్ని తీసుకుని గుండెలకి హత్తుకుంది. క్రమంగా నూట రెండు నించి టెంపరేచర్‌ నూట ఒకటికి, వందకి, తొంభై తొమ్మిదికి, చివరకి నార్మల్‌కి దిగింది.తల్లి తన బిడ్డల మీద ప్రేమని ఎన్నటికీ కోల్పోదు. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి

నవ్వించు, ప్రేరేపించు, షేర్‌ చేయించు ఇవన్నీ రెండు నిమిషాల్లోనే! ఇక్కడ సమయం తక్కువ, ఐడియాలు ఎక్కువ. కాని, పవర్‌ మాత్రం మ్యాక్స్‌! టైమింగ్‌లో రీల్స్‌ కంటే ఎక్కువ, షార్ట్‌ ఫిల్మ్‌ కంటే తక్కువ. కానీ, ఫుల్‌ ఎంటర్‌టైన్ మెంట్, ఫుల్‌ ఇంపాక్ట్, ఫుల్‌ మనీ! అవే, ఈ టూ మినిట్స్‌ వీడియోల చిన్న సినిమాలు! అందుకే, ఇవి రీల్స్‌నే కాదు, రియల్‌ లైఫ్‌లోనూ ఫాస్ట్‌ ఇంపాక్ట్‌ ఇస్తున్నాయి.చిన్న వీడియోల పెద్ద హంగామాఒకప్పుడు సినిమా థియేటర్లో మూడు గంటలు కూర్చుని ఒక కథ చూస్తే, ఇప్పుడు అదే ఎమోషన్, అదే మెసేజ్, అదే ఫీల్‌ను రెండు నిమిషాల వీడియోలోనే చూస్తున్నాం! కారణం? డిజిటల్‌ ప్రపంచం వేగంగా పరుగులు తీస్తోంది. ఇంటర్నెట్, స్మార్ట్‌ఫోన్లు, డేటా ఇవన్నీ కలసి మనకు రీల్స్‌ స్క్రోలింగ్‌ అనే ఒక కొత్త అలవాటు తెచ్చాయి. ఇప్పుడు ఆ రీల్సే కాస్త పెద్దవై షార్ట్‌ స్క్రోలింగ్‌ సినిమాలుగా మారాయి. అందుకే, ఇప్పుడు ఇన్ స్టాగ్రామ్, యూట్యూబ్, జోష్, మోజ్‌ ఏ యాప్‌ తెరిచినా ఒక్కో స్క్రోల్‌లోనే నవ్వు, డ్రామా, పాట, డ్యాన్ ్స, ట్రెండ్, ఎమోషన్ అన్నీ మీ చేతిలోకి వస్తున్నాయి, అది కూడా రెండు నిమిషాల్లోనే! ఇంతలోనే వాటికి మిలియన్ల వ్యూస్, కోట్ల లైక్స్, సూపర్‌స్టార్‌ ఫేమ్‌. ఈ రెండు నిమిషాల ఫేమ్‌తో లక్షల ఆదాయం కూడా వస్తోంది.ఎందుకు ఈ పిచ్చి?మనిషి మైండ్‌ ఇప్పుడు ఫాస్ట్‌ మోడ్‌లో ఉంది. తక్కువ టైమ్‌లో ఎక్కువ ఎంటర్‌టైన్ మెంట్‌ కావాలని కోరుకుంటోంది. పది నిమిషాల వీడియో ఎవరు చూస్తారు? అదే తొంభై సెకన్లలో నవ్వు, ప్రేమ, డ్యాన్ ్స, డ్రామా అన్నీ ఇస్తే, దాన్ని మిస్సవ్వడం కష్టం! అందుకే మనసు వెంటనే ‘నెక్ట్స్‌’ అంటుంది. ఇదే డోపమైన్ లూప్‌. ప్రతి స్క్రోల్‌లో చిన్న సంతోషం, ప్రతి వీడియోలో కొత్త హిట్‌. సైకాలజిస్టుల మాట ప్రకారం, చిన్న వీడియోలు మన మెదడులో ‘ఇన్ స్టంట్‌ రివార్డ్‌’ ఫీలింగ్‌ కలిగిస్తాయి. అందుకే మనం ‘ఇంకో వీడియో మాత్రమే’ అని మళ్లీ మళ్లీ స్క్రోల్‌ చేస్తూనే ఉంటాం! వీటిలో యూట్యూబ్‌ షార్ట్స్‌ వీడియోస్‌కు ఎక్కువ క్రేజ్‌ రావడంతో, క్రియేటర్లు యూట్యూబ్‌ షార్ట్‌ ఫిల్మ్, వీడియోస్‌ కంటే రీల్స్‌లోనే తమ క్రియేటివిటీతో కథలను సృష్టిస్తున్నారు. అలా ‘ఒక్క నిమిషం చాలదు, రెండు నిమిషాలైనా ఇవ్వండి!’ అని క్రియేటర్లు డిమాండ్‌ చేసినప్పుడు, యూట్యూబ్‌ ‘సరే! మీకు 180 సెకన్లు!’ అని అంగీకరించింది. ఈ నేపథ్యం వలనే వివిధ రకాల సోషల్‌ మీడియా యాప్స్‌ కూడా ఈ రెండు, మూడు నిమిషాల వీడియోలకు ఆసక్తి చూపించడం మొదలుపెట్టాయి. ప్రస్తుతం, టిక్‌టాక్, యూట్యూబ్‌ షార్ట్స్‌ నిడివి మూడు నిమిషాల వరకు పొడుగవుతుండగా, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌ రీల్స్‌ కూడా పొడవవుతున్నాయి! అలా ఇప్పుడు ప్రపంచం మొత్తం టూ మినిట్స్‌ రివల్యూషన్‌ మొదలైంది. క్విక్‌ కరెన్సీగా!వాణిజ్య ప్రకటనలు అంటే పెద్ద క్యాంపెయిన్, టీవీ యాడ్స్, బిల్‌బోర్డులను అనుకుంటే, ఇప్పుడు అవి మొబైల్‌లో ఒక్క స్క్రోల్‌తో సరిపోతుంది! మార్కెటింగ్‌ ఇప్పుడు డైలాగ్‌ కాదు, రెండు నిమిషాల డ్రామాగా మారింది. ఫ్లిప్‌కార్ట్‌ రీల్స్‌లో డిస్కౌంట్‌ చెబుతుంది, స్విగ్గీ రీల్స్‌లో కర్రీ చూపిస్తుంది, మీషో రీల్స్‌లో సేల్స్‌ పెంచుతుంది! పక్కా మార్కెటింగ్‌ కన్సల్టెంట్స్‌ అందరూ ఇదే మంత్రం ‘ప్రోడక్ట్‌ ఎంత గొప్పదో కాదు, రెండు నిమిషాల్లో ఎవరి మనసు దోచుకుంటామో అదే బ్రాండ్‌ సక్సెస్‌!’ అంటున్నారు. వీటికి కంటెంట్‌ క్రియేటర్స్, ఇన్ ఫ్లుయెన్సర్స్‌ తోడవటంతో, బ్రాండ్స్‌కు క్రియేటర్లకు షార్ట్‌ వీడియోలు ఒక క్విక్‌ కరెన్సీగా మారాయి. స్టార్టప్స్‌ కూడా ఈ షార్ట్‌ వీడియోస్‌ ఆధారంగా కస్టమర్‌ను కట్టిపడేస్తున్నాయి. సంక్లిష్టమైన టెక్నాలజీని కేవలం రెండు నిమిషాల్లో అర్థమయ్యేలా చూపించి, మార్కెటింగ్‌లో కొత్త ఫ్యాషన్‌ క్రియేట్‌ చేశారు. మార్కెటింగ్‌ నిపుణుల ప్రకారం, 2026 నాటికి ప్రపంచం చూసే కంటెంట్‌లో 70 శాతం షార్ట్‌ వీడియోలే ఉంటాయి. సినిమా ట్రైలర్లు, యూనివర్సిటీ క్యాంపెయిన్లు, ఏ సందేశాలు అయినా ఇప్పుడు రీల్‌ రూట్‌లోనే అందరికీ చేరుతున్నాయి.అంతర్జాతీయ స్థాయిలో..ప్రపంచం మొత్తం ఇప్పుడు ‘స్క్రోల్, ప్లే, షేర్‌!’ అనే రిథమ్‌లో నడుస్తోంది. అందుకే, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా టిక్‌టాక్, యూట్యూబ్‌ షార్ట్స్, ఇన్ స్టాగ్రామ్‌ రీల్స్, క్వాయ్, మోజ్, జోష్‌ కలిపి 80 శాతం మొబైల్‌ డేటా వినియోగానికి కారణం. ఈ కారణంగానే 2020లో యూజర్లు రోజుకు సుమారు 35 నిమిషాలు స్క్రోల్‌ చేస్తే, ఇప్పుడు 80 నిమిషాలు స్క్రోల్‌ చేస్తున్నారట! అందులో మన దేశం ముందు వరుసలో ఉంది. రోజుకు సుమారు 65 కోట్ల మంది యూజర్లు ఈ షార్ట్‌ వీడియోస్‌ వీక్షిస్తారు. ముఖ్యంగా తెలుగు, తమిళం, హిందీ వంటి ప్రాంతీయ భాషల కంటెంట్‌కు డిమాండ్‌ ఎక్కువ. అందుకే, స్థానిక క్రియేటర్లు ఇప్పుడు గ్లోబల్‌ ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్లుగా ఎదుగుతున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో, ‘2025 గ్లోబల్‌ షార్ట్‌ వీడియోస్‌ ట్రెండ్స్‌’ సర్వే ప్రకారం, వివిధ సంస్థలు పరిశీలించిన ఫలితాలను వెల్లడి చేశారు. వివిధ మొబైల్‌ యాప్‌ల డేటా, యూజర్‌ సర్వేలు, సోషల్‌ మీడియా విశ్లేషణల ద్వారా, ఒక్కో దేశంలో ప్రత్యేక కంటెంట్, ట్రెండ్స్‌ స్పష్టమయ్యాయి. ప్రతి చోటా స్థానిక భాషలు, సంస్కృతులు ఆధారంగా షార్ట్‌ వీడియోలు కొత్త దారులు సృష్టిస్తున్నాయి.డబుల్‌ లైఫ్‌!ఉదయం బాస్‌ ‘మీటింగ్‌ టైమ్‌’ అంటాడు, రాత్రి ఫాలోవర్స్‌ ‘రీల్‌ టైమ్‌’ అంటారు! ఇలా రెండు ప్రపంచాల మధ్య బ్రిడ్జ్‌ వేసుకుని నడుస్తున్నవారే డబుల్‌ లైఫ్‌ ఇన్ ఫ్లుయెన్సర్లు! పగలు ఆఫీస్‌లో ప్రెజెంటేషన్ ్స చేసి, రాత్రి కెమెరా ముందు ప్రెజెన్ ్స ఇస్తున్నారు. ఇలా ఇండియాలో ఇప్పటి వరకు 45 లక్షల షార్ట్‌ వీడియో క్రియేటర్లు ఉన్నారని, వారిలో దాదాపు 60 శాతం మంది ప్రైవేట్‌ ఉద్యోగులు లేదా ఫ్రీలాన్సర్లు అని తాజా రిపోర్టులు చెబుతున్నాయి. ప్రపంచం మొత్తం చూస్తే, సోషల్‌ మీడియాలోని క్రియేటర్లలో 40 శాతం మంది రెండు ఉద్యోగాలు చేస్తున్నార ని అంచనా. వీరిలో దాదాపు 6 లక్షల మంది క్రమంగా వీడియోల ద్వారా ఆదాయం పొందుతున్నారు. అంటే పగలు జీతం, రాత్రి వైరల్‌ వీడియోల ఆదాయం! దీంతో చాలామంది ప్రొఫెషనల్‌ ఉద్యోగం కంటే ఈ సైడ్‌ ఇన్ కమ్‌ పైనే ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతున్నారు. ఆఫీస్‌లో ఇంక్రిమెంట్‌ రాకపోయినా, రీల్‌లో ఎంగేజ్‌మెంట్‌ పెరుగుతుంది! అందుకే, ఒక్క రీల్‌ సక్సెస్‌ అయితే నెల జీతం కన్నా ఎక్కువ డబ్బు వచ్చేస్తుంది. వీరంతా ప్రతిరోజూ ల్యాప్‌టాప్‌ బ్యాగ్‌లో లంచ్‌ బాక్స్‌తో పాటు మరో పక్క ట్రైపాడ్‌తో ఆఫీస్‌లకు వెళ్తూ, ఒక కొత్త వర్క్‌ కల్చర్‌తో పనిచేస్తున్నారు. మరికొందరు ‘వర్క్‌ ఫ్రమ్‌ ఆఫీస్‌’ మాదిరి ‘వర్క్‌ ఫ్రమ్‌ రీల్‌’ అనే కొత్త ఫుల్‌ టైమ్‌ ఉద్యోగం చేస్తున్నారు! ఇలా వచ్చిన పాపులారిటీతో టీవీ షోలు, ఇంటర్వ్యూలు, బ్రాండ్‌ కొలాబరేషన్లు, సిల్వర్‌ స్క్రీన్ చాన్ ్సలు కూడా దక్కించుకుంటున్నారు. ఇలా సాధారణ ఉద్యోగుల కంటే వీరి జీవితం ఇప్పుడు మరింత ఆదాయభరితంగా, ఆనందభరితంగా, వైరల్‌గా మారింది. ఏఐ క్రియేటర్లు! ఇప్పటి క్రియేటర్లకు కెమెరా మాత్రమే కాదు, ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్ ్స కూడా పెద్ద సహాయంగా మారింది. వీడియో తీసేందుకు డైరెక్టర్, ఎడిటర్, మ్యూజిక్‌ డిజైనర్‌ అవసరం లేదు. ఏఐ వాయిస్, ఫేస్‌ ఫిల్టర్, స్మార్ట్‌ ఎడిటింగ్‌ యాప్‌లు ఇవే కొత్త టెక్నాలజీ టీమ్‌ మెంబర్స్‌. ఒక క్లిక్‌తో బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌ మారిపోతుంది, వాయిస్‌ టోన్ అడ్జస్ట్‌ అవుతుంది, మూడ్‌కి సరిపోయే మ్యూజిక్‌ వచ్చేస్తుంది. కెమెరా ముందు ఉన్నది మనిషే కాని, వెనుక ఆలోచిస్తున్నది మొత్తం ఏఐనే. ఇదే కారణంగా ఇప్పుడు కంటెంట్‌ క్రియేటర్ల వేగం పెరిగింది. ఒకప్పుడు వీడియోకి రోజులు పట్టేది, ఇప్పుడు నిమిషాల్లో సిద్ధమవుతోంది!రీల్‌లోనే ఫీల్స్, డ్రీమ్స్‌! బ్రేక్‌అప్‌ అయినా, బర్త్‌డే అయినా ఇప్పుడు ప్రతి ఒక్క సందర్భానికి రీల్‌ తప్పనిసరి! ముఖ్యంగా 16 నుంచి 25 ఏళ్ల వయసు వారు ‘రియల్‌ లైఫ్‌ కంటే రీల్‌ లైఫ్‌ బెటర్‌!’ అని నమ్ముతున్నారు. సినిమా చూడటానికి ఓపిక లేదు కానీ, రీల్‌ కోసం వెయిట్‌ చేస్తున్నారు. ‘ఒక్క నిమిషం లవ్‌ స్టోరీ’, ‘30 సెకండ్ల అడ్వెంచర్‌’, ‘45 సెకండ్ల ట్రాజెడీ’ ఇవే ఇప్పుడు న్యూ ఏజ్‌ బ్లాక్‌బస్టర్స్‌! జెన్ జీ కి రీల్‌ అంటే భాష కాదు లైఫ్‌ స్టయిల్‌. ఇదే కారణంగా ఈ వయసు వారు సోషల్‌ మీడియాలో అత్యధికంగా యాక్టివ్‌గా ఉంటున్నారు. ఫ్యాషన్ నుంచి ఫుడ్‌ వరకూ, ట్రావెల్‌ నుంచి ట్రెండ్‌ వరకూ అన్నీ వీళ్ల చేతుల్లోనే! అందుకే, అసలైన వైరల్‌ పవర్‌ కూడా వీరివద్దే దాగుంది. ప్రాంతీయ భాషల శక్తిప్రపంచం ఇంగ్లీష్‌లో మాట్లాడినా, సోషల్‌ మీడియాలో ఇప్పుడు ప్రాంతీయ భాషలే రాజ్యం చేస్తున్నాయి. తెలుగు, తమిళం, హిందీ, బెంగాలీ భాషల్లో ఉన్న కంటెంట్‌ ఎక్కువగా వైరల్‌ అవుతోంది.వీక్షకులు తమ భాషలో ఉన్న కంటెంట్‌కి ఎక్కువగా కనెక్ట్‌ అవుతున్నారు. ఇందుకే ఇప్పుడు ప్రతి యాప్‌ కూడా ‘మీ భాషలో రీల్‌ క్రియేట్‌ చేయండి’ అని ప్రోత్సహిస్తోంది. తెలుగు క్రియేటర్ల రీల్స్‌ ఇప్పుడు గ్లోబల్‌ ట్రెండ్స్‌లోకి చేరాయి!రేపటి రియాలిటీ!భవిష్యత్తులో షార్ట్‌ వీడియోల ప్రపంచం మరింత టెక్‌ రిచ్‌గా మారబోతోంది. త్రీడీ వీడియోలు, వర్చువల్‌ రియాలిటీ, ఆగ్మెంటెడ్‌ రియాలిటీ కంటెంట్‌ ఇవే రేపటి రీల్స్‌. క్రియేటర్లు ఇప్పుడు కెమెరాతో కాదు, మెటావర్స్‌లో రికార్డు చేయబోతున్నారు! అప్పుడు ప్రేక్షకులు కేవలం వీడియో చూడరు, దానిలోకి అడుగుపెడతారు. అంటే రేపటి రీల్‌ కేవలం వినోదం కాదు. ఒక వాస్తవిక అనుభవం అవుతుంది! ఇప్పటికే కొంతమంది క్రియేటర్లు ఈ దిశగా అడుగులు వేస్తున్నారు కూడా. త్వరలోనే రీల్స్‌ చూడటం కాదు, అందులో జీవించబోతున్నాం. భవిష్యత్తులో రెజ్యూమేలో డిగ్రీ కాదు. ఫాలోవర్స్‌ కౌంటే కెరీర్‌ డిసైడ్‌ చేస్తుందేమో! హై పెయిడ్‌ జాబ్స్‌లో షార్ట్‌ వీడియో క్రియేటర్‌ ఒకటిగా మారచ్చు కూడా! అప్పుడు, డాక్టర్‌ రీల్‌ మధ్యలో ఆపరేషన్ చేస్తాడు. లాయర్‌ వాదన మధ్యలో ‘లైక్, షేర్, సబ్‌స్క్రైబ్‌ ప్లీజ్‌!’ అంటాడు. టీచర్‌ కూడా కెమెరా ముందు ‘టుడేస్‌ ట్రెండ్‌!’ అని క్లాస్‌ మొదలుపెడుతుంది. ఇలా చాలామంది కంటెంట్‌ క్రియేటర్‌నే మెయిన్‌ జాబ్‌గా, మిగతా ఉద్యోగాలను పార్ట్‌టైమ్‌లా చేస్తారేమో!కిచెన్ నుంచి కెమెరా వరకు!భారతదేశంలో షార్ట్‌ వీడియోల రంగంలో మహిళల సంఖ్య ఆశ్చర్యకరంగా పెరిగింది. తాజా గణాంకాల ప్రకారం 40 శాతం పైగా షార్ట్‌ వీడియో క్రియేటర్లు మహిళలే! వంటింటి కథల నుంచి వర్క్‌ ఫ్రమ్‌ హోమ్‌ టిప్స్, ఫ్యాషన్ నుంచి ఫిట్‌నెస్‌ వరకు, మహిళలు కంటెంట్‌ ప్రపంచాన్ని కొత్తగా మలుస్తున్నారు. ఇప్పుడు వాళ్లు కేవలం కంటెంట్‌ క్రియేటర్లు మాత్రమే కాదు, బ్రాండ్‌ అంబాసిడర్లు, ఇన్ ఫ్లుయెన్సర్లు, స్టార్టప్‌ ఫేస్‌లు కూడా అయ్యారు.లక్షల్లో ఆదాయం!చూస్తున్న వీడియోలు కేవలం రెండు నిమిషాలే అయినా, క్రియేటర్లకు మాత్రం లక్షల్లో ఆదాయం తెచ్చిపెడుతుంది. ఇందులో ఇండియా ఇప్పుడు ప్రపంచంలోనే వేగంగా ఎదుగుతున్న క్రియేటర్‌ మార్కెట్‌. 2019లో షార్ట్‌ వీడియో మార్కెట్‌ విలువ 1.3 బిలియన్‌ డాలర్లుగా ఉండగా, 2025 నాటికి అది 3 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరనుందని అంచనా. 2027 నాటికి ఇండియాలో క్రియేటర్‌ ఎకానమీ 45,000 కోట్ల రూపాయల విలువకు చేరనుంది. అందుకే మార్కెటింగ్‌ కూడా రీల్‌ ఫార్మ్‌లోకి వచ్చేసింది. రెండు నిమిషాల్లో బ్రాండ్‌ కథ చెప్పగలిగిన వారే గెలుస్తున్నారు. ఒక్క స్క్రోల్‌కి కోట్ల రూపాయల మార్కెట్‌– ఇదే కొత్త డిజిటల్‌ వండర్‌! ఈ కారణంగానే ఇండియాలో ఇప్పటికే పదకొండు వేలకు పైగా చానెల్స్‌ మిలియన్ల సబ్‌స్క్రైబర్లు దాటాయి. రోజూ కోటాను కోట్ల వ్యూస్‌! అంటే ఒక్కొక్క షార్ట్‌ వీడియో చూస్తే, మన ఫింగర్స్‌ స్క్రోల్‌ చేస్తూ ‘ఓ మై గాడ్‌!’ అని చెప్పాల్సిందే. మనీకంట్రోల్‌ సంస్థ ఇచ్చిన తాజా నివేదిక ప్రకారం, ప్రస్తుతం 45 లక్షల ఇండియాలో క్రియేటర్లలో సుమారు 6 లక్షల మంది డబ్బు సంపాదిస్తున్నారు. వారి సబ్‌స్క్రైబర్లు, ఫాలోవర్స్‌ ఆధారంగా ఆదాయం వస్తుంది. యూట్యూబ్‌ గత మూడు సంవత్సరాల్లో 5.8 లక్షల కోట్ల రూపాయలు క్రియేటర్లకు చెల్లించిందట! ఎవరికి తెలుసు? ఈరోజు మీరు చూసిన చిన్న రీల్‌ రేపటికి లక్షలు తెచ్చే కంటెంట్‌ కావచ్చు!

తమిళనాడు పిడి కొళుకట్టై కావలసినవి: బియ్యప్పిండి– ఒక కప్పు, బెల్లం తురుము– రుచికి సరిపడా, నీళ్లు– కొన్ని, పచ్చికొబ్బరి తురుము– అర కప్పు, ఏలకుల పొడి– కొద్దిగా, నెయ్యి– ఒక టీ స్పూన్, ఉప్పు– చిటికెడుతయారీ: ముందుగా ఒక మందపాటి గిన్నె తీసుకోండి. అందులో బెల్లం తురుము, కొద్దిగా నీళ్లు వేసి స్టవ్‌పై పెట్టుకోవాలి. బెల్లం పూర్తిగా కరిగిన తర్వాత, అందులో ఏదైనా చెత్త ఉంటే తొలగించడానికి ఆ బెల్లం నీటిని వడకట్టుకోవాలి. వడకట్టిన బెల్లం నీటిని తిరిగి పాన్‌లో పోసి, పాకం పట్టించాలి. అందులో ఏలకుల పొడి, కొబ్బరి తురుము, ఉప్పు వేసి బాగా గరిటెతో కలపాలి. నీరు బాగా మరుగుతున్న సమయంలో, మంటను పూర్తిగా తగ్గించాలి. ఇప్పుడు, బియ్యప్పిండిని కొద్దికొద్దిగా చల్లుతూ, గడ్డలు కట్టకుండా కలుపుకోవాలి. పిండి దగ్గరపడుతూ, ముద్దలా మారడం మొదలవుతుంది. ఆపకుండా గరిటెతో తిప్పుతూనే ఉండాలి. మొత్తం మిశ్రమం దగ్గరపడి, గిన్నె అంచులను వదిలి ముద్దలా మారిన తర్వాత, వెంటనే మంటను ఆపెయ్యాలి. ఈ ముద్దను ఒక ప్లేట్‌లోకి తీసుకుని, కాస్త వేడిగా ఉన్నప్పుడే చేతికి కొద్దిగా నెయ్యి లేదా నూనె రాసుకుని, ఆ మిశ్రమాన్ని చేతులతో బాగా పిసికి, చిత్రంలో ఉన్న విధంగా చేతులతో ఒత్తుకుని సర్వ్‌ చేసుకోవచ్చు. ఈ పిడి కొళుకట్టైను పూజా సమయాల్లో నైవేద్యంగా కూడా పెడతారు.పాకిస్తాన్‌ హల్వా పూరీకావలసినవి: బొంబాయి రవ్వ– ఒక కప్పుపంచదార – అర కప్పు, బటర్‌– పావుకప్పు (కరిగించాలి)పాలు– రెండున్నర కప్పులు, పలుకులుగా చేసిన నట్స్‌ – ఒక గుప్పెడు, ఏలకులు – 3, నెయ్యి– 3 టేబుల్‌స్పూన్లుపూరీలు– 4 లేదా 5 (అభిరుచిని బట్టి పిండిలో పంచదార కూడా వేసుకోవచ్చు)తయారీ: ముందుగా ఒక పాత్రలో బొంబాయి రవ్వ, నెయ్యి వేసి, గరిటెతో తిప్పుతూ వేయించాలి. రవ్వ మంచి వాసన వచ్చాక, బటర్‌ వేసి బాగా కలపాలి. ఇప్పుడు ఏలకుల పొడి వేసి కలపాలి. తర్వాత పంచదార వేసి, కరిగిపోయే వరకు కలుపుతూ ఉండాలి. అనంతరం నట్స్‌ వేసి బాగా కలపాలి. చివరిగా, పాలను నెమ్మదిగా పోస్తూ, జాగ్రత్తగా కలుపుతూ ఉండాలి. దగ్గరపడే వరకు కలుపుతూ, ఉడికించాలి. హల్వా వేడిగా ఉన్నప్పుడే, నెయ్యి వేసుకుని బౌల్‌లోకి తీసుకోవాలి. ఇప్పుడు పూరీలతో కలిపి తింటే చాలా రుచిగా ఉంటుంది.క్రిస్పీ కోకోనట్‌ చికెన్‌కావలసినవి: బోన్‌లెస్‌ చికెన్‌– అరకిలో (నిలువుగా కట్‌ చేసుకోవాలి)జొన్న పిండి, కొబ్బరి తురుము– పావు కప్పు చొప్పున, గుడ్లు– 2పాలు– 3 టేబుల్‌ స్పూన్లు(చిక్కటివి)పచ్చిమిర్చి పేస్ట్‌– ఒక టీ స్పూన్‌అల్లం వెల్లుల్లి పేస్ట్‌– అర టీ స్పూన్‌ఇంగువ– చిటికెడు, నిమ్మరసం, గరం మసాలా, ధనియాల పొడి, జీలకర్ర పొడి– అర టీ స్పూన్‌ చొప్పునఉప్పు, నూనె– సరిపడాతయారీ: ముందుగా ఒక పెద్ద బౌల్‌ తీసుకుని, అందులో చికెన్‌ ముక్కలు, పచ్చిమిర్చి పేస్ట్, అల్లం–వెల్లుల్లి పేస్ట్, ఇంగువ, ధనియాల పొడి, జీలకర్ర పొడి, చాట్‌ మసాలా, నిమ్మరసం, గరం మసాలా, తగినంత ఉప్పు వేసుకుని బాగా కలిపి ముక్కలకు మొత్తం ఆ మిశ్రమాన్ని పట్టించి 2 గంటల పాటు పక్కన పెట్టుకోవాలి. తర్వాత ఒక బౌల్‌లో జొన్న పిండి, ఇంకో బౌల్‌లో పాలు–గుడ్లు మిశ్రమం, మరో బౌల్‌లో కొబ్బరి తురుము వేసుకుని పెట్టుకోవాలి. ఇప్పుడు ఒక్కో చికెన్‌ ముక్క తీసుకుని, మొదట జొన్నపిండిలో, తర్వాత గుడ్ల మిశ్రమంలో, ఆ తర్వాత కొబ్బరి తురుములో ముంచి, బాగా పట్టించి– నూనెలో డీప్‌ఫ్రై చేసుకోవాలి. (చదవండి: ‘విలేజ్‌ హాలోవీన్‌ పరేడ్‌’కి వెళ్లాలంటే..గట్స్‌ ఉండాలి..!)

అది హైద్రాబాద్‌లోని పాపులర్‌ ఇంజినీరింగ్‌ కాలేజీల్లో ఒకటి. దాని ప్రిన్సిపాల్‌ వైద్యరాజ్‌ గదిలోకి వచ్చిన ప్యూన్‌ ఓ కాగితాన్ని ఇచ్చాడు. దాని వెనక ‘మీ స్టూడెంట్‌ ఫాదర్‌ని. దయచేసి ఓ ఐదు నిమిషాలు మీతో మాట్లాడే సమయం కేటాయించగలరా?’ అని ఇంగ్లీష్‌లో రాసుంది.‘‘రమ్మను.’’ ఆయన చెప్పాడు.లోపలకి వచ్చిన ఆయన వయసు నలభైఐదు– ఏభై మధ్య ఉండచ్చని వైద్యరాజ్‌ అనుకున్నాడు. అతని దుస్తులని బట్టి మధ్యతరగతి మనిషని కూడా గ్రహించాడు.‘‘రండి. కూర్చోండి.’’ మర్యాదగా ఆహ్వానించాడు.‘‘థాంక్‌ యు సర్‌. మీరు బిజీ అని నాకు తెలుసు.’’ ఆయన కంఠం సౌమ్యంగా ఉంది.‘‘నేను ఉన్నది మీ కోసమే. చెప్పండి.’’‘‘నా సమస్యని మీకు చెప్పాలని వచ్చాను. మా రెండో అమ్మాయి మీ కాలేజ్‌లో థర్డ్‌ ఇయర్‌ స్టూడెంట్‌. మీ కాలేజీలో చేరక మునుపే దానికి మొబైల్‌ కొనిచ్చాను.’’ కొద్దిగా బాధగా చెప్పాడు.‘‘ఈ రోజుల్లో కుటుంబంలో ప్రతివారికీ ఓ మొబైల్‌ తప్పనిసరి.’’ వైద్యరాజ్‌ చెప్పాడు.‘‘ఇప్పుడు ప్రతి మొబైల్‌ పాస్‌వర్డ్‌ ప్రొటెక్షన్‌ తో వస్తోంది. కాబట్టి నేను మా నలుగురి పాస్‌వర్డ్స్‌ని ఓ కాగితం మీద రాసి దాన్ని ఫ్రిజ్‌కి మేగ్నెట్‌తో తగిలించాను. నిన్న రాత్రి నేను మా ఆవిడకి పంపే ఈమెయిల్‌ మెసేజ్‌ని పొరపాటున మా అమ్మాయికి పంపాను. అది మా అమ్మాయి పెట్టే అధిక ఖర్చు గురించిన వివరాలు. నా తప్పుని గ్రహించాక వెంటనే దాన్ని మా అమ్మాయి జీమెయిల్‌లోంచి డిలీట్‌ చేయాలని అనుకున్నాను. అది ఆ సమయంలో నిద్రపోతోంది. పాస్‌వర్డ్‌ చూసి మా అమ్మాయి ఫోన్‌ ఓపెన్‌ చేసే ప్రయత్నం చేస్తే అది తెరచుకోలేదు. మా అమ్మాయి నిద్ర లేచాక ఫోన్‌ పాస్‌వర్డ్‌ ఎందుకు పని చేయలేదని అడిగాను. మార్చానంది. కొత్తది చెప్పమంటే నీళ్ళు నమిలింది. దాన్ని తెరచి ఇవ్వమంటే సందేహించింది. నేను గట్టిగా అరిస్తే వణుకుతూ తెరిచింది. వాట్సప్‌ ఓపెనైంది. అందులో టాప్‌లో ఓ అబ్బాయి నుంచి అప్పటికే ఐదారు మెసేజెస్‌ వచ్చి ఉన్నాయి. దాని మీద క్లిక్‌ చేస్తే...’’అతను స్వల్పంగా సిగ్గుతో ఆగాడు. తర్వాత కొనసాగించాడు.‘‘రెండు బూతు వీడియోలు, అలాంటి ఫొటోలు నాలుగు కనిపించి షాకయ్యాను.’’‘‘ఓ!’’ వైద్యరాజ్‌ వెంటనే ఆశ్చర్యంగా చెప్పాడు.‘‘ఆ అబ్బాయి తన సీనియర్‌ అని చెప్పింది.’’‘‘పేరు?’’‘‘నేను ఆ అబ్బాయి మీద ఫిర్యాదు చేయడానికి రాలేదు. మీ స్టూడెంట్స్‌ అంతా ఇలా విచ్చలవిడిగా ఉన్నారేమోనని ఫిర్యాదు చేయడానికి వచ్చాను. మీరు మీ స్టూడెంట్స్‌ తల్లిదండ్రులకి తమ పిల్లల మొబైల్స్‌ మీద ఓ కన్నేసి ఉంచమని సూచించమని చెప్పడానికి వచ్చాను సార్‌. వయసులోని వారికి మొబైల్‌ ద్వారా సీక్రెసీ, ఏక్సెసిబిలిటీ అందుబాటులోకి వచ్చాక మన కళ్ళముందే ఎవరితో ఏం మాట్లాడుతున్నారో తెలీదు. వయసు మహిమ. ఇది మీ దృష్టికి తెస్తే కొందరి జీవితాలైనా బాగుపడచ్చు అనిపించింది.’’‘‘ఇది సీరియస్‌ ప్రాబ్లం. ఇది నాకు చెప్పినందుకు థాంక్స్‌. దీని గురించి ఏం చెయ్యాలో ఆలోచిస్తాను.’’ఆయన ఇంకా ఏదో చెప్పాలనుకుని ఆగాడు. ఆయన మొహంలోని అనిశ్చితిని గమనించాక ప్రిన్సిపాల్ అడిగాడు.‘‘ఇంకేదైనా ఉందా?’’‘‘ఎస్‌. తర్వాత మా ఆవిడ ఫోన్‌ ని కూడా నేను పంపింది డిలీట్‌ చేయడానికి తెరవాలని ప్రయత్నించాను. కాని ఆవిడ కూడా తన పాస్‌వర్డ్‌ని మార్చేసింది! మార్చినా నాకు ఎందుకు చెప్పలేదని అడిగాను. వెంటనే ఆమె మొహం పాలిపోయింది. తెరిపించి చూస్తే వాట్సప్‌లో ఎవరికో ఆమె పంపిన రొమాంటిక్‌ పోస్ట్‌లు, అక్కడి నుంచి వచ్చినవి కనిపించాయి. అది ఆర్కైవ్స్‌లో దాక్కుని ఉంది! నా దిమ్మ తిరిగిపోయింది సర్‌. మొబైల్‌ వరం అనుకున్నాను. కాని శాపం కూడా సార్‌. చాలామందికి ఈ కొత్తరకం టైమ్‌పాస్‌ జీవితాలని నాశనం చేసే శాపం అనుకుంటున్నాను.’’ ఆయన బాధగా చెప్పాడు.వైద్యరాజ్‌కి ఏం జవాబు చెప్పాలో తెలీలేదు. అతను వెళ్ళాక కాగితం అందుకుని విద్యార్థుల తల్లితండ్రులకి ఓ సర్కులర్‌ని డ్రాఫ్ట్‌ చేయసాగాడు.ఇంటికి వెళ్ళాక ప్రిన్సిపాల్ వైద్యరాజ్‌ తన భార్య స్నానానికి వెళ్ళేదాకా ఆగి, ఆవిడ మొబైల్‌ని తెరిచే ప్రయత్నం చేసి, పాస్‌వర్డ్‌ మారిందని గ్రహించాడు.ఆవిడ వచ్చాక తన మొబైల్‌ ని ఆవిడకి ఇచ్చి చాలా మామూలుగా చెప్పాడు.‘‘పాస్‌వర్డ్‌లు ఓ పట్టాన గుర్తుండవు. ఫింగర్‌ ప్రింట్స్‌తో కూడా తెరిచే మొబైల్స్‌ మనవి. నా దాంట్లో నీ ఫింగర్‌ ప్రింట్, నీ దాంట్లో నా ఫింగర్‌ ప్రింటూ పెట్టుకుందాం. ముందు నా దాంట్లో మారుద్దాం.’’ఆమె మొహం కొద్దిగా పాలిపోయింది. తన ఫింగర్‌ ప్రింట్‌ని కూడా ఆమె దాంట్లో నమోదు చేశాడు. నివారణ చర్య జరిగింది కాబట్టి తన భార్య మొబైల్‌లో ఏం ఉందోనని వెదికి ఆ విద్యార్థిని తండ్రిలా ఆయన తన మనసు పాడుచేసుకోదలచుకోలేదు. ∙మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి ‘ఫన్‌డే’లో ప్రచురితమయ్యే ఈ శీర్షికలో మల్లాది కథలు రాయడమే కాదు, మిమ్మల్ని కూడాభాగస్వాములను చేయనున్నారు. మీరైతే ఈ కథకు ఏ పేరు పెడతారో ఈ కింది మెయిల్‌కు పంపండి. kathakalisakshi@gmail.com

ఇన్సూరెన్స్‌ కోసం హత్యలు చేసిన వాళ్లని; ఆస్తులు తగలపెట్టుకున్న వాళ్లని; అక్రమాలకు పాల్పడిన వాళ్లని చూస్తూనే ఉంటాం. వీటన్నింటికీ భిన్నమైన వ్యవహారం 2012లో చోటు చేసుకుంది. అమెరికాలో ప్రైవేట్‌ ఉద్యోగం చేస్తున్న ప్రవాస భారతీయుడు (ఎన్నారై) ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో చిక్కుకున్నాడు. వీటి నుంచి బయటపడటానికి తనపై ఉన్న ఇన్సూరెన్స్‌ క్లెయిమ్‌ చేసుకోవడమే మార్గమని భావించాడు. దీనికోసం తానే చనిపోయినట్లు కథ అల్లాడు. దీనికి సంబంధించిన వ్యవహారం ఆద్యంతం పక్కాగానే నడిచినా, ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ క్రాస్‌ వెరిఫికేషన్‌లో అసలు సంగతి వెలుగులోకి వచ్చింది. ఈ హైడ్రామాలో సూత్రధారితో పాటు పాత్రధారులుగా ఉన్న ఓ వైద్యుడు, గ్రేటర్‌ హైదరాబాద్‌ మునిసిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ (జీహెచ్‌ఎంసీ) సిబ్బందికీ ఉచ్చు బిగిసింది. హైదరాబాద్‌ నగర శివార్లలోని రాజేంద్రనగర్‌లో ఉన్న హైదర్‌గూడ ప్రాంతానికి చెందిన సోమారం కమలాకర్‌ రెండో కుమారుడు రాజ్‌కమల్‌. ఇతడికి తొమ్మిది నెలల వయస్సు ఉన్నప్పుడే ఆ కుటుంబం అమెరికాకు వలస వెళ్లి మేరీలాండ్‌లో స్థిరపడింది. కమలాకర్‌ మేల్‌ నర్స్‌గా, ఆయన భార్య స్టాఫ్‌ నర్స్‌గా పని చేసేవాళ్లు. రాజ్‌కమల్‌ అక్కడే ఓ ప్రైవేట్‌ సంస్థలో ఉద్యోగం చేసేవాడు. ఇతడి తల్లి అక్కడ ఓ ఇల్లు కొనుగోలు చేయడానికి అప్పులు చేసింది. ఆ అప్పులతోనే తిప్పలు ప్రారంభమయ్యాయి. అప్పులకు తోడు వడ్డీలు పెరిగిపోవడంతో ఆ కుటుంబం ఆర్థికంగా తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంది. ఓ దశలో రాజ్‌కమల్‌కు సంబంధించిన ఆర్థిక లావాదేవీల కార్డులన్నీ బ్లాక్‌ అయిపోయాయి. దీంతో గత్యంతరం లేక అతడి సన్నిహితురాలైన శ్రీలంక జాతీయురాలికి చెందిన కార్డుల్నీ వినియోగించేశాడు. దీంతో మరింతగా అప్పుల ఊబిలో కూరుకుపోయాడు.రాజ్‌కమల్‌ అమెరికాలోని మెట్‌లైఫ్‌ ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ నుంచి 75 వేల డాలర్లు (దాదాపు రూ.15 లక్షలు) విలువైన పాలసీ తీసుకున్నాడు. దీనికి తన సోదరిని నామినీగా పెట్టాడు. 2012లో రాజేంద్రనగర్‌లోని స్వస్థలానికి వచ్చిన రాజ్‌కమల్‌ అప్పుల బాధ నుంచి బయటపడటానికి ఉన్న మార్గాలను అన్వేషించాడు. ఇక్కడే తాను చనిపోయినట్లు నాటకమాడి, అందుకు అవసరమైన ధ్రువీకరణలు సంపాదించాలని పథకం వేశాడు. వీటిని దాఖలు చేయించడం ద్వారా అమెరికాలో ఉన్న ఇన్సూరెన్స్‌లు క్లెయిమ్‌ చేసుకోవాలని కుట్రపన్నాడు. దీన్ని అమలులో పెట్టడానికి సహకరించాల్సిందిగా రాజేంద్రనగర్‌లోని శివరామ్‌పల్లిలో నివసించే తన బంధువు, అప్పట్లో జీహెచ్‌ఎంసీ ఉద్యోగి అయిన ప్రసన్నకుమార్‌ను సంప్రదించాడు. రాజ్‌కమల్‌ ‘చావు’కు సహకరించడానికి ప్రసన్నకుమార్‌ అంగీకరించారు. ఈ హైడ్రామాకు అవసరమైన పత్రాల సమీకరణ కోసం ఈ ద్వయం అనేక ఫోర్జరీలు చేసింది. ప్రసన్నకుమార్‌ తొలుత హైదర్‌గూడలో ఓ నర్సింగ్‌హోమ్‌ నిర్వహించే తన పరిచయస్తుడిని సంప్రదించాడు. బాగా కావాల్సిన వారి తరఫు వారు మృతి చెందారని, డెత్‌ సర్టిఫికెట్‌ కావాలని కోరాడు. నిజమని నమ్మిన ఆయన పూర్వాపరాలు పట్టించుకోకుండా, అంగీకరించారు. ఇలా రాజ్‌కమల్‌ పేరుతో డెత్‌ సర్టిఫికెట్‌ సిద్ధమైంది. 2012 డిసెంబర్‌ 12న ప్రసన్న కుమార్‌కు కుమారుడు పుట్టి చనిపోయాడు. ఆ శిశువును శివరామ్‌పల్లిలోని శ్మశాన వాటికలో ఖననం చేశారు. ఈ ధ్రువీకరణలను ఫోర్జరీ చేయడం ద్వారా రాజ్‌కమల్‌ను ఖననం చేసినట్లు పత్రాలు సృష్టించారు. వీటి ఆధారంగా రాజేంద్రనగర్‌ జోన్‌ జీహెచ్‌ఎంసీ కార్యాలయంలో పని చేసే కుమార్‌ను సంప్రదించారు. అతడి ద్వారా జీహెచ్‌ఎంసీ రికార్డుల్లోకి ఈ మరణాన్ని జొప్పించారు. ఆపై ఈ–సేవ కేంద్రం నుంచి రాజ్‌కమల్‌ చనిపోయినట్లు మరణ ధ్రువీకరణ పత్రం పొందారు. ఇవన్నీ కలిపి రాజ్‌కమల్‌ చనిపోయినట్లు మెట్‌లైఫ్‌ కంపెనీకి తన స్నేహితుడి ద్వారా క్లెయిమ్‌ పంపారు. రాజ్‌కమల్‌ చనిపోయినట్లు వచ్చిన క్లెయిమ్‌ పత్రాలను ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ సైతం పరిగణనలోకి తీసుకుంది. అయితే నగదు విడుదల చేయడానికి ముందు ప్రాథమిక పరిశీలన చేపట్టింది. ఇందులో భాగంగా హైదర్‌గూడలోని సదరు నర్సింగ్‌హోమ్‌ అధిపతిని సంప్రదించింది. కంపెనీ అడిగిన ప్రశ్నలకు, ఆయన చెప్పిన సమాధానాలకు పొంతన లేకపోవడంతో కథ అడ్డం తిరిగింది. దీంతో అనుమానం వచ్చిన ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ తమ ప్రతినిధుల్ని రంగంలోకి దింపి లోతుగా ఆరా తీయించింది. ఇలా రాజ్‌కమల్‌ ‘చావు’తెలివి వ్యవహారం వెలుగులోకి వచ్చింది. దీంతో ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ ప్రతినిధులు రాజేంద్రనగర్‌ పోలీసుస్టేషన్‌లో ఫిర్యాదు చేశారు. ప్రాథమిక విచారణ నేపథ్యంలో నేరం జరిగినట్లు గుర్తించిన పోలీసులు రాజ్‌కమల్‌తో పాటు ప్రసన్నకుమార్, కుమార్‌ తదితరులపై క్రిమినల్‌ కేసు నమోదు చేసి అరెస్టు చేశారు. ఈ వ్యవహారంపై జీహెచ్‌ఎంసీ అధికారులూ అంతర్గత విచారణ చేశారు. బాధ్యుల్లో కొందరిని సస్పెండ్‌ చేయడంతో పాటు మరికొందరిని విధుల నుంచి తొలగించారు.

నిత్యకు పెళ్లి చూపులు. పెళ్లిచూపులు అనగానే సాధారణంగా వయసొచ్చిన ఏ ఆడపిల్ల మొహంలోనైనా పెళ్లి కళ ఉట్టిపడే మెరుపు కనిపిస్తుంది. దానికి భిన్నంగా నిత్య మొహంలో ఏదో టెన్షన్‌!నిత్య భయాందోళనలకు కారణం వచ్చిన సంబంధం నచ్చకపోవడం కాదు – మొదటిసారి పెళ్లి చూపుల పేరుతో మగపెళ్లివారి ముందు కూర్చోవడం. పెళ్లి వయసు వచ్చిన తర్వాత ఎన్ని సంబంధాలు వచ్చినా, తల్లి తాయారమ్మ వాటిని నిత్య నిర్ణయం వరకు రానివ్వలేదు. అందం, గుణం, చదువు అన్నిటిలోనూ ముందు వరసలో నిలిచే ఒప్పుల కుప్ప నిత్య. అలాంటి నిత్యను పెళ్లి చేసుకోవడానికి ఒక మాదిరి వరుడెవరూ సరిపోడని, నవలా నాయకుడు వంటి వాడు రావాలని తాయారమ్మ దృఢమైన అభిప్రాయం. అందువల్లనే వచ్చిన సంబంధాలన్నీ తాయారమ్మ వడపోతలోనే వీగిపోతున్నాయి. కాని, ఈసారి వచ్చిన జానకి రామయ్య సంబంధం బంగారం లాంటిదని, దీనిని కాదనడం అదృష్ట దేవత తలుపు తడుతుంటే తెరవక పోవడమేనని పెళ్లిళ్ల పేరయ్య మరీ మరీ చెప్పడంతో తాయారమ్మ కొంచెం మెత్తబడింది. పెళ్లిచూపులు ఏర్పాటు చెయ్యడానికి ఒప్పుకుంది.ఎప్పుడూ యెటువంటి పరీక్షల భయం లేకుండా, నల్లేరు మీద నడకలా ‘బి.టెక్‌.’ వరకు నిరాటంకంగా ఉత్తీర్ణురాలవుతూ పట్టా తీసుకున్న నిత్యకు పెళ్లి చూపుల పరీక్ష అంటే భయం పట్టుకుంది. తీరా వరుణ్ణి చూసిన తర్వాత తన నిర్ణయం చెప్పడానికి, బాగోగులు చర్చించి సలహాలివ్వడానికి తల్లి, అన్నయ్య మాత్రమే ఉన్నారు. అన్నయ్య చందు సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగి. ఆఫీసులో అత్యవసరమైన పని తగిలిందనీ, సమయానికి వచ్చేస్తాననీ, ఈలోగా ముహూర్తం ప్రకారం తంతు కానివ్వమనీ ఫోన్‌ చేశాడు. ఒకవేళ చందు రావడం ఆలస్యమయితే ఈలోగా ఏ మాటా చెప్పమని అవతలి వాళ్లు వొత్తిడి చేస్తే – అమ్మ మాత్రమే గతవుతుంది. కాని అమ్మ ఏ విషయంలోనూ ఓ పట్టాన నిర్ణయం తీసుకోలేని నిత్యశంకితురాలు.తల్లి ఆమె పెళ్లి విషయంలో తీసుకున్న నిర్ణయానికి యిప్పటికీ బాధపడుతుండడం తనకు తెలుసు. అందువల్ల పూర్తిగా తల్లి మీద ఆధారపడ్డం కంటె మరొకరెవరైనా వుంటే మంచిదని నిత్య చిన్నప్పటి నుంచి తనతో కలిసి చదువుకొన్న సత్యను తోడుగా రమ్మని పిలిచింది. సత్య కుటుంబం వుండేది పక్క వీథిలోనే గనుక ఆమె పిలిచింది తడవుగా వచ్చింది. సత్య కూడా నిత్య ఈడుదే గనుక ఆమెను పెళ్లిచూపుల్లో పక్కన కూర్చోపెట్టుకోవద్దని తాయరమ్మ నిత్యను చాటుకు పిల్చి చెప్పింది. తల్లి ఉద్దేశాన్ని అర్థం చేసుకున్న నిత్య తనకే విషయంలోనూ సత్య పోటీ కాదని, కొత్తవాళ్ల ముందు తను ‘నెర్వస్‌’ కాకుండా ఆమె తోడుగా వుంటుందని తన చర్యను సమర్థించుకొంది.నిత్యతో పోలిస్తే సత్య అంత తెలివైంది కాదు. పరీక్షల్లో మాత్రం యెక్కడా తప్పకుండా తను కూడా ఇంజినీరింగ్‌ గ్రాడ్యుయేట్‌ అనిపించుకుంది. సత్య తల్లిదండ్రులిద్దరూ ఒక పేరున్న ప్రైవేట్‌ హాస్పిటల్‌ లో పనిచేస్తున్నారు. కాంపౌండర్‌ గా పనిచేస్తున్న సత్య తండ్రి తాగుడు వ్యసనంతో విధులకు సరిగా హాజరు కాకపోయినా, డాక్టర్‌ గారు పట్టించుకోరని, నర్స్‌గా మంచి నైపుణ్యం వున్న సత్య తల్లి శకుంతలను మాత్రం ఆయన ప్రత్యేకాభిమానంతో చూస్తారని జనం చెప్పుకుంటారు. ఆ అభిమానానికి అక్రమసంబంధం కూడా కారణమని డాక్టర్‌ ఆంతరంగికులు చెవులు కొరుక్కుంటారు. నిజానిజాల మాటెలావున్నా సత్య కుటుంబ నేపథ్యం మీద సదభిప్రాయం లేని తాయారమ్మ సత్య తరచుగా తమ యింటికి రావడానికి యిష్టపడదు. చనువు పెరిగితే కొడుకు చందుకు సత్య యెక్కడ వల వేస్తుందోనని కూడా తాయారమ్మ అనుమానం.సిద్ధాంతిగారు పెట్టిన ముహూర్త సమయానికి వధువును చూపించాలని పెళ్లిళ్ల పేరయ్య అవధాని తొందర పెట్టడంతో ఆ చాదస్తం నచ్చక విసుక్కుంటున్న నిత్యను బతిమాలి మగపెళ్లివారి ముందుకు తీసుకెళ్లింది తాయారమ్మ. నిత్య కోరిక ప్రకారం సత్య కూడా ఆమెకు తోడుగా వెళ్లింది. పెళ్లికూతుర్ని చూడ్డానికి వరుడు జానకిరామయ్య కూడా అతని చిన్నాన్న, పిన్ని మాత్రమే వచ్చారు. తల్లి సూచన మేరకు సంప్రదాయాన్ని పాటిస్తూ తలవంచుకుని కూర్చున్న నిత్యను తలెత్తి వరుణ్ని చూడమన్నట్టు గిల్లి, సైగ చేసింది సత్య. వరుడు జానకి రామయ్య వంక నిత్య ఓరగా చూసింది. డ్రెస్సింగ్‌ విషయంలో సింపుల్‌ గా వున్నా, అందమైనవాడే అనుకుంది. మధ్యవర్తి అవధాని ముందుగానే వర్ణించి చెప్పినట్టు లక్షణంగా వున్న నిత్యను చూసి పెళ్లికొడుకు చిన్నాన్న, పిన్ని పెళ్లికొడుకు అభిప్రాయాన్ని ప్రత్యేకంగా అడక్కుండానే తమకు నచ్చినట్టు కళ్లతో వ్యక్తం చేశారు. అదను చూసుకొని అవధాని ఇరుపక్షాలను వుద్దేశించి పరిచయ ప్రసంగం ప్రారంభించాడు.‘అయ్యా, నేను ముందే మనవి చేసినట్టు వధూవరులు ఒకరికొకరు సరిపోతారు. అమ్మాయిని చూశారు కదా! సాక్షాత్తూ మహాలక్ష్మే. తన చదువు సంధ్యల గురించి, గుణగుణాల గురించి తెలియజేసిన తర్వాతే తమను తీసుకొచ్చాను. ఇక అబ్బాయి పేరుకు తగ్గట్టుగానే అపర శ్రీరామచంద్రుడు. ఈ కాలంలో వుండాల్సిన కుర్రాడు కాదు. పోతే ఇతని చిన్నతనంలోనే తల్లి దండ్రులు గతించడం వల్ల పిన్ని బాబాయిల పెంపకంలో పెరిగాడు. ఇక్కడి చదువులు సరిపోక ఢిల్లీలో వుండి సివిల్‌ సర్వీసెస్‌ పరీక్షలకు చదువుతున్నాడట. ఆరోగ్యం దృష్ట్యా వండి పెడుతూ ఆలనా పాలనా చూసేవాళ్లుంటే చదువుమీద దృష్టి పెట్టడానికి వీలుగా వుంటుందని పెళ్లిప్రయత్నాలు ప్రారంభించారట. అన్నీ అనుకున్నట్టు జరిగితే ఏ జిల్లా కలెక్టరో అవుతాడు. ఇంతవరకు కల్యాణ ఘడియలు రాకపోవడం వల్ల ఈ సంబంధం మీ వరకు వచ్చింది...!’’అవధాని చెప్పడం పూర్తికాకుండానే వరుడి బాబాయి శివయ్య కలిగించుకొని వరుడి విషయంలో తమ పాత్ర గురించి తెలియజేశాడు.‘పూర్వజన్మలో యెంతో పుణ్యం చేసుకుంటే తప్ప మా జానకిరాముడు లాంటి బుద్ధిమంతుడు భర్తగా దొరకడు. మా అన్నయ్యకిచ్చిన మాట ప్రకారం పెంచి పెద్ద చెయ్యడం తప్ప పెళ్లయాక తనమీద మా పెత్తనం కూడా వుండదు. తన తెలివికి, చదువు మీద శ్రద్ధకూ తప్పకుండా కలెక్టరు అవుతాడని అందరూ అంటున్నారు. ఒకవేళ వుద్యోగం లేకపోయినా మా వాడు బతకడానికి లోటులేని ఆస్తి, అతని వాటామీద నేను కూడబెట్టిన డబ్బు వున్నాయి. అందువల్ల కట్నకానుకలు కూడా మేము ఆశించడం లేదు. అమ్మాయి మాకు నచ్చింది. మీరు అమ్మాయిని లోపలకు తీసుకెళ్లి అభిప్రాయం తెలుసుకుంటే నిశ్చితార్థానికి ముహూర్తం పెట్టుకుందాం...’’‘‘అమ్మా నిత్యా, అన్నీ విన్నావు కదా. అయినా అబ్బాయితో కూడా మాట్లాడతానంటే లోపలకెళ్లి మాట్లాడుకోవచ్చు. ఉభయులూ చదువుకున్నవాళ్లు గనుక ముందుగా మనసులు విప్పి మాట్లాడుకోవడంలో తప్పు లేదు...’’ అంటూ అవధాని చేసిన ప్రతిపాదనను ఆ అవసరం లేదన్నట్టు యిద్దరూ సున్నితంగా తిరస్కరించారు.నిత్యను లోపలకు తీసుకెళ్లిన తర్వాత ముగ్గరి మధ్య పెళ్లికొడుకు గురించిన చర్చ ప్రారంభమైంది.‘‘పెళ్లి కొడుకు బొత్తిగా నోట్లో నాలుకలేని మెత్తని మనిషిలా వున్నాడు’’ అంటూ ముందుగా తాయారమ్మ అనుమానాన్ని వ్యక్తం చేసింది.‘‘అవసరం లేనిదే నోరువిప్పని అల్లుడు దొరికితే మీకే మంచిది కదా ఆంటీ. చీటికీ మాటికీ గొంతెమ్మ కోర్కెలు కోరకుండా వుంటాడు. ఆ పైన సంసారంలో ఆడదాని మాటే చెల్లుతుంది.’’ సత్య పెళ్లికొడుకు మౌనాన్ని సమర్థించింది.‘‘నాకయితే పెళ్లికొడుకు తెగ నచ్చేశాడు. ఇలాంటి బుద్ధుడు దొరికితే నేనెగిరి గంతేసి చేసుకుంటాను. నిత్యా, నీకు ఓకేనా? ఏమైనా అనుమానాలున్నాయా?’’ సత్య నిత్యను కదిలించింది.‘‘ముసలోడి పేరులా ఆ పాత తరహా పేరు నచ్చలేదు. కళ్లజోడు పెట్టుకోవడం వల్ల యెక్కువ వయసున్నవాడిలా కనిపిస్తున్నాడు. పెళ్లిచూపుల్లో నయినా ‘షూ’ వేసుకొని ‘ఇన్‌ షర్ట్‌’ చేసుకొని రాలేదంటే అచ్చటా ముచ్చటా తెలియని అడవిమనిషిలా వున్నాడు. ఇంకా...’’‘‘ఊ... ఇంకా ఈ కాలపు కుర్రాళ్లలా ఫ్యాషన్‌ పేరుతో గడ్డం పెంచి బూచాడి అవతారంలో రాలేదు. లేకపోతే ఏమిటీ నీ సిల్లీ డౌట్స్‌? అబ్బాయి నీట్‌గా ‘హేండ్సమ్‌’గా పాత సినిమాల్లో హీరోలా వున్నాడు. ఈ ఆఫర్‌ నీకు ‘జాక్‌ పాట్‌’ లాంటిది ఎక్కువగా ఆలోచించక ముందు ‘ఊ’ అను...’’సత్య హితోపదేశం పూర్తి కాకుండా తలుపు తోసుకొని అవధాని లోనికొచ్చాడు.‘‘ఏమ్మా? మీ ఆలోచనలింకా తెమల్లేదా? మగపెళ్లివారు మీ నుంచి తీపికబురు కోసం యెదురు చూస్తున్నారు. సాధారణంగా పెళ్లిచూపుల్లో ఆడపిల్ల యిష్టం తెలుసుకోకుండా పెళ్లికొడుకు తరఫువాళ్లు ‘స్పాట్‌’లో అవునో కాదో తేల్చకుండా తర్వాత కబురు చేస్తామని వెళ్లిపోతారు. అలాంటిది వీళ్లు మంచివాళ్లు గనుక ముందుగా తాము ‘సరే’ అని, ఆ తర్వాత పెళ్లి కూతురికి నోరు విప్పే స్వేచ్ఛనిస్తున్నారు. నిజానికి యిప్పుడు కాకపోతే మూడేళ్ల వరకు వివాహం జరగదని సిద్ధాంతి హెచ్చరించకపోతే యిప్పుడీ సంబంధం మీ వరకు వచ్చేది కాదు. అబ్బాయి ఏ వ్యసనాలు లేని వజ్రం. అత్త పెత్తనం, ఆడబిడ్డ పోరు లేవు. అందువల్ల మీరు యెక్కువగా ఆలోచించి సంబంధం దాటపెట్టుకోకండి. ఏ వయసులో ఆ ముచ్చట ఆ వయసులో జరగాలి. మీరు అవునంటే ఈ శుభవార్త వారికి చెప్పేస్తాను. ‘ఆలస్యాత్‌ అమృతం విషం’ అన్నారు. ఏం తాయారమ్మగారూ, సరేనా?...’’అటు సత్య, యిటు అవధాని ‘బ్రెయిన్‌ వాష్‌’ చెయ్యడంతో తల్లీ కూతుళ్లిద్దరూ సానుకూలమైన ధోరణికి వచ్చారు. తాయారమ్మ అవధానికి ‘సరే’ అని చెపుదామని నోటి చివరి వరకు వచ్చేసరికి చందు హడావిడిగా వచ్చి వాళ్లలో చేరాడు. కొడుకు సమయానికి రావడం శుభసూచికంగా భావించిన తాయారమ్మ పెళ్లికొడుకు వివరాలు అతనికి చెప్పి అంతిమనిర్ణయం అతనికి విడిచిపెట్టి వూగిసలాట నుంచి బయటపడింది. చందు పెళ్లివారి దగ్గరకెళ్లి, తనను పరిచయం చేసుకొని పెళ్లికొడుకుతో మాట్లాడి, తిరిగి లోపలకొచ్చి తల్లికి, చెల్లికి తన అభిప్రాయం తెలియజేశాడు.‘‘సంబంధం నిస్సందేహంగా మంచిదే. కాని ‘సివిల్‌ సర్వీసెస్‌’ పరీక్ష లాటరీ లాంటిది. దానిలో సక్సెస్‌ కావడానికి ‘మెరిట్‌’తో పాటు అదృష్టం కూడా కలసిరావాలి. దానినే లక్ష్యంగా పెట్టుకొని సాధించలేక చతికిలపడిన మేధావులెందరో వున్నారు. సో, నిత్యకింకా వయసు దాటిపోలేదు గనుక రెండేళ్లు ఆగగలిగితే ఈ సంబంధం చేసుకుందాం...’’అసలే చప్పున ఏ నిర్ణయమూ తీసుకోలేని తాయారమ్మకు ‘కర్ర విరక్కుండా పాము చావకుండా’ రీతిలో కొడుకు చెప్పిన మాటలు రుచించాయి. అవధాని ద్వారా విషయం విన్న పెళ్లివారు నిరాశగా వెనుదిరిగారు!తాయారమ్మకు నలభయ్యేళ్ల నాటి తన పెళ్లి సంగతి గుర్తొచ్చింది. క్లాసులో యెప్పుడూ ఫస్ట్‌ వచ్చే తనను పెళ్లీడు వచ్చిందని సవతితల్లి చదువు మానిపించి సంబంధాలు వెతకడం ప్రారంభించింది. తండ్రి ఆమెకెదురు చెప్పలేని నిస్సహాయుడు. ఎవరో ఒకడికి కట్టబెట్టి తనను వదిలించుకోవడమే ధ్యేయంగా ఆమె అడ్డమైన సంబంధాలకు యెగబడేది. అలా తెచ్చిన సంబంధాలలో గుడ్డిలో మెల్లలాంటిది వెంకటేశ్వర్లు మాష్టారిది. ‘గవర్నమెంటు వుద్యోగం, నీ మొహానికి యింతకంటె యెవరొస్తారు, ఒప్పుకో’మని సవతితల్లి అనసూయ బలవంతపెట్టింది. తండ్రి కూడా భార్యా విధేయతతో తనకు సర్ది చెప్పబోయాడు. అయినా, నల్లగా నాజూగ్గా లేని వరుణ్ని చూసి తను యిష్టపడలేదు. ధైర్యం చేసి నచ్చలేదని చెప్పబోతుండగా సమయానికి గుమ్మంలోకొచ్చిన వరసకు అన్నయ్య అయిన రాఘవులు కలుగజేసుకొని పెళ్లికొడుకు స్థితిగతులు తెలుసుకొని ‘ఫర్వాలేదు, చేసుకొ’మ్మని సలహాయిచ్చాడు. తన శ్రేయోభిలాషి అయిన రాఘవులు మీద నమ్మకంతో ‘సరే’ అంది. కాని పెళ్లయిన యేడాది తిరక్కుండానే వెంకటేశ్వర్లు రంగు బయటపడింది. అతను పచ్చి తాగుబోతు, పేకాటరాయుడు. బతికిన ఆరేడేళ్లు నరకం చూపించి ‘లివర్‌ సిరోసిస్‌’తో చనిపోయాడు. అప్పటి నుంచి అతని పెన్షన్, తను వెతుక్కున్న కాన్వెంట్‌ టీచర్‌ వుద్యోగం ఆధారంగా పిల్లలు చందు, నిత్యను ఏలోటు యెరక్కుండా పెంచి, చదివించింది. రాఘవులు మాట మీద మొగ్గి ఆ క్షణంలో తప్పుడు నిర్ణయం తీసుకోకపోతే తన బతుకిలా కాలిపోయేది కాదని జీవితం పొడుగునా మథనపడేది అందుకే. తన కూతురు నిత్య జీవితమైనా తనలా కాకూడదని ఆమె పెళ్లి విషయంలో ఆచితూచి నిర్ణయం తీసుకోవాలనే నిశ్చయంతోనే – నిత్య కొస్తున్న సంబంధాలన్నిటినీ మొగ్గలోనే తుంచేసింది!జానకిరామయ్య సంబంధాన్ని కాదనడంలో తన నిర్ణయం సరయినదేనని తృప్తిపడిన తాయారమ్మ వారం తిరక్కుండా ఒక వార్త తెలిసి నిర్విణ్ణురాలైంది. జానకిరామయ్యకి పెళ్లి కుదిరిందనీ పెళ్లికూతురు యెవరో కాదు – సత్య అని రూఢిగా తెలిసిన తాయారమ్మ ఆవేశంతో చిందులు తొక్కింది. ముందుగా తన మాట లెక్కచెయ్యకుండా పెళ్లి చూపులకు సత్యను తోడుగా తెచ్చుకున్న నిత్యను చీవాట్లు పెట్టింది. ఆ తర్వాత మా కొచ్చిన సంబంధాన్ని లాక్కొన్నారంటూ సత్య కుటుంబం మీద తగవుకు వెళ్లింది. ఆఖరి ప్రయత్నంగా అవధానిని పిల్చి, తాము పొరపాటు చేశామని యెలాగైనా చేజార్చుకున్న సంబంధాన్ని తిరిగి నిత్యకు ఖాయం చెయ్యమని బతిమాలింది. డబ్బు ఆశ చూపి ప్రలోభపెట్టింది. కాని మాట తప్పడానికి మగపెళ్లివారు అంగీకరించలేదు. వాళ్ల తిరస్కారానికి అవమానంతో రోషంతో రెచ్చిపోయిన తాయారమ్మ నిత్యకు అంతకంటె పదిరెట్లు మంచి సంబంధం చేస్తానని సవాల్‌ విసిరింది.ఆనాటి నుంచి నిత్యకు యెన్ని సంబంధాలు వచ్చినా, వాటిని తప్పిపోయిన జానకిరామయ్య సంబంధంతో పోల్చి, తన గీటుకు రాక తాయారమ్మ తిరస్కరిస్తూనే వుంది. నిత్య తల్లి మాటను కాదని స్వతంత్ర నిర్ణయం తీసుకోలేకపోతోంది. అలా క్రమంగా యేళ్లు గడుస్తున్న కొద్దీ నిత్య వయస్సు ముప్పైలోకి రావడంతో సీను మారిపోయింది. అంత వయసున్న పెళ్లికొడుకులు దొరక్కపోవడంతో రెండోపెళ్లి సంబంధాలు రావడం తాయారమ్మను కలవరపరిచింది.సత్య జానకిరామయ్యల కల్యాణ శుభలేఖ మొదలుకొని అనేక సందర్భాలకు ఆ జంట నుంచి నిత్యకు, తాయారమ్మకు ఆహ్వానాలు అందుతూనే వున్నాయి. వాటిలో అతి ముఖ్యమైంది జానకిరామయ్య ఐఏఎస్‌కు సెలక్ట్‌ కావడం. ఒక్కక్షణం నిదానించకుండా చేజేతులా జారవిడుచుకున్న అదృష్టాన్ని తలచుకొని స్వయంకృతాపరాధానికి అవ్యక్తమైన ఆవేదనతో అనుక్షణం కుమిలిపోతున్న తల్లీ కూతుళ్లు సత్యకి సంబంధించిన ఏ వేడుకలకు హాజరుకావడం లేదు. ఇటీవల సత్య జానకిరామయ్య దంపతులు తమ ఏకైకపుత్రిక నిశ్చితార్థానికి రావలసిందిగా స్వయంగా వచ్చి యిచ్చిన ఆహ్వానపత్రిక చూసి నిత్య మనసు వుద్విగ్నభరితమైంది. చూస్తుండగానే నలభైయ్యేళ్ల వయసు మీద పడిన కుమారి నిత్య కన్నీటి బొట్లు పడిన ఆ ఆహ్వానం ఆమెను అవహేళనం చేస్తున్నట్టుంది...!

ఆరోగ్యంగా జీవించాలంటే అన్ని పోషకాలూ సమపాళ్లలో తీసుకోవటం అవసరమని తెలిసినా వాటి గురించి పట్టించుకుంటున్న వారు కొందరే. మన ఆహారంలో రోజుకు 55% పిండి పదార్థాలు, 30% కొవ్వు పదార్థాలు, 15% మాంసకృత్తులు ఉండాలని భారతీయ వైద్య పరిశోధన మండలి (ఐసీఎంఆర్‌) సిఫారసు చేసింది. అయితే, మనం చౌకగా దొరుకుతున్నాయి కదా అని 62% పిండి పదార్థాలతో పొట్ట నింపేస్తున్నాం. మాంసకృత్తులను తక్కువగా (11.5%) తింటున్నాం. అవసరానికి మించి మనం తినే నూనెలతో పాటు పిండి పదార్థాలు కూడా కొవ్వుగా మారి మన దేహాల్లో, ముఖ్యంగా పొట్ట చుట్టూ పేరుకుపోతున్నాయి. ఈ ‘పిండి కొవ్వు’ పుణ్యమే అధిక బరువు, ఊబకాయం, బీపీ, షుగర్, గుండె జబ్బులు వంటి ఆరోగ్య సమస్యలు. ఈ విధంగా తిండి సరిలేక రోగాల బారిన పడుతున్న వారిలో పిల్లలు, పెద్దలని, ఆడా మగా అనే తేడా లేదు. ఇప్పటికైనా మేలుకొని పిండి పదార్థాలను 5%వరకైనా తగ్గించి, ఆ మేరకు మాంసకృత్తులను పెంచితే ఆరోగ్యం మెరుగవుతుందని, జబ్బుల మోత కొంతైనా తగ్గుతుందని ఐసీఎంఆర్‌ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఇది సరే. ఆహారాన్ని ‘సమతూకంగా తీసుకోవాల’ని నిపుణులు సూచిస్తున్నప్పటికీ.. అదెలా పాటించాలన్నది స్పష్టంగా తెలుసుకోలేక దొరికింది తిని ఎలాగోలా బతుకు బండి లాగించేస్తున్నాం. మనలో చాలామంది ఈ కోవలోని వారే! అసలు తిండిలో పిండి పదార్థాలను తగ్గించటం ఎలా? మాంసకృత్తులను పెంచుకోవటం ఎలా? ఈ మార్పులను ఏ విధంగా వర్కవుట్‌ చేసుకోవాలి?అపసవ్య ఆహారంతో కొనితెచ్చుకున్న జబ్బుల్ని ఆహారంలో గుణాత్మక మార్పులతో తగ్గించుకునేదెలా?.. ఈ విషయాలపై అవగాహన కల్పించే ప్రయత్నమే ఈ కథనం.ఆరోగ్యంగా జీవించటం వ్యక్తి బాధ్యత ఐక్యరాజ్య సమితికి చెందిన ఆహార వ్యవసాయ సంస్థ (ఎఫ్‌ఏవో)వ్యక్తి ఆరోగ్యం చాలా వరకు ఆహార విహారాలపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక వ్యక్తి ఒక పదార్థాన్ని లేదా ఒక అలవాటును నియంత్రించలేని కోరికతో, హానికరమైన పరిణామాలు ఎదురవుతున్నప్పటికీ, బలవంతంగా ఉపయోగించటాన్నే ‘వ్యసనం’ అనుకోవచ్చు. ఈ వ్యసనం మెదడు పనితీరును మార్చి, స్వయం నియంత్రణను బలహీనపరుస్తుంది. మనిషిని చుట్టుముట్టే వ్యసనాలు వివిధ రూపాల్లో ఉంటాయి. జూదం, షాపింగ్‌ వంటివి ప్రవర్తన వ్యసనాలు. మద్యం, డ్రగ్స్‌.. వంటివి పదార్థ వ్యసనాలు. మనం అనుసరిస్తున్నది పిండి పదార్థాలకు పెద్దపీట వేసే ఆహార పద్ధతి. కొవ్వుతో పాటు పిండి పదార్థాలను కూడా మితంగానే తినాలి. కాని, ఎంత పడితే అంత తింటున్నాం. ముఖ్యంగా తెల్ల వరి అన్నానికి! మనకు ఇదెలాగో ఉత్తరాది వారికి గోధుమ రొట్టె అలా! ఆ విధంగా మనం ‘పిండి వ్యసన’ పరులమై అతిగా బరువెక్కి, రోగాల బారిన పడుతున్నాం.పిండి పదార్థంతోనూ కొవ్వు పెరుగుతుందని తెలుసా?దేహం అవసరాలకన్నా ఎక్కువగా తిన్న పిండి పదార్థాలు, కొవ్వు పదార్థాలు మన శరీరంలో వివిధ రూపాల్లో కొవ్వుగా పేరుకుంటున్నాయి. కేవలం కొవ్వు పదార్థాల వల్లనే శరీరంలో కొవ్వు పెరుగుతోందన్న అపోహ చాలా మందిలో ఉంది. అవసరానికి మించి తినే నూనెల వల్ల ఎలా శరీరంలో కొవ్వు పెరుగుతుందో, అతిగా తినే పిండి పదార్థాల వల్ల కూడా శరీరంలో కొవ్వు పెరుగుతుందని గుర్తించాలి. అందువల్ల కొవ్వు పదార్థాలు తగ్గించి తినేవారు కూడా పిండి పదార్థాలను తెలిసో తెలియకో అతిగా తినటం కొనసాగిస్తుంటే, వారిలో కొవ్వు నిల్వలు పెరుగుతూనే ఉంటాయి, తగ్గవు. దైనందిన అవసరాలకు మించి తిన్న ఆహార పదార్థాలు ఇన్సులిన్‌ హార్మోన్‌ నాణ్యతను చెడగొట్టి ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతకు దారితీస్తున్నాయి. అదే ఇప్పుడు అసలు ముప్పు. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత తీవ్రత పెరిగేకొద్దీ అధిక బరువు, ఊబకాయం తీవ్రత పెరుగుతుంటుంది. ఈ ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతే టైప్‌– 2 మధుమేహం, గుండెజబ్బులు, రక్తపోటు వంటి 200కి పైగా రోగాలను మన శరీరంలోకి వెంటబెట్టుకొస్తోంది. ఆహార సంబంధమైన వ్యసనాలను ఎవరికి వారు గుర్తెరిగి, వాటిని అధిగమించే ప్రయత్నం చెయ్యకుండా వర్తమానంలో గానీ, భవిష్యత్తులో గానీ ఆరోగ్యవంతంగా జీవించగలగటం అసాధ్యమేనని చెప్పక తప్పదు. ఆహారంలో స్థూల, సూక్ష్మపోషకాల సమతూకం లోపించటం వల్ల ఆరోగ్య సమస్యలు చుట్టుముడుతున్నాయి. దైనందిన జీవనం ఆరోగ్యవంతంగా, ఆనందమయంగా కొనసాగాలంటే మనం తినే ఆహారంలో ఏయే పోషకాలు ఉండాలి? వాటిని ఏయే పాళ్లలో తీసుకోవాలి? ఇప్పుడు ఎంత తీసుకుంటున్నాం? ఎక్కడ తేడా పడుతోంది? ఏం మార్చుకోవాలి? ఎలా మార్చుకోవాలి?.. ఇలాంటి విషయాలను అర్థం చేసుకోవాలి. అసలు భారత ప్రభుత్వం ఏమి సిఫారసు చేస్తోందో మొదట మనం తెలుసుకోవాలి. మన ఆహారంలో 62% పిండి పదార్థాలే!భారతీయ వైద్య పరిశోధనా మండలి (ఐసీఎంఆర్‌) దేశ ప్రజలకు ఆహార, ఆరోగ్య విషయాలపై మార్గదర్శకాలను విడుదల చేస్తుంటుంది. భారతీయులు ఏం తింటున్నారు, జబ్బులు ఎలా పెరుగుతున్నాయో తెలుసు కునేందుకు ఇటీవలే ఐసీఎంఆర్‌ – ఇండియా డయాబెటిస్‌ (ఇండియాఐబీ) అధ్యయనం చేసింది. మద్రాస్‌ డయాబెటిస్‌ రీసెర్చ్‌ ఫౌండేషన్‌ (ఎండీఆర్‌ఎఫ్‌)తో కలసి ఐసీఎంఆర్‌ దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల్లో 1,21,077 మంది ఆడ, మగవారిపై ఈ అధ్యయనం చేసింది. ‘నేచర్‌ మెడిసిన్‌’ జర్నల్‌లో ఈ అధ్యయన వివరాలు ప్రచురితమయ్యాయి. భారతీయులు సగటున రోజువారీ ఆహారంలో కొవ్వు పదార్థాలను మితంగానే తీసుకుంటున్నట్లు వెల్లడైంది. అయితే, పిండి పదార్థాలను అతిగా 62% మేరకు తింటున్నారు. మాంసకృత్తులను తక్కువగా 12% మాత్రమే తింటున్నారు. ఈ అసమతుల్య ఆహారమే మూల కారణంగా ఊబకాయం, రక్తపోటు, గుండె జబ్బులు, స్ట్రోక్‌లు, టైప్‌–2 మధుమేహం వంటి జబ్బులను పెంచి పోషిస్తోందని నివేదిక తేల్చింది. ముఖ్యంగా శుద్ధి చేసిన పిండిపదార్థాలు ఎక్కువగా తినటం వల్ల టైప్‌–2 మధుమేహం బారిన పడే ముప్పు 14% పెరుగుతుందని ఈ అధ్యయనం గుర్తించింది. ఏపీ, తెలంగాణలోనూ ఎక్కువేదక్షిణ భారత దేశంలో రోజువారీ ఆహారంలో పిండి పదార్థాలను 62.5% తీసుకుంటుంటే (55%కి మించకూడదు).. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రజలు సగటున 61.8% (కనిష్ఠం 58.2%, గరిష్ఠం 65.4%) తీసుకుంటున్నారు. తెలంగాణలో 61.4% (కనిష్ఠం 57%, గరిష్ఠం 65.5%) మేరకు పిండి పదార్థాలు తింటున్నారు. అంటే, తెల్ల బియ్యంతో పాటు కొద్దిగా గోధుమ పిండి, చిరుధాన్యాల పిండి వాడుతున్నారు. ముడి చిరుధాన్యాలు వండుకొని తింటే పర్వాలేదు. వాటిని పిండి పట్టించి తింటే షుగర్‌ తదితర వ్యాధుల ముప్పు తెల్ల బియ్యం తిన్నప్పటి మాదిరిగానే ఉంటున్నదని ఐసీఎంఆర్‌ అధ్యయనం స్పష్టం చేసింది. కొవ్వు పదార్థాలను (30%కి మించకూడదు) కొంచెం అటూ ఇటుగా అవసరమైనంతే తీసుకుంటున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 26.4% (కనిష్ఠం 23.4%, గరిష్ఠం 29.8%), తెలంగాణలో 27.1% (కనిష్ఠం 22.8%, గరిష్ఠం 30.8%) తింటున్నారు. ఇక మాంసకృత్తుల విషయానికొస్తే రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ (కనీసం 15% తీసుకోవాలి) తక్కువగానే తీసుకుంటున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 11.5% (కనిష్ఠం 10.5%, గరిష్ఠం 12.5%), తెలంగాణలో 11.5% (కనిష్ఠం 10.6%, గరిష్ఠం 12.5%) తింటున్నారు. వయసు, ఎత్తు, బరువును బట్టి ఏ వ్యక్తి ఎన్ని కేలరీల శక్తినిచ్చే ఆహారాన్ని ప్రతి రోజూ తీసుకోవాలి అనేది ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక వ్యక్తికి ఎన్ని కేలరీల శక్తి అవసరమో తెలియాలంటే ఆ వ్యక్తి బేసల్‌ మెటబాలిక్‌ రేటు (బీఎంఆర్‌), బాడీ మాస్‌ ఇండెక్స్‌ (బీఎంఐ) ఎంతో తెలియాలి. ఆ వ్యక్తి శరీరంలో ప్రాణాధార జీవక్రియల సక్రమ నిర్వహణకు ఎన్ని కేలరీలనిచ్చే ఆహారం తీసుకోవాలో బీఎంఆర్‌ చెబుతుంది. బాడీ స్కేల్‌ వంటి డిజిటల్‌ పరికరాల ద్వారా బీఎంఆర్‌తో పాటు బీఎంఐ, శరీరం మొత్తంలో కొవ్వు శాతం ఎంత, పొట్టచుట్టూ / చర్మం కింద కొవ్వు ఎంత, ప్రొటీన్‌ ఎంత ఉంది? వంటి 12 రకాల సమాచారాన్ని తెలుసుకోవచ్చు. ఈ సమాచారం తెలుసుకుంటే, ప్రస్తుతం మీ శరీర బరువు; శరీరంలో పేరుకున్న కొవ్వు నిల్వలు ఉండాల్సినంత ఉన్నాయా లేదా ఎక్కువ ఉన్నాయా అనేది అర్థమవుతుంది. అధిక బరువు లేదా ఊబకాయం ఉంటే, దాన్ని తగ్గించుకునేలా మీ ఆహార ప్రణాళిక ఉండాలి. బీఎంఐ 25 ఉంటే సాధారణం అని చెబుతుంటారు. అయితే, అది యూరోపియన్లు, అమెరికన్లకు ఉద్దేశించినదని, ఆసియావాసులు 23 కంటే ఎక్కువ ఉండే అధిక బరువుతో ఉన్నట్లే గుర్తించాలని వైద్యులు చెబుతున్నారు. బరువు వయసు, ఎత్తుకు తగిన విధంగా ఉండే సాధారణ వ్యక్తి రోజుకు 2 వేల కేలరీల ఆహారం తీసుకోవాలని ఎన్‌ఐఎన్‌ సూచిస్తోంది. ఒకవేళ మీ బీఎంఐ 23 కంటే ఎక్కువగా ఉండి, పొట్టచుట్టూ కొవ్వు అధికంగా పేరుకొని ఉంటే, మీకు ఇప్పటికే ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఉందని గుర్తించాలి. ఇన్సులిన్‌ నిరోధకతను తగ్గించుకోవాలంటే మీరు తీసుకునే ఆహారంలో మొత్తంగా కేలరీలను తగ్గించాలి. ముఖ్యంగా పిండి పదార్థాలను తీసుకోవటం తగ్గించుకోవాలి. మీ బీఎంఆర్‌ కన్నా తక్కువ కేలరీల ఆహారం తీసుకుంటూ ఉంటే, శరీర నిర్వహణకు కేలరీల కొరత ఏర్పడి, మీ శరీరంలో ఇప్పటికే పేరుకొని ఉన్న కొవ్వును కరిగించి, శక్తిగా మార్చి ఉపయోగించుకోవటాన్ని మీ శరీరం నేర్చుకుంటుంది. అలా చెయ్యగలిగితే కాలక్రమంలో మీ బరువుతో పాటు బీఎంఐ తగ్గి ఆరోగ్యం మెరుగవుతుంది. మందులు వాడి లేదా వ్యాయామం ద్వారా తాత్కాలికంగా బరువు తగ్గినా అవి మానేస్తే మళ్లీ బరువు పెరుగుతారు. కాబట్టి, ఆహారంలో గుణాత్మక మార్పు చేసుకోవటం ద్వారా తగ్గటం మేలైన పద్ధతి.నడుము కొలతే మీ ఆరోగ్యానికి సూచిక!ఈ బీఎంఆర్, బీఎంఐ వంటివి తెలుసుకునే డిజిటల్‌ పరికరాలు, పరీక్షలు అందుబాటులో లేకపోయినా మీరు అధిక బరువున్నారా? మీకు ఇన్సులిన్‌ నిరోధకత ఉందా? మొత్తంగా కేలరీలతో పాటు పిండి పదార్థాలను తీసుకోవటం మీరు తగ్గించుకోవాల్సి ఉందా? అనే విషయాన్ని తెలుసుకోవాలంటే మరొక సింపుల్‌ టెస్ట్‌ ఉంది. మీ ఎత్తు ఎంత ఉందో మీ నడుము చుట్టుకొలత అందులో సగం ఉండాలి. ఉదాహరణకు మీ ఎత్తు 170 సెం.మీ. అయితే మీ నడుము చుట్టుకొలత 85 సెం.మీ. కన్నా ఎక్కువ ఉండకూడదు. మీ ఎత్తు ఎంత ఉందో అంత పొడవైన తాడును తీసుకొని, దాన్ని రెండు ముక్కలు చెయ్యండి. ఒక ముక్కను మీ నడుము/పొట్ట చుట్టూ ఎక్కడ ఎక్కువ ఎత్తు ఉందో అక్కడ నడుము చుట్టూ పెట్టుకొని చూడండి. దాని రెండు కొసలు కలిస్తే మీరు అధిక బరువు లేరని అర్థం. రెండు కొసలకు మధ్య గ్యాప్‌ ఎంత ఉంటే మీరు అంత ఎక్కువ ఆరోగ్యపరమైన ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నారని అర్థం. అలాంటప్పుడు వైద్యుల సలహా తీసుకొని, తగిన పరీక్షలు చేయించుకొని, ఆహారంలో తగిన మార్పులు చేసుకోవటం మేలు. బరువు తగ్గాలంటే తక్కువ కేలరీల ఆహారాన్ని, ముఖ్యంగా పిండి పదార్థాలు తగ్గించి తినటం ప్రారంభించటం మేలు. కేలరీలు, గ్రాముల లెక్క ఎలా?ఒక వ్యక్తి రోజు మొత్తంలో ఇన్ని కేలరీల శక్తినిచ్చే ఆహారం తీసుకోవాలనుకున్నప్పుడు ఏయే పదార్థాలను ఎన్ని గ్రాముల బరువైనవి తీసుకుంటే నిర్దేశిత మోతాదుకు (55% పిండి పదార్థాలు, 15% మాంసకృత్తులు, 30% వరకు కొవ్వు పదార్థాలు) సరిపోతుందో తెలుసుకోవటం ముఖ్యం. మనం తినే దాదాపు ఆహార పదార్థాలన్నిటిలో పిండి పదార్ధాలు, మాంసకృత్తులు, కొవ్వు పదార్థాలు ఎంతో కొంత శాతం ఉంటాయి. కాబట్టి, మీరు తినే ప్రతి పదార్థంలో కేలరీలతో పాటు ఈ మూడు పోషకాలు ఎంతెంత ఉన్నాయో తెలుసుకొని, మీ అవసరాలకు తగిన రీతిలో రోజువారీగా పట్టిక రూపొందించుకొని, ఏవి ఎంత బరువైనవి తీసుకోవాలో నిర్ణయించుకోవాలి. ఎన్‌ఐఎన్‌ సంకలనపరచిన ‘ఇండియన్‌ ఫుడ్‌ కంపోజిషన్‌ టేబుల్స్‌ 2017, న్యూట్రిటివ్‌ వాల్యూస్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ ఫుడ్స్‌’లో సాధారణంగా వాడే 17 రకాల ఆహార పదార్థాల్లో పోషకాల వివరాలు పొందుపరిచింది. 100 గ్రాముల ముడి పదార్థాల్లో పిండి పదార్థం, మాంసకృత్తులు, కొవ్వులు, కేలరీలు ఎన్ని ఉన్నాయో పట్టిక రూపొందించింది.ఉదాహరణకు 100 గ్రాముల బియ్యానికి, గోధుమలు వంటి ‘ఆహార ధాన్యాల’లో మాంసకృత్తులు 9.3 గ్రా., కొవ్వు 1.2 గ్రా., పిండిపదార్థాలు 72 గ్రా., 343 కిలో కేలరీల శక్తితో పాటు 6 గ్రాముల పీచు ఉన్నాయి. తెల్ల బియ్యానికి, ముడి బియ్యానికి, బియ్యం, గోధుమల రకాన్ని బట్టి వాటిలో పోషక విలువలు కొద్దోగొప్పో మారుతుంటాయి. 100 గ్రాముల ‘మాంసం, కోడి మాంసం’లో ప్రొటీన్‌ 20.8 గ్రా., ఫాట్‌ 6.8 గ్రా., కార్బొహైడ్రేట్లు 0 గ్రా., 250 కిలో కేలరీల శక్తి ఉన్నాయని ఎన్‌ఐన్‌ న్యూట్రిషన్‌ టేబుల్‌ చెబుతోంది. కోడి మాంసానికి, మేక మాంసానికి పోషకాల్లో కొంత వ్యత్యాసం ఉన్నా, స్థూలంగా మనకో అవగాహన కల్పించడానికి ఈ టేబుల్‌ పనికొస్తుంది. ఇలా 17 వర్గాల ఆహార పదార్థాల్లో పోషకాల వివరాలను ఎన్‌ఐన్‌ పొందుపరిచింది. గూగుల్‌లో కూడా ప్రతి ఆహార పదార్థానికి సంబంధించిన న్యూట్రిషన్‌ టేబుల్స్‌ అందుబాటులో ఉన్నాయి. వాటి పోషక విలువలను బట్టి, మన అవసరాన్ని బట్టి అవసరమైన కేలరీలలో, అవసరమైన గ్రాముల బరువైన ఆహారాన్ని లెక్కవేసుకొని తినటం ద్వారా ఖచ్చితత్వంతో కూడిన ఆహార నియమాలను పాటించటానికి అవకాశం ఉంది. అయితే, అసలు ఏ లెక్కా చూసుకోనప్పటి కన్నా ఇది మెరుగు. ఇంకా కచ్చితమైన సమాచారం కావాలంటే ఆయా ఆహార పదార్థాలకు సంబంధించిన వెబ్‌సైట్లు లేదా బుక్స్‌ ద్వారా న్యూట్రిషన్‌ డేటాను తెలుసుకోవచ్చు. ఆ రోజులో ఏమేమి పదార్థాలు ఎంత మోతాదులో తీసుకోవాలో లెక్కించుకోవటం ఆహార ప్రణాళికలో చాలా కీలక ఘట్టం. పిండి పదార్థాలను ఎక్కువ శాతం తీసుకునే వారితో పాటు.. ‘లో కార్బ్‌ హెల్దీ ఫ్యాట్‌’ డైట్‌ను అనుసరించే వారు కూడా ఇలాగే లెక్క వేసుకొని తినటం ద్వారా నిర్దేశించుకున్న ఆరోగ్య లక్ష్యాలు సాధించవచ్చు. జీవితాంతం ఈ లెక్కలు వేసుకోవలా అన్న బెంగ అక్కర్లేదు. కొన్నాళ్లు చేస్తే ఏమేమి ఎంత తింటే సరిపోతుందో తెలిసి వస్తుంది. ఆ తర్వాత లెక్క వేసుకోకుండానే ఆరోగ్యకరమైన పరిమాణంలో ఆహారం తీసుకోవచ్చు. తొలుత కష్టమే అయినా, అసాధ్యం అయితే కాదు. ఆహారం 10 రకాలురోజువారీ ఆహారాన్ని పది వర్గాలుగా విభజించారు. వీటిలో స్థూల పోషకాలతో పాటు సూక్ష్మ పోషకాలు కూడా కీలకపాత్ర పోషిస్తాయి. స్థూల పోషకాలు 3 రకాలు.. పిండి పదార్థాలు (కార్బోహైడ్రేట్లు), మాంసకృత్తులు (ప్రొటీన్లు), కొవ్వు పదార్థాలు (ఫ్యాట్స్‌). వీటిని సమతుల్యంగా (అంటే.. నిపుణులు సూచించిన పాళ్లలో) తీసుకోవటంతో పాటు.. ఏవో కొన్ని రకాలకే పరిమితం కాకుండా పది రకాల వైవిధ్యభరితమైన ఆహార పదార్థాలను తీసుకుంటూ ఉంటే విటమిన్లు, ఖనిజ లవణాలు, యాంటీఆక్సిడెంట్లు కూడా సమృద్ధిగా అందుతాయి. పోషక లోపాలు, వ్యాధుల నుంచి రక్షించుకుంటూ ఆరోగ్యదాయకంగా జీవించడానికి భారతీయుల పళ్లెంలో ముఖ్యంగా స్థూల పోషకాల కూర్పు ఏది ఎంత శాతం ఉండాలో తెలియజెపుతూ ‘మై ప్లేట్‌ ఫర్‌ ద డే’ను ఎన్‌ఐఎన్‌ ప్రకటించింది.2000 కిలో కేలరీల శక్తి(రోజుకు)భారతీయుల ఆహారంపై, ఆరోగ్య స్థితిగతులపై భారతీయ వైద్య పరిశోధన మండలి (ఐసీఎంఆర్‌) నిరంతరం పరిశోధనలు కొనసాగిస్తూ పాలకులకు, ప్రజలకు ఎప్పటికప్పుడు సంపూర్ణ ఆరోగ్య భారత్‌ నిర్మాణం దిశగా మార్గదర్శనం చేస్తుంటుంది. ఐసీఎంఆర్‌ అనుబంధ సంస్థ అయిన జాతీయ పోషకాహార సంస్థ (ఐసీఎంఆర్‌–ఎన్‌ఐఎన్‌) ఈ కృషిలో కీలకపాత్ర పోషిస్తోంది. ఎన్‌ఐఎన్‌ 2024లో ఆహార మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. రోజుకు 2,000 కిలో కేలరీలుతీసుకునే ప్రతి ఆహార పదార్థమూ మనకు శక్తినిస్తుంది. ఈ శక్తిని కిలో కేలరీలలో కొలుస్తారు. ఎన్‌ఐఎన్‌ ‘మై ప్లేట్‌ ఫర్‌ ద డే’ సిఫారసుల ప్రకారం.. సగటున ఒక వ్యక్తికి ఒక రోజులో మొత్తం కావాల్సిన శక్తి 2,000 కిలో కేలరీలు. ఒక కిలోగ్రాము బరువున్న నీటిని ఒక డిగ్రీ సెంటీగ్రేడు మేరకు వేడి చేయడానికి అవసరమైన ఉష్ణశక్తికి ప్రమాణమిది. ఏ ఆహారాన్ని మండిస్తే ఎంత వేడి వస్తుందన్న దాన్ని ఈ ప్రాతిపదికపై కొలుస్తారు. శారీరక శ్రమ తక్కువగా చేసే లేదా ఒక చోట కూర్చొని పనిచేసే బుద్ధి జీవులకు రోజుకు 1,500–2000 కేలరీల శక్తి సరిపోతుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఇది వయసును బట్టి, శారీరక శ్రమను బట్టి మారుతుంది. కాయకష్టం చేసే వారికి రోజుకు 3 వేల కేలరీలు అవసరమవు తాయని అంచనా.రోజుకు ఎన్ని గ్రాములు..?ఎన్‌ఐఎన్‌ మై ప్లేట్‌ ఫర్‌ ద డే సిఫారసుల(2024) ప్రకారం.. సగటున వ్యక్తి రోజుకు 2 వేల కిలో కేలరీల శక్తి అవసరం అనుకున్నాం కదా. వాటిని సమకూర్చుకోవాలి అంటే ప్రతి రోజూ ఆహారంలో పిండి పదార్థాలు 55%, 15% మాంసకృత్తులు, 30% కొవ్వు పదార్థాలు ఉండాలి. ఆహార పదార్థాల మోతాదు గ్రాముల్లో చెప్పుకోవాలంటే.. బియ్యం/ గోధుమలు వంటి ఆహార ధాన్యాలు, చిరుధాన్యాలు కలిపి 250 గ్రాములు, పాలు–పెరుగు 300 ఎం.ఎల్‌., కూరగాయలు 400 గ్రా., పండ్లు 100 గ్రా., పప్పులు, గుడ్లు, మాంసం ఉత్పత్తులు 85 గ్రా., పిక్కలు, గింజలు 35 గ్రా., నూనెలు/కొవ్వు పదార్థాలు 27 గ్రాముల మేరకు తీసుకోవాలి. మీరు మాంసాహారులా, శాకాహారులా అన్న దాన్ని బట్టి ఈ పాళ్లలో కొన్ని మార్పులు చేసుకోవాలి. అయితే, ఎన్‌ఐఎన్‌ చెప్పిన పాళ్లలో పోషకాలు తీసుకోకపోవటం, ముఖ్యంగా పిండి పదార్థాలను అతిగా తినటం, మాంసకృత్తులు, కూరగాయలు, పండ్లను తక్కువగా తింటూ జబ్బుల పాలవుతున్నాం. కార్బోహైడ్రేట్లు పెంచుతున్న కొవ్వు వల్ల మన ఆరోగ్యానికి ముప్పు ముంచు కొచ్చింది.కొవ్వు ద్వారా అధిక శక్తిపిండి పదార్థాలు, మాంసకృత్తులు, కొవ్వు పదార్థాలను సాధారణంగా గ్రాముల్లో కొలుస్తారు. అయితే, పిండి పదార్థాలు, మాంసకృత్తులతో పోల్చితే కొవ్వు పదార్థాలు రెట్టింపు కన్నా ఎక్కువ శక్తినిస్తాయి. 1 గ్రాము పిండి పదార్థం లేదా 1 గ్రాము మాంసకృత్తుల నుంచి 4 కిలో కేలరీల చొప్పున శక్తి వస్తుంది. అయితే, 1 గ్రాము కొవ్వు పదార్థం ద్వారా 9 కిలో కేలరీల శక్తి చేకూరుతుంది.∙పంతంగి రాంబాబు

కశ్యపుడి వంశంలో పిప్పలుడు అనే విప్రుడు ఉండేవాడు. అతడు శమదమాది సద్గుణ సంపన్నుడు. శీత వాత ఆతపాదులను ఒకేరీతిలో సహించగల స్థిరచిత్తుడు. వేదవేదాంగాలను అధ్యయనం చేసిన పండితుడు. పిప్పలుడు నిత్య దరహాస ముఖారవిందంతో ఉండేవాడు. నిత్య నైమిత్తిక కార్యాలను క్రమం తప్పకుండా ఆచరించేవాడు. ఒకసారి పిప్పలుడు తపస్సు ప్రారంభించాడు. అతడి తపస్సు నానాటికీ తీవ్రం కాసాగింది. అతడు తపస్సు ప్రారంభించి వెయ్యేళ్లు గడిచింది. కేవలం వాయుభక్షకుడిగా ఉంటూ నిశ్చలంగా ఒకేచోట కూర్చుని తపస్సు చేస్తుండటంతో అతడి శరీరం శల్యావశిష్టమైంది. శరీరంపై చీమల వంటి కీటకాలు పుట్టలు పెట్టాయి. వాటి చుట్టూ తీగలు, లతలు పాకాయి. పిప్పలుడి చుట్టూ ఏర్పడిన పుట్టలలోంచి అగ్నిజ్వాలలు వెలువడసాగాయి. దేవతలు అతడి తపోతీవ్రతను నివ్వెరపోయి తిలకించసాగారు. అతడి తపస్సు ఎన్నాళ్లకూ చెదరకపోవడంతో సంతోషించిన దేవతలు, అతడి మీద పుష్పవృష్టి కురిపించారు.‘విప్రోత్తమా! నువ్వు వేదవేదాంగ కోవిదుడవు. శ్రుతిస్మృతి విహిత ధర్మజ్ఞుడవు. నీ తపస్సుకు మేమంతా సంతోషించాం. ఏ వరాలు కావాలో కోరుకో! తప్పక నెరవేరుస్తాం’ అని పలికారు.దేవతల మాటలు వినిపించగానే పిప్పలుడు కళ్లు తెరిచాడు. ఎదుట కనిపించిన దేవతలకు వినయంగా నమస్కరించాడు. ‘దేవతలారా! మీ దయానుగ్రహాలకు పరవశుడనయ్యాను. నేను విద్యాధరుడనై, కామగమనుడనై, సువర్ణ రత్నఖచిత దివ్యరథంలో సకల లోకాలలో సంచరించేలా వరాన్ని అనుగ్రహించండి’ అని ప్రార్థించాడు. దేవతలు ‘తథాస్తు’ అని వరం అనుగ్రహించి, అంతర్ధానం చెందారు.దేవతల వరప్రభావంతో పిప్పలుడు సకల విద్యావిశారదుడై, విద్యాధరుడయ్యాడు. మణిమయ స్వర్ణ విమానంలో సకల లోకాలలోనూ యథేచ్ఛగా సంచరించసాగాడు. జగమంతా తన స్వాధీనమైందని సంబరపడసాగాడు. సంకల్ప మాత్రాన ఎక్కడికైనా స్వేచ్ఛా విహారం చేయగల శక్తి సంక్రమించడంతో పిప్పలుడిలో గర్వం పెరిగింది.‘ముల్లోకాలలోనూ నన్ను మించినవాడు వేరొకడు లేడు. దేవ దానవ మానవులలో నన్ను మించినవాడు మరొకడు ఉండడు’ అనుకోసాగాడు.ఒక నదీతీరంలో నివాసం ఉండే ఒక సారసపక్షి పిప్పలుడి తీరుతెన్నులను చాలాకాలంగా గమనించసాగింది. ఒకనాడు ఆ సారసపక్షి ‘ఓ విప్రోత్తమా! జగమంతా నీ స్వాధీనమైందని, సంకల్పమాత్రాన సకలలోక సంచారం చేయగలుగుతున్నందున మహామహిమాన్వితుడవయ్యానని గర్విస్తున్నావు. ఘోర తపస్సులు చేసి, దేవతల నుంచి అనేక దివ్యవరాలు పొందినా, గర్వోన్నతి వల్ల అధోగతి పాలైన వారి గురించి నువ్వు ఎరుగవు. నువ్వు పరాపరాలను ఎరుగవు. నువ్వు మూఢుడివి. కుండలపుత్రుడైన సుకర్ముడనే విప్రుడు పరాపరాలైన ఆత్మానాత్మలను ఎరిగిన విజ్ఞుడు. అతడితో సమానుడైన జ్ఞానవంతుడు ముల్లోకాలలోనూ మరొకడు లేడు. వేదాధ్యయన సంపన్నుడు, సకల శాస్త్రకోవిదుడు అయిన సుకర్ముడు యజ్ఞయాగాదులేవీ ఆచరించలేదు. బాల్యం నుంచి అనునిత్యం మాతృపితృ సేవలో తరిస్తూ, ఆ కర్మయోగ ప్రభావంతో మహాజ్ఞానిగా ఎదిగాడు. నువ్వు జ్ఞానహీనుడివై అనవసరంగా గర్విస్తున్నావు’ అని పలికింది.సారసపక్షి మాటలకు పిప్పలుడు ఉక్రోషం చెంది, ‘పక్షి రూపంలో నన్ను నిందిస్తున్నావు. దేవ దానవ యక్ష గంధర్వాదులలో నువ్వెవరివి? పరాపరాలైన ఆత్మానాత్మలు ఏవి? వాటి స్వరూపమేది? చెప్పు’ అన్నాడు.‘కుండల పుత్రుడైన సుకర్ముడి వద్దకు వెళ్లి, అడుగు. ఆత్మానాత్మ స్వరూపాన్ని అతడే నీకు చెప్పగలడు’ అని పలికింది సారసపక్షి.పిప్పలుడు కుండలుని ఇంటికి వెళ్లాడు. ఆ సమయంలో సుకర్ముడు తన తల్లిదండ్రులకు పాదసేవ చేస్తూ కనిపించాడు. అది చూసి, పిప్పలుడు ద్వారం వద్దనే నిలిచిపోయాడు.సుకర్ముడు ద్వారం వద్ద నిలిచి ఉన్న పిప్పలుడిని గమనించి, వెంటనే లేచి వెళ్లి అతడిని స్వాగతించి, లోనికి తీసుకువచ్చాడు. ఉచితాసనంపై కూర్చుండబెట్టి, కుశల ప్రశ్నలు వేశాడు.‘పిప్పలా! నీ వృత్తాంతం నాకు తెలుసు. సారసపక్షి నీ గర్వాన్ని పరిహసించి, నా వద్దకు పంపడం వల్లనే ఇలా వచ్చావు కదూ’ అన్నాడు సుకర్ముడు.సుకర్ముడి మాటలతో పిప్పలుడికి కాసేపు నోట మాట రాలేదు. కొద్దిసేపటికి తేరుకుని, ‘నువ్వు మహాజ్ఞానివని, పరాపరాలైన ఆత్మానాత్మలను నువ్వెరుగుదువని ఆ పక్షి నాతో చెప్పింది. ఆత్మానాత్మల నిజస్వరూపమేది? నాకు వివరంగా చెప్పు’ అని అడిగాడు.పిప్పలుడికి తన పట్ల శంక తొలగిపోలేదని అతడి ప్రశ్నల ద్వారా గ్రహించాడు సుకర్ముడు.అతడికి విశ్వాసం కలిగించడానికి ఇంద్రాది దేవతలను ఆహ్వానిస్తూ ఆవాహన మంత్రాలు పఠించాడు.వెంటనే అక్కడ ఇంద్రాది దేవతలు ప్రత్యక్షమయ్యారు. ‘సుకర్మా! మమ్మల్ని ఎందుకు పిలిచావు?’ అని అడిగారు.‘దేవతలారా! ఈ పిప్పలుడికి విశ్వాసం కలిగించడానికే మిమ్మల్ని ఆహ్వానించాను. అంతకంటే వేరే ప్రయోజనం ఏదీ ఆశించి కాదు. ఇక మీరు మీ నిజస్థానాలకు వెళ్లవచ్చు’ అన్నాడు.‘నిష్ఫలంగా వెళ్లడం మాకు తగదు. ఏదైనా వరం కోరుకో’ అన్నారు దేవతలు.‘నాకు అనవరతం మాతా పితృభక్తిని, వారికి వైకుంఠవాస ప్రాప్తిని కలిగించండి. అంతే చాలు’ అన్నాడు సుకర్ముడు.దేవతలు ‘తథాస్తు’ అని పలికి అంతర్ధానమయ్యారు.ఇదంతా పిప్పలుడు చేష్టలుడిగి తిలకించాడు.సుకర్ముడు అతడితో ‘పిప్పలా! నిన్ను నా వద్దకు పంపిన సారసపక్షి సాక్షాత్తు చతుర్మఖ బ్రహ్మ’ అని చెప్పి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని బోధించాడు.∙సాంఖ్యాయన

భూమికి కొన్ని వేల కాంతి సంవత్సరాల దూరంలోని గెలాక్సీ నుంచి వచ్చిన ఆ వ్యోమనౌకలోంచి కొందరు దిగారు. వారందరి సగటు ఎత్తు నాలుగు అడుగుల రెండు అంగుళాలు. వారు తమ వెంట తెచ్చిన ఓ డజనుమంది ఖైదీలని భూగోళం మీద దింపారు. వారంతా జంటలే. వారి చేతులకి వేసిన బేడీలని విప్పారు. ‘‘మీరు చేసిన ఘాతుకాలకి మిమ్మల్ని మనం గ్రహం నుంచి వెలివేయడంతో ఇక్కడికి తెచ్చి వదలమనే తీర్పుని అమలు చేస్తున్నాం. చివరగా మీరు చెప్పుకోవాల్సింది ఏదైనా ఉందా?’’ ఆ నౌక కెప్టెన్‌ అడిగాడు.‘‘మా స్వగ్రహం నుంచి ఇలా దూరంగా మమ్మల్ని పంపడం సబబు కాదని, ఇక మీదట ఎలాంటి నేరాలు చేయమని, తిరిగి మమ్మల్ని అక్కడికి తీసుకెళ్ళమని కోరుతున్నామని మన రాజుకి చెప్పండి.’’ ఆ డజనుమందిలోని ఒకరి భార్య ఆవేదనగా చెప్పింది.‘‘చెప్తాం. మీ సందేశం ఆయనకి చెప్పినా ప్రయోజనం ఉంటుందని అనుకోము. ప్రశాంతంగా జీవించేవారికే ఆ గ్రహం. మనలో ఎవరిలో నేరప్రవృత్తి ప్రవేశిస్తుందో వారి డీఎన్‌ఏ పుట్టేవారు మన గ్రహంలో ఉండకూడదని, వారిని వెలివేయాలనే చట్టాన్ని మన రాజుగారు అమలు చేశారు. ఇది మన గ్రహంలోని శాంతికి ముఖ్యమని రాజుగారు భావిస్తున్నారు.’’‘‘అక్కడ మీరు చేసిన నేరం ఘోరాతి ఘోరమైంది. మన గ్రహవాసులు అందర్నీ ఒకేసారి చంపే మారణాయుధాన్ని తయారు చేసి, మన రాజుని బెదిరించి డబ్బు కోరారు. కాబట్టి గ్రహ బహిష్కరణ శిక్షని అమలు జరిపి వెళ్ళిపోతున్నాం.’’ మరొకరు చెప్పారు.వాళ్ళు ఆ వ్యోమనౌకలోకి ఎక్కడం, అది పైకిలేచి క్రమంగా దూరమై కనపడకుండా పోవడాన్ని చూశారు. క్షణాల్లో కనుమరుగైన ఆ వ్యోమనౌకని చూశాక వారిలోని ఒకడు క్రూరంగా నవ్వి చెప్పాడు.‘‘వాళ్ళు తిరిగి వెళ్ళాక కాని మన శక్తి తెలీదు. సమయానికి మనం డీయాక్టివేట్‌ చేయడం లేదు కనుక ఆ మారణాయుధాలన్నీ పేలిపోయి, ఆ గ్రహానికి వెళ్ళాక వాళ్ళకి అక్కడ శ్మశానం తప్ప మరేం కనిపించకపోవడంతో మన తడాఖా అర్థమవుతుంది.’’ఆ నేరస్తులంతా చుట్టూ చూశారు. రాళ్ళు, రప్పలు, మట్టి. దూరంగా పచ్చదనం కనిపించడంతో అటువైపు నడిచారు. ఆ చెట్లకి కాసిన పళ్ళవంక చూసి వారిలోని ఒకరు ఆనందంగా చెప్పారు.‘‘అమ్మయ్య! ఈ గ్రహంలో తిండికీ, నీళ్ళకి కొరత లేదు.’’‘‘నీళ్ళేవి?’’ మరొకరు చుట్టూ చూస్తూ అడిగారు.‘‘వెదికితే కనిపిస్తాయి. నీళ్ళు లేకుండా చెట్లు జీవించలేవు కదా?’’ఆ డజనుమంది భార్యాభర్తలు ఆ గ్రహాన్నంతా తిరిగి చూడసాగారు.వందేళ్ళల్లో వారు ఏడు వందల ముప్ఫై రెండుమందిగా మారారు. మరో వందేళ్ళల్లో పదిహేను వేల ఆరువందల ఎనభై నాలుగు మందిగా... అలా ప్రతి శతాబ్దానికీ ఆ జాతి అభివృద్ధి చెందసాగింది. ఒకే భాష మాట్లాడే గ్రహం నుంచి వాళ్ళు వచ్చారు. కాని ఈ గ్రహంలోని వారు దెబ్బలాడుకుని అనేక ప్రాంతాలకి వెళ్ళడంతో అనేక భాషలు ఏర్పడ్డాయి. వాతావరణం వల్ల చర్మం రంగులో మార్పు సంభవించింది. చట్టాల్లో, ఆచార వ్యవహారాల్లో వారి మధ్య స్పష్టమైన భేదం ఉంది. అలా కొన్ని వేల సంవత్సరాలు గడిచాక కాలంతో పాటు వారి మేధస్సు కూడా అభివృద్ధి చెందింది.తమ పూర్వీకులు ఓ గ్రహం నుంచి బహిష్కరించబడ్డారన్న సంగతే నేటి ఆ గ్రహవాసులకి తెలీదు. కారణం తెలీకపోయినా ఈ గ్రహానికి ఎందుకు పంపబడ్డారో సరిగ్గా ఆ నేరాన్నే వాళ్ళు కొత్త గ్రహంలో చేశారు. వారి డీఎఏ కారణంగా అలాంటి మారణాయుధాలను ఆ జీవులు కనిపెట్టి తయారు చేశారు. అప్పటికి వారి సంతతి సంఖ్య మూడు వందల డెబ్భైరెండు కోట్లకి చేరుకుంది.ఓ రోజు ఓ దేశపాలకుడు పిచ్చి ఆవేశంతో మారణాయుధాలు లేని దేశం మీదకి తమ మారణాయుధాలని ప్రయోగించాడు. దాంతో ఆ దేశం లొంగింది. ఆ తర్వాత మరో పది దేశాలు కూడా ఆ మారణాయుధాలని తయారు చేసుకున్నాయి. ఆ గ్రహం మీది జనాభా పధ్నాలుగు వందల ఏభై నాలుగు కోట్లకి చేరుకున్నాక ఓ రోజు ఉన్మాదైన మరో దేశపాలకుడు తోటి మారణాయుధాలు గల దేశం మీదకి ఆకస్మికంగా తమ మారణాయుధాలని ప్రయోగించాడు. అది తెలిసి ఆ దేశం కూడా అవి తమని చేరుకునేలోగా జవాబుగా ఆ దేశం మీదకి తమ మారణాయుధాలని కూడా ప్రయోగించింది. మొదటగా ప్రయోగించిన దేశానికి చెందిన మిత్రదేశం అదే అదనుగా భావించి అది మద్దతు ఇచ్చే తమ శత్రుదేశం మీదకి మారణాయుధాలని ప్రయోగించింది. వారం రోజులు గడవకుండానే ఆ గ్రహంలోని మారణాయుధాలన్నీ ప్రయోగించబడ్డాయి. అకస్మాత్తుగా ఉష్ణోగ్రత పెరగడంతో ఓ ఖండంలోని మంచు శిలలు కరిగి ప్రవహించి, ఆ గ్రహం ఉపరితలం మీదకి ఐదు వేల అడుగుల పైకి నీరు చేరుకుని ముంచేసింది.ఏ అపరాధం వల్ల లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఆ గ్రహానికి ఆ జీవులు పంపబడ్డారో అదే అపరాధం వల్ల ఆ గ్రహంలోని వారి జాతి అంతరించి, ఆ గ్రహం మీద తిరిగి ప్రశాంతత నెలకొంది.జరగబోయేది ముందే గ్రహించిన, మొదటగా ఆ గ్రహం మీదకి వచ్చిన మేధావులైన ఆ డజనుమంది, జలప్రళయంతో తమ జాతి అంతరిస్తుందని చెప్పిన విషయం తరతరాలుగా కథగా చెప్పబడింది.FEED ME A STORY : మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి ‘ఫన్‌డే’లో ప్రచురితమయ్యే ఈ శీర్షికలో మల్లాది కథలు రాయడమే కాదు, మిమ్మల్ని కూడాభాగస్వాములను చేయనున్నారు. మీరైతే ఈ కథకు ఏ పేరు పెడతారో ఈ కింది మెయిల్‌కు పంపండి. kathakalisakshi@gmail.com

చుక్కపొద్దున కోళ్ళ కూతలతో తిరుపతి గోవిందరాజ స్వామి గుడి చుట్టూ ఉన్న మాడవీధుల్లోని వాళ్ళు మేలుకొని స్నాన పానాదులతో సిద్ధమౌతున్నారు. ఉత్తర మాడ వీధిలోని చిన్న జియ్యంగారు మఠం నుండి దివిటీ పట్టుకొని, తాళం పెట్టెను భుజం మీద పెట్టుకొని ఆలయ తలుపులు తెరవడానికి కైకాలరెడ్డి జియ్యంగారుతో బయలుదేరాడు. కొంచెంసేపటికి ఆలయ గుడిలో నుండి స్వామి వారిని మేలుకొలుపుతూ అర్చకులు పాడే సుప్రభాత సేవ మొదలైంది. ఎద్దుల బండ్ల మీద నుంచి వచ్చిన సుదూరప్రాంత యాత్రికులు బండ్ల వీధిలో బండ్లను నిలిపి గ్రామ చావడిలో తమ పేర్లను నమోదు చేసుకొంటున్నారు. అక్కడే వారికి అడ్డంగా మూసిన ఇనుప ప్రవేశ ద్వారాన్ని తెరిచారు. నాలుగు కాళ్ళ మంటపం వరకు గుమిగూడిన జనం ‘గోవింద! గోవిందా!!’ అంటూ గుడివైపు వెళ్ళారు. గుడితో పాటు మాడ వీధులన్నీ యాత్రికుల రాకతో సందడిగా మారిపోయాయి. స్వామివారి నైవేద్య గంటలు ఆ ప్రాంతమంతా మారుమోగాయి. ఉత్తర మాడ వీధిలోని నమ్మాళ్వారు గుడి పక్కనుండే ఓ విశాల ప్రాంగణం కలిగిన చిన్న అంతఃపురంలాంటి భవనం ముందు దివిటీలు పట్టుకొని కొందరున్నారు. అలాగే తలకు తెల్లని పాగాలను చుట్టుకొని, మోకాళ్ళ వరకు గోచీ పంచె కట్టుకొని ఆరుగురు బలిష్టమైన బోయలున్నారు. చూడచక్కని పల్లకి ఆ భవనం ముందు ఆగి ఉంది. బాగా అలంకరించుకొని ఉన్న అందమైన స్త్రీలు భవనం నుండి బయటకొచ్చారు. తిరుపతిని కప్పేసిన చీకటి తొలగిపోలేదు. మేలిముసుగులో ఒక అప్సరలాంటి స్త్రీ అటు ఇటు చెలికత్తెలతో బయటకొచ్చింది. కాంతిపుంజంలాంటి ఆమెను చూసిన చీకటి సూర్యకాంతేమోనని భయపడినట్లు ఆ ప్రాంగణంలో చిన్నబోయింది. ఆమె ఒయ్యారంగా పల్లకీలో ఎక్కి కూర్చుంది. పల్లకీకి అటు ఇటు ఉన్న పారదర్శక పరదాలు గాలికి రెపరెపలాడుతున్నాయి. పట్టు చమ్కీ పరదాలు మెరుపు తీగలాంటి ఆమె ముందు మెరియలేక తమ ఓటమిని అంగీకరిస్తూ తలలు వాల్చేశాయి. పున్నమి ముందు రోజు చంద్రుడు ఆమెను చూసి అసూయతో పడమటి కొండల్లోకి జారుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. బోయలు ముందు ముగ్గురు, వెనుక ముగ్గురు పల్లకీ కొయ్య తండులను లేపి భుజం మీదకు ఎత్తుకొని బయలుదేరారు. పల్లకీ ముందు దివిటీ పట్టుకొన్న వ్యక్తులు కదిలారు. పల్లకి వెనుక వైపు చెలికత్తెలు, పరివార జనం కదిలారు. కత్తులు, బల్లేలు చేత పట్టుకొని చుట్టూ భటులు రక్షణగా వెంట నడిచారు. వీళ్ళు సమ్మాళ్వారు గుడికి పడమరవైపు ఆనుకొని ఉండే దారి గుండా వెళ్తూ తీర్థకట్ట వీధిలోకి ప్రవేశించారు. ‘హరోం హరహర హరహర’ అంటూ బోయలు పల్లకీని మోసుకొంటూ నాదముని అగ్రహారాన్ని దాటుకొని తీర్థకట్ట వీధిలోని కొత్త వీధి మొదటనున్న వేంకటేశ్వరస్వామి గుడి ముందు ఆపి అందరూ నమస్కారాలు చేసుకున్నాక కపిలతీర్థం రహదారి మీదకొచ్చారు. అక్కడి నుంచి జియ్యంగార్‌ గుడి దాటుకొని, మంగలోళ్ల బావి, అచ్యుతరాయపురం మీదుగా కపిలతీర్థం ముందుకొచ్చి ఆగారు. ఆ రోజు కార్తీక పౌర్ణమి కావడంతో కపిలతీర్థంలో పుణ్యస్నానాలు చేయడానికి కొందరు జనం అప్పటికే ఉన్నారు. పల్లకీ దిగుతూనే అరుణోదయమైంది. మెల్లగా వెలుగు రేఖలు పడుతూనే చీకట్లు తొలిగాయి. వెలుతురు విరజిమ్మింది. పల్లకీలో దిగిన స్త్రీని గుర్తుపట్టి అక్కడున్న జనం ఆమెను చూడడానికి ఎగబడ్డారు. అందాలను రాశి బోసినట్లు ఉండే ఆమె మంద గమనంతో అక్కడున్న జనానికి చిరునవ్వుతో నమస్కరిస్తూ సాయుధ భటుల సహాయంతో కపిలతీర్థంలోని కోనేరుకు పడమర వైపున్న సంధ్యావందన మంటపంలోకి అడుగు పెట్టింది. చిన్నగా వెళ్ళి దుస్తులు మార్చుకొనే గదిలోకి వెళ్ళింది. ఆమె పరివారం ఆమె ఆభరణాలను, దుస్తులను తీసి జాగ్రత్త చేసి, స్నానాలాచరించే దుస్తుల్ని ధరింపజేసి కపిల తీర్థం జలపాతం దగ్గరకు తీసుకెళ్ళారు. వారం ముందు కురిసిన వానల వల్ల జలపాతం ఆకాశగంగలా కోనేటి గట్టుమీదికి దుముకుతోంది. ఆమెను చెలికత్తెలు జలపాతంలో పవిత్ర స్నానాలు చేయించారు. ముఖానికి, చేతులు కాళ్ళకు పసుపు రాశారు. ఆమె భక్తితో నమస్కరిస్తూ కపిలతీర్థం జలపాతంలో స్నానమాచరించింది. బట్టలు మార్చుకోవడానికి చెలికత్తెలతో స్నానాల గదికి వెళ్ళింది. ‘ఇంతకీ ఎవరామె మనల్ని ఎందుకు ఇక్కడే ఆపేశారు?’ అడిగారు ఒక భక్తుడు అక్కడున్న ఆలయ సిబ్బందిలోని ఒక వ్యక్తితో. ‘ఆమె సెవ్వుసాని. గోవిందరాజస్వామి గుడి దేవదాసి. ఆమెకున్న పలుకుబడి సామంతరాజులకు కూడా లేదు. ఆమె కపిలేశ్వరస్వామి గుడిలోకెళ్ళేంత వరకు మీరు వేచి ఉండాల్సిందే’ అన్నాడు ఆలయ ఉద్యోగి వెంకటయ్య. ‘మమ్మల్ని ఈ కోనేటి ఒడ్డున నిలిపితే నిలిపారు గానీ ఒక దేవకన్యను కళ్లారా చూసినట్లైంది’ అన్నాడు ఆ గుంపులోని మరొకడు. ‘ఇంతకీ మీరు ఏ ఊరి నుండి వచ్చారు? మీ పేరేమి?’ అడిగాడు వెంకటయ్య. ‘మాది శ్రీరంగం. నా పేరు రంగరాజన్‌. మేము పదిమంది కలిసి బండ్ల మీద తిరుపతికొచ్చాం. కపిలతీర్థంలో స్నానం చేశాకే కదా కొండెక్కాలి. అందుకని ఇక్కడికొచ్చాం. పైగా ఈ రోజు కార్తీక పౌర్ణమి. ఇలాంటి ప్రముఖ వ్యక్తులు ఇక్కడకు వస్తారని మేము ఊహించలేదు. మేము తమిళప్రాంతం నుండి వచ్చాము కాబట్టి ఈమె గురించి మాకు తెలియదు. అందుకని ఈమె ఎవరని అడిగాం. ఇంతటి అప్సరస తిరుపతిలో దేవదాసీగా ఉందంటే ఆశ్చర్యంగా ఉంది. మా శ్రీరంగంలోని దేవదాసీ కూడా ఇంత అందంగా లేదు. ఈమె ఇక్కడే పుట్టిందా?’ అడిగాడు రంగరాజన్, ‘ఈ సెవ్వుసాని విజయనగర రాజధానిలో పుట్టి పెరిగింది. తన నృత్యంతో శ్రీకృష్ణదేవరాయలను మంత్రముగ్ధుల్ని చేసేది. రాయలవారు ఈమె పట్ల ఎంతో వాత్సల్యాన్ని ప్రదర్శించేవారు. ఆమెకు ఎనలేని సంపదలను బహూకరించారు. ఆమెకు తిరుపతి అంటే ఎంతో మక్కువ. అప్పుడప్పుడు తిరుపతికి వచ్చినప్పుడు చంద్రగిరిలో ఉండే అచ్యుత దేవరాయల ఆతిథ్యం తీసుకొని తిరుమలేశుని సందర్శించి, తన పరివారంతో విజయనగర రాజధానికి చేరుకొనేది. ఆమె అంటే అచ్యుతదేవరాయలకు ఎనలేని అభిమానం. అనురాగం. శ్రీ కృష్ణదేవరాయల మరణానంతరం ఆయన మరణ శాసనాన్ని అనుసరించి తమ్ముడైన అచ్యుత దేవరాయలు విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి అయ్యాడు. అచ్చుత దేవరాయలు ఇరవై ఏళ్ళు చంద్రగిరిలో ఉండడం వల్ల ఆయన తరచు చంద్రగిరి చుట్టు పక్కలుండే గుళ్ళను దర్శించేవారు. ఆయన సందర్శించే గుళ్ళల్లో శ్రీ గోవిందరాజస్వామి గుడి ఒకటి. ఆ గుడి పురోభివృద్ధికి సాధ్యమైనంత వరకు తన సహాయ సహకారాలను అందించేవారు. ఉత్సవ, ఊరేగింపుల్లో గోవిందరాజస్వామికి నృత్యగానాలు లేకపోవడం వెలితిగా తోచింది అచ్యుత దేవరాయలకు. తనకు ఏదైనా మంచి జరిగితే ఒక దేవదాసీని ఆలయానికి బహూకరిస్తానని మొక్కుకున్నాడు. ఊహించని విధంగా తన అన్న కృష్ణదేవరాయల మరణ శాసనాన్ని అనుసరించి తాను సమస్త విజయనగర సామ్రాజ్యానికి ప్రభువైనాడు. కొన్నాళ్ళకు తన మొక్కుబడిని గురించి అంతఃపురంలో ఉన్న నాట్యకత్తెలకు తెలియజేశాడు. అందరూ తటపటాయిస్తుంటే సెవ్వుసాని తాను దేవదాసీగా గోవిందరాజస్వామి ఆలయానికి వెళ్తానని ముందుకొచ్చింది. విజయనగరంలోనే మేటి అందగత్తె సెవ్వుసాని సమ్మతించగానే ఆమెను తిరుపతికి పంపి గోవిందరాజస్వామికిచ్చి వివాహం చేసి ఆ దేవునికి దాసిగా మార్చారు’ అన్నాడు వెంకటయ్య.‘అప్పటి వరకు ఆమెకున్న సంపదను ఏమి చేశారు?’ అడిగాడు రంగరాజన్‌.‘ఆమె సకల సంపదలతో పాటు మంది మార్బలాన్ని, పరివారాన్ని, చెలికత్తెలను తిరుపతికి పంపుతూ అచ్యుతదేవరాయలు మరికొంత సంపదను ఆమె వెంట ఆనందంగా పంపాడు. త్వరలో తానొచ్చి గోవిందరాజస్వామిని దర్శిస్తానన్నాడు. అన్న ప్రకారం కొన్నాళ్ళకు జైత్రయాత్రలో భాగంగా తిరుపతికొచ్చి స్వామి వారిని దర్శించుకొన్నాడు. ఆ సందర్భంగా రెండు రోజులు ఏర్పాటు చేసిన ఉత్సవ ఊరేగింపుల్లో పాల్గొన్నాడు. సెవ్వుసాని ధ్వజస్తంభం ముందుండే నాట్య మంటపాల్లో చేసిన నృత్యానికి పరవశించిపోయాడు. చెంతనే ఉన్న సామంత రాజులు పులకించిపోయారు. ప్రధాన వీధుల్లో స్వామి ఊరేగింపుల్లో పాల్గొన్నాడు. ఇసుకేస్తే రాలని జనంతో తిరుపతి నిండిపోయింది. దారి వెంబడి పూలతో, మామిడి తోరణాలతో, అరటి మానులతో అలంకరించారు. మిద్దెలపై నుండి జనం పూల వర్షం కురిపించారు. అచ్యుతరాయలు సెవ్వుసాని గానంతో కూడిన నాట్యాన్ని తనివితీరా వీక్షించాడు. చివరిరోజు స్వామివారికి అనేక వజ్రవైఢూర్యాలతో కూడిన ఎన్నో ఆభరణాలను బహూకరించాడు. మరెన్నో ఇనాంలను ప్రకటించాడు. సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు స్వామి తనని ఇంతటి వాడిని చేశాడనే కృతజ్ఞతతో. ఆ తర్వాత ఆలయం పక్కనే ఉత్తర మాడవీధిలో ఉన్న సెవ్వుసాని భవనానికెళ్ళి ఆమెను బంగారు వరహాలతో అభిషేకించాడు. తన మాట నిలిపినందుకు విలువైన ఆభరణాలను అందజేశాడు. తర్వాత దక్షిణ దేశ జైత్రయాత్రలో విజయుడై విజయనగరానికి చేరుకొన్నాడు.‘అప్పటి నుండి సెవ్వుసాని తిరుపతిలోనే స్థిరపడిపోయిందా?’ అడిగాడు రంగరాజన్‌.‘అవును అప్పటినుండి ఇప్పటికీ ఆమె తిరుపతిని వీడలేదు. గోవిందరాజస్వామిని నృత్య నీరాజనాలతో ఆరాధిస్తోంది. ఆమెను చూడడానికి ఎంతో పెద్ద ధనవంతులు ఆమె ఇంటి ముందు వరుసలో నిల్చొని ఎదురు చూస్తుంటారు. ఆమె దేవుడినే తన భర్తగా భావించి, ఎలాంటి వారినీ ఇంట్లోకి అనుమతించేది కాదు. పైగా చుట్టు పక్కల సామంత రాజులకు కూడా ఆమె అంటే ఎంతో భయం. ఆమె జోలికి వెళ్ళేవారు కాదు. అంతేగాక పరిపాలనా అనుకూలతల కోసం ఆమె సహాయ సహకారాలను అర్థించేవారు. ఎందుకంటే ఆమె విజయనగర సామ్రాజ్యాధీశునికి అత్యంత సన్నిహితురాలు. ఆమె తలచుకొంటే పదవులు వూడిపోతాయి. తలలు తెగిపడతాయి. ఆమె పరపతి అలాంటిది’ అన్నాడు వెంకటయ్య.సెవ్వుసాని రాకముందే పుణ్యస్నానాలు ఆచరించిన వాళ్ళు కపిలేశ్వరస్వామిని దర్శించి వెళ్ళిపోయారు. సెవ్వుసాని పరివారంతో కలిసి కోనేటిగట్టు మీదుండే సంధ్యావందన మంటపం నుండి వయ్యారంగా నడుస్తూ రాతి మెట్లెక్కి కపిలేశ్వర స్వామిని దర్శించడానికెళ్ళింది. స్వామివారిని దర్శించాక నాగ పడిగలను ప్రదక్షిణం చేసుకొని చక్కటి ముగ్గువేసి మధ్యలో 365 ఒత్తులతో పిండి దీపం వెలిగించి దణ్ణం పెట్టుకొంది. అర్చకులు అందజేసిన ప్రసాదాలను తిని; కపిలేశ్వరస్వామి మహిమల్ని గూర్చి; కార్తీక పౌర్ణమి విశిష్టతను గూర్చి; కోనేటి ప్రవేశ ద్వారంలోని సువిశాల మంటపానికి అటు ఇటు ఉన్న లక్ష్మీ నారాయణస్వామిని గూర్చి; శ్రీకృష్ణ సమేత దేవేరులను గూర్చి అర్చకస్వాములు చెప్తుండగా ఆనందంగా వింటూ తిరుమల కొండను దగ్గర నుండి చూస్తూ పరవశించిపోసాగింది. ఇంతలో గాలులు మొదలయ్యాయి. ఉన్నట్టుండి ఆకాశం మేఘావృతమైంది. తుంపర్లతో మొదలవ్వాల్సిన వాన అనుకోని ఉపద్రవంలా పెద్ద పెద్ద చినుకులతో హఠాత్తుగా దండయాత్ర చేసింది. కాసేపటికి తగ్గిపోతుందనుకున్నారంతా. కాని, రాను రాను వర్షం భీకరమైంది. మెరుపులు, ఉరుములతో ఆ ప్రాంతం దద్దరిల్లిపోయింది. మనుషుల్ని సైతం నెట్టేసే గాలులు మొదలయ్యాయి. కపిలేశ్వరస్వామి గుడి ఆవరణ నుండి కోనేటి గట్టున పెద్దగా నిర్మించి ఉన్న ముఖద్వారం మంటపానికి సెవ్వుసాని పరివారం చేరుకున్నారు.పెద్ద గాలివాన. ఉన్నట్టుండి వాతావరణం ఇంత ప్రళయంగా మారుతుందని ఎవరూ ఊహించలేదు. రెండు గడియలపాటు కుంభవృష్టి కురిసింది. జలపాతం హెూరు చెవులు చిల్లు పడేలా ఉంది. కొండల్లోని ఎర్రని మట్టితో కలిసి జలపాతం విస్తరించి దుముకుతోంది. కోనేరు అలల తాకిడితో కంపించిపోతోంది. నల్లని మబ్బులతో పట్టపగలే చీకట్లు కమ్ముకున్నాయి. అందరి గుండెల్లో గుబులు పుట్టింది. వరుణదేవుని ప్రతాపానికి ప్రముఖులు లేదు సామాన్యులు లేదు– అందరూ అటు ఇటు వాయించిన వర్షానికి కుడితిలో పడ్డ ఎలుకల్లా ముద్దయిపోయారు. ఉరుములు గుండెల్లో ఉరుము వాద్యాలు వాయిస్తున్నాయి. మెరుపులు అలముకున్న చీకట్లను చీల్చుతున్నాయి. అక్కడక్కడా పిడుగులు పడ్డ శబ్దాలు భయం గొల్పుతున్నాయి. ఇంతలో ఒక పిడుగు కపిలేశ్వరస్వామి గుడి మీద పడ్డట్టయింది. అందరూ ఆ శబ్దానికి, వెలుతురుకు భయ కంపితులైపోయారు. వణుకు మొదలైంది. కళ్ళల్లో దైన్యం ఆవహించింది. గుడిలో నుండి ఒక అర్చక స్వామి బతుకు జీవుడా అనుకొంటూ, పరిగెత్తుకొని అందరూ ఉన్న మంటపంలోకొచ్చాడు.‘కపిలేశ్వర స్వామికి ఏమీ కాలేదు. అయితే గుడి ప్రాకారాలు పడిపోయాయి. ఆగ్నేయంలో ఉండే వంటశాల మీద పిడుగు పడింది. వంటశాల ధ్వంసమైపోయింది. నేను పుట్టి బుద్ధెరిగాక ఇంత పెద్దవానను ఈ కపిలతీర్థంలో చూడలేదు’ అన్నాడు. ‘అమ్మగారూ! ప్రళయమొచ్చిందేమో? ననిపిస్తోంది’ అంది ఒక చెలికత్తె.‘ఏది ఎలా జరగాలో అలాగే జరుగుతుంది. అధైర్యపడకండి’ అని అందరికీ ధైర్యం చెప్పింది సెవ్వుసాని.‘అమ్మగారూ! కోనేట్లో నీటి ఉద్ధృతికి సంధ్యావందన మంటపం కంపించిపోతోంది. నీటి ధారలు జల ఖడ్గాలుగా విరుచుకుపడుతున్నాయి. మనమున్న ఈ మంటపాన్ని ఒరుసుకొని నీళ్ళు ప్రవహిస్తున్నాయి. ఈ మంటపానికి ప్రమాదం రాదు కదా?’ అంది మరో చెలికత్తె.‘మనం చేయగలిగిందేమీ లేదు గోవింద నామ స్మరణం తప్ప’ అంది సెవ్వుసాని.అక్కడున్న వాళ్ళంతా ‘గోవిందా గోవింద’ అని గోవిందలు పెట్టడం మొదలెట్టారు. దూరభారం నుండి వచ్చిన వాళ్ళంతా ప్రాణ భయంతో బిక్కుబిక్కుమని చూస్తున్నారు. బతుకు మీద ఆశ వదిలేసుకున్నారు. మెల్లగా వాన తగ్గు ముఖం పట్టింది. ఉన్నట్టుండి తెరపి ఇచ్చింది.‘ఇక బయలు దేరుతాం అమ్మగారూ! మళ్ళీ వాన మొదలయ్యేలోగా వెళ్ళిపోదాం’ అన్నాడు రక్షణాధికారి.సెవ్వుసాని పరివార జనమంతా బయలుదేరి ముఖమంటపం వెలుపలికొచ్చారు. సెవ్వుసాని పల్లకీ ఎక్కుతుంటే పెళపెళమని చెట్టు కొమ్మ విరిగింది. అక్కడే ఉన్న ఆలయ ఏనుగు ముందుకు అడుగేయడంతో కొమ్మ ఏనుగు వీపుమీద పడింది. ఏనుగు పెద్ద ఘీంకారం చేసింది. అక్కడున్న వాళ్ళంతా భయంతో వణికిపోయారు. ‘మంచి కాలం అమ్మగారూ! ఈ ఏనుగు ముందుకు రాకపోయుంటే ఆ చెట్టు కొమ్మ సరిగ్గా మన పల్లకి మీద పడుండేది. అంతా చిత్రంగా ఉంది. బయలుదేరుదాం పదండి’ అంటూ బోయలు పల్లకీని భుజంపై ఉంచుకొని హరోం హర హర... హర హర... అంటూ తిరుపతి వైపుకెళ్ళిపోయారు. సెవ్వుసాని పరివారంతో పాటు క్షేమంగా తమ భవనానికి చేరుకున్నారు. సాయంత్రం చీకటి పడ్డాక గోవిందరాజస్వామి ఆలయంలో కార్తీక దీపోత్సవం సందర్భంగా సగం కుండల్లో పెద్ద వత్తులతో వెలిగించిన దీపాలతో స్వామివారికి హారతిచ్చి; గుడి ప్రాంగణంలో, వెలుపల దీపాల ప్రదర్శన చేసి, ఆలయ నృత్య నీరాజనంలో పాల్గొని తన భవనానికి చేరుకొంది సెవ్వుసాని. భవనం మీద నుండి తన చెలికత్తెలతో పాటు కపిలతీర్థం కొండ కొమ్ముమీద వెలిగించిన దీపాన్ని దర్శించుకొని రాత్రి భోజనానంతరం సెవ్వుసాని తన పడక గదికెళ్ళింది. ఎంత దొర్లినా ఆమెకు నిద్ర పట్టలేదు. ఇదంతా ఎందుకు జరిగిందని ఆలోచించాక ఏం చేయాలో ఒక నిర్ణయానికొచ్చింది. పరోపకారార్థం ఇదం శరీరం అనుకొంది. రెండు రోజుల తర్వాత వానలు కుదుట పడ్డాక మళ్ళీ కపిలతీర్థానికి తన పరివారంతో పాటు వెళ్ళి దెబ్బతిన్న ఆలయ కట్టడాలను బాగుచేయాలనుకొంది.‘కోశాధికారీ! ఈ కపిలతీర్థం గుడి ప్రాకారాలను, వంటశాలను పునర్నిర్మించాలనుకొంటున్నాను. అలాగే దెబ్బతిన్న సంధ్యావందన మంటపాలకు మరమ్మత్తులు చేయాలి. నన్ను కాపాడిన గజరాజుకు ఏమీ కాకపోయినా, ఆ వినాయకుడే నన్ను కాపాడాడనిపిస్తోంది. అందుకని కపిల తీర్థంలోని ఆలయ ప్రాంగణంలో కపిలేశ్వరుని చెంత వినాయకుడ్ని ప్రతిష్ఠించి ఆయన నైవేద్యాలకు దానాలు చేయాలి. ఎన్ని సొమ్ములు ఖర్చు అయినా ఫర్వాలేదు’ అంది సెవ్వుసాని‘అలాగే అమ్మగారు’‘అందుకుగాను ఈ ప్రాంత సామంతరాజు రాచవీడు నాయకుని అనుమతిని తీసుకోండి’‘అవసరం లేదమ్మా! మీరు ఇంత మంచి పని చేస్తానంటే సామంత రాజులు కాదంటారా? మీరడిగిందే మహాభాగ్యంగా భావిస్తారు’ అన్నాడు కోశాధికారి.‘అది తప్పు. మనం రాచరికపు వ్యవస్థలో ఉన్నాం. విజయనగర సామ్రాజ్యాధీశుడు మనకు ఆత్మీయులు కావొచ్చు. స్థానిక సామంత రాజును గౌరవించడం మన కర్తవ్యం’‘అలాగే అమ్మగారు’సామంతరాజు అనుమతి తీసుకొన్న సెవ్వుసాని అన్ని పనులను పూర్తి చేసింది. నేటికీ సంధ్యావందన మంటపాలు చెక్కు చెదరలేదు. కపిలేశ్వరస్వామి ఆలయ ప్రాకారాలు, వంటశాల ఆమె ఔన్నత్యాన్ని చాటుతున్నాయి. ఇక ఆలయంలో ధ్వజస్తంభం పక్కనుండే వినాయకుడు ఇప్పటికీ నిత్యం పూజలందుకుంటూ భక్తులకు కొంగు బంగారమైనాడు. సంపదలు ఉంటాయి, పోతాయి. కాని, సెవ్వుసాని ధార్మికత ఎల్లకాలం నిలిచే ఉంటుంది. ∙ఆచార్య పేట శ్రీనివాసులు రెడ్డి

హైదరాబాద్‌ సెంట్రల్‌ క్రైమ్‌ స్టేషన్‌ (సీసీఎస్‌) అధికారులు 2007లో నమోదు చేసిన నకిలీ పాస్‌పోర్టుల కుంభకోణం కేసు దర్యాప్తులో రీల్‌ సీన్‌ను తలపించే రియల్‌ సీన్‌ జరిగింది. ఆ స్కామ్‌లో కీలక నిందితుడిగా ఉన్న మహ్మద్‌ రషీద్‌ అలీ లొంగుబాటు నేపథ్యంలో అది చోటు చేసుకుంది. టూరిస్ట్‌ సహా వివిధ వీసాలపై వచ్చి, అక్రమంగా స్థిరపడుతున్న వారిని అరికట్టడానికి అమెరికా, యూకే తదితర దేశాలు గుజరాత్‌కు చెందిన మహిళలు, యువతులకు వీసా ఇవ్వడం మానేశాయి. అయితే రాజకీయ నాయకుల సిఫారసుతో వారి కుటుంబీకులు, సంబంధీకులకు మాత్రం వీటిని జారీ చేసేవి. దీంతో మనుషుల అక్రమ రవాణా కుంభకోణానికి తెరలేచింది.గుజరాత్‌కు చెందిన వారిని అనేకమందిని ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు తమ సంబంధీకులుగా చూపించారు. అలా నకిలీ పాస్‌పోర్ట్స్‌ జారీ చేయించి, ప్రత్యేక సిఫారసులతో వీసాలు సంపాదించి అక్రమ రవాణా చేశారు. 2007 ఏప్రిల్‌లో నాటి బీజేపీ ఎంపీ బాబూభాయ్‌ కటారా ఢిల్లీ విమానాశ్రయంలో అరెçస్టయ్యారు. అలా దొరికిన ఈ మనుషుల అక్రమ రవాణా తీగ లాగితే ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనూ డొంక కదిలింది. దేశవ్యాప్తంగా అనేక మంది రాజకీయ నాయకులకు ఈ స్కామ్‌లో ‘దళారి’గా వ్యవహరించిన రషీద్‌ పేరు వెలుగులోకి వచ్చింది. హైదరాబాద్‌లోని చాదర్‌ఘాట్‌కు చెందిన మహ్మద్‌ రషీద్‌ అలీ, చప్పల్‌బజార్‌ వాసి రాజు పిత్తీ 2005 నుంచి స్నేహితులు. వ్యాపారి, క్రికెట్‌ బుకీ అయిన రాజు– రషీద్‌కు అవసరమైన సొమ్మును వడ్డీకి ఇచ్చేవాడు. ఓసారి రషీద్‌ మనుషుల అక్రమ రవాణా వ్యవహారాన్ని రాజుకు చెప్పాడు. ఆపై గుజరాత్‌కు చెందిన భరత్‌ భాయ్‌ని రాజు కలుసుకున్నాడు. అతడితో కలిసి నకిలీ పాస్‌పోర్ట్స్‌ తయారీ ప్రారంభించాడు. ఈ ద్వయం అనేక మంది గుజరాతీలను ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుల బంధువులు, కుటుంబ సభ్యులుగా చెబుతూ నకిలీ పాస్‌పోర్ట్స్‌ ఇప్పించే వారు. దీని కోసం సదరు నేతలకు భారీగానే ముట్టచెప్పేవారు. 2006 నవంబరులో రషీద్‌ నుంచి రాజు పిత్తీకి ఓ సందేశం అందింది. నేరెళ్ల, బో«ద్‌ నియోజకవర్గాలకు చెందిన అప్పటి ఎమ్మెల్యేలు కాసిపేట లింగయ్య, సోయం బాబూరావు తమకు సహకరించడానికి సమ్మతించారన్నది దాని సారాంశం.ఇలా ప్రారంభమైన వ్యవహారం 2007 మేలో ఢిల్లీలో బాబూభాయ్‌ కటారా, నగరంలో లింగయ్య, బాబూరావు అరెస్టులతో సంచలనంగా మారింది. హైదరాబాద్‌ సీసీఎస్‌లోనూ నకిలీ పాస్‌పోర్టు స్కామ్, మనుషుల అక్రమ రవాణాపై కేసులు నమోదయ్యాయి. ఈ కేసులతో రషీద్‌ అటు ఢిల్లీ, ఇటు హైదరాబాద్‌ పోలీసులకు మోస్ట్‌ వాంటెడ్‌గా మారాడు. ఇతడితో పాటు మహ్మద్‌ ముజఫర్‌ అలీఖాన్, భరత్‌భాయ్, షకీల్‌ల కోసం వేట ప్రారంభమైంది. ఆ కేసు నమోదైన రోజు నుంచి సీసీఎస్‌ కార్యాలయం హడావుడిగా మారింది. స్థానిక, జాతీయ మీడియా తాకిడితో ఉక్కిరిబిక్కిరైన సీసీఎస్‌ పోలీసులు ఎవరినీ లోపలకు అనుమతించవద్దంటూ గేటు వద్ద విధుల్లో ఉండే సెంట్రీకి స్పష్టం చేశారు. అయినా కొందరు మీడియా ప్రతినిధులు సెంట్రీ కళ్లుగప్పి లోపలకు వెళ్లారు. దీంతో ఉన్నతాధికారులు ఆ సెంట్రీని హెచ్చరించి, గేటుకు తాళాలు వేయించారు. రషీద్‌ కోసం ఢిల్లీ, సీసీఎస్, టాస్క్‌ఫోర్స్‌ పోలీసుల వేట ముమ్మరమైంది. అయితే అప్పటికి అతడి ఫొటో ఎవరి వద్దా అందుబాటులో లేదు. రషీద్‌ ఒక దశలో పోలీసుల వద్దకు వెళ్లి లొంగిపోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. వారి ‘ట్రీట్‌మెంట్‌’ను తప్పించుకోవడానికి కొందరు మీడియా ప్రతినిధుల ద్వారా ఉన్నతాధికారులతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు 2007 మే 3న అతడి లొంగుబాటుకు ముహూర్తం ఖరారైంది. ఆ రోజు రషీద్‌ తన న్యాయవాది, ఇద్దరు మీడియా వ్యక్తులతో కలిసి నేరుగా సీసీఎస్‌ వద్దకు వచ్చాడు. కాస్త దూరంలో వాహనం దిగిన వీళ్లు నడుచుకుంటూ ఆ కార్యాలయం గేటు వద్దకు చేరుకున్నారు. రషీద్‌ లొంగిపోవాలనే ఉద్దేశంతో లోపలకు వెళ్లేందుకు ప్రయత్నించారు. ఆ సమయంలో అక్కడ విధుల్లో ఉన్న సెంట్రీ అతడితో పాటు వెంట ఉన్న వారినీ అడ్డుకున్నాడు. ‘నేను రషీద్‌ని... లొంగిపోతా’ అని చెబుతున్నా వినకుండా బయటకు నెట్టేసినంత పని చేశాడు. దీంతో అవాక్కైన రషీద్‌ వెంట వచ్చిన మీడియా ప్రతినిధులు విషయాన్ని ఫోన్‌ ద్వారా కేసు దర్యాప్తు అధికారికి చెప్పారు. అంతే! రెండో అంతస్తు నుంచి ఉరుకులు పరుగుల మీద వచ్చి ఆయన బృందం రషీద్‌ను తమ వెంట తీసుకువెళ్లింది. రషీద్‌ విచారణ, అరెస్టు తతంగాలు పూర్తి కావడంతో పోలీసులు కాస్త ఊపిరి పీల్చుకున్నారు. ఈ అరెస్టు జరిగిన పుష్కర కాలం తర్వాత రషీద్‌ మరోసారి కటకటాల్లోకి వెళ్లాడు. ఆదాయపు పన్ను శాఖ పేరు చెప్పి ఇద్దరు వ్యక్తుల నుంచి రూ.91 లక్షలు కాజేసిన కేసులో అదే సీసీఎస్‌ పోలీసులు 2018 జూన్‌ 20న జైలుకు పంపారు.హైదరాబాద్, ఢిల్లీలతో పాటు దేశంలోని ప్రధాన నగరాల్లో తనకు భారీగా ఆస్తులు ఉన్నట్లు రషీద్‌ డాక్యుమెంట్లు తయారు చేశాడు. తాను ఆదాయపు పన్ను శాఖకు పన్ను బకాయి పడినట్లు, వారు నోటీసులు జారీ చేసినట్లూ నకిలీ నోటీసులు సృష్టించాడు. నోటీసులు అందుకున్నప్పటికీ తాను ఆ మొత్తం చెల్లించకపోవడంతో తనకున్న ఆస్తుల్ని ఐటీ విభాగం అధికారులు సీజ్‌ చేస్తూ వారు జారీ చేసినట్లు ఓ సీజర్‌ రిపోర్ట్‌ సైతం రూపొందించాడు. దీనిపై ఇన్‌కమ్‌ ట్యాక్స్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌కు చెందిన లోగోలు, అధికారుల సంతకాలు సైతం తయారు చేశాడు. ఈ సీజర్‌ రిపోర్ట్‌తో పాటు ఆస్తుల జాబితా కూడా రూపొందించిన రషీద్‌ అలీ వీటితో పాటు అప్పటికే సిద్ధం చేసి ఉంచిన నకిలీ ఆస్తుల పత్రాలను జత చేశాడు. ఇలా రూపొందించిన ఫైల్‌ను వెంటేసుకునే ఇతగాడు ఖరీదైన కార్లతో తిరుగుతూ పరిచయస్తులతో పాటు వారి ద్వారా పరిచయమైన వారికీ చూపించాడు. కేవలం రూ.కోటి, రూ.2 కోట్ల పన్ను చెల్లించనందుకు రూ.200 కోట్ల ఆస్తులు సీజ్‌ అయ్యాయంటూ నమ్మించాడు. తాను చెల్లించాల్సిన పన్ను మొత్తం ఏర్పాటు చేస్తే ఐటీ విభాగానికి జమ చేసి తన ఆస్తులు విడిపించుకుంటానని, ఆ వెంటనే కొన్నింటికి విక్రయించి అసలుతో పాటు భారీ మొత్తం వడ్డీగా ఇస్తానంటూ ఎర వేసేవాడు. ఈ పేరుతో సయ్యద్‌ అనీస్‌ హైదర్, హరీష్‌ కుమార్‌ల నుంచి రూ.91 లక్షలు తీసుకుని మోసం చేశాడనేది ఈ కేసులో ప్రధాన ఆరోపణ. ∙

సినిమాల్లో టైమ్‌ మిషన్‌ లోకాన్ని చూసి ‘మనకీ ఒకటి ఉంటే బాగుండేది’ అని అనుకున్నారా? అయితే, ఈసారి శాస్త్రవేత్తలు నిజంగానే టైమ్‌ను వెనక్కి తిప్పేశారు! అది కూడా ఒక్క సెకను. ఈ అద్భుతం రష్యా, అమెరికా, స్విట్జర్లాండ్‌ శాస్త్రవేత్తల కలయికతో సాధ్యమైంది. ఐబీఎమ్‌ క్వాంటమ్‌ కంప్యూటర్‌ ప్రాసెసర్‌పై ప్రత్యేక అల్గారిథమ్‌ వాడి, ఒక కణం స్థితిని రివైండ్‌ చేసి, మునుపటి స్థితికి తీసుకెళ్లగలిగారు. సాధారణంగా మనకు తెలిసిన ప్రపంచంలో టైమ్‌ ఒకే దిశలో ముందుకు వెళ్తుంది. కాని, క్వాంటమ్‌ లోకంలో మాత్రం వేరే నియమాలు వర్తిస్తాయి. అవే ఒకటి సూపర్‌పోజిషన్‌ , అంటే ఒకే సమయంలో కణం రెండు స్థితుల్లో ఉండటం. రెండు ఎంటాంగిల్‌మెంట్, అంటే రెండు కణాలు దూరంలో ఉన్నా ఒకదానిపై మరొకటి ప్రభావం చూపటం. ఇవన్నీ మ్యాజిక్‌లా అనిపించే కాన్సెప్ట్‌లు. వీటిని ఉపయోగించే శాస్త్రవేత్తలు టైమ్‌ని ‘ఒక్క సెకను వెనక్కి’ నెట్టగలిగారు. ఇప్పుడిది చిన్న అంచనా ప్రయోగమే అయినా, ‘పోయిందనుకున్న సమాచారం కూడా తిరిగి వస్తుంది’ అని ఇది రుజువు చేసింది. క్వాంటమ్‌ కంప్యూటర్లకు ఇది గోల్డెన్‌ ఆప్షన్‌ . ఎందుకంటే భవిష్యత్తులో డేటా రికవరీ, ఎర్రర్‌ కరెక్షన్‌ , సిస్టమ్‌ స్టేబిలిటీ అన్నీ సులభం కానున్నాయని శాస్త్రవేత్తలు చెప్తున్నారు. ఇలా అయితే, త్వరలోనే టైమ్‌కి రివైండ్‌ బటన్‌ వచ్చే రోజులు కూడా రానున్నాయన్నమాట!

ఇంటింటా దివ్వెల వరుసలతో అమావాస్య చీకటిని తరిమే పండుగ బాణసంచా రంగుల వెలుగులతో నింగీ నేలా మెరిసి మురిసే పండుగ దేశ దేశాల్లో పిన్నా పెద్దా జరుపుకొనే జగమంత పండుగ దీపావళిశరన్నవరాత్రులు ముగిశాక కొద్దిరోజుల విరామంలోనే దీపావళి సందడి మొదలవుతుంది. దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో మూడు రోజులు, ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో ఐదు రోజులు ఘనంగా వేడుకలు జరుపుకొంటారు. దక్షిణాదిలో దీపావళికి ముందు ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి నాడు నరక చతుర్దశి, అమావాస్య రోజున దీపావళి, కార్తీక శుక్ల పాడ్యమి రోజున బలి పాడ్యమి జరుపుకొంటారు. ఉత్తరాదిలో ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశిని ధనత్రయోదశిగా, చతుర్దశిని నరక చతుర్దశిగా జరుపుకొంటారు. అమావాస్య రోజున దీపావళి, కార్తీక శుక్ల పాడ్యమి రోజున బలి పాడ్యమి, కార్తీక శుక్ల విదియ రోజున యమద్వితీయ జరుపుకొంటారు. ఉత్తరాది, దక్షిణాది ప్రాంతాల్లో దీపావళి వేడుకలలో మరికొన్ని ఆచార భేదాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ రోజుల్లో కొన్ని ప్రాంతాల్లో విలక్షణమైన వేడుకలు, పూజలు కూడా జరుపుతారు.దీపావళికి మూలమైన నరకాసుర వధ పురాణగాథ అందరికీ తెలిసినదే! వరాహమూర్తికి భూదేవికి పుట్టిన కొడుకు నరకుడు. పెరిగి పెద్దవాడయ్యాక ప్రాగ్జ్యోతిషపురాన్ని రాజధానిగా చేసుకుని పాలించేవాడు. నరకుడికి శోణితపుర పాలకుడైన బాణాసురుడితో స్నేహం ఏర్పడింది. బాణుడి ప్రోద్బలంతో నరకుడు దుర్మార్గం పట్టాడు. చుట్టుపక్కల రాజ్యాలపై దండెత్తి, ఆ రాజ్యాల రాజకుమార్తెలను తెచ్చి బంధించాడు. అలా పదహారువేల మందిని చెరపట్టాడు. కామాఖ్య అమ్మవారిని ఆరాధించే నరకుడు అమ్మవారి ద్వారా అనేక వరాలు పొందాడు. వరగర్వంతో ముల్లోకాలలోనూ జనాలను పీడించడం మొదలుపెట్టాడు. చివరకు స్వర్గంపై దండెత్తి, ఇంద్రుడిని తరిమికొట్టి స్వర్గాన్ని ఆక్రమించుకున్నాడు. నరకుడి ఆగడాలు శ్రుతి మించడంతో దేవతలందరూ శ్రీమహావిష్ణువుకు మొరపెట్టుకున్నారు. విష్ణువు అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామా సమేతంగా నరకుడితో యుద్ధం చేసి, అంతమొందించాడు. ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి రోజున నరకుడు అంతమొందడంతో ఆ వార్త తెలిసిన జనాలు మర్నాడు అమావాస్య రోజున ఇళ్ల ముంగిళ్లలో వరుసగా దీపాలు వెలిగించి పండుగ చేసుకున్నారు. అప్పటి నుంచి దీపావళి పండుగ రోజున ఇళ్ల ముంగిళ్లలో దీపాలు వరుసగా వెలిగించడం ఆనవాయితీగా వస్తోందనేది పురాణాల కథనం. దీపావళి వేడుకల సందర్భంగా పాటించే ఆచారాల గురించి వివిధ వ్రతగ్రంథాలు విపులంగా తెలిపాయి. వీటి ప్రకారం ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి రోజున– ధనత్రయోదశి నాడు అపమృత్యు భయ నివారణ కోసం దీపం పెట్టాలి. దీనినే యమదీపం అంటారు. నరకచతుర్దశి రోజున నరకభయ నివారణ కోసం వేకువ జామునే అభ్యంగన స్నానం చేయాలి. సాయంకాలం దేవాలయాలలో దీపాలు వెలిగించాలి. అమావాస్య నాడు మర్రి, మామిడి, అత్తి, జువ్వి, నేరేడు బెరళ్లను నీటిలో నానబెట్టి; ఆ నీటితో అభ్యంగన స్నానం చేయాలి. ప్రదోష కాలంలో– అంటే సూర్యాస్తమయానికి ముందు దీపదానం చేసి, ఇంటి బయట జువ్వి కొమ్మలకు మంటపెట్టి, ఆ దివిటీలు తిప్పాలి. వీటిని ఉల్కలు అంటారు. దివిటీలు తిప్పిన తర్వాత లక్ష్మీపూజ చేసి, తీపి పదార్థాలను ఆరగిస్తారు. సూర్యాస్తమయం కాగానే ఇళ్ల ముంగిళ్లలో వరుసగా దీపాలు వెలిగించాలి. దీపావళి అమావాస్య రోజు రాత్రి కొన్ని ప్రాంతాల్లోని స్త్రీలు ఇళ్లల్లో చేటలు, పళ్లేలు, తప్పెట్లు వాయిస్తారు. ఇలా చేయడం వల్ల అలక్ష్మి తొలగి, అషై్టశ్వర్యాలు ప్రాప్తిస్తాయని నమ్ముతారు. దీపావళి అమావాస్య రాత్రివేళలోనే ఇళ్లలో బలి చక్రవర్తిని స్థాపిస్తారు. మర్నాడు పాడ్యమి రోజున ఉదయం బలి చక్రవర్తికి ఉత్సవం చేస్తారు. బలి చక్రవర్తి పూజ ముగిశాక ఉదయం వేళలోనే జూదం ఆడతారు. బలి పాడ్యమినాడు ఆడే జూదంలో గెలిచేవారికి ఏడాది మొత్తం శుభాలు కలుగుతాయని నమ్ముతారు. ఇదే రోజున కొన్ని ప్రాంతాల్లో గోవర్ధనపూజ చేస్తారు. ఆ రోజు పాడి పశువులను అలంకరించి, వాటికి ఆటవిడుపునిస్తారు. యమ ద్వితీయ రోజును భ్రాతృ ద్వితీయ అని కూడా అంటారు. ఆ రోజున సోదరీమణులు తమ సోదరులను ఇళ్లకు పిలిచి, విందుభోజనాలు పెడతారు.బాణసంచా సందడిదీపావళి రోజున బాణసంచా కాల్చడం తరతరాలుగా సాగుతోంది. చైనాలో పుట్టిన బాణసంచా అక్కడి నుంచి దేశదేశాలకు వ్యాపించింది. దీపావళి వేడుకల్లో బాణసంచా కాల్చడం దాదాపు పదిహేనో శతాబ్ది నుంచి మొదలై ఉంటుందని చరిత్రకారుల అంచనా. పద్దెనిమిది, పంతొమ్మిదో శతాబ్దాలలో బాణసంచాకు ఆదరణ తారస్థాయికి చేరుకుంది. దీపావళి పండుగ రోజున మాత్రమే కాకుండా; పెళ్లిళ్లు తదితర వేడుకల్లో కూడా బాణసంచా కాల్చడం పదిహేనో శతాబ్ది నుంచి కొనసాగుతోంది. గుజరాత్‌ ప్రాంతంలో 1518 సంవత్సరంలో ఒక పెళ్లివేడుకలో వీథుల్లో బాణసంచా కాల్పులతో జరిగిన సంరంభాన్ని పోర్చుగీసు యాత్రికుడు బార్బోసా విపులంగా రాశాడు. మొఘల్‌ సామ్రాజ్యంలో బాణసంచాకు అమితమైన ఆదరణ ఉండేది. ఔరంగజేబు మినహా మొఘల్‌ చక్రవర్తులందరూ బాణసంచా కాల్పులను, బాణసంచా తయారీ నిపుణులను బాగా ఆదరించారు. బ్రిటిష్‌ హయాంలో కూడా బాణసంచా కాల్పుల ప్రదర్శనకు మంచి ఆదరణ ఉండేది. బ్రిటిష్‌ కాలంలోనే తమిళనాడులోని శివకాశి బాణసంచా తయారీకి ప్రధాన కేంద్రంగా ఏర్పడింది. తొలిరోజుల్లో శివకాశిలో ఎవరికి వారు కుటీర పరిశ్రమలా బాణసంచా తయారు చేసేవారు. సరిగా వందేళ్ల కిందట– 1925లో అయన్‌ నాడద శివకాశిలో ‘నేషనల్‌ ఫైర్‌వర్క్స్‌’ సంస్థను స్థాపించారు. ఆ తర్వాత శివకాశిలో ఇబ్బడి ముబ్బడిగా బాణసంచా తయారీ సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి. శివకాశిలో తయారయ్యే బాణసంచా ఉత్పత్తులు విదేశాలకు కూడా భారీ ఎత్తున ఎగుమతి అవుతున్నాయి. దేశంలో తయారయ్యే బాణసంచా సామగ్రిలో ఎనభై శాతం శివకాశిలోనే తయారవుతున్నాయంటే, ఈ పట్టణంలో బాణసంచా పరిశ్రమ ఏ స్థాయిలో ఉంటుందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. శివకాశిలో బాణసంచా ఉత్పత్తుల విక్రయాల విలువ ఏటా రూ.26 వేల కోట్ల మేరకు ఉంటుందని తాజా అంచనాలు చెబుతున్నాయి.పెరిగిన కాలుష్య స్పృహబాణసంచా వల్ల వాతావరణ కాలుష్యం, ధ్వని కాలుష్యం ఫలితంగా ఏర్పడే ఆరోగ్య సమస్యలపై గడచిన పాతికేళ్లుగా జనాల్లో అవగాహన పెరిగింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ దేశాల ప్రభుత్వాలు బాణసంచా తయారీ, వినియోగాలపై ఆంక్షలు విధించడం కూడా మొదలైంది. ప్రభుత్వాల ఆంక్షల వల్ల బాణసంచా తయారీ సంస్థలు నిబంధనలకు లోబడి పర్యావరణానికి తక్కువ హాని కలిగించే, ‘గ్రీన్‌ క్రాకర్స్‌’ తయారు చేస్తున్నాయి. బాణసంచా తయారీలో ధ్వనికాలుష్య నియంత్రణకు సంబంధించి కేంద్ర అటవీ పర్యావరణ మంత్రిత్వశాఖ మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. బాణసంచా తయారీ సంస్థలు ఈ మార్గదర్శకాలను అమలు చేయాల్సిందేనంటూ 2001లో సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. అప్పటి నుంచి దేశంలోని బాణసంచా తయారీ సంస్థలు నిబంధనలకు లోబడి ‘గ్రీన్‌ క్రాకర్స్‌’ తయారీని ప్రారంభించాయి. అయినప్పటికీ పలుచోట్ల పాత పద్ధతిలోనే బాణసంచా తయారీ కొనసాగుతున్నట్లు ఫిర్యాదులు వెల్లువెత్తడంతో ‘నేషనల్‌ గ్రీన్‌ ట్రిబ్యునల్‌’ (ఎన్‌జీటీ) 2020లో సంప్రదాయ బాణసంచాపై పూర్తి నిషేధం విధించింది. బాణసంచా కాలుష్య ప్రమాణాలను ధ్రువీకరించే లాబొరేటరీ ఇదివరకు నాగపూర్‌లో ఉండేది. శివకాశిలో తయారయ్యే బాణసంచా నమూనాలను అక్కడకు పంపేవారు. అక్కడి నుంచి ధ్రువీకరణ లభించాక మార్కెట్‌లోకి విడుదల చేసేవారు. శివకాశిలోనే బాణసంచా ప్రమాణాలను పరిశీలించి, ధ్రువీకరించేందుకు కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ సైంటిఫిక్‌ అండ్‌ ఇండిస్ట్రియల్‌ రీసెర్చ్‌ (సీఎస్‌ఐఆర్‌), నేషనల్‌ ఎన్విరాన్‌మెంటల్‌ ఇంజినీరింగ్‌ రీసెర్చ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ (నీరి) ఉమ్మడిగా ‘సీఎస్‌ఐఆర్‌–నీరి’ లాబొరేటరీని 2019 ఆగస్టులో రూ.15 కోట్ల వ్యయంతో ఏర్పాటు చేశాయి. ప్రస్తుతం ఈ లాబొరేటరీ శివకాశిలో తయారయ్యే బాణసంచా నమూనాలను ఎప్పటికప్పుడు పరిశీలించి, సత్వరమే ధ్రువీకరిస్తోంది.బాణసంచాతో ఆరోగ్య సమస్యలుబాణసంచా కాల్చడం వల్ల ఎక్కువగా చిన్నారులలో, వృద్ధులలో ఆరోగ్య సమస్యలు తలెత్తుతాయి. వారితో పాటు ఇదివరకే ఉబ్బసం తదితర శ్వాసకోశ సమస్యలతో బాధపడేవారికి, గర్భిణులకు, అలెర్జీలతో బాధపడేవారికి ఆరోగ్య సమస్యలు ఇబ్బందికరంగా మారే అవకాశాలు ఉంటాయి. బాణసంచా కాల్పుల్లో వెలువడే పొగలో అత్యంత సూక్షా్మతి సూక్ష్మమైన (పీఎం2.5) పరిమాణంలోని రసాయనిక కణాలు ఊపిరితిత్తుల్లోకి చొరబడి శ్వాసనాళం వాపు, విపరీతమైన దగ్గు, ఉబ్బసం, బ్రోంకైటిస్‌ వంటి శ్వాసకోశ వ్యాధులు తలెత్తుతాయి. ఈ సూక్ష్మ రసాయనిక కణాలు రక్తంలోకి చేరితే అధిక రక్తపోటు, గుండెజబ్బులు, పక్షవాతం వంటి తీవ్ర సమస్యలు కూడా తలెత్తే ప్రమాదం ఉంటుంది. బాణసంచా కాల్చేటప్పుడు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోకుంటే, వాటి మంటలు అంటుకుని, కాలిన గాయాలు, పేలుళ్ల శబ్దతీవ్రతకు చెవుల వినికిడి శక్తి దెబ్బతినడం వంటి ప్రమాదాలు జరిగే అవకాశాలు కూడా ఉన్నాయి. బాణసంచా వెలుగులు, రంగులు ఆహ్లాదాన్ని ఇచ్చినా, తగిన జాగ్రత్తలతో కాల్చితేనే పండుగ ఆనందభరితంగా ఉంటుంది.జైనులకు, సిక్కులకు పర్వదినందీపావళి హిందువులకు మాత్రమే కాదు జైనులకు, సిక్కులకు కూడా పర్వదినం. జైనుల ఇరవైనాలుగో తీర్థంకరుడైన మహావీరుడు ఇదేరోజున నిర్యాణం పొందాడు. అందువల్ల దీపావళి రోజున జైనులు తమ మందిరాలను దీపాలతో అలంకరించి, ప్రత్యేక ప్రార్థనలు జరుపుతారు. జైన పండితుడు ఆచార్య జినసేన క్రీస్తుశకం 705లో రచించిన ‘హరివంశపురాణం’లో దీపావళిని ‘దీపాలికాయ’ అనే పేరుతో ప్రస్తావించాడు. మహావీరుడు నిర్యాణం చెందిన ఈ రోజున దీపాలను వెలిగించే సంప్రదాయాన్ని జైనులు తప్పనిసరిగా పాటిస్తారు. దీపావళి మరునాడు కార్తీక శుక్ల పాడ్యమి నుంచి జైనులకు కొత్త సంవత్సరం మొదలవుతుంది.సిక్కులు దీపావళిని ‘బందీ ఛోడ్‌ దివస్‌’గా జరుపుకొంటారు. సిక్కుల ఆరో గురువు హరగోబింద్, తన 52 మంది అనుచరులతో కలసి ఖైదు నుంచి విడుదలైన రోజు కావడంతో సిక్కులు దీపావళిని ఖైదు విమోచన దినంగా జరుపుకొంటారు. హరగోబింద్‌ను నాటి మొఘల్‌ చక్రవర్తి జహంగీర్‌ గ్వాలియర్‌ కోటలో బంధించాడు. తర్వాత 1619 సంతవ్సరం దీపావళి రోజున ఆ చెర నుంచి విడుదల చేశాడు. సిక్కులు దీపావళి రోజున గురుద్వారాలలో దీపాలు వెలిగించి ప్రత్యేక ప్రార్థనలు చేస్తారు. బంధు మిత్రులతో కలసి విందు వినోదాలు జరుపుకొంటారు. రాత్రివేళ బాణసంచా కాలుస్తూ సందడి చేస్తారు.దీపావళి ముమ్మతాల పండుగదీపావళి జగమంతా వేడుకదీప ప్రశస్తిదీపం చీకటిని తరిమికొట్టి వెలుగును వెదజల్లుతుంది. దీపాన్ని జ్ఞానానికి, ఆనందానికి, సద్గుణ సంపత్తికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. దీపాన్ని లక్ష్మీస్వరూపంగా ఆరాధిస్తారు. దీప ప్రశస్తిని తెలిపే పురాణగాథలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనది దేవేంద్రుడు దుర్వాసుడి ఆగ్రహానికి గురికావడం వల్ల తన రాజ్యాన్ని, సంపదలను పోగొట్టుకున్న ఉదంతం. దుర్వాసుడు ఒకసారి స్వర్గానికి వెళ్లాడు. దేవేంద్రుడు అతడికి స్వాగత సత్కారాలు చేసి, చక్కని ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. ఇంద్రుడి ఆతిథ్యానికి దుర్వాసుడు తృప్తిచెందాడు. స్వర్గం నుంచి తిరిగి బయలుదేరే ముందు ఇంద్రుడికి కానుకగా ఒక హారాన్ని ఇచ్చాడు. ఇంద్రుడు ఆ హారాన్ని నిర్లక్ష్యంగా అందుకుని, తన పట్టపుటేనుగు ఐరావతానికి అందించాడు. ఐరావతం ఆ హారాన్ని నేలపై పడేసి, కాళ్లతో తొక్కి చిందరవందర చేసింది. ఈ దృశ్యం చూసి ఆగ్రహించిన దుర్వాసుడు ఇంద్రుడిని శపించాడు. ఫలితంగా ఇంద్రుడు తన స్వర్గాన్ని, సిరిసంపదలను కోల్పోయాడు. సర్వం కోల్పోవడంతో ఇంద్రుడు దిక్కుతోచక శ్రీమహావిష్ణువును ప్రార్థించాడు. శ్రీమహావిష్ణువు ఒక దీపాన్ని వెలిగించి, ఇంద్రుడి చేతికి ఇచ్చాడు. ఆ దీపాన్ని మహాలక్ష్మీదేవిగా తలచి, పూజించమన్నాడు. దేవేంద్రుడు ఆ దీపాన్ని పూజించాడు. మహాలక్ష్మి అనుగ్రహం పొంది; తిరిగి స్వర్గాధిపత్యాన్ని, కోల్పోయిన సమస్త సంపదలను పొందాడు. ఈ పురాణ గాథ నేపథ్యంలోనే దీపావళి రోజున దీపాలు వెలిగించి, మహాలక్ష్మీదేవిని పూజించడం సంప్రదాయంగా వస్తోంది. దీపావళి తర్వాత వచ్చే కార్తీక మాసమంతా దీపారాధన చేయడం కూడా సంప్రదాయంగా వస్తోంది. దీపదానం చేయడం వల్ల నరకబాధ తప్పుతుందని కొందరు నమ్ముతారు.దేశదేశాల్లో దీపావళిదీపావళి వేడుకలు భారత్‌తో పాటు భారత సంతతి ప్రజలు ఎక్కువగా నివసించే వివిధ దేశాల్లో ఘనంగా జరుగుతాయి. దాదాపు ఇరవై దేశాలలో దీపావళి వేడుకలు అత్యంత వైభవోపేతంగా జరుగుతాయి. హిందువులు ఎక్కువగా నివసించే నేపాల్, శ్రీలంక, మారిషస్‌ దేశాలతో పాటు అమెరికా, బ్రిటన్, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, ట్రినిడాడ్‌ అండ్‌ టొబాగో, సురినేమ్, దక్షిణాఫ్రికా, ఇండోనేసియా, మలేసియా, థాయ్‌లాండ్, మయాన్మార్, ఫిజి, గయానా తదితర దేశాల్లో దీపావళి వేడుకలు ఘనంగా జరుగుతాయి. నేపాల్‌లో దీపావళి సందర్భంగా ‘తీహార్‌’ వేడుకలను ఐదురోజుల పాటు జరుపుకొంటారు. ఈ సందర్భంగా విందు వినోదాలు; బాణసంచా సంబరాలు జరుపుకోవడంతో పాటు కాకులు, శునకాలు, గోవులను పూజించి, వాటికి ప్రత్యేకంగా ఆహారం పెడతారు. సింగపూర్‌లోని లిటిల్‌ ఇండియా ప్రాంతంలో దీపావళి వేడుకలు దేదీప్యమానంగా జరుగుతాయి. దీపావళి పండుగను ఫిజి, గయానా, మలేసియా, మారిషస్, మయాన్మార్, నేపాల్, సింగపూర్, శ్రీలంక, సురినేమ్, ట్రినిడాడ్‌ అండ్‌ టొబాగో దేశాలు అధికారిక సెలవుదినంగా పాటిస్తున్నాయి. అమెరికాలో కూడా దీపావళిని జాతీయ సెలవు దినంగా ప్రకటించే దిశగా అక్కడ స్థిరపడ్డ భారత సంతతి ప్రజలు అమెరికన్‌ ప్రభుత్వంపై కొన్నేళ్లుగా ఒత్తిడి తెస్తున్నారు. అమెరికాలో దీపావళి అధికారికంగా జాతీయ సెలవుదినం కాకున్నా, పెన్సిల్వేనియా వంటి కొన్ని రాష్ట్రాలు దీపావళిని సెలవు దినంగా పాటిస్తున్నాయి. కొన్నేళ్లుగా దీపావళి సందర్భంగా అమెరికా అధ్యక్ష నివాసమైన వైట్‌హౌస్‌లో వేడుకలు జరుపుతున్నారు. అలాగే బ్రిటన్‌ ప్రధాని అధికారిక నివాసంలో కూడా కొన్నేళ్లుగా దీపావళి వేడుకలు జరుపుతూ వస్తున్నారు.

ఉప్మా సమోసాకావలసినవి: బొంబాయి రవ్వ– ముప్పావు కప్పు, పెరుగు– అర కప్పుమైదాపిండి– ఒక కప్పుఉల్లిపాయ– ఒకటి (చిన్నగా తరగాలి)అల్లం తురుము– కొద్దిగాపచ్చిమిర్చి– 2 (చిన్నగా కట్‌ చేసుకోవాలి)పచ్చి బఠానీలు– 50 గ్రాములు (నానబెట్టి ఉడబెట్టి పెట్టుకోవాలి), క్యారెట్‌– ఒకటి (తురుముకోవాలి)క్యాప్సికం– ఒకటి (సన్నగా తరగాలి)ఉప్పు, నూనె– సరిపడాతయారీ: ముందుగా ఒక పాన్‌లో నూనె వేడి చేసి, ఉల్లిపాయ ముక్కలు వేసి వేయించాలి. అనంతరం అల్లం తురుము, పచ్చిమిర్చి ముక్కలు వేసి గరిటెతో తిప్పుతూ వేయించాలి. అనంతరం బఠానీలు, క్యారెట్‌ తురుము, క్యాప్సికం ముక్కలు ఇలా అన్నీ వేసి వేయించుకోవాలి. ఇప్పుడు బొంబాయి రవ్వ వేసి దోరగా వేయించాలి. ఉప్పు కూడా వేసి కలపాలి. ఇప్పుడు రెండు టేబుల్‌ స్పూన్ల పెరుగు వేసి బాగా కలపాలి. ఇప్పుడు కొద్దిగా నీళ్లు వేసుకుని ఉప్మా బాగా మగ్గించి, స్టవ్‌ ఆఫ్‌ చేసుకుని, చల్లారనివ్వాలి. ఈలోపు ఒక గిన్నెలో మైదాపిండి, తగినంత ఉప్పు, కాస్త నూనె, నీళ్లు పోసి బాగా కలుపుతూ చపాతీ ముద్దలా చేసుకుని, అరగంట పాటు పక్కన పెట్టుకోవాలి. అనంతరం ఆ మిశ్రమాన్ని చిన్న చిన్న పూరీల్లా చేసుకుని సమోసాలా చుట్టుకుని దానిలో కొద్దికొద్దిగా ఉప్మా మిశ్రమాన్ని నింపుకుని ఫోల్డ్‌ చేసుకోవాలి. వాటిని నూనెలో దోరగా వేయించి టమోటో సాస్‌తో కలిపి తింటే భలే రుచిగా ఉంటాయి.ఫ్రాన్స్‌ లాబ్‌స్టర్‌ థెర్మిడార్‌ కావలసినవి: లాబ్ట్సర్‌ (పీత జాతి) – ఒకటి (రెండు లేదా మూడు రొయ్యలతో కూడా ఇలా చేసుకోవచ్చు, లాబ్‌స్టర్‌ను శుభ్రం చేసుకుని, సగం ముక్కలుగా నిలువుగా కట్‌ చేసుకోవాలి. ఇరువైపులా ఉండే కాళ్ల భాగాలను మరో వంటకానికి వినియోగించుకోవచ్చు)ఆలివ్‌ నూనె– 2 టేబుల్‌ స్పూన్లుబటర్‌– 3 టేబుల్‌ స్పూన్లుఉల్లిపాయ ముక్కలు– అర కప్పువెల్లుల్లి తరుగు– ఒక టీ స్పూన్‌మైదా– 2 టేబుల్‌ స్పూన్లుపాలు– ఒక కప్పు, ఫ్రెష్‌ క్రీమ్‌– పావు కప్పుఆవాల పేస్ట్‌– అర టీ స్పూన్‌ , చికెన్‌ స్టాక్‌– పావు కప్పు, పార్మెసాన్‌ చీజ్‌– అర కప్పు, ఉప్పు– సరిపడామిరియాల పొడి– కొద్దిగాకొత్తిమీర తురుము– కొద్దిగాతయారీ: ముందుగా ఒక పాన్‌ లో బటర్‌ వేసి కరిగించాలి. బటర్‌ కరిగిన తర్వాత, తరిగిన ఉల్లిపాయ వేసి బంగారు రంగు వచ్చేవరకు వేయించాలి. తరువాత వెల్లుల్లి వేసి ఒక నిమిషం పాటు గరిటెతో తిప్పుతూ వేయించాలి. ఇప్పుడు మైదా వేసి 2 లేదా 3 నిమిషాలు వేయించాలి. నెమ్మదిగా పాలు, చికెన్‌ స్టాక్‌ వేసి, ఉండలు లేకుండా బాగా కలపాలి. ఈ మిశ్రమం చిక్కబడిన తర్వాత, ఆవాల పేస్ట్, ఉప్పు, మిరియాల పొడి వేసి కలపాలి. చివరగా, కట్‌ చేసి పెట్టుకున్న లాబ్ట్సర్‌ ముక్కలు లేదా రొయ్యలు, ఫ్రెష్‌ క్రీమ్‌ వేసి, కొన్ని నిమిషాలు ఉడికించాలి. తరువాత స్టవ్‌ ఆఫ్‌ చేసుకోవాలి. ఇప్పున్‌ లో బేక్‌ చేసుకోవాలి. చీజ్‌ బంగారు రంగులోకి మారి కరిగేవరకు 10–15 నిమిషాలు బేక్‌ చేసుకుని కొత్తిమీరతో గార్నిష్‌ చేసుకోవాలి.త్రిపుర మాయిదుల్‌కావలసినవి: అన్నం– 2 కప్పులు, ఉప్పు– సరిపడావెల్లుల్లి రెబ్బలు– 4 (తురుములా చేసుకోవాలి)పచ్చిమిర్చి పేస్ట్‌– ఒక టీ స్పూన్, బియ్యప్పిండి– ఒక టేబుల్‌ స్పూన్‌బేకింగ్‌ సోడా, అల్లం పేస్ట్‌– కొద్దికొద్దిగాతయారీ: ముందుగా అన్నాన్ని చేత్తో పిసికి బాగా మెత్తగా చేసుకోవాలి. దానిలో సరిపడా ఉప్పు, వెల్లుల్లి తురుము, పచ్చిమిర్చి పేస్ట్, బియ్యప్పిండి, బేకింగ్‌ సోడా, అల్లం పేస్ట్‌ ఇలా అన్నీ బాగా కలిపి.. కొద్దికొద్ది మిశ్రమంతో గుండ్రటి బంతుల్లా చుట్టుకోవాలి. వాటిని బొగ్గులపై దోరగా కాల్చి, వేడి వేడిగా ఉన్నప్పుడు టొమాటో సాస్‌ లేదా నచ్చిన చట్నీలతో తినొచ్చు. (చదవండి: మెరిసే చర్మం కోసం యాంటీ–రింకిల్‌ బ్యూటీ డివైజ్‌..)

డోర్‌ హ్యాండిల్‌ అంటే మనం పెద్దగా పట్టించుకోని చిన్న వస్తువు. కాని, అక్కడే నిత్యం బ్యాక్టీరియా కణాలు పార్టీ చేసుకుంటుంటాయి. తెలియకుండానే వ్యాధులను లోపలికి ఆహ్వానించే ఈ హ్యాండిల్స్‌ని చూసి, ‘ఇక చాలు’ అనుకున్నాడు జమైకా యువ ఆవిష్కర్త రేవాన్స్‌ స్టూవర్ట్ట్‌. వెంటనే సెల్ఫ్‌ క్లీనింగ్‌ డోర్‌ హ్యాండిల్‌కు ప్రాణం పోశాడు. జమైకా తీరం దగ్గర పుట్టిన అతడి ఆలోచన ఇప్పుడు ఆసుపత్రుల తలుపులకు చేరి వేలాది మంది ప్రాణాలను రక్షిస్తోంది. రేవాన్స్‌ స్టూవర్ట్‌.. జమైకా పర్వతాల మధ్యలోని మౌంట్‌ ప్రాస్పెక్ట్‌ అనే చిన్న ఊరిలో పెరిగిన అబ్బాయి. జమైకా యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ టెక్నాలజీలో చదువుకుంటున్న విద్యార్థి. అయితే, కేవలం పుస్తకాలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యే విద్యార్థి కాదు, వాస్తవ సమస్యలను గమనించి, వాటికి పరిష్కారాలను వెతికే క్రియేటర్‌. చిన్నప్పటి నుంచి వస్తువులు ఎలా పనిచేస్తాయో తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఎక్కువ. ఆటబొమ్మలు, రేడియోలు విప్పదీసి మళ్లీ కలపడం అతని ఫేవరెట్‌ గేమ్‌. అందుకే అతని తల్లి ఎప్పుడూ అతనికి ‘రేవాన్స్‌ , వస్తువులను పగలగొట్టడం మానెయ్యి!’ అని చెబుతుండేది. కుటుంబంలో ఎవరికీ అక్షరాలు రాకున్నా, రేవాన్స్‌ యూనివర్సిటీలోకి అడుగుపెట్టాడు. అక్కడ ఇన్నోవేషన్లపై ప్రేమ పెంచుకున్నాడు. వర్చువల్‌గా దుస్తులు ట్రై చేసుకునే సాఫ్ట్‌వేర్‌ను కూడా తయారు చేశాడు. కాని, అసలైన మలుపు ఒక ఆసుపత్రిలో వాలంటీర్‌గా పనిచేసేటప్పుడు వచ్చింది. అక్కడే గ్రహించాడు ‘డోర్‌ హ్యాండిల్స్‌ అంటే అనారోగ్యానికి నేరుగా ఫ్రీ ఎంట్రీ పాస్‌ల లాంటివి’. అప్పుడే ‘జెర్మోసోల్‌’ అనే మ్యాజిక్‌ డోర్‌ హ్యాండిల్‌ను తయారు చేశాడు. ఎలా పనిచే స్తుందంటే? సూర్యరశ్మిని సూక్ష్మజీవులు తట్టుకోలేవు కదా! అదే సూత్రాన్ని ఇక్కడ వాడాడు. హ్యాండిల్‌లో ఒక చిన్న అల్ట్రావయొలెట్‌ లైట్‌ అమర్చాడు. మనం తాకగానే అది వెలుగుతుంది. అందులోంచి వెలువడే అల్ట్రావయొలెట్‌ కాంతి ముప్పయి సెకన్లలో హ్యాండిల్‌పై ఉన్న బ్యాక్టీరియాను అంతం చేస్తుంది. దాదాపు 99.9 శాతం శుభ్రత సాధ్యం! ఇది కేవలం ఒక ఆవిష్కరణ మాత్రమే కాదు, కరీబియన్స్‌ వాతావరణానికి సరిపోయే ప్రాణరక్షక కవచం. ఆసుపత్రులు, స్కూళ్లు, ఆఫీసులు సహా ఎక్కడ తలుపులు ఉంటాయో, అక్కడ దీని రక్షణ అవసరం. ఈ అద్భుత ఆవిష్కరణ రేవాన్స్‌ కి జమైకా ప్రధాని చేతుల మీదుగా జాతీయ యువ శాస్త్రవేత్త అవార్డు, అలాగే కామన్‌వెల్త్‌ హెల్త్‌ ఇన్నోవేషన్స్‌ అవార్డు తెచ్చిపెట్టింది. ఇప్పుడు తలుపు తీయడం అంటే కేవలం లోపలికి వెళ్లడం కాదు, సూక్ష్మజీవులను బయటే వదిలేయడం కూడా! ఈ విషయమై రేవాన్స్‌ మాట్లాడుతూ, ‘ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా మా కుటుంబం ఎప్పుడూ ఒకటిగానే నిలిచింది. వాళ్లే నా బలం, వాళ్లే నా ప్రేరణ’. అని చెప్పాడు. ∙

సూరారంలో సుబ్బయ్య అనే ఆస్తి పరుడు ఉండేవాడు. అతను పరమ లోభి. అనేక అక్రమ వ్యాపారాలు చేసి డబ్బు కూడబెట్టాడు. దానం చేసే బుద్ధి, పరోపకార గుణం సుబ్బయ్యలో మచ్చుకైనా లేకుండేవి. ఏ పనైనా వెంటనే కావాలనుకునేవాడు.అయితే, అతనికి దేవునిపై నమ్మకం ఎక్కువ. వీలు దొరికినప్పుడల్లా ఏదో ఒక దేవాలయానికి వెళ్లి తన కోరికలు చెప్పుకునేవాడు.పండరిపుర పాండురంగడు కోరిన కోరికలు వెంటనే తీరుస్తాడని సుబ్బయ్య చెవిన పడింది. వెంటనే పండరిపురం వెళ్లాడు. చంద్రవంక నదిలో స్నానం చేసి పుండరీకుని దర్శనం చేసుకున్నాడు. తన కోరికలు పాండురంగనికి చెప్పమని కోరుకున్నాడు. ఆ తర్వాత పాండురంగని ఆలయానికి చేరుకున్నాడు.పాండురంగని ఆలయం ఎంతో సుందరంగా ఉంది. ఆలయ పరిసరాలన్నీ భక్తులతో కళకళలాడుతున్నాయి. దైవ దర్శనానికి ఉన్న వరుస ఎంతో పొడవుగా భక్తులతో కిటకిటలాడుతోంది.సుబ్బయ్య అక్రమ బుద్ధి అక్కడ కూడా చూపించాడు. వరుసలో భక్తులు ఒకరి వెంట ఒకరు నెమ్మదిగా పాండురంగని భజన చేసుకుంటూ వెళుతున్నారు. సుబ్బయ్య మాత్రం వెంటనే భగవంతుని దర్శనం చేసుకోవాలని వరుసలోంచి పక్కకు వచ్చి అందర్నీ తోసుకుంటూ ముందుకు పోయాడు. పాండురంగని దర్శించుకుని బయటకు వెళ్లాడు. ‘అయ్యా! దానం చేయండి!’ అంటూ బిచ్చగాళ్లు చుట్టుముట్టారు. అందర్నీ విదిలించుకుని వెళ్ళి దూరంగా ఉన్న అరుగు మీద కూర్చున్నాడు.అక్కడ కంటికి నల్ల అద్దాలు పెట్టుకుని పాండురంగని కీర్తిస్తున్న అంధురాలు ‘అయ్యా! గర్భగుడిలో ఇటుక మీద పాండురంగ స్వామి రెండుచేతులు నడుం మీద పెట్టుకుని ఠీవిగా నిల్చున్న అందాన్ని చూడటానికి మన రెండు కళ్ళు చాలవట కదా!’ అడిగింది.సుబ్బయ్య మాట్లాడలేదు. ‘పాండురంగని పాదాలు మన చేతులతో, శిరస్సుతో స్పృశించవచ్చట కదా! మందిరంలో ఎటు చూసినా తులసి మాలలేనట కదా!?’ తిరిగి అడిగింది. ఆమెకు కళ్లు కనిపించవు. అందుకే చూడలేక అడిగింది. సుబ్బయ్యకు రెండు కళ్లున్నా వెంటనే దర్శనం చేసుకుని బయట పడాలని, ఇతర భక్తులను తోసుకు వెళ్లాడు. అందుకే ఆ అందాన్ని ఆస్వాదించలేకపోయాడు.తన కళ్ళకూ, కళాత్మకంగా చూసే కళ్లకు చాలా భేదం ఉంది. కళాత్మక హృదయం లేని తనకు గొప్ప శిల్పం కూడా బండరాయి లాగే కనిపించింది’ అనుకున్నాడు సుబ్బయ్య. పరోపకారం, దానగుణం లేని తాను కళ్లున్న అసలైన అంధుణ్ణనుకున్నాడు. అక్రమ మార్గం విడిచి సక్రమంగా జీవించాలనుకున్నాడు. అలా అనుకున్నాక పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తూ, భగవంతుని సుందరరూపాన్ని చూడగలిగాడు సుబ్బయ్య. పువ్వులు∙ గుండాల నరేంద్రబాబుపూలమ్మా పువ్వులు రంగు రంగుల పువ్వులురంగేళీ రవ్వలురాసగుమ్మ గువ్వలురక రకాల పువ్వులురమ్యమైన పువ్వులురా రమ్మను పువ్వులురామచిలుక చిన్నెలుముద్ద ముద్ద బంతులుముద్దుల చేమంతులుమల్లెలు మందారాలుఎర్రనైన గులాబీలుఅరవిరిసిన సింగారాలు

దక్షిణ కొరియాలోని జియోంగ్‌సాంగ్‌ ప్రావిన్స్‌లో ఉన్న జింజు నగరంలో ఏటా జరిగే ఈ జింజు లాంతర్‌ ఫెస్టివల్‌ చాలా ప్రత్యేకంగా నడుస్తుంది. రంగురంగుల లాంతర్లతో జింజులోని నామ్‌గాంగ్‌ నది ప్రాంగణం మొత్తం దేదీప్యమానంగా వెలిగిపోతుంది.ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్‌లో వచ్చే ఈ దీపాల పండుగ.. సుమారు రెండువారాలకు పైగానే కొనసాగుతుంది. ఈ ఏడాది అక్టోబర్‌ 4 నుంచి అక్టోబర్‌ 19 వరకు జింజు నగరాన్ని మెరిపిస్తుంది. ఈ పండుగ మూలాలు సుమారు 400 సంవత్సరాల నాటి పురాతన చరిత్రను చెప్పుకొస్తాయి. జింజు నగరం 1592లో సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. ఆనాడు జపాన్‌ దండయాత్ర జరిగినప్పుడు జింజు కోటను రక్షించుకోవడానికి వేలాది మంది దక్షిణ కొరియా సైనికులు ప్రాణాలను కోల్పోయారు. వారి ప్రాణత్యాగాలకు గుర్తుగా నేటికీ ఈ వేడుకను నిర్వహిస్తున్నారు. జపాన్‌ సైన్యం నామ్‌గాంగ్‌ నదిని దాటకుండా నిరోధించడానికి, వారిని తికమకపెట్టడానికి– కొరియన్‌ సైనికులు నీటిపై లాంతర్లను వదిలేవారని, అలాగే యుద్ధసమయంలో తమ కుటుంబ సభ్యులకు తమ క్షేమ సమాచారం తెలియజేయడానికి కూడా తేలియాడే లాంతర్లను ఉపయోగించేవారని చరిత్ర చెబుతుంది.ఈ వేడుకలో సాంస్కృతిక, వినోదాత్మక కార్యక్రమాలు చక్కగా సాగుతాయి. వేలకొద్దీ రంగురంగుల దీపాలు నామ్‌గాంగ్‌ నదిపై తేలుతూ, కళ్ళకు ఇంపుగా మెరుస్తాయి. ఈ వేడుకలో పాల్గొనేవారు తమ కోరికలు రాసిన లాంతర్లను నదిలో వదలిపెట్టవచ్చు లేదా ఆ ఆర్టిఫిషియల్‌ బ్రిడ్జీలకు వేలాడదీయవచ్చు. ప్రపంచంలోని వివిధ దేశాల మైలురాళ్లను పోలిన భారీ లాంతరు శిల్పాల ప్రదర్శన కనువిందు చేస్తుంది. పండుగ సందర్భంగా పర్యటకులకు, నదిపై తాత్కాలికంగా నిర్మించిన వంతెనలపై నడుస్తూ, లాంతర్లను దగ్గరగా చూసే అవకాశం కల్పిస్తారు. కొన్ని ప్రత్యేకమైన రోజుల్లో రాత్రిపూట– కళ్లు చెదిరే బాణాసంచాలు, డ్రోన్‌ లైట్‌ షోలతో ఆకాశం కాంతిమయమవుతుంది.అరుదైన లైట్‌హౌస్‌బోనవిస్టా ద్వీపకల్పంలో తీరం వెంబడి తరతరాలుగా ప్రయాణించే నావికులకు– కేప్‌ బోనవిస్టా లైట్‌హౌస్‌తో గొప్ప అనుబంధం ఉంది. పంతొమ్మిదో శతాబ్ది తొలినాళ్లలో ఉపయోగించిన సీల్‌ (ఒక సముద్రజీవి) ఆయిల్‌తో మండే అరుదైన కాటోప్ట్రిక్‌ లైట్‌ ఉపకరణాన్ని ఇక్కడ చూడొచ్చు. న్యూఫౌండ్‌లాండ్, లాబ్రడార్‌లలో అత్యధికంగా ఫొటోలు తీసిన ప్రదేశాలలో ఇది ఒకటి! తిమింగలాలు, మంచు పర్వతాలు, పఫిన్‌ పక్షులను చూడటానికి ఇది ఒక అద్భుతమైన ప్రదేశం. అందుకే ఇక్కడికి పర్యాటకులు ఎగబడుతుంటారు.

రావణుడు బ్రహ్మదేవుడి కోసం తపస్సు చేసి వరాలు పొంది, త్రికూట పర్వతానికి వచ్చాడు.ఈ సంగతి తెలిసి, రావణుడి మాతామహుడు సుమాలి తన మంత్రులైన మారీచుడు, సుబాహుడు, ప్రహస్తుడు, మహోదరుడు, విరూపాక్షుడు సహా తన అనుచరులతో కలసి రావణుడిని కలుసుకోవడానికి వచ్చాడు.‘నాయనా! నువ్వు బ్రహ్మదేవుడి నుంచి ఉత్తమ వరాలు పొందావు. విష్ణువు వలన భయం కారణంగా మేమంతా లంకను విడిచి వెళ్లి, రసాతలంలో తలదాచుకుంటూ వస్తున్నాం. లంకానగరం మనది. ఒకప్పుడు రాక్షసులు నివసించిన నగరం అది. ఇప్పుడు నీ సోదరుడు, బుద్ధిమంతుడు అయిన కుబేరుడు లంకను తన నివాసంగా చేసుకున్నాడు. నువ్వు బుద్ధిబలంతో గాని, సామ దాన భేద దండోపాయాలతో గాని తిరిగి లంకను స్వాధీనం చేసుకున్నట్లయితే, మంచి పని చేసినట్లవుతుంది. నువ్వు లంకకు అధిపతివి కాగలవు. నువ్వు మన రాక్షసులందరికీ ప్రభువువు కాగలవు’ అని అన్నాడు.‘తాతా! కుబేరుడు మాకు అగ్రజుడు, పూజ్యుడు. నువ్విలా మాట్లాడటం తగదు’ అన్నాడు రావణుడు.ప్రహస్తుడు కలగజేసుకుని, ‘రావణా! నీ మాటలు వీరోచితంగా లేవు. శూరులకు భ్రాతృప్రేమ ఉండరాదు. తోబుట్టువులైన అదితి, దితి సౌందర్యవతులు. వారిద్దరూ కశ్యప ప్రజాపతి భార్యలు. అదితి ముల్లోకాలకు ప్రభువులైన దేవతలను, దితి దైత్యులను కన్నారు. సాగర పర్వత వన సమన్వితమైన ఈ భూలోకంపై దైత్యులు అధికారం కలిగినవారై ఉండేవారు. విష్ణువు యుద్ధాలలో దైత్యులెందరినో చంపి, ముల్లోకాలను దేవతల వశం చేశాడు. సోదరులతో విరోధం పెట్టుకోవడం అనే విపరీతాన్ని నువ్వొక్కడివే చేయడం లేదు. పూర్వం సురాసురులు ఇదే పని చేశారు. కాబట్టి నేను చెప్పినట్లు చేశావంటే, లంకాధిపత్యమే కాదు, నీకు త్రిలోకాధిపత్యం కూడా లభించగలదు’ అన్నాడు.ప్రహస్తుడి మాటలతో రావణుడు ఆలోచనలో పడ్డాడు.కాసేపు ఆలోచించాక, ‘సరే! అలాగే చేస్తాను’ అని పలికాడు. రావణుడి మాటలతో సుమాలి, అతడి మంత్రులు, అనుచరులు ఆనందంతో తబ్బిబ్బయ్యారు.మాతామహుడితోను, అతడి మంత్రులతోను చర్చలు జరిపిన తర్వాత కుబేరుడి వద్దకు మాటకారి అయిన ప్రహస్తుడిని రాయబారిగా పంపాలని రావణుడు నిర్ణయించాడు.‘‘ప్రహస్తా! నువ్వు లంకకు వెళ్లు. ధనాధిపతి అయిన కుబేరుడితో సామ మార్గంలో ఇలా చెప్పు’ అని తన సందేశాన్ని ఇలా చెప్పాడు: ‘సౌమ్యుడైన కుబేరా! మహాత్ములైన రాక్షసులకు చెందిన లంకా నగరంలో నువ్వు నివాసం ఏర్పరచుకున్నావు. ఇది నీకు తగదు. అందువల్ల ఇప్పుడు లంకను తిరిగి మాకు ఇచ్చేసినట్లయితే, నాకు సంతోషాన్ని కలిగినవాడివి, ధర్మాన్ని పాలించిన వాడివి కాగలవు’ అని ఆదేశించాడు.రావణుడి ఆదేశంతో ప్రహస్తుడు లంకకు బయలుదేరాడు. కుబేరుడి మందిరానికి చేరుకుని, అతడితో ‘బుద్ధిశాలివైన కుబేరా! నీ సోదరుడైన దశకంఠుడు రావణుడు నన్ను నీ వద్దకు పంపాడు. రావణుడి ఆజ్ఞపై నేను చెబుతున్న మాటలు విను– పూర్వం ఈ లంకానగరాన్ని సుమాలి మొదలైన రాక్షసులు ఏలుకున్నారు. అందువల్ల సౌమ్యంగా అర్థిస్తున్న నీ సోదరుడైన రావణుడికి ఈ లంకను అప్పగించు’ అని చెప్పాడు.‘ప్రహస్తా! రాక్షసులెవరూ లేని ఈ లంకను నా తండ్రి నాకు అప్పగించాడు. ప్రజలకు తగిన దాన గౌరవాలు కల్పించడం ద్వారా దీనిని నేను నివాసయోగ్యం చేశాను. నువ్వు వెళ్లి రావణుడితో ఇలా చెప్పు’ అని– ‘రావణా! ఈ లంకానగరం, ఈ రాజ్యం నీకు చెందినదే! ఏ బాధలు లేకుండా రాజ్యాన్ని అనుభవించు. నా రాజ్యాన్ని, నా ధనాన్ని నీతో ప్రత్యేకంగా పంచుకోవలసిన పనిలేదు. ఇవి మనిద్దరమూ కలసి అనుభవించవలసినవి’ అని చెప్పి ప్రహస్తుడిని సాగనంపాడు.తర్వాత కుబేరుడు తన తండ్రి విశ్రవసుడి వద్దకు వెళ్లాడు. లంకను అప్పగించాలంటూ రావణుడు తన వద్దకు దూతను పంపిన విషయం చెప్పి, ఇప్పుడు తానేం చేయాలో చెప్పమన్నాడు.‘కుమారా! రావణుడు ఈ సంగతి నాకు కూడా చెప్పాడు. నేను మందలించాను. అయినా వాడు నా మాట పట్టించుకోవడం లేదు. దుష్టబుద్ధితో లంకను ఆక్రమించుకుంటే నశిస్తావని కూడా వాడికి చాలాసార్లు చెప్పాను. వాడికి మంచిచెడులు తెలియడం లేదు. హితవు వినే పరిస్థితిలో లేడు. కుమారా! ఈ పరిస్థితుల్లో ధర్మసమ్మతం, శ్రేయోదాయకం అయిన మార్గం చెబుతాను విను. నువ్వు నీ అనుచరులతో కలసి లంకను విడిచిపెట్టు. ఉత్తర దిశలో కైలాసపర్వత ప్రాంతంలో ఉత్తమమైన మందాకినీ నది ఉంది. ప్రశాంతమైన ఆ ప్రదేశంలో దేవ గంధర్వ కిన్నెర కింపురుషాలదులు ఆనంద విహారాలు చేస్తుంటారు. అలాంటి మందాకినీ తీరంలో నివాసయోగ్యమైన నగరాన్ని నిర్మించుకో’ అని సలహా ఇచ్చాడు.తండ్రి సలహాతో కుబేరుడు తన భార్యా పుత్రులతో, అమాత్యులతో, పరిజనంతో రథాది వాహనాలను సిద్ధం చేసుకుని, కైలాసం వైపు ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. కుబేరుడు లంకను ఖాళీ చేసేయడంతో ప్రహస్తుడు సంతోషించాడు. వెంటనే రావణుడి వద్దకు వెళ్లి, లంకానగరం ఇప్పుడు శూన్యంగా ఉంది. నువ్వు నీ సోదరులు, అమాత్యులు, పరివారంతో చేరుకుని, లంకను యథేచ్ఛగా అనుభవించవచ్చు’ అని చెప్పాడు.రావణుడు లంకను ఆక్రమించుకుని, రాక్షసుల చేత రాజ్యాభిషిక్తుడయ్యాడు. లంకను విడిచి వెళ్లిన కుబేరుడు కైలాస పర్వతం వద్ద మందాకినీ తీరానికి చేరువలో అలకాపురి నగరాన్ని నిర్మించుకున్నాడు.∙సాంఖ్యాయన

ప్రస్తుతం తెలుగు రాష్ట్రాల పోలీసులకు మోస్ట్‌ వాంటెడ్‌గా ఉన్న నేరగాడు బత్తుల ప్రభాకర్‌. కాలేజీలను టార్గెట్‌గా చేసుకుని, స్టూడెంట్‌ ముసుగులో రెక్కీ చేసి, నల్లధనాన్ని దోచుకుపోయే ఈ గజదొంగ ఈ ఏడాది సెప్టెంబర్‌ 22న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తూర్పు గోదావరి జిల్లా దుద్దుకూరు వద్ద పోలీసు ఎస్కార్ట్‌ నుంచి ఎస్కేప్‌ అయ్యాడు. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటకల్లో నేరాలకు పాల్పడ్డ ఈ అంతర్రాష్ట్ర నేరగాడి కోసం పోలీసులు ముమ్మరంగా గాలిస్తున్నారు. రూ.333 కోట్లు సంపాదించాక నేరాలు మానేయాలని, అప్పటికే తన జీవితంలో వందమంది యువతులతో సన్నిహితంగా ఉండాలనీ లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న ఘరానా దొంగ ఇతడు.పెద్ద పెద్ద కాలేజీలను టార్గెట్‌గా చేసుకుని, చోరీలు చేసే బత్తుల ప్రభాకర్‌ చదివింది మాత్రం ఎనిమిదో తరగతే. చిత్తూరు జిల్లా ఇరికిపెంటకు చెందిన ఇతగాడు 7, 8 తరగతులు విజయవాడలో చదివాడు. తల్లిదండ్రులకు దూరంగా ఉంటూ 17 ఏళ్ల వయస్సు నుంచే చోరీల బాటపట్టాడు. దాదాపు 15 ఏళ్లుగా ఇంజినీరింగ్‌ కాలేజీలు, కార్పొరేట్‌ స్కూళ్లలో చోరీలు చేస్తూ మోస్ట్‌ వాంటెడ్‌ క్రిమినల్‌గా మారాడు. ఇతడికి బిట్టూ, రాహుల్‌ రెడ్డి, సర్వేశ్వర్‌ రెడ్డి, రాజు తదితర మారు పేర్లు ఉన్నాయి. స్నేహితులు, సన్నిహితంగా ఉండే యువతుల వద్ద, షాపింగ్‌కు వెళ్లినప్పడు మృదు స్వభావిగా ఉంటాడు. ఎక్కడా ఎవరితోనూ గొడవలు పడిన దాఖలాలు లేవని పోలీసులు చెబుతున్నారు. కొన్నేళ్ల కిందట రూ.3 వేలు చోరీ చేయడంతో తన నేరచరిత్ర మొదలైంది. అప్పట్లో ఒకే రోజు రూ.3 లక్షలు, మొత్తమ్మీద రూ.33 లక్షలు చోరీ చేయాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకున్నాడు. అందుకే బత్తుల ప్రభాకర్‌ తన ఛాతీ కుడివైపు 3 సంఖ్యను పచ్చబొట్టుగా వేయించుకున్నాడు. ప్రస్తుత పరిస్థితుల నేపథ్యంలో ఆ లక్ష్యాన్ని రూ.333 కోట్లకు పెంచుకున్నాడు. అలాగే 100 మంది యువతులతో సన్నిహితంగా ఉండాలన్నది మరో లక్ష్యమని, విలాసవంతమైన జీవితం గడుపుతున్న తాను ఇప్పటికే 40 మందితో ఉన్నట్లు పోలీసులు గుర్తించారు. దీనికి గుర్తుగానే ఛాతీ ఎడమ వైపు 100 సంఖ్యను టాటూ వేయించుకున్నాడు. విలాస జీవితం గడిపే ఇతగాడు సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజినీర్‌ ముసుగుతో ఉంటాడు. గేటెడ్‌ కమ్యూనిటీల్లో స్నేహితుల పేరిట ఫ్లాట్‌ తీసుకొని ఉంటూ ఇతర రాష్ట్రాల యువతులతో సహజీవనం చేస్తుంటాడు. ప్రతిరోజూ ఉదయం జిమ్‌కు వెళ్లడం, వీకెండ్స్‌లో పబ్స్‌లో జల్సాలు చేయడం ఇతడి నైజం. కేవలం హైఎండ్‌ కార్లు మాత్రమే వాడే ప్రభాకర్‌ సెకండ్‌ హ్యాండ్‌ వాహనాలను స్నేహితుల పేరిట కొంటాడు. కొన్నాళ్లు వాడిన తర్వాత ఆ వాహనాన్ని ఆ స్నేహితుడికే వదిలేసి తన మకాం మార్చేస్తాడు. పోలీసులకు చిక్కకుండా ఉండటానికే ఇలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకుంటాడు. ఓ ఫ్లాట్‌ ఖాళీ చేసిన తర్వాత మరో దాంట్లోకి చేరే వరకు ఖరీదైన ప్రాంతాల్లో ఉన్న పేయింగ్‌ గెస్ట్‌ అకామడేషన్స్‌లో ఉంటాడు. ఓ కాలేజీని టార్గెట్‌గా చేసుకున్న తర్వాత ప్రభాకర్‌ ముందుగా రెక్కీ చేస్తాడు. దీనికోసం ఆ కాలేజీ విద్యార్థి మాదిరిగా కొన్ని పుస్తకాలు పట్టుకుని, అందుకు తగ్గ దుస్తులు ధరించి లోపలకు ఎంటర్‌ అవుతాడు. క్లాసుల్లోకి వెళ్లకపోయినా.. 15 రోజుల నుంచి 20 రోజుల వరకు ఆ కాలేజీకి వెళ్తాడు. అడ్మినిస్ట్రేటివ్‌ బ్లాక్, ఆఫీస్‌ రూమ్, లాకర్‌ తదితరాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఎలా ఉన్నాయి? పరిశీలిస్తాడు. ఈ రెక్కీ పూర్తయ్యాక తన రూమ్‌లో ఓ పేపర్‌ మీద డ్రాయింగ్‌ వేస్తాడు. అందులో లాకర్‌ రూమ్‌తో పాటు అక్కడకు ప్రవేశించడానికి ఎంచుకోవాల్సిన మార్గాలను గీస్తాడు. లాకర్‌ను కట్‌ చేయడానికి ఎలక్ట్రిక్‌ కట్టర్‌ వాడే ప్రభాకర్‌... దానికి ప్లగ్‌ పెట్టడానికి పాయింట్‌ ఎక్కడ ఉందో కూడా చూసుకుంటాడు. నేరం చేశాక చేతికి చిక్కిన సొమ్ముతో జల్సాలు చేసే ప్రభాకర్, సాధారణంగా ఆ డబ్బు మొత్తం ఖర్చయ్యే వరకు మరో నేరం చేయడు. అయితే కొన్ని సందర్భాల్లో మాత్రం వరుసపెట్టి నేరాలు చేసినట్లు పోలీసులు గుర్తించారు. ఫ్లాట్‌లో కలిసి ఉండే క్రమంతో తనకు స్నేహితులుగా మారిన వారికి తన గతం తెలియకుండా జాగ్రత్తపడతాడు. అనుకోకుండా ఎవరికైనా తెలిస్తే వారికి భారీ మొత్తం ఇచ్చి నోరు మూయిస్తాడు. చోరీ నగదును స్నేహితుల అకౌంట్లలో వేసి, వారి యూపీఐలు తన ఫోన్‌లో యాక్టివేట్‌ చేసుకుని విచ్చలవిడిగా ఖర్చు చేస్తాడు. జిమ్, పబ్స్‌తో పాటు గోల్ఫ్, బౌలింగ్‌ ఆటలు, సినిమాలు ఇతడి హాబీ. వీటిలో ఎక్కడికి వెళ్లినా తన ముఖం సీసీ కెమెరాల్లో రికార్డు కాకుండా కచ్చితంగా మాస్క్‌ ధరిస్తాడు. ఇతడు చోరీ చేసే డబ్బు డొనేషన్లకు సంబంధించిన నల్లధనమైతే వాళ్లు పోలీసులకు ఫిర్యాదు కూడా చేసే వారు కాదు. విశాఖపట్నం సెంట్రల్‌ జైల్లో ఉన్న ఇతగాడిని అనకాపల్లిలో నమోదైన కేసు విచారణ నిమిత్తం 2022 మార్చి 23న అక్కడి కోర్టుకు తీసుకువెళ్లారు. విచారణ అనంతరం వైజాగ్‌ తీసుకువచ్చిన ఎస్కార్ట్‌ పోలీసులు సంకెళ్లు తీసి జైలు అధికారులకు అప్పగిస్తుండగా తప్పించు కున్నాడు. అప్పటినుంచి సైబరాబాద్, హైదరాబాద్, రాచకొండ, సంగారెడ్డి, సూర్యాపేట్‌ పరిధిలో కాలేజీలలో చోరీలు చేశాడు. విశాఖపట్నం జైల్లో ఉండగా పరిచయమైన, వివాదం జరిగిన ఓ వ్యక్తిని చంపడానికి తుపాకీ తూటాలు ఖరీదు చేశాడు. వీటితో సంచరిస్తుండగా ఈ ఏడాది ఫిబ్రవరి 1న గచ్చిబౌలిలోని ప్రిజమ్‌ పబ్‌ వద్ద పోలీసులు పట్టుకున్నారు. ఆ సమయంలో పోలీసులపై కాల్పులు జరిపాడు. ∙

వరియార్‌ నా కొలీగ్‌. మలయాళీ అయిన అతనికి అలెప్పీ నుంచి హైద్రాబాద్‌కి బదిలీ అయి రెండున్నర ఏళ్లైంది. మా అందరికన్నా సీనియర్‌. మెయింటెనెన్స్‌ పనిలో అనుభవజ్ఞుడు. తన భార్య ఆరోగ్యంగా లేదని ఓసారి చెప్పాడు. మూడు నెలల క్రితం ఆమె మరణించింది. మృతదేహాన్ని ఆవిడ సొంత ఊరు ఎర్నాకులానికి తీసుకెళ్ళాడు. తిరిగి వచ్చాక వరియార్‌ మా ఆఫీస్‌లో పనిచేసే ఓ బ్రహ్మచారిని తన అపార్ట్‌మెంట్‌కి వచ్చి ఉండమని కోరాడని నాకు తెలిసింది. నేనున్న పేయింగ్‌ గెస్ట్‌ అకామడేషన్స్‌ చాలా ఖరీదుగా ఉంది. హాస్టల్స్‌లో సౌకర్యాలు బాగుండవు. అందుకని వరియార్‌ పనిచేసే మెషి¯Œ షాప్‌కి వెళ్ళి అడిగాను.‘‘మీ అపార్ట్‌మెంట్‌లో నేను ఉండచ్చా?’’వరియార్‌ మొహం వికసించింది.‘‘తప్పకుండా. ఇద్దరిని అడిగితే రామన్నారు.’’ చెప్పాడు.‘‘నెలకి ఎంత ఇవ్వాలి?’’ అడిగాను.‘‘మీ ఇష్టం. ఇవ్వకపోయినా ఫర్వాలేదు.’’‘‘ఉచితంగా తీసుకోవడం నాకు ఇష్టం లేదు. నేను భోజనంతో కలిపి ఇప్పుడు నేను నెలకి పదిహేనువేల ఐదొందలు చెల్లిస్తున్నాను. మీకు ఏడువేల ఐదొందలు ఇస్తాను.’’ చెప్పాను.‘‘అలాగే. మీ ఇష్టం అన్నాగా. కాని సాధ్యమైనంత త్వరగా రాగలరా? వీలుంటే ఇవాళే...’’భార్య పోవడంతో కలిగిన ఒంటరితనం అతన్ని బాధిస్తోందని నాకు అర్థమైంది.ఇంటికి వెళ్ళగానే నేనున్న ఇంటి యజమానికి ఆదివారం ఖాళీ చేస్తానని చెప్పాను.∙∙ నేను వరియార్‌ అపార్ట్‌మెంట్‌కి వచ్చిన తర్వాత రెండు రోజులు వరుసగా అరుణిక వచ్చింది.‘‘ఈమె అరుణిక. మన పక్క అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఉంటుంది.’’ పరిచయం చేశాడు.ఆ తర్వాత ఆమె రెండు మూడుసార్లు వచ్చింది. ఆమె కేరళ వాళ్ళు చేసుకోని కందిపొడో, పచ్చి పులుసో, ములక్కాడ, టొమాటోల కూరో ఇలా ఏదో ఒకటి తెచ్చిచ్చేది. ఆమెకీ, వరియార్‌ భార్యకి మంచి దోస్తీ ఉండి ఉంటుందని అనుకున్నాను.ఆఫీస్‌ అయ్యాక నేను ఏదైనా సినిమాకి వెళ్ళి అపార్ట్‌మెంట్‌కి వెళ్తే దానికి తాళం ఉండేది. లోపల వరియార్‌ ఉండేవాడు కాదు. సెలవు దినాల్లో నేను బయటికి వెళ్తూంటే అతనూ నాతోపాటే బయటికి వచ్చేవాడు. రెండు వారాల తర్వాత అతను అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఒంటరిగా ఉండటానికి ఇష్టపడటం లేదని గ్రహించాను.ఓ రాత్రి చెప్పాను.‘‘మిత్రమా. మీరు మీ ఆవిడని బాగా మిస్‌ అవుతున్నారు. మీ భార్యని మీరు ప్రేమించినంతగా ఎప్పుడు ఎవరూ తమ భార్యని ప్రేమించలేరు.’’అతను బదులుగా పకపక నవ్వాడు. మర్నాడు ఆదివారం అరుణిక తెచ్చిన గుమ్మడి పులుసుని అన్నంలో కలుపుకుని తింటూండగా చెప్పాడు.‘‘మీకో విషయం నిజాయితీగా చెప్పాలి. నేను అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఒంటరిగా ఉండకపోవడానికి కారణం మా ఆవిడ మీద ప్రేమ కాదు.’’‘‘మరి?’’‘‘ఇది రహస్యం. అయినా చెప్తున్నాను. ఎవరికీ చెప్పకండి. కారణం అరుణిక.’’‘‘అరుణికా?’’ ఆశ్చర్యంగా అడిగాను.‘‘అవును. ఆమె భర్త నించి విడాకులు తీసుకుంది. కూతురు, కొడుకుతో మన పక్క అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఉంటోందని మీకు తెలుసుగా?’’‘‘తెలుసు?’’కొద్దిగా సందేహించాక చెప్పాడు.‘‘ఆమెతో దాగుడుమూతలాట ఆడుతున్నాను. కొన్ని నెలల క్రితం మా మధ్య శారీరక సంబంధం ఏర్పడింది. మా ఆవిడ ఓ రెండు గంటలు బయటకి వెళ్తే మాకు ప్రైవసీ దొరకగానే రమ్మనేవాడిని. వచ్చేది. మా ఆవిడ హాస్పిటల్‌లో చేరినప్పుడు కూడా. ఆమె మరణించాక నాకు ప్రైవసీకి లోపం లేకపోవడంతో రోజూ వచ్చి శారీరక సంపర్కం కోరుతోంది. ఆమెకి మన అపార్ట్‌మెంట్‌ బయట తాళంకప్ప కనపడితే సరే. లేదా వచ్చేస్తుంది. ఆమె మీద నాకు ఎన్నడో మొహం మొత్తింది. రావద్దని చెప్పి ఆమెని హర్ట్‌ చేయలేను. ఇది మన కంపెనీ నాకు కేటాయించిన అపార్ట్‌మెంట్‌ కాబట్టి ఖాళీ చేయలేను. ఇంట్లో ఇంకొకరు ఉంటే అరుణికని దూరంగా ఉంచొచ్చని నిన్ను రమ్మన్నాను.’’ వివరించాడు.ప్రైవసీ కోసం లోకంలోని ప్రేమికులు వెతుకుతూంటే, వరియార్‌ దాన్ని దూరంగా ఉంచి దాగుడుమూతలాట ఆడటం నాకు నవ్వు తెప్పించింది. FEED ME A STORY : మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి ‘ఫన్‌డే’లో ప్రచురితమయ్యే ఈ శీర్షికలో మల్లాది కథలు రాయడమే కాదు, మిమ్మల్ని కూడాభాగస్వాములను చేయనున్నారు. మీరైతే ఈ కథకు క్లైమాక్స్‌ ఏమి రాస్తారో ఈ కింది మెయిల్‌కు పంపండి. kathakalisakshi@gmail.com

‘‘అరేయ్‌ రాజూ! మాధురికి పెళ్లి కుదిరింది. అబ్బాయి పేరు జీవన్‌. అమెరికాలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజినీర్‌’’ సంతోషంగా చెప్పాడు ప్రకాష్‌. ‘‘ఓహ్‌ కంగ్రాట్స్‌రా ప్రకాష్‌! అబ్బాయి సొంత ఊరేది? అతడి అమ్మానాన్నలు ఎక్కడుంటారు?’’ అడిగాడు రాజీవ్‌.‘‘అబ్బాయి తండ్రి హైదరాబాద్‌లోని బీఎస్‌ఎన్‌ఎల్‌ ఆఫీసులో మంచి ఉద్యోగమే చేస్తున్నాడు. తల్లి గృహిణి, వాళ్లకు మొదట అమ్మాయి, తరువాత అబ్బాయి. అమ్మాయికి పెళ్లయిపోయింది. తను కూడా అమెరికాలోనే కాపురముంటోందట!’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘చూడబోతే గొప్పింటి సంబంధంలాగా అనిపిస్తోంది. మనలాంటి మధ్యతరగతి వాళ్లకు ఎలా తూగారు?’’ అనుమానంగా అన్నాడు రాజీవ్‌.‘‘వాళ్ళు డబ్బుతో పాటు మంచి మనసున్న మారాజులురా! కానీ కట్నం వద్దని కచ్చితంగా చెప్పారు’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘అయితే మాధురి అదృష్టవంతురాలు. ఎప్పుడూ ఎలాంటి సంబంధం వస్తుందో, ఎంత కట్నం అడుగుతారోనని భయపడేవాడివి. కుదిరిపోయింది కదా, ఇప్పుడు ప్రశాంతంగా ఊపిరి తీసుకో’’ అన్నాడు రాజీవ్‌.‘‘రాజూ! వాళ్ళు కట్నం వద్దన్నారని మనమేమీ ఇవ్వకుండా ఊరుకుంటే మర్యాదగా ఉంటుందా? మనకూ, వెళ్లిన చోట పిల్లకూ కూడా అవమానమే’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘అడిగింది ఇవ్వకపోతే అవమానం కానీ అడగకపోతే ఇవ్వడమెందుకు?’’‘‘అరేయ్‌ రాజూ! అడిగిన కట్నం ఇచ్చేస్తే ఎటువంటి గొడవుండదు. అడగకపోతే కట్నం లేదని మిగిలిన అన్ని లాంఛనాలు ఘనంగా పెట్టాలి’’‘‘అదీ నిజమే అనుకో! ఇంతకీ తాంబూలాలు పుచ్చుకునేది ఎప్పుడు?’’ అన్నాడు రాజీవ్‌.‘‘ప్రత్యేకంగా తాంబూలాలు మార్చుకోవడమేమీ లేదు. అమ్మాయిని చూడటానికి వచ్చిన రోజునే అమ్మాయి మెడలో అత్తగారు హారం వేశారు. అబ్బాయి తన చేతికున్న ఉంగరం తీసి అమ్మాయి వేలికి తొడిగాడు. ఇదే నిశ్చితార్థం అనుకుందాం అని మా వియ్యంకులుగారు అన్నారు.’’‘‘అదేంట్రా? ఈ రోజుల్లో ఇంత సింపుల్‌గా నిశ్చితార్థం జరుపుకున్నవారిని మిమ్మల్నే చూశాను. ఎంగేజ్‌మెంట్‌ పేరుతో ఇరువైపులా బట్టలు పెట్టుకోవటం; తరువాత పెద్ద హోటల్లోనో, ఫంక్షన్‌ హల్లోనో భారీ ఎత్తున భోజనాలు, డ్రోన్‌లతో రక రకాల ఫొటోలు తీయడం దాదాపు పెళ్ళి చేసినంత ఆర్భాటంగా చేస్తున్నారు. వీళ్లేంటీ అలికిడి లేకుండా మన కాలంలో చేసుకున్నట్లు ఇంట్లో క్లుప్తంగా ముగించారు? అబ్బాయి ఎవరి తాలూకా? కుటుంబం గురించి సరైన విచారణ చేశావా?’’ ఆరా తీశాడు రాజీవ్‌.‘‘హహ...’’ అంటూ నవ్వేశాడు ప్రకాష్‌.‘‘నవ్వుతావేంట్రా? అసలే అమెరికా సంబంధం అంటున్నావు. ఈ మధ్యన అమెరికా పెళ్లిళ్ల గురించి టీవీలో చాలా వింటున్నాము. ఎవరికీ తెలియనివ్వకుండా తాంబూలాలు కానిచ్చారంటే చాలా ఆలోచనలు వస్తున్నాయి’’ అన్నాడు రాజీవ్‌.‘‘అలాంటి అనుమానాలు నాకూ వచ్చాయి. వాళ్ళు మా అత్తగారికి కాస్త దగ్గరి బంధువులవుతారు. ఎవరిని అడిగినా మంచి కుటుంబమనే చెప్తున్నారు. వాళ్ళు రాజమండ్రిలో స్థిరపడ్డారు, అబ్బాయి చదువుకోవడానికి అమెరికా వెళ్లి అక్కడే ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు. అసలు ముందుగా పెళ్లిళ్ల పేరయ్య ద్వారా ఈ సంబంధం మనకు వచ్చింది. వాళ్లకు ఫొటోల్లో మన అమ్మాయి నచ్చిందని చెప్పడంతో విషయం మనదాకా వచ్చింది. తీగ లాగితే డొంకంతా కదిలినట్లు చుట్టరికం బయటకు వచ్చింది. అబ్బాయి వీడియో కాల్‌లో అమ్మాయిని చూసి, మాట్లాడి తన అంగీకారం తెలిపాడు. తరువాత ఇరుపక్షాల మాటలు జరిగాయి. అంతా సరే అనుకున్నాక పెళ్ళికి సిద్ధపడ్డాం’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘తెలిసినవాళ్లేనా? అయితే ఇంకా కంగారు పడటానికేముంది? ఇంతకీ పెళ్లెప్పుడు?’’ అన్నాడు రాజీవ్‌.‘‘అబ్బాయి పెళ్లయ్యాక అమ్మాయిని కూడా తీసుకెళ్లాలంటే వీసా ప్రక్రియ కోసం పెళ్లి తొందరగా చేయాలని వియ్యంకుడు జగదీష్‌ చెప్పాడు. పెళ్లి మరో పదిహేను రోజుల్లో’’...‘‘అయితే పెళ్లి పనుల కోసం నువ్వు రేసు గుర్రంలాగా పరుగులు తీయాలి’’ నవ్వుతూ అన్నాడు రాజీవ్‌.‘‘అవునురా డబ్బున్నవాళ్లతో వ్యవహారం కదా ఎలా చేస్తానో అని కంగారుగా అనిపిస్తుంది. నువ్వు మాత్రం అమ్మాయి అత్తారింటికి వెళ్ళేదాకా తోడుండాలి’’...‘‘అది ప్రత్యేకంగా నువ్వు చెప్పాలా?’’ అన్నాడు రాజీవ్‌.∙∙ ప్రకాష్‌ చిన్న వ్యాపారస్తుడు రమ అతడి భార్య, వారికిద్దరు పిల్లలు మాధురి పెద్దది, బీటెక్‌ పూర్తిచేసి ఊర్లో ఉన్న చిన్న ప్రైవేట్‌ స్కూల్లో టీచర్‌గా ఉద్యోగం చేస్తోంది. తరువాత మహేష్‌ బీటెక్‌ మూడవ సంవత్సరం చదువుతున్నాడు. ప్రకాష్‌ సంపాదనతో ఉండటానికి సొంత ఇల్లు కట్టుకున్నాడు. అంతకు మించి అతడికి ఎటువంటి స్థిరాస్తులూ లేవు. కూతురికి తన స్తోమతకి తగిన సంబంధాలు చూడామని పెళ్ళిళ్ళ పేరయ్యకు చెప్పాడు. ఆయన వీళ్ళు కట్నం వద్దంటున్నారు, అమ్మాయి గుణగణాలు బాగుంటే చాలంటున్నారని ఈ సంబంధం తీసుకువచ్చాడు. తీరాచూస్తే అది దగ్గరి సంబంధం కావడంతో ప్రకాష్‌ చాలా సంతోషించాడు. దానికితోడు బంధువులందరూ కూతురికి గొప్ప సంబంధం వచ్చిందని అతడి అదృష్టాన్ని పొగుడుతుంటే మరింత ఉబ్బితబ్బిబ్బవుతున్నాడు. ‘‘రమా! మన ఇల్లు తాకట్టు పెట్టాలనుకుంటున్నాను’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌. రమ తుళ్ళిపడింది.‘‘అదేంటండీ? ఎందుకలా? మనం అమ్మాయి పెళ్లికోసం కొంత డబ్బు పక్కన పెట్టాం కదా? ఇప్పుడు ఇల్లు తాకట్టు పెట్టవలసిన అవసరం ఏమొచ్చింది?’’ ఆశ్చర్యంగా ప్రశ్నించింది రమ.‘‘పిచ్చిదానా! అప్పుడు మనం దాచిన డబ్బు మనబోటి సంబంధం కోసం. ఇప్పుడు మన తాహతుకి మించిన గొప్పవారి సంబంధం కుదిరింది. మరి వారికి నచ్చేలా అన్ని ఏర్పాట్లు చేయాలంటే ఎక్కువ డబ్బు కావాలిగా?’’ ప్రశ్నించాడు ప్రకాష్‌ . ప్రకాష్‌ చేతిలో డబ్బు లేక తగ్గి ఉంటాడు కాని, సహజంగా దుబారా మనిషే! రమ ఎంత నచ్చచెప్పాలని చూసినా అతడు వినలేదు. ఇంటి దస్తావేజులు తాకట్టు పెట్టి డబ్బు తెచ్చాడు. ముందూ వెనుకా చూడకుండా ధారాళంగా ఖర్చు పెడుతున్నాడు. తండ్రి అలా డబ్బులు గుమ్మరిస్తుంటే పిల్లలకు చిత్రంగా అనిపిస్తోంది. మహేష్‌ అదంతా చూసి సంబరపడినా, మాధురి మాత్రం తల్లి దగ్గర నుండి విషయం రాబట్టింది. తండ్రి చేస్తున్న అప్పు చూసి ఆమె మనసు తల్లడిల్లింది. పెళ్ళిబట్టలకు, నగలకు తాహతుకు మించి కొంటుంటే భవిష్యత్తు తలచుకుని ఆమె కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగాయి.ఒకరోజు ప్రకాష్‌ పిల్లలను, భార్యను దగ్గరకు పిలిచాడు.‘‘మధూ! మహేష్‌! మీకు తెలిసిన కొత్తరకం వంటకాల పేర్లు చెప్పండి. మీకు తెలియకపోతే మీ స్నేహితులనైనా అడిగి తెలుసుకోండి. పెళ్ళిలో మనం పెట్టే భోజనాలు చూసి మగపెళ్లివారు అబ్బో భలే ఉన్నాయే అంటూ నోరు తెరవాలి’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘డాడీ! నేను చెప్తాను– మొన్న మా ఫ్రెండు అక్క పెళ్ళిలో కోవా వెరైటీస్‌ కొత్త రకానివి పెట్టారు. పనీర్‌ జిలేబీ, కోవా కజ్జికాయలు వేడి వేడిగా వేసిస్తుంటే మేమంతా బోలెడన్ని తినేశాం’’ అన్నాడు మహేష్‌.‘‘డాడీ! తమ్ముడు అలాగే చెప్తాడు కాని, వంటవాళ్ళని అడిగితే కొత్తగా చేస్తున్న వంటకాలు చెప్తారు. ఎక్కువ రకాలు అవసరం లేదు. రుచికరమైనవి కొన్ని చేయిస్తే సరిపోతుంది’’ అంది మాధురి.‘‘మధు సరిగ్గా చెప్పింది. మీరు అనవసరమైన ఆర్భాటాలకు పోకండి’’ అంది రమ.‘‘మనం కట్నం ఇవ్వడం లేదు, భోజనాలైనా మంచిగా పెట్టకపోతే ఎలా?’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘ముందు మనం మధూ పెళ్ళికి అనుకున్నదాని కన్నా ఎక్కువే ఖర్చు పెడుతున్నారు. పెళ్లి అవగానే సరికాదు, తరువాతే ఎక్కువ అవసరాలుంటాయి. ఇలా అయితే తరువాత ఇబ్బంది పడతాం’’ అంది రమ.ప్రకాష్‌కి ఆ మాటలు రుచించలేదు. స్నేహితుడిని సంప్రదించాడు. ‘‘మధ్య తరగతి వాళ్ళం చూసుకుని ఖర్చు పెట్టకపోతే పెద్ద దెబ్బ తగులుతుంది. వాళ్ళు అడగకపోయినా బంగారం, బట్టలు అంటూ చాలా డబ్బులు గుమ్మరిస్తున్నావు. చెల్లెమ్మ చెప్పినట్లు విను’’ అన్నాడు రాజీవ్‌.ప్రకాష్‌ అతడి మాటలు కూడా పెడచెవిన పెట్టాడు. వంటవాళ్లతో తనే స్వయంగా మాట్లాడి భారీ ఎత్తులో మెనూ తయారుచేశాడు. పెళ్లిరోజు దగ్గరకు వచ్చింది. పెద్ద కళ్యాణమండపం, దానికి అలంకరణ బ్రహ్మాండంగా చేయించాడు.భోజనాలకు ముందు అల్పాహారంలో పానీపూరీ. బజ్జీమసాలా, సమోసా చాట్, చిన్న పునుగు, వెజ్‌ కట్లెట్, పనీర్‌ టిక్కా, పావ్‌ భాజీ, చిన్న పిజ్జా, బఠాణీ చాట్, పెసర దోశ ఏర్పాటు చేశాడు. వచ్చిన జనం అక్కడ కిక్కిరిసిపోయి ఉన్నారు. ఎన్నో రకాల పదార్థాలు నోరూరిస్తూ కనిపిస్తుంటే, అందులోనూ ఉచితంగా ఆకర్షిస్తుంటే ఆపడం ఎవరి తరం?... ఒకో స్టాల్‌ దగ్గర ఆగడం అక్కడ ఉన్న వంటకం పెట్టించుకోవడం... కొంచెం రుచి చూడటం, అది పారేసి మళ్ళీ మరోదాని కోసం వెళ్లడం, అక్కడ మరో ప్లేట్‌ తీసుకుని అది వేయించుకోవడం, అది కొంచెం తినగానే మరో కొత్త వంటకం కనిపించగానే చేతిలో ఉన్నది పూర్తిగా తినకుండానే చెత్త డబ్బాలో పడేసి, అక్కడకు వెళ్లి మరో ప్లేట్‌ అందుకోవడంలో జనం బిజీ అయ్యారు. అల్పాహారాలు తినడంతో సగానికి పైగా పొట్టలు నిండిపోయాయి. తరువాత అందరూ కాసేపు లోపలకు వెళ్లి పెళ్లి చూస్తూ కూర్చున్నారు. కాసేపటి తరువాత మళ్ళీ భోజనాల దగ్గరకు వచ్చారు. అక్కడ సుమారు పది రకాల స్వీట్లు, ఇరవై రకాల వంటకాలు, పది రకాల ఫ్రూట్స్, పది రకాల డిజర్ట్స్‌ ఉన్నాయి. అన్ని వంటకాలూ వేడిగా ఉండేందుకు అన్నింటి కిందా చిన్న స్టవ్‌లు కూడా ఉన్నాయి. నోరూరించే ఎన్నో రకాల పదార్థాలను చూసి, అన్నీ రుచి చూడాలనే అతృతతో అన్నీ వేయించుకుని, పొట్టలో పట్టకపోవడంతో తినకుండానే వృథాగా చెత్తడబ్బాలో పారేస్తున్నారు. మనిషి తన నోటితో తను ఇక చాలని చెప్పగలిగేది ఆహారం విషయంలో మాత్రమే! ప్రకాష్‌ దంపతులు పెళ్ళికి వచ్చిన అతిథులను పలకరించి వేదిక మీద కూర్చున్నారు. వేదమంత్రాల సాక్షిగా మంగళవాయిద్యాల నడుమ బంధుమిత్రుల సమక్షంలో మాధురి, జీవన్‌ల పెళ్లి జరిగింది. తరువాత నూతన వధూవరులు, అమ్మాయి తల్లితండ్రులు, అబ్బాయి తల్లితండ్రులు భోజనాలు చేయడానికి భోజనశాల వైపుకి వస్తున్నారు. వారి వెనుక రాజీవ్‌ కూడా నడుస్తున్నాడు. భోజనశాలలో రెండు విభాగాలున్నాయి. ఒకటి బంతి భోజనాలు, మరొకటి బఫే భోజనాలు. వీళ్ళు బఫే భోజనాలు దాటి బంతి భోజనాల వైపుకి వెళ్తుండగా నడుస్తున్న జగదీష్‌ ఆగిపోయాడు. ‘‘బావగారు! బఫే భోజనం చేద్దామంటారా?’’ వెనక్కు తిరిగి వచ్చి అడిగాడు ప్రకాష్‌.‘‘ఆ డస్ట్‌ బిన్‌ వైపు చూశారా? అందులో ప్లేట్స్‌లో తినకుండా పారేసిన స్వీట్లు, హాట్లు, ఇతర ఆహార పదార్థాలు చూడండి. ఎంత ఆహారం వృథాగా నేలపాలయిందో చూశారా?’’ అన్నాడు జగదీష్‌.‘‘బావగారు! ఎక్కువ రకాల వంటకాలు చేయించాం కదండీ! ఒక్కసారే అన్నీ తినలేక పారేసుంటారు అంతే కాని, రుచిగా ఉండకపోవడం వల్ల కాదండీ’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘నా ప్రశ్న మీకలా అర్థమైందా?’ మనసులో అనుకున్న జగదీష్‌ ఒకసారి ఆయన వైపు అదోలా చూసి మౌనంగా వాళ్లతో నడిచాడు. ప్రకాష్‌ భోజనాల దగ్గర తనే స్వయంగా ‘‘బావగారు! ఈ స్వీటు తినండి బాగుంటుంది, చెల్లెమ్మా! ఈ పెసర పునుగు ఆవడ తినండి బాగుంటుంది, బాబూ! పుదీనా రైస్‌ రుచి చూడండి’’ అని పెట్టించబోయాడు. అతను ఎంత బలవంతం చేసినా జగదీష్, అతని భార్య, జీవన్‌ కొన్ని రకాల పదార్థాలు మాత్రమే తిన్నారు. అదిచూసి ప్రకాష్‌ ముఖం మాడిపోయింది. అప్పగింతలయ్యాక మగ పెళ్లివాళ్ళు వెళ్లిపోతున్న సమయంలో అందరూ కళ్యాణమండపం బయటకు వచ్చారు. అక్కడ ఒక పక్కన చెత్తబండి పెట్టుంది. ఫంక్షన్‌ హాల్‌ లోపల నిండిపోయిన టబ్‌లు తెచ్చి అందులో వేస్తున్నారు. కొంతమంది బిచ్చగాళ్ళు అందులో నుంచి ఆహార పదార్థాలు ఏరుకుని, వాళ్ళ దగ్గరున్న సత్తుగిన్నెల్లో వేసుకుంటున్నారు. కొన్ని తడిసిపోయిన వాటిని తీసి, వారి చినిగిన దుస్తులకు తుడుస్తూ గిన్నెలో వేస్తున్నారు. రెప్పవాల్చకుండా అటువైపే చూస్తున్న జగదీష్‌ కనుకొలకులలో నీటి బిందువులు నిలిచాయి. జేబులోంచి కర్చీఫ్‌ తీసుకుని తుడుచుకున్నాడు.‘‘బావగారు! మా వల్ల ఏదైనా తప్పు జరిగిందా? ఎందుకు బాధపడుతున్నారు’’ కంగారుగా అడిగాడు ప్రకాష్‌.‘‘అదేం లేదు’’ అంటూ కారెక్కి కూర్చున్నాడు జగదీశ్‌.పెళ్ళికూతురుని తీసుకుని మగపెళ్లివాళ్ళు హైదరాబాద్‌ వెళ్లిపోయారు. వెళ్ళేముందు రెండవరోజు జరుగబోయే సత్యనారాయణస్వామి వ్రతానికి, అదేరోజు సాయంత్రం ఫంక్షన్‌ హాల్‌లో ఏర్పాటు చేసిన రిసెప్షన్‌కి అందరినీ తప్పకుండా రమ్మని మరీ మరీ ఆహ్వానించారు. ‘‘రమా! ఎందుకో జగదీష్‌గారు సంతృప్తిగా ఉన్నట్లనిపించడం లేదు’’ వాళ్ళు వెళ్ళాక అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘అదేం లేదు లెండి!’’ అంది రమ.‘‘ఎందుకో ఆయన కళ్ళు కూడా తుడుచుకున్నాడు’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌. ‘‘ఇప్పుడవన్నీ ఆలోచించే వ్యవధి లేదు. రేపు మనం హైదరాబాద్‌ వెళ్ళడానికి ఏర్పాట్లు చేసుకోవాలి. వ్రతానికి పీటలమీద కూర్చున్నప్పుడు అమ్మాయి అల్లుడుగారికి అలాగే వాళ్ళ అత్తమామగార్లకు కూడా మనం బట్టలు పెట్టాలి. పళ్ళు, స్వీట్స్‌ కూడా పట్టుకెళ్ళాలి’’ అంది రమ. ‘‘రమా! మళ్ళీ చాలా డబ్బులు కావాలి... నా దగ్గరున్న డబ్బంతా అయిపోయిపోతుంది. కట్నం లేదన్న మాటే కానీ పై ఖర్చులు చాలా అయ్యాయి’’ అన్నాడు ప్రకాష్‌.‘‘ఆర్భాటాలకు పోతే అలాగే అవుతుందని నేనెంత చెప్పినా మీకు అర్థం కాలేదు. ఇప్పుడనుకుని ఏం లాభం? స్వీట్స్‌ అన్నాను కదా అని ఖరీదు ఎక్కువ వాటి జోలికి పోకండి. లడ్డు, కాజాలు చాలు’’ అంది రమ . ప్రకాష్‌ కుటుంబం మరి కొందరు దగ్గరి బంధువులతో కలిసి రెండవరోజు ఉదయం మగ పెళ్లివారింటిలో దిగారు. వారు మర్యాదగా ఆహ్వానం పలికారు. అల్పాహారంగా ఇడ్లీ, వడ, కొబ్బరి చట్నీ, కారప్పొడి వేసి పెట్టారు. సత్యనారాయణ స్వామి పూజకు ఇంట్లో బంధువులు మాత్రమే ఉన్నారు. వియ్యాలవారు భోజనాలు ఎంత గొప్పగా పెడతారోనని ఊహించుకున్న ప్రకాష్‌కి నిరాశే ఎదురైంది. పులిహోర, పూర్ణం, మిరపకాయ బజ్జీ, వంకాయ చట్నీ, ముద్దపప్పు, రసం, బెండకాయ వేపుడు, అప్పడం, గడ్డపెరుగు పెట్టారు. అందరూ శుభ్రంగా పదార్థాలన్నీ వదలకుండా తినేశారు. ‘‘అరేయ్‌ రాజూ! భోజనాలు మరీ ఇంత సింపుల్‌గా పెట్టారేంట్రా?’’ అన్నాడు గుసగుసగా ప్రకాష్‌.‘‘ఇప్పుడు ఇంట్లో వాళ్లకు మాత్రమే కదా! అందుకే ఇలా పెట్టుంటారు సాయంత్రం రిసెప్షన్‌లో బాగా పెడతారనుకుంటా. అయినా కొన్ని వంటకాలు పెట్టినా మంచి భోజనం పెట్టారు’’ మెచ్చుకుంటూ అన్నాడు రాజీవ్‌. సాయంత్రం అందరూ రిసెప్షన్‌కి వెళ్లారు. అది పెద్ద ఫంక్షన్‌ హాల్‌. సహజమైన పూలతో చాలా తేలికపాటి అలంకరణ చేశారు. చూడటానికి చాలా అందంగా అనిపిస్తోంది. బయట ఎక్కడా అల్పాహారాల స్టాల్స్‌ లేవు. లోపలకు వెళ్ళగానే ముందుగా అందరికీ వెల్‌కమ్‌ డ్రింక్‌గా బాదంపాలు ఇచ్చారు. మరే ఇతర స్నాక్స్‌ పెట్టలేదు. రిసెప్షన్‌కి వచ్చిన వాళ్లంతా వధూవరులకు అక్షింతలు వేశాక, కుటుంబ సభ్యులు డైనింగ్‌ హాల్‌ వైపు నడిచారు. అక్కడ ఎంన్లోస్‌ ఒక రైతు వరి కంకులు పట్టుకుని నిలబడిన చిత్రం పెట్టారు. దాని కింద ‘ఒక వరి కంకి తయారు కావాలంటే రైతు నూట ఎనిమిది రోజులు కష్టపడతాడు’ అని రాసుంది. అది దాటుకుని లోపలకు వెళ్ళగానే, అక్కడక్కడా కొన్ని పేపర్‌ కటింగ్స్‌ పుల్ల ఆధారంగా నిలబెట్టబడి ఉన్నాయి. ‘అన్నదాతా సుఖీభవ!’...‘ఆహారం వృథా చేయకండి’...‘మీరు ఏది తినగలరో అదే తీసుకోండి’‘తినలేనిది పెట్టుకుని నేలపాలు చేయకండి’...‘పారేసేముందు పంటలు పండించే రైతు కష్టాన్ని గుర్తుచేసుకోండి’...‘పిల్లల పెళ్ళిచేయడానికి ఆ తండ్రి పడే కష్టాన్ని తలచుకుంటే ఒక్క పదార్థం కూడా పారేయకుండా తింటారు’...అనే క్యాప్షన్స్‌ ఉన్నాయి. అందరూ వాటిని చదువుతూ మాట్లాడుకుంటున్నారు. ‘భలే రాశారు కదా?’...‘ఇలాంటివి చదివాక ఎవరైనా ఆహారం వృథా చేస్తారా?’... ‘అన్ని చోట్లా ఇలాంటి బోర్డులు పెడితే ఎవరూ తినే పదార్థాలు పొరపాటున కూడా పారేయరు’అక్కడున్న అందరూ పైకే మాట్లాడుకుంటున్నారు. ప్రకాష్, రమ, మాధురి, రాజీవ్‌ ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నారు.‘జీవన్‌ గారు! ఈ విధమైన ఏర్పాట్లు ఎవరి సూచనలతో చేశారు? నాకు చాలా నచ్చింది’ అంది మాధురి.ప్రకాష్‌ అల్లుడి జవాబు కోసం అటే చూస్తున్నాడు.‘డాడీ చిన్నప్పటి నుండి కష్టపడి పైకి వచ్చిన వ్యక్తి. డబ్బు, ఆహారమే కాదు ఏదీ వృథా చేయడం ఆయనకు ఇష్టముండదు. ఆర్భాటాలకు పోయి అప్పు చేయడం కూడా నచ్చదు. నిన్న అక్కడ పెళ్ళిలో భోజనాలు పారేయడం చూసి చాలా బాధపడ్డారు. అన్నపూర్ణను గౌరవించిన వారి దగ్గర ఆమె కొలువుంటుందని ఎప్పుడూ చెప్తుంటారు. ఆయన మన పెళ్లి సందర్భంగా ఈరోజు చాలామంది హోమ్‌లెస్‌ పీపుల్‌కి ఆహారం సరఫరా చేశారు’’ అన్నాడు జీవన్‌.ఆ మాటలు వినగానే ప్రకాష్‌ ముఖంలో రంగులు మారాయి. రమ ముఖంలో ఆనందం కనిపించింది. ‘‘మామయ్య గారి అభిప్రాయాలు చాలా ఆదర్శవంతంగా అనిపిస్తున్నాయి’’ అంది మాధురి చిన్నగా. ‘‘థాంక్స్‌ అమ్మా!’’ అన్నాడు జగదీష్‌. ‘‘బావగారు ! నేను మీ విషయంలో చాలా అపోహపడ్డాను. నన్ను మన్నించండి, ఇంత మంచి కుటుంబానికి నా కూతురిని ఇచ్చినందుకు గర్వపడుతున్నాను’’ ఆనందంగా అన్నాడు ప్రకాష్‌. ‘‘బావగారు! ఆడపిల్ల పెళ్ళి చేసి బరువు దించుకోవాలనే తాపత్రయంతో మీరు బరువు పెంచుకున్నారని నాకు తెలిసింది. మా అబ్బాయి మీ ఇంటి అల్లుడయ్యాడు. మీ కష్టసుఖాలలో భాగం పంచుకోవడానికి అనుమతిస్తే మన్నిస్తాను’’ నవ్వుతూ అన్నాడు జగదీష్‌.‘‘ఏమిటది? కొంపదీసి ఇల్లు తనఖా పెట్టిన విషయం తెలిసిందా?’’ ఆలోచిస్తున్నాడు ప్రకాష్‌. ‘‘బావగారూ! మీరు అంతగా ఆలోచించకండి. ఏ ఆడపిల్లయినా పుట్టింట్లో ఇబ్బందులు లేకుండా ఉంటేనే తను అత్తింట్లో సంతోషంగా ఉండగలుగుతుంది. మా కోడలి సంతోషం మాకు కావాలి. ఇకనుండి మన రెండు కుటుంబాలు ఒకటే’’ అన్నాడు జగదీష్‌.‘‘అరేయ్‌ ప్రకాష్‌! జీవన్, మాధురి పెళ్ళిలో నాకు జీవనమాధుర్యం అంటే ఏమిటో తెలిసిందిరా!’’ అన్నాడు రాజీవ్‌.ఆ మాటలకు పెళ్లివారింట్లో అందరి నవ్వులు చిచ్చుబుడ్డీలలా వెలుగులపూలు జిమ్మాయి. ‘డాడీ చిన్నప్పటి నుండి కష్టపడి పైకి వచ్చిన వ్యక్తి. డబ్బు, ఆహారమే కాదు ఏదీ వృథా చేయడం ఆయనకు ఇష్టముండదు. ఆర్భాటాలకు పోయి అప్పు చేయడం కూడా నచ్చదు. నిన్న అక్కడ పెళ్ళిలో భోజనాలు పారేయడం చూసి చాలా బాధపడ్డారు. ∙కె.వి.సుమలత

‘టాలెంట్‌ ఉన్న ప్రతిచూపు అమెరికా వైపే’ అన్నట్లుగా సాగింది ఇంతకాలం. అమెరికాలో సెటిల్‌ అయినవారి పేరెంట్స్‌ దగ్గర నుంచి అమెరికన్‌ కంపెనీల్లో పనిచేసే ఉద్యోగులు వరకు ప్రతి ఒక్కరూ అమెరికా కాలమానానికి అనుగుణంగా నడుచుకోవడం పరిపాటి అయిపోయింది! కాని, అమెరికా తీరు మార్చింది. పొమ్మనకుండానే ఇండియన్స్‌కు పొగబెడుతోంది.చదువు, ఉద్యోగం, స్థిరనివాసం కోసం అమెరికా చేరుకోవడమనేది చాలామంది భారతీయుల కల! అందుకోసం ఎంత కష్టమైనా పడడానికి సిద్ధంగా ఉంటారు. కాని, అపారమైన ఆశలతో అమెరికా వైపు చూస్తున్న లక్షలాది మంది భారతీయుల కలలు ఇప్పుడు కరిగిపోతున్నాయి. దీనికి, అమెరికా ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన కఠిన నిబంధనలే కారణం! ఎన్నో ఏళ్లుగా ఇండియా–అమెరికాల మధ్య కొనసాగుతున్న బలమైన అనుబంధం ఇప్పుడు మెల్లమెల్లగా బీటలువారుతోంది. ఈ బంధానికి ప్రధాన వారధి అయిన విద్యారంగంపై కూడా ఇది తీవ్ర ప్రభావం చూపెడుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో, విదేశీ విద్య కోసం అమెరికా తప్పితే మరో మార్గమే లేదా? మరో దేశమే లేదా?! అంటే ప్రపంచవ్యాప్తంగా భారతీయులకు పలు అభివృద్ధి చెందిన దేశాల నుంచి సాదర ఆహ్వానాలు అందుతున్నాయి.క్రమంగా అమెరికాకే కాదు జర్మనీ, కెనడా యూకే వంటి దేశాలకు ఇండియా నుంచి వెళ్తున్న వారి సంఖ్య పెరుగుతూ వస్తోంది. అమెరికాకు బ్రేక్స్‌ పడుతున్న తరుణంలో భారత యువత తమ విదేశీ ప్రయాణాల గమ్యాలను మార్చుకుంటూదూసుకుని పోతున్నారు. ఏటా విదేశాలకు వెళ్లే మన విద్యార్థులు హెచ్‌–1బీ వీసా అనేది అమెరికా– తమ దేశంలో ప్రత్యేక నైపుణ్యంతో నిర్వహించే ఉద్యోగాల కోసం– విదేశీ నిపుణులకు ఇచ్చే ఒక వలస వీసా! ముఖ్యంగా సైన్స్‌, టెక్నాలజీ, ఇంజనీరింగ్, మేనేజ్‌మెంట్‌ (స్టెమ్‌) రంగాల్లో అమెరికాకు చెందిన నిపుణుల కొరతను తీర్చుకోవడానికి ఈ వీసాను 1990లో నాటి అమెరికా ప్రభుత్వం ఇమ్మిగ్రేషన్‌ యాక్ట్‌ ద్వారా ప్రవేశపెట్టింది. దీనివల్ల అమెరికన్‌ కంపెనీలు తమ వ్యాపారాలను విస్తరించుకోడానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రతిభావంతులను నియమించుకోగలిగాయి. ఇది అమెరికా ఆర్థిక వృద్ధికి, సాంకేతిక ఆవిష్కరణలకు ఎంతో తోడ్పడింది! ఇప్పటి వరకూ హెచ్‌–1బీ వీసాలు పొందినవారిలో భారతీయులే అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు. అయితే ట్రంప్‌ నిర్ణయంతో ఎందరో భారతీయుల కలలు చెదిరిపోయాయి. ఈ క్రమంలోనే ‘అమెరికా వద్దంటే ఆగిపోనక్కర్లేదు మా దేశం రండి’ అంటున్నాయి ఎన్నో దేశాలు. ఆ లిస్ట్‌లో జర్మనీ, కెనడా, యూకే, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, ఐర్లండ్, ఫ్రాన్స్, యూఏఈ (యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్‌), పోలండ్‌ ఇలా చాలా దేశాలు చక్కటి భవిష్యత్‌ కోసం ఎర్రతివాచీలు పరుస్తున్నాయి. ఏయే దేశాల్లో ఎలాంటి పరిస్థితులు అనుకూలంగా ఉన్నాయో చూద్దాం విదేశీయులకు సైతం ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ విద్యను, అది కూడా ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలలో దాదాపు ఉచితంగా అందించే అరుదైన దేశం జర్మనీ. ఇది కేవలం ఉన్నత ప్రమాణాలకు, ఆధునిక పరిశోధనలకు ప్రసిద్ధి చెందడమే కాక, ప్రపంచంలోని అగ్రశ్రేణి సాంకేతిక, ఇంజనీరింగ్‌ కోర్సులకు కేంద్రంగా ఉంది. జర్మనీలోని ప్రభుత్వ యూనివర్సిటీల్లో చదివే అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు సాధారణంగా ట్యూషన్‌ ఫీజులుండవు. కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో కేవలం సెమిస్టర్‌ కాంట్రిబ్యూషన్‌ లేదా అడ్మినిస్ట్రేటివ్‌ ఫీజు మాత్రమే ఉంటుంది. విద్యార్థులు తమ చదువుపై ప్రభావం పడకుండా ఉండేందుకు ఏడాదికి గరిష్ఠంగా 140 పూర్తి రోజులు లేదా 280 సగం రోజులు పనిచేయడానికి అనుమతి ఉంటుంది. దీనికి ప్రత్యామ్నాయంగా, సెమిస్టర్‌ కాలంలో వారానికి 20 గంటల వరకు పనిచేయవచ్చు. గ్రాడ్యుయేషన్‌ పూర్తయిన తర్వాత, అంతర్జాతీయ విద్యార్థులు తమ అర్హతకు సరిపోయే ఉద్యోగం వెతుక్కోవడానికి 18 నెలల వరకు జర్మనీలో ఉండొచ్చు. అందుకు జాబ్‌–సీకింగ్‌ రెసిడె¯ పర్మిట్‌ పొందాల్సి ఉంటుంది. ఈ 18 నెలల కాలంలో వారు పూర్తి సమయం ఉద్యోగం వెతుక్కుంటూనే తమ ఖర్చుల కోసం తాత్కాలిక ఉద్యోగం కూడా చేసుకోవచ్చు. గడువులోపు ఉద్యోగం సంపాదించి, దానిని వర్క్‌ పర్మిట్‌గా మార్చుకున్నట్లయితే, జర్మనీలో స్థిరపడటానికి మార్గం సులభమవుతుంది.కెనడానిజానికి కెనడియన్‌ విద్యార్హతలకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మంచి గుర్తింపు ఉంది. అలాగే కెనడాలో ప్రపంచ శ్రేణి విశ్వవిద్యాలయాలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి విద్యార్థులకు అద్భుతమైన ఉద్యోగ అవకాశాలనందిస్తాయి. కెనడాలో ప్రభుత్వ నిధులు పొందే విశ్వవిద్యాలయాలలో కూడా విదేశీ విద్యార్థులకు ఫీజులుంటాయి. అయితే కోర్సులను బట్టి, యూనివర్సిటీ స్థాయిని బట్టి ఫీజులు మారుతుంటాయి. స్టడీ పర్మిట్‌ ఉన్న విద్యార్థులు తమ చదువుల సమయంలో వారానికి గరిష్ఠంగా 20 గంటలు క్యాంపస్‌లో లేదా క్యాంపస్‌ వెలుపల పనిచేయడానికి అనుమతి ఉంటుంది. సెమిస్టర్‌ బ్రేక్స్‌ సమయంలో పూర్తి సమయం పనిచేయవచ్చు. కెనడియన్‌ డిజిగ్నేటెడ్‌ లెర్నింగ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌ నుంచి అర్హత కలిగిన ప్రోగ్రామ్‌ పూర్తి చేసిన విదేశీ విద్యార్థులు తమ కోర్సు వ్యవధిని బట్టి గరిష్ఠంగా 3 సంవత్సరాల వరకు కెనడాలో ఉండొచ్చు. ఉద్యోగం వెతుక్కోవడానికి పనిచేయడానికి అనుమతించే పోస్ట్‌–గ్రాడ్యుయేషన్‌ వర్క్‌ పర్మిట్‌ పొందవచ్చు. ఈ పర్మిట్‌ పొందిన తరువాత, ఒక సంవత్సరం కెనడియన్‌ గ్రాడ్యుయేట్స్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ ఎంట్రీ వంటి ఇమ్మిగ్రేషన్‌ మార్గాలతో శాశ్వత నివాసం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ఎక్కువ అవకాశాలుంటాయి. కెనడా ప్రభుత్వం వలసదారులను స్వాగతిస్తుంది కాబట్టి, విద్యార్థులకు ఇది ఒక చక్కటి మార్గమవుతుంది.యూకే విద్యార్థులకు ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకమైన గమ్యస్థానం యునైటెడ్‌ కింగ్‌డమ్‌ (యూకే). బెస్ట్‌ కోర్సులు, ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి చెందిన యూనివర్సిటీలు, గ్రాడ్యుయేషన్‌ తర్వాత సులభంగా ఉద్యోగం వెతుక్కోవడానికి వీలు కల్పించే విధానాలతో యూకే అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు స్వర్గధామం. అక్కడి విశ్వవిద్యాలయాలు క్వాలిటీ ఎడ్యుకేషన్‌కు ప్రసిద్ధి. ఇక్కడి బ్యాచిలర్‌ కోర్సులు సాధారణంగా 3 సంవత్సరాలు, మాస్టర్స్‌ కోర్సులు ఒక సంవత్సరంలోనే పూర్తి అవుతాయి. యూకేలో విదేశీ విద్యార్థులకు ఫీజులు సాధారణంగా దేశీయ విద్యార్థుల కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి. యూనివర్సిటీ ర్యాంకింగ్, నగరంతో పాటు కోర్సును బట్టి ఫీజు మారుతుంది. స్టూడెంట్‌ వీసా కోసం దరఖాస్తు చేసుకునేటప్పుడు, విద్యార్థి తమ ట్యూషన్‌ ఫీజుతో పాటు తమ జీవనానికి సరిపడా కనీస రాబడిని చూపించాల్సి ఉంటుంది. అలాగే ఎంపికైన యూనివర్సిటీ/కాలేజ్‌ (లైసె¯Œ ్స పొందిన స్పాన్సర్‌) నుంచి అధికారిక ధ్రువీకరణ పత్రం సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. ఆక్స్‌ఫర్డ్, కేంబ్రిడ్జ్, ఇంపీరియల్‌ వంటి అనేక యూనివర్సిటీలు అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు ట్యూషన్‌ ఫీజులో రాయితీ లేదా పూర్తి స్థాయి స్కాలర్‌షిప్‌లను అందిస్తాయి. కామ¯Œ వెల్త్‌ దేశాలకు చెందిన ప్రతిభావంతులకు కామ¯Œ వెల్త్‌ స్కాలర్‌షిప్‌ కూడా లభిస్తుంది. విద్యార్థులు ఎటువంటి తక్కువ జీతం పొందే ఉద్యోగాన్ని చేస్తున్నా స్కిల్డ్‌ వర్కర్‌ వీసాకు మారే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.ఆస్ట్రేలియా అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు చక్కటి విద్యను, అధిక జీవన ప్రమాణాలను, పట్టభద్రులైన తర్వాత గొప్ప ఉద్యోగ అవకాశాలను పుష్కలంగా అందించే దేశాలలో ఆస్ట్రేలియా కూడా ఒకటి. అంతర్జాతీయ విద్యార్థి వీసా (సబ్‌క్లాస్‌ 500) ఉన్నవారు చదువుకునేటప్పుడు ప్రతి రెండు వారాలకు 48 గంటల వరకు పని చేసుకోవచ్చు, ఇంకా చదువు విరామ సమయాల్లో అపరిమిత గంటలు పనిచేసే వెసులుబాటు కూడా ఉంది. ఇది విద్యార్థులకు తమ ఖర్చులను తాము భరించడానికి, నెట్‌వర్క్‌ను పెంచుకోవడానికి, చక్కటి అనుభవాన్ని పొందడానికి సహాయపడుతుంది. గ్రాడ్యుయేషన్‌ పూర్తి అయిన తర్వాత, విద్యార్థులు తమ అర్హతలను బట్టి, 18 నెలల నుంచి 4 సంవత్సరాల వరకు (కోర్సుతో పాటు ప్రాంతాన్ని బట్టి) ఆ దేశంలోనే ఉండి, తగిన ఉద్యోగం కోసం వెతుక్కోవచ్చు.న్యూజీలండ్‌అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు అత్యంత సురక్షితమైన, నాణ్యమైన విద్యను అందించే దేశాల్లో న్యూజీలండ్‌ కూడా ప్రత్యేకమే! ఇక్కడ పర్యావరణం చాలా అందంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. న్యూజిలాండ్‌లో పలు ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలు వరల్డ్‌ క్యూఎస్‌ (కోక్వారెల్లి సైమండ్స్‌) ర్యాంకింగ్స్‌లో స్థానాన్ని పొందాయి. కాబట్టి అక్కడ విద్యాప్రమాణాలు ఏ స్థాయిలో ఉంటాయో ఊహించొచ్చు. అంతర్జాతీయ విద్యార్థులు పీహెచ్‌డీ (డాక్టోరల్‌) కోర్సులు చదివితే, వారికి దేశీయ విద్యార్థులతో సమానమైన, చాలా తక్కువ ఫీజు వర్తిస్తుంది. ఇక విదేశీ విద్యార్థి వీసా కోసం జీవన వ్యయాలు, తిరుగు ప్రయాణ ఖర్చులు చూపించాల్సి ఉంటుంది. విరామ సమయాల్లో పూర్తి సమయం పనిచేయడానికి అనుమతి ఉంది. న్యూజీలండ్‌లో చదువుకున్న తర్వాత అక్కడ స్థిరపడటం కూడా సులభమే.మొత్తానికీ అమెరికా చాన్స్‌ పోయిందని నిరాశపడే భారతీయులకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా చాలా ఆప్షన్స్‌ ఉన్నాయి. చాలా దేశాలు వెల్‌కమ్‌ బోర్డ్‌తో ఎదురుచూస్తున్నాయి. ఆ నిరాశను వదిలేసి చుట్టూ ప్రపంచం వైపు చూస్తే మారేదేం లేదు.. విమానాశ్రయంలో ఫ్లైట్‌ పేరు తప్ప అంటున్నారు అనుభవజ్ఞులు.ఉత్తమమైన దేశాన్ని ఎలా ఎంచుకోవాలి?విదేశాల్లో కెరీర్‌ని ప్లాన్‌ చేసుకునే యువతకు ఆయా దేశాల్లో చదువుకోవడానికి, ఆపై అక్కడే పని చేయడానికి, అక్కడే స్థిరపడటానికి ఏ దేశాన్ని ఎంచుకోవాలి అనేది ప్రధాన సమస్య. కొన్ని దేశాలు సులభమైన పోస్ట్‌–స్టడీ వర్క్‌ వీసా, అలాగే పర్మనెంట్‌ రెసిడెన్స్‌ (స్థిరనివాసం) పొందే మార్గాలను అందిస్తాయి. అయితే ఏ దేశాలను ఎంచుకుంటే మేలు జరుగుతుంది?సులభమైన పోస్ట్‌–స్టడీ వర్క్‌ వీసా, స్థిరనివాస మార్గాలు ఎక్కువగా ఉన్న దేశాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజీలండ్‌ వంటి దేశాలు అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు చాలా అనుకూలమైన వీసా విధానాలను పాటిస్తున్నాయి. దాంతో ఈ దేశాలలో పర్మనెంట్‌ రెసిడెన్సీ (స్థిరనివాసం)పొందే మార్గాలు కూడా సులభంగా ఉంటాయి.కెరీర్‌ వృద్ధి కోసం ఇంగ్లీష్‌ మాట్లాడే లేదా ఇంగ్లీష్‌ బోధించే దేశాలను ఎంచుకోవాలి. కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజీలండ్, యూకే వంటి ఇంగ్లిష్‌ మాట్లాడే దేశాలు మన భారతీయులకు భాషాపరంగా సౌకర్యంగా ఉంటాయి. అయితే జర్మనీ, నెదర్లండ్స్‌ వంటి కొన్ని నాన్‌–ఇంగ్లిష్‌ దేశాలు ఇంగ్లిష్‌ భాషలో కోర్సులను అందిస్తాయి. కాని, ఉద్యోగం పొందాలంటే మాత్రం స్థానిక భాషను నేర్చుకోవాల్సి ఉంటుంది. అక్కడే సెటిల్‌ అవ్వాలి అనుకునేవారు ఎడ్యుకేష సమయంలో స్థానిక భాష నేర్చుకోవడంపై కాస్త దృష్టిపెట్టాలి.ఏ రంగంలో చదువుకోవాలనుకుంటున్నారో దాని ఆధారంగా మనం ఎన్నుకునే యూనివర్సిటీల విషయంలో కోక్వారెల్లి సైమండ్స్‌ (క్యూఎస్‌), టైమ్స్‌ హైయర్‌ ఎడ్యుకేషన్‌(టీహెచ్‌ఈ) వంటి సంస్థల ప్రపంచ ర్యాంకింగ్‌లను పరిశోధించుకోవాలి. ఆయా విశ్వవిద్యాలయాల గ్రాడ్యుయేట్‌లకు ఎంత సులభంగా ఉద్యోగాలు లభిస్తున్నాయో, వారి సగటు జీతాలు ఎలా ఉన్నాయో తెలుసుకోవాలి. యూనివర్సిటీల అధికారిక వెబ్‌సైట్లు లేదా లింక్డ్‌ఇన్‌ వంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో ఈ వివరాలు లభిస్తాయి.ఒక దేశాన్ని ఎంచుకునే ముందు, అక్కడ అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు ఎంత భద్రత ఉందో తెలుసుకోవాలి. విశ్వవిద్యాలయాలు అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు ఎలాంటి సహాయక సేవలు (అకాడెమిక్‌ సపోర్ట్, కౌన్సెలింగ్, కెరీర్‌ గైడె¯Œ ్స) అందిస్తున్నాయో పరిశీలించుకోవాలి. ఆ దేశంలో జీవన వ్యయం (అద్దె, ఆహారం, రవాణా) సహా విద్యార్థి సంఘాలు ఎలా ఉన్నాయో కూడా తెలుసుకోవాలి.చదువుకునే సమయంలో ఆయా దేశాల్లో తమ వ్యక్తిగత ఖర్చులను తగ్గించుకోవడానికి స్కాలర్‌షిప్‌లు, ట్యూషన్‌ ఫీజు తగ్గింపులు అందుబాటులో ఉన్నాయో లేదో ముందే చూసుకోవాలి. చదువుతున్నప్పుడే ఇంటర్న్‌షిప్‌లు లేదా పార్ట్‌–టైమ్‌ ఉద్యోగాలు లభించే అవకాశాలున్న దేశాలను ఎంచుకోవడంతో వృత్తి అనుభవాన్ని పొందవచ్చు. అంతేకాకుండా, స్థానిక భాష కూడా నేర్చుకోవచ్చు.

∙విఎస్‌ సాయిబాబాఅతనొక మధ్యతరగతి యువకుడు. బంధువుల ఇళ్లకు, ఇతర కార్యక్రమాలకు వెళ్లినపుడు వృద్ధులు, ఆస్తి ఉన్నా పట్టెడన్నం పెట్టే దిక్కులేని, కుటుంబసభ్యులు పట్టించుకోని అభాగ్యులు ఆకలితో అలమటిస్తున్న వైనం అతడిని ఎంతగానో బా«ధించింది. అలాంటి అభాగ్యుల కోసం తన వంతుగా ఏదైనా చేయాలని సంకల్పించుకున్నాడతను. అతడే మళ్ల తులసీరామ్‌ (రాంబాబు). అతడి స్వస్థలం పశ్చిమగోదావరి జిల్లా వీరవాసరం మండలంలోని పంజా వేమవరం.రాంబాబు ఆగర్భ శ్రీమంతుడేమీ కాదు. నాలుగెకరాల పొలంలో వ్యవసాయం చేసుకుంటూ కుటుంబాన్ని నెట్టుకొచ్చే సాదాసీదా యువరైతు. ఉన్న భూమిలోనే కొంత విస్తీర్ణంలో రొయ్యల సాగు చేపట్టి ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకున్నారు. క్రమంగా రియల్‌ ఎస్టేట్, రైస్‌మిల్లుల వ్యాపారాల్లోకి ప్రవేశించి, ఆర్థికంగా మరింత పుంజుకున్నారు. తులసీ కన్వెన్షన్‌ పేరుతో కల్యాణమండపం నిర్మించారు.ఆర్థికంగా బలపడటంతో అన్నార్తులు, అభాగ్యులైన వృద్ధుల కోసం ఏదైనా చేయాలనుకున్న సంకల్పాన్ని నెరవేర్చుకోవడానికి కార్యాచరణకు దిగారు. భార్య, కుమారుడు, కుమార్తె కూడా తన సంకల్పానికి ప్రోత్సాహం ఇవ్వడంతో 2019 అక్టోబర్‌ నుంచి ఇంటింటికీ భోజనం క్యారియర్స్‌ పంపడం ప్రారంభించారు.18 గ్రామాల్లోని 160 మందికివీరవాసరంలో తాను నిర్మించిన తులసీ కల్యాణ మండపంలోనే ప్రతి రోజు ఉదయం వంట తయారు చేసి పంజా వేమవరం పరిసర గ్రామాలైన చింతలకోటిగరువు, తోకలపూడి, తోలేరు, రాయకుదురు, కొణితివాడ, జొన్నలగరువు, నవుడూరు, అండలూరు, ఉత్తరపాలెం, బలుసుగొయ్యపాలెం తదితర 18 గ్రామాల్లోని 160 మందికి ప్రతిరోజూ ఇంటి వద్దకే భోజనం క్యారియర్స్‌ పంపడం మొదలుపెట్టారు.వివక్షకు తావు లేకుండా...కులమత ఆర్థిక తారతమ్యాలకు తావులేకుండా, వయోభేదం లేకుండా కడుపునిండా భోజనానికి నోచుకోని వారిని ఎంపిక చేసుకుని, వారికి ప్రతిరోజూ భోజనం క్యారియర్లు పంపుతున్నారు. ఆస్తిపాస్తులు, కుటుంబ సభ్యులు ఉండి, తల్లిదండ్రులను పట్టించుకోని కొందరికి రాంబాబు పంపే క్యారియర్‌ ఒక చెంపదెబ్బ! తమ తల్లిదండ్రులకు రాంబాంబు క్యారియర్‌ పంపడంతో, పరువుపోతుందని భయపడిన పిల్లలు తల్లిదండ్రులను శ్రద్ధగా చూసుకోవడం మొదలుపెట్టిన సంఘటనలు అనేకం!విరాళాలు నిరాకరిస్తూ..ప్రతి రోజూ ఉదయం 9.30 గంటలకే వంట తయారుచేసి క్యారియర్స్‌లో సర్ది, అన్నార్తుల ఇంటికి ఒక ఆటో బయలుదేరుతుంది. సుమారు ఉదయం 11 గంటల లోపుగానే రాంబాబు పంపించే భోజనం క్యారియర్‌ 160 మందికి చేరిపోతుంది. రోజూ ఒకే రకమైన వంటకం కాకుండా; ప్రతి సోమ, గురు, శనివారం రోజుల్లో పప్పు, మంగళ, శుక్రవారాలు కూరగాయలు, బు«ధ, ఆదివారాలు చేపలు లేదా మాంసం లేదా రొయ్యల కూరతో భోజనం కార్యియర్స్‌ సిద్ధం చేస్తారు. వారం రోజులపాటు రసం, మజ్జిగపులుసు, సాంబారు ఏదో ఒకటి తప్పనిసరి. మాంసాహారం తినని వారికి శాకాహార భోజనమే పంపిస్తారు. వాతావరణ పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నా, వీరందరికీ క్రమం తప్పకుండా ప్రతిరోజూ భోజనం క్యారియర్లు వేళకు అందుతాయి. ఈ పని సజావుగా సాగడానికి ఆరుగురు పనిమనుషులను నియమించుకున్నారు. ఎప్పుడైనా వంటమనిషి రాకుంటే, రాంబాబే స్వయంగా వంట చేస్తారు. కుటుంబ సభ్యులు అతనికి సహకరిస్తారు. ఈ మహత్కార్యంలో తామూ భాగస్వాములం అవుతామని కొందరు విరాళాలు ఇస్తామంటూ ముందుకు వచ్చినా, రాంబాబు సున్నితంగా తిరస్కరిస్తారు. తన తదనంతరం కూడా ఈ కార్యక్రమాన్ని తన కుటుంబ సభ్యులు నిరంతరాయంగా కొనసాగించేందుకు వీలుగా తానే ఒక శాశ్వత నిధిని ఏర్పాటు చేయాలని భావిస్తున్నట్లు రాంబాబు చెబుతున్నారు.అన్నం పెట్టి ఆదుకుంటున్నారుగత రెండేళ్లుగా రాంబాబు పెట్టే భోజనంతోనే బతుకుతున్నాను. నన్ను చూసుకునేవారు ఎవరూ లేరు. గ్రామస్థులు చెప్పిన మాటతో భోజనం క్యారియర్‌ పంపిస్తున్నారు. భోజనం చాలా బాగుంటుంది.వరహాలు,జొన్నలపాలెం, వీరవాసరం మండలం.రాంబాబే దిక్కునా భార్య చనిపోయింది. ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నా, వారు నన్ను పట్టించుకోరు. నాకు తిండిపెట్టే దిక్కులేని సమయంలో రాంబాబే నాకు దిక్కయ్యారు. ప్రతిరోజూ ఆయన పంపే భోజనం తింటున్నాను.వెంకటేశ్వరరావు, కొణితివాడ, వీరవాసరం మండలం.పదికాలాలు క్షేమంగా ఉండాలిరాంబాబు పంపించే భోజనం చాలా బాగుంటుంది. ప్రతిరోజూ ఒకే రకమైన భోజనం కాకుండా, పండుగ రోజుల్లో మరింత ప్రత్యేంగా భోజనం అందించడం చాలా సంతోషం. అడగకుండానే అన్నంపెట్టే రాంబాబులాంటి వ్యక్తి పదికాలాలపాటు క్షేమంగా ఉండాలి.అప్పారావు, కొణితివాడ.కడుపు నింపడంలోనే సంతృప్తిసంపాదించిన దానిలో కొంతమొత్తంతో కొందరి ఆకలి తీర్చడం కన్నా సంతృప్తి మరొకటి లేదు. ఈ పని తలపెట్టినప్పుడు ఎంతో ఆలోచించాను. నా కుటుంబ సభ్యులు అండగా నిలవడంతో ముందడుగు వేశాను. ‘కోవిడ్‌’ సమయంలో రెండు మూడు నెలలు మినహా ప్రారంభించిన నాటి నుంచి నిరంతరాయంగా ఈ భోజనం క్యారియర్ల పంపిణీ కొనసాగుతోంది. ఇన్నాళ్లుగా భోజనాలు పంపుతున్నా, రాంబాబు అనే పేరు తప్ప నేనెవరో క్యారియర్లు అందుకుంటున్న చాలామందికి ప్రత్యక్షంగా తెలియదు.మళ్ల తులసీరామ్‌(రాంబాబు), నిర్వాహకుడు, పంజా వేమవరం.

దుర్వాసుడు ఒకసారి పితృలోకానికి వెళ్లాడు. శరీరం నిండా విభూతిని అలంకరించుకుని, రుద్రాక్షమాలలు ధరించి, ‘శివా! శంకరా! పరమేశ్వరా! జగన్మాతా! జగదంబికా!’ అంటూ పార్వతీ పరమేశ్వరులను స్మరిస్తూ అడుగుపెట్టిన దుర్వాసుడిని కవ్యవాలాదులైన పితృదేవతలు ఎదురేగి స్వాగతించారు. దుర్వాసుడిని వారు ఉన్నతాసనంపై కూర్చుండబెట్టి, అతిథి మర్యాదలు చేశారు. కుశల ప్రశ్నలు వేశారు. కబుర్లతో వారు కాలక్షేపం చేస్తుండగా, ఎక్కడి నుంచో ఆర్తనాదాలు, హాహాకారాలు వినిపించసాగాయి.ఆ ఆర్తనాదాలకు, హాహాకారాలకు దుర్వాసుడు కలత చెందాడు. ‘హృదయవిదారకంగా ఉన్న ఈ రోదనలు, హాహాకారాలు ఎక్కడివి?’ అని అడిగాడు.‘మునీశ్వరా! ఇక్కడికి సమీపంలోనే యమలోకం ఉంది. అక్కడ పాపులను శిక్షించడానికి యమధర్మరాజు ఉన్నాడు. అతడి అధీనంలో వేలాదిగా యమదూతలు ఉన్నారు. యమలోకంలో ఎనభైఆరు నరకకూపాలు ఉన్నాయి. వాటిలో భయంకరమైనది కుంభీపాక కూపం. మహాపాపులను తెచ్చి, అందులో పడవేసి, వారిని యమదూతలు ఘోరంగా శిక్షిస్తుంటారు. వారి శిక్షల యాతనను వర్ణించడం అసాధ్యం. శిక్షలు అనుభవిస్తున్న పాపుల ఆర్తనాదాలు, రోదనలు ఇక్కడి వరకు వినిపిస్తూ ఉంటాయి. దైవనింద, గురునింద, పరపీడన, నారీపీడన, మాతృ పితృనింద, మిత్రద్రోహం, స్వామిద్రోహం వంటి మహాపాపాలు చేసి వచ్చిన వారికి శిక్షలు అత్యంత దారుణంగా ఉంటాయి. శిక్షల బాధ తాళలేక ఆ పాపులు చేసే ఆర్తనాదాలు మేము రోజూ వింటూనే ఉంటాం. వారి ఆర్తనాదాలు వింటే చాలు ఎవరికైనా వైరాగ్యం పుడుతుంది’ అని చెప్పారు.నరకం నుంచి వినిపించే పాపుల ఆర్తనాదాలు వింటూ దుర్వాసుడు పితృలోకంలో ఉండలేకపోయాడు. చటుక్కున లేచి, వడివడిగా అడుగులు వేస్తూ నరకం వైపు బయలుదేరాడు. కొద్దిసేపటికే అతడు నరకానికి చేరుకున్నాడు. పెద్దపెట్టున ఆర్తనాదాలు వినిపిస్తున్న కుంభీపాక కూపం వద్దకు వెళ్లాడు. గట్టున నిలబడి లోనికి చూశాడు. అప్పటి వరకు మిన్నుముట్టిన ఆర్తనాదాలు ఆగిపోయి, కేరింతలు మొదలయ్యాయి. కుంభీపాక కూపంలో ఉన్న పాపులు ఉల్లాసంగా, ఉత్సాహంగా కేరింతలు కొడుతూ ఆనంద కేళీ విలాసాలు సాగిస్తూ కనిపించారు. యమలోకం గురించి పితృలోకంలో తాను విన్నదొకటి, తాను స్వయంగా చూస్తున్నది వేరొకటిగా ఉండటంతో దుర్వాసుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.దుర్వాసుడు మాత్రమే కాదు, పాపులకు శిక్షలు అమలు చేస్తున్న యమదూతలు కూడా ఈ ఆకస్మిక పరిణామానికి నివ్వెరపోయారు. కఠిన శిక్షలకు యాతనలు అనుభవిస్తూ హాహాకారాలు చేయవలసిన పాపులందరూ కేరింతలు కొడుతూ ఆనందకేళీ నృత్యాలు చేస్తుండటం వారిని అయోమయంలో పడేసింది. కుంభీపాకంలోని మహాపాపులందరూ స్వర్గసౌఖ్యాలు అనుభవిస్తున్నంత ఆనందంగా ఉండటం విడ్డూరంగా తోచింది. ఎంతగా తరచి చూసినా ఈ పరిస్థితికి కారణమేమిటో కనిపించలేదు. ఇదేదో మాయలా ఉందని తలచి యమదూతలు హుటాహుటిన యమధర్మరాజు వద్దకు వెళ్లారు. ‘స్వామీ! కుంభీపాకంలోని మహాపాపులందరూ స్వర్గసౌఖ్యాలు అనుభవిస్తున్నంత ఆనందంగా ఉన్నారు. కొద్దినిమిషాల కిందటి వరకు హాహాకారాలు చేసిన వారే ఇప్పుడు ఉల్లాసంగా కేరింతలు కొడుతున్నారు. దీనికి కారణమేమిటో మాకు ఏమాత్రం అంతుచిక్కకుంది. మీరే ఒకసారి స్వయంగా వచ్చి పరిశీలించండి’ అని చెప్పారు.యమదూతల మాటలకు యమధర్మరాజు ఉలిక్కిపడ్డాడు. కుంభీపాకంలో ఏం జరుగుతోందో చూడటానికి వెంటనే మహిష వాహనాన్ని అధిరోహించాడు. ఎందుకైనా మంచిదని ఇంద్రుడు సహా ఇతర దిక్పాలకులకు, బ్రహ్మ విష్ణువులకు కబురు పెట్టాడు.యముడు, ఇంద్రాది దిక్పాలకులు, బ్రహ్మ విష్ణువులు దాదాపు ఒకేసారి కుంభీపాక కూపం వద్దకు చేరుకున్నారు. లోపల ఉన్న పాపులు ఆనంద పరవశులై కేరింతలు కొడుతున్న దృశ్యాన్ని కళ్లారా చూశారు. ఇది నరకకూపం కాదు, పాపుల కోసం ఏర్పాటు చేసిన భోగకూపంలా ఉందని వారంతా నివ్వెరపోయారు. ఈ విడ్డూరానికి కారణమేమిటో వారెవరికీ అంతుచిక్కలేదు.బ్రహ్మ విష్ణువులు ఇంద్ర యమధర్మరాజులతో తర్జనభర్జనలు జరిపారు. ఎంతగా ఆలోచించినా ఈ వింతకు కారణమేమిటో వారికి తోచలేదు. పరమశివుడిని అడిగితే దీనికి కారణమేమిటో చెప్పగలడని వారంతా ఏకగ్రీవంగా అనుకున్నారు. దిక్పాలకులను, ఇంద్రుడిని, యముడిని వెంటబెట్టుకుని బ్రహ్మ విష్ణువులు నేరుగా కైలాసానికి వెళ్లారు. వారంతా శివుడికి నమస్కరించారు. యమలోకపు వింతను వివరించారు. ‘మహేశ్వరా! ఎంతగా ఆలోచించినా ఈ వింతకు కారణమేమిటో మాకు తోచకున్నది. నువ్వు సర్వజ్ఞుడివి. దీనికి కారణమేమిటో నువ్వే చెప్పాలి’ అన్నాడు విష్ణువు.‘మహావిష్ణూ! ఇందులో వింతా లేదు, విడ్డూరమూ లేదు. ఇదంతా విభూతి మహిమ. కుంభీపాకం వద్దకు దుర్వాసుడు వచ్చాడు కదా! నా భక్తుడైన దుర్వాసుడు విభూతిని ధరించాడు. కుంభీపాకం వద్ద అతడు నిలిచి, తలవంచి లోనికి చూశాడు. అప్పుడు అతడి నుంచి విభూతి రేణువులు రాలి ఆ పాపుల మీద పడ్డాయి. అవి పడిన వెంటనే పాపుల యాతనలు మటుమాయమైపోయాయి. కుంభీపాక కూపం స్వర్గతుల్యంగా మారింది. ఇకపై అది పితృలోక వాసులకు పవిత్ర తీర్థమవుతుంది. అందులో స్నానమాచరించిన పితృదేవతలు సుఖపడతారు. అక్కడ ఆలయం నిర్మించి, మా దంపతులను ప్రతిష్ఠించండి. ప్రీతీశ్వరి, ప్రీతీశ్వరులుగా అందులో కొలువుదీరుతాం. పితృలోక వాసుల పూజలు అందుకుంటాం. ముల్లోకాలలోనూ ఉన్న తీర్థాలన్నింటిలోనూ ఇదే పవిత్ర తీర్థమవుతుంది’ అని ప్రకటించాడు శంకరుడు. దేవతలందరూ శివుడి వద్ద సెలవు పుచ్చుకుని బయలుదేరారు. పరమశివుడు చెప్పినట్లుగానే కుంభీపాకం వద్ద తీర్థాన్ని, ఆలయాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి వరకు కుంభీపాకంలో ఉన్నవారంతా దివ్యవిమానాల్లో కైలాసానికి చేరుకున్నారు.∙సాంఖ్యాయన

మహిళలు శాంతి దూతలు. శాంతి కోసం అవసరం అయితే వారు వీధి పోరాట యోధులు కూడా కాగలరు. ఇది చరిత్ర చెప్పిన సత్యం. కళ్లెదుటి వర్తమానం. నోబెల్‌ బహుమతులు మొదలయ్యాక ఈ 125 ఏళ్లలో ఇప్పటి వరకు 19 మంది మహిళలు శాంతి విజేతలయ్యారు. ఇది చిన్న సంఖ్యలా అనిపించినా, శాంతి సాధనలో మహిళల సంకల్ప బలానికి ఆకాశమంత సాక్ష్యం. 20 వ మహిళా శాంతి బహుమతి విజేత ఎవరన్నది (ఒకవేళ మహిళే విజేత అయితే) ఈ నెల 10 న నోబెల్‌ కమిటీ ప్రకటిస్తుంది. ఈసారి ‘శాంతి’ బహుమతికి 224 మంది వ్యక్తులు, 94 సంస్థలు పోటీలో ఉండగా... వాళ్లలో కొందరు మహిళలూ ఉన్నారని తెలుస్తోంది. ఈ సందర్భంగా ఇప్పటి వరకు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతిని పొందిన పందొమ్మిది మంది మహిళల వివరాలు.. మీ కోసం, క్లుప్తంగా.1905 బెర్తా వాన్‌ సట్నర్‌ (1843–1914) ఆస్ట్రియా యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకించటంలో చూపిన తెగువకు బెర్తాకు ‘నోబెల్‌ శాంతి’ లభించింది. 19వ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రభావవంతమైన పుస్తకాలలో ఒకటైన యుద్ధ వ్యతిరేక నవల ‘లే డౌన్‌ యువర్‌ ఆర్మ్‌స్‌’ (1889) బెర్తా రాసిందే. ఈ నవల పేరు అప్పట్లో చాలామందికి రెచ్చగొట్టేదిగా అనిపించింది. బెర్తా అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమ నాయకులలో ఒకరు. 1891లో ఆస్ట్రియన్‌ శాంతి సమాజాన్ని స్థాపించారు. పురుషాధిక్య శాంతి సమావేశాలలో శక్తిమంతమైన నాయకురాలిగా నిలిచారు.1931జేన్‌ ఆడమ్స్‌ (1860–1935), అమెరికామానవాళిలో శాంతి స్ఫూర్తిని రగిలించడానికి చేసిన నిరంతర కృషికి జేన్‌కు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి లభించింది. జేన్‌ 1915లో ‘విమెన్స్ ్స ఇంటర్నేషనల్‌ లీగ్‌ ఫర్‌ పీస్‌ అండ్‌ ఫ్రీడమ్‌’ను స్థాపించారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో నెదర్లండ్స్‌లోని హేగ్‌లో జరిగిన మహిళల శాంతి సమావేశానికి జేన్‌ అధ్యక్షత వహించారు. అమెరికా అధ్యక్షుడు ఉడ్రో విల్సన్స్ అమెరికాను యుద్ధంలోకి దింపినందుకు వ్యతిరేకంగా జేన్‌ చాలా బిగ్గరగా నిరసన తెలిపారు. 1946ఎమిలీ గ్రీన్‌ బాల్చ్‌ (1867–1961), అమెరికానిరాయుధీకరణ, శాంతి స్థాపనల కోసం ఎమిలీ జీవితాంతం చేసిన కృషికి నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి లభించింది. కానీ ఆమెకు అమెరికా ప్రభుత్వం నుండి ఎటువంటి అభినందనలూ అందలేదు! మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఆమె 1931 నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి గ్రహీత జేన్‌ ఆడమ్స్‌తో కలిసి, యుద్ధాన్ని ఆపడానికి జోక్యం చేసుకోవాలని తటస్థ దేశాల దేశాధినేతలను ఒప్పించారు. 1935లో ఎమిలీ ‘విమెన్స్ ఇంటర్నేషనల్‌ లీగ్‌ ఫర్‌ పీస్‌ అండ్‌ ఫ్రీడమ్‌’ కు నాయకత్వం వహించారు.1976 బెట్టీ విలియమ్స్‌ (1943–2020), యు.కె.ఉత్తర ఐర్లండ్‌లో ప్రొటెస్టెంట్‌లకు, కేథలిక్కులకు మధ్య రగులుతున్న హింసాత్మక సంఘర్షణలకు ముగింపు పలికేందుకు చేసిన కృషికి, మైరీడ్‌ కొరిగన్‌ అనే మహిళతో పాటుగా బెట్టి విలియమ్స్‌కు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి లభించింది. 1976 ఆగస్టులో, బెల్‌ఫాస్ట్‌లో (ఉత్తర ఐర్లండ్‌) జరిగిన కాల్పుల ఘటనలో అమాయకులైన ముగ్గురు చిన్నారులు మరణించారు. గృహిణి అయిన బెట్టీ విలియమ్స్‌ ఆ విషాదాన్ని చూసి, ఉత్తర ఐర్లండ్‌లో ఘర్షణలు ఆపాలని నిర్ణయించుకుని, శాంతి పునరుద్ధరణకు పాటు పడ్డారు. 1976 మైరీడ్‌ కొరిగన్‌ (1944 –), యు.కె.మైరీడ్‌ బెల్‌ఫాస్ట్‌లో ఒక పేద కుటుంబంలో పెరిగారు. యువతిగా ‘లెజియన్‌ ఆఫ్‌ మేరీ’ అనే కాథలిక్‌ సంస్థలో సేవలందించారు. 1976, 1977లలో ఉత్తర ఐర్లండ్‌లో ఘర్షణలు, హింసకు వ్యతిరేకంగా అట్టడుగు వర్గాలలో విశ్వాసాన్ని పెంపొందించేందుకు వేలాది మందిని ఒకచోట చేర్చారు. బెట్టీ విలియమ్స్‌తో కలిసి పని చేశారు. ఆమెతో నోబెల్‌ శాంతిని పంచుకున్నారు. 1979మదర్‌ థెరిసా (1910 – 1997), ఇండియామానవాళికి అసమాన సేవలను అందించినందుకు మదర్‌ థెరిసాకు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి లభించింది. అల్బేనియా కేథలిక్‌ బాలిక అయిన ఆగ్నెస్‌ గోంక్షా బోజాక్షియు తన పన్నెండేళ్ల వయసులోనే మానవాళి సేవకు అంకితం అయ్యారు. తదనంతర కాలంలో ఇండియాకు వచ్చి థెరిస్సాగా మారిపోయారు. పేదలను ఆదుకునేందుకు ఆమె స్థాపించిన ‘మిషనరీస్‌ ఆఫ్‌ చారిటీ’ కలకత్తాలో అనాథల కోసం ఇళ్లు, కుష్ఠురోగులకు నర్సింగ్‌ హోమ్‌లు, ప్రాణాంతక వ్యాధిగ్రస్తుల కోసం ఆశ్రమాలను నిర్మించింది.1982అల్వా మిర్డాల్‌ (1902–1986), స్వీడన్‌1962లో స్వీడిష్‌ పార్లమెంటుకు ఎన్నికవటానికి ముందే అల్వా మిర్డాల్‌ ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అందరికీ తెలుసు. యుద్ధానంత కాలంలో సోషల్‌ డెమోక్రాట్‌ పార్టీ ద్వారా కార్మికవర్గ పరిస్థితులను మెరుగుపరచడానికి ఆమె తన జీవితాన్ని అంకితం చేశారు. మహిళల హక్కుల ప్రచారకర్తగా ప్రసిద్ధి చెందారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఐక్యరాజ్య సమితిలో ప్రముఖ పదవులను నిర్వహించారు. ఆమె చేసిన నిరాయుధీకరణ ప్రయత్నాలకు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి లభించింది. 1991ఆంగ్‌ సాన్‌ సూకీ (1945–) బర్మాబర్మాలో పౌర ప్రభుత్వానికి అధికారాన్ని అప్పగించాలని సైనిక నాయకులతో పోరాడారు. 1990లో ఆమె పార్టీ ఎన్‌.ఎల్‌.డి. స్పష్టమైన విజయం సాధించినా, అప్పటికే గృహ నిర్బంధంలో ఉన్న సూకీని విడుదల చేయటానికి సైన్యం నిరాకరించింది. 21 సంవత్సరాలలో దాదాపు 15 సంవత్సరాలు ఆమె గృహ నిర్బంధంలోనే ఉన్నారు. 2021 ఫిబ్రవరి 1న సైనిక దళాలు తిరుగుబాటు చేసి, సూకీకి మళ్లీ 8 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించాయి. ఆమె అహింసాయుత ప్రజా పోరాటం ఆమెకు నోబెల్‌ శాంతిని తెచ్చిపెట్టింది.1992రిగోబెర్టా మెంచు తుమ్‌ (1959–) గ్వాటెమాలారిగోబెర్టా మెంచు తుమ్‌ స్థానిక ఆదివాసీల హక్కుల కోసం కృషి చేసినందుకు గాను నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి అందుకున్నారు. రాజకీయ ప్రత్యర్థులను వేటాడుతున్న సైన్యం ఆమె సొంత కుటుంబంలోని అనేక మందిని చంపింది. దాంతో ఆమె 1980ల ప్రారంభంలో మెక్సికోలో తలదాచుకున్నారు. అక్కడ మానవ హక్కుల కోసం పనిచేస్తున్న యూరోపియన్‌ సమూహాలతో ఆమెకు పరిచయం ఏర్పడింది. గ్వాటెమాలా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ప్రభుత్వం – గెరిల్లా సంస్థల మధ్య చర్చలలో మధ్యవర్తిగా పని చేశారు. 1997జోడీ విలియమ్స్‌ (1950 –) అమెరికాజోడీ మందు పాతరల వ్యతిరేక ఉద్యమ నాయకురాలు. 1980లలో యుద్ధంలో దెబ్బతిన్న ఎల్‌ సాల్వడార్‌లో సహాయ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు. ఆ కాలంలో మందు పాతరలు పౌర జనాభాకు నిరంతరం ముప్పుగా ఉండేవి. వాటి వల్ల చేతులు, కాళ్లు కోల్పోయిన పిల్లలకు కృత్రిమ అవయవాలను అందించే బాధ్యతను ఆమె తీసుకున్నారు. 1991 నుండి మందుపాతరలకు వ్యతిరేకంగా అంతర్జాతీయ ప్రచారాన్ని ప్రారంభించడంలో ముందు నిలిచారు. నోబెల్‌ విజేత అయ్యారు.2003షిరిన్‌ ఎబాది (1947–), ఇరాన్‌ఇస్లామిక్‌ ప్రపంచం నుంచి తొలి మహిళా శాంతి బహుమతి గ్రహీత. ఇరాన్‌ తొలి మహిళా న్యాయమూర్తులలో ఒకరు. బ్యూరోక్రసీ పీడనను వ్యతిరేకించారు. పై అధికారులను విమర్శించినందుకు జైలుపాలు అయ్యారు. కనీస మానవ హక్కుల కోసం; ముఖ్యంగా మహిళలు, పిల్లల హక్కుల కోసం పోరాటాన్ని చేపట్టారు. ఇందుకే ఆమెకు నోబెల్‌ లభించింది. మతం నుండి రాజకీయాలను వేరుచేయాలనే వాదనకు ఎబాది మద్దతుగా నిలిచారు. 2004వంగారి మాతై (1940–2011), కెన్యానోబెల్‌ శాంతి బహుమతిని అందుకున్న తొలి ఆఫ్రికన్‌ మహిళ. తూర్పు, మధ్య ఆఫ్రికా నుండి డాక్టరేట్‌ (జీవశాస్త్రంలో) పొందిన తొలి మహిళ. స్వదేశమైన కెన్యాలో తొలి మహిళా ప్రొఫెసర్‌ కూడా. కెన్యా ప్రజాస్వామ్య పోరాటంలో చురుకైన పాత్ర వహించారు. 1977లో అడవుల సంరక్షణకు ఉద్యమం ప్రారంభించారు. ‘గ్రీన్‌ బెల్ట్‌’ అనే ఆ ఉద్యమం ఇతర ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు వ్యాపించింది, మూడు కోట్లకు పైగా చెట్లను నాటడానికి దోహదపడింది. సుస్థిరాభివృద్ధి కోసం ఆమె చేసిన కృషికి నోబెల్‌ దక్కింది. 2011ఎల్లెన్‌ జాన్సన్‌ సర్లీఫ్‌ (1938 –), లైబీరియాఆఫ్రికాలో ప్రజాస్వామ్య యుతంగా ఎన్నికైన తొలి మహిళా దేశాధినేత. శాంతిని ప్రోత్సహించ డానికి, మహిళల హక్కుల కోసం పోరాడారు. 2005లో అధికారంలోకి వచ్చి, దేశంలో శాంతి సుస్థిరతకు, ఆర్థిక పురోగతికి, మహిళల హక్కుల కోసం పాటుపడ్డారు. ఇందుకే నోబెల్‌ పొందారు. ఇతర ఆఫ్రికన్‌ నాయకులకు ఆదర్శంగా నిలిచారు. ఎల్లెన్‌ జాన్సన్‌ సర్లీఫ్‌ అమెరికాలో చదువుకున్నారు. అక్కడ పబ్లిక్‌ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌లో మాస్టర్స్‌ డిగ్రీ చేశారు. స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాక రాజకీయ ఉద్యమబాట పట్టారు. 2011లేమా బోవీ (1972–), లైబీరియాశాంతిని నెలకొల్పటానికి, మహిళల హక్కుల కోసం పోరాటం చేశారు. 1990లో లైబీరియాలో అంతర్యుద్ధంలో గాయపడిన బాల సైనికుల సంరక్షణ కోసం ట్రామా థెరపీలో శిక్షణ పొందారు. లేమా నేతృత్వంలోని ‘విమెన్‌ మాస్‌ యాక్షన్‌ ఫర్‌ పీస్‌’.. క్రైస్తవ, ముస్లిం మహిళల సంయుక్త ఆధ్వర్యంలో శాంతి, అహింసల సందేశాన్ని అందించే సమావేశాలను నిర్వహించారు. 2008లో, లైబీరియన్‌ అంతర్యుద్ధంలో మహిళల పోరాటంపై వచ్చిన అవార్డు డాక్యుమెంటరీ చిత్రం ‘ప్రే ది డెవిల్‌ బ్యాక్‌ టు హెల్‌‘లో లేమా కీలక పాత్ర పోషించారు. 2011తవక్కోల్‌ కర్మాన్‌ (1979–), యెమెన్‌జర్నలిస్ట్‌. యెమెన్స్ లో భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్యాల కోసం కృషి చేశారు. అధ్యక్షుడు సలేహ్‌ నియంతృత్వ పాలనకు వ్యతిరేకంగా అనేక నిరసనలకు నాయకత్వం వహించారు. ‘విమెన్‌ జర్నలిస్ట్స్‌ వితౌట్‌ చైన్స్ ్స’ అనే సంస్థను స్థాపించారు. ఉద్యమశీలిగా జైలు శిక్ష అనుభవించారు. హింసలకు గురయ్యారు. 2011లో షియా– సున్నీ ముస్లింల మధ్య; ఇస్లాం–ఇతర మతాల మధ్య సయోధ్యను ప్రోత్సహించడానికి ఆమె చేసిన ప్రయత్నాలు ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. 2014 మలాలా యూసఫ్‌జాయ్‌ (1997–), యు.కె.ప్రతి చిన్నారికీ చదువుకునే హక్కు ఉందని పోరాడినందుకు మలాలాకు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి లభించింది. ఆమె పాకిస్తాన్స్ లోని స్వాత్‌ లోయలో జన్మించారు. 2012లో తాలిబాన్‌లు పాఠశాల బస్సుపై కాల్పులు జరిపినప్పుడు మలాలా తలపై గాయమైంది. ఆమెకు వ్యతిరేకంగా ఫత్వా జారీ అవటంతో ఆమె బ్రిటన్‌లో ప్రవాసంలో నివసించాల్సి వచ్చింది. ఆమె తన 16వ పుట్టినరోజున ఐక్యరాజ్యసమితిలో ప్రసంగిస్తూ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న బాలికల విద్యకు సమాన హక్కుల కోసం పిలుపునిచ్చారు. 2018నాదియా మురాద్‌ (1993–), ఇరాక్‌లైంగిక హింసను యుద్ధాలలో ఆయుధంగా ఉపయోగించటంపై పోరాటం చేశారు. ఇరవై ఒక్క ఏళ్ల నాదియాను, ఇతర యువతులను ‘ఐ.ఎస్‌.’ ఉగ్రవాదులు అపహరించి లైంగిక బానిసలుగా చేసుకున్నారు. కొన్ని నెలల తర్వాత, నాదియా తప్పించుకుని 2015లో జర్మనీ చేరుకున్నారు. ‘ది లాస్ట్‌ గర్ల్‌‘ అనే పేరుతో ఆత్మకథను రాశారు. తనపై జరిగిన దురాగతాలను అందులో వివరించడం ద్వారా, భవిష్యత్‌ తరాల బాలికలు, యువతులు యుద్ధంలో లైంగిక హింసకు బాధితులుగా మారకుండా ఉంటారని ఆకాంక్షించారు.2021మరియా రెస్సా (1963–), ఫిలిప్పీన్స్పత్రికా స్వేచ్ఛ కోసం పోరాడారు. ఫిలిప్పీన్స్ ్స డిలిమాన్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో మాస్టర్స్‌ డిగ్రీ చేసిన రెస్సా, సీఎన్‌ఎన్‌ స్థానిక కరస్పాండెంట్‌గా పనిచేశారు. ప్రధానంగా ఆగ్నేయాసియాలో ఉగ్రవాదం విస్తరించడంపై ప్రత్యేక వార్తా కథనాలు రాశారు. అధ్యక్షుడు రోడ్రిగో డ్యూటెర్టే పాలనాధికార దుర్వినియోగాన్ని, హింసాత్మకమైన నిరంకుశత్వాన్ని బహిర్గతం చేశారు. నకిలీ వార్తలను వ్యాప్తి చేయడానికి, ప్రత్యర్థులను వేధించడానికి డూటెర్టే సోషల్‌ మీడియాను ఎలా ఉపయోగిస్తున్నారో బయటపెట్టారు.∙∙ 2023నర్గేస్‌ మొహమ్మది (1972–), ఇరాన్‌ఇరాన్స్ లో మహిళలపై జరుగుతున్న అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా 20 ఏళ్లకు పైగా పోరాడారు. మరణశిక్షలకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేశారు. ప్రభుత్వం ఆమెను 13 సార్లు అరెస్టు చేసి 31 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష, 154 కొరడా దెబ్బలు విధించింది. నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి గ్రహీతగా ఎంపిక జరిగినప్పుడు ఆమె టెహ్రాన్స్ లోని ఎవిన్‌ జైలులో బందీగా ఉన్నారు. నర్గేస్‌ తన శాంతి బహుమతి గురించి మాట్లాడుతూ.. ‘‘ప్రజాస్వామ్యం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వాల కోసం కృషి చేయటాన్ని నేను ఎన్నటికీ ఆపను..’’ అని వ్యాఖ్యానించారు. · సాక్షి, స్పెషల్‌ డెస్క్‌

నుదుటి మీద అరచేయి అడ్డుపెట్టి, కళ్ళు విప్పార్చి, ఆకాశంలో ఎగిరే గెద్ద వేపు చూసే పిల్లల కోడిలా దూరంగా కన్పించే వ్యక్తులను ఆందోళనగా చూడసాగేడు మజ్జి సూరపు నాయుడు...వారం రోజులుగా యేదో వేళ, యెవరెవరో వస్తున్నారు. పొలాలను పరిశీలిస్తున్నారు, వెళ్తున్నారు. ఎవరితోనూ ఏమీ మాటాడడం లేదు. ‘వాళ్ళెవరు?’ ప్రశ్నార్థకంగా చూస్తున్న సూరపు నాయుడి చొక్కా జేబులోని సెల్‌ మోగింది. నుదుటి మీది అరచేయి తీసి, చొక్కా జేబులోని సెల్‌ తీసి పట్టుకొని... ‘‘అలో...ఎవుళూ’’ అని ప్రశ్నించాడు. అవతలి వ్యక్తి తాను ఎవరో చెప్పాడు. ‘‘నువ్వా?’’ అన్నాడు సూరపు నాయుడు. అవతలి వ్యక్తి యేమేమో చెప్తున్నాడు. నాయుడు అన్యమనస్కంగా వింటూ, దూరంగా కన్పించే వ్యక్తుల కదలికలు గమనిస్తున్నాడు.‘‘ఇంటన్నవా నా మాటలు? ఉలకవూ పలకవు. ఏటి చేస్తన్నావ్‌ బావా?’’ అని ప్రశ్నించాడు అవతలి వ్యక్తి.‘‘వోయ్‌... వోరమ్‌ రోజుల నించి పొలాలంట ఎవులెవులో తిరగతన్నారోయ్‌. ఏటో అనుమానంగా వుందోయ్‌. పొలాలకి గాలి వొచ్చీటట్టుగా వుందోయ్‌’’ – అని భయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు నాయుడు.‘‘ఏనుగులో, ఎలుగుబంట్లో, జెంతువులేవో పొలాలంట తిరిగితే బయపడాల గాని మనుషులు తిరిగితే బయపడతావేటి బావా?’’ ‘‘జెంతువులయితే పంటల్ని తిని ఎలిపోతాయి, మనుషులు గాని అలికిడి అయితే పారిపోతాయి’’... అని బదులు చెప్తున్నాడు నాయుడు.‘‘అయితేటి ఆలెవులో పొలాల్ని వొట్టుకుపోతారా?’’‘‘వొట్టుకుపోరు, తీసీసుకుంటారు.’’‘‘ఇచ్చీ బావా, మంచి ధర గాని ఇస్తే ఇచ్చీబావా. ఏల ఏటా అప్పుల్ని పండిస్తావు? పిల్లల బతుకులు పాడు చేస్తావు. ఇచ్చీ, ఆ డబ్బు వొట్టుకొని ఇక్కడికి వొచ్చీ.’’సూరపు నాయుడిని వొచ్చేయమని పిలిచిన అవతలి వ్యక్తి సూరపు నాయుడి మేనమామ కొడుకు, పసరాపల్లి వూరివాడు.మేనమామకు ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు. ఫోనులో మాటాడే అవతలి వ్యక్తి మేనమామ చిన్నకొడుకు, సూరపు నాయుడి కంటే నాలుగేళ్ళు పెద్ద. మేనమామ చనిపోయాక అతని ఇద్దరు కొడుకులు ఆస్తి వాటాలు వేసుకుని, వేరు కాపురాలు అయిపోయారు. పసరాపల్లి ప్రాంతాన థర్మల్‌ విద్యుత్‌ కేంద్రం ప్రతిపాదన రావడం, ఆ ప్రాంత భూములను సేకరించడానికి ప్రభుత్వం పూనుకోవడం, రైతులు ప్రతిఘటించడం, పోలీసు కాల్పుల్లో తన అన్న చనిపోవడం, కేసులు, కోర్టులతో విసిగి, రెండు కుటుంబాలతో హైదరాబాద్‌ వలస వచ్చేశాడాయన. రెండు కుటుంబాలు కూలీ, నాలీ చేసుకు బతుకుతున్నాయి. తిప్పలెన్ని పడినా, తిండికీ, గుడ్డకీ లోటు లేకుండా గడిచిపోతున్నాయి రోజులు. అందుకే ఆయన సూరపునాయుడ్ని వొచ్చేయమన్నాడు. సూరపు నాయుడు ఆ వ్యక్తితో మాటాడుతూనే పొలం నుంచి వూరి గోర్జీ తోవలోకి నడిచాడు. నడుస్తున్న వాడు ఆగి – ‘‘ఏటివోయ్‌? పొలం అమ్మీసి, పట్నమొచ్చి ఆ డబ్బులు తిని కూకోమంటావా?’’ అని ప్రశ్నించాడు. ‘‘తిని కూకోడం ఏల బావా? పట్నంల వొవ్వో... బోల్డు పనులు... అపార్ట్‌మెంట్లల్ల వాచ్‌మెన్, పెద్ద పెద్దోల్ల బంగ్లాల గేటు కాపలా, యేదో చిన్నా చితకా ఫేక్టరీలల్ల లేబర్‌ ... ఇలాటివి దొరకవా?’’ అనన్నాడు. ‘‘దొరకవా అని నన్నడుగుతావు? నాకేటి తెలుసు?’’ ప్రశ్నించాడు సూరపు నాయుడు.అవతలి వ్యక్తి, ఆ ప్రశ్నను పట్టించుకోకుండా – ‘‘కాదంటావా... తాపీ పనికో, కళాసీ పనికో యెళ్తే డయిలీ ఇన్కమ్‌ బావా’’ – అని ఇంగ్లీషులో చెప్పాడు సూరపు నాయుడులో ఆశలు రగిలించడానికి.‘‘వోయ్‌... రైతోడు చేపలాంటోడువోయ్‌. పొలమొదిలేస్తే వొడ్డున పడ్డ చేప అయిపోతాడు’’... అన్నాడు నాయుడు. ‘‘వోస్‌... నీను మరి రైతుని కానేటి? భూమి పోయినపుడు వొచ్చీలేదేటి? వొచ్చిన తొలినాళ్ళు కసింత బెంగగా వుంటాది. ఏదో పని దొరికిన తరాత అలవాటయి పోతాది – వొచ్చీవోయ్‌. ఒచ్చీ. భూమి ఇచ్చీవోయ్‌ ఇచ్చీ, పరిహారం అందుకో. అందల కొంత సొమ్ముతో, కూతురుకి పెళ్లిచేసి, అత్తోరింటికి తోలీ. మిగిలిన సొమ్ము తీసుకొని, కొడుకుని తీసుకొని వొచ్చీ. ఆడికి ఆటో ఒకటి కొనీసి ఇచ్చీ. ఇక్కడ ఆటోకి మంచి గిరాకీ. ఇంకోపక్క నువ్వు ఏదో పనికి కుదిరి పోనావనుకో, ఇంక మరి సూడక్కర్లేదు మీకు’’... అని భవిష్యత్‌ ఆశాజనకంగా చెప్పాడు అవతలి వ్యక్తి. రాజకీయ నాయకులు, అధికారులు కూడా ఆశాజనకంగా చెప్తున్నారు. కంపెనీలు వొస్తే, ఉజ్జోగాలొస్తాయి. హోటళ్ళు, లాడ్జింగులు, బిల్డింగ్లు, రోడ్లుతో ప్రాంతం రూపురేఖలే మారిపోతాయ్‌ అంటన్నారు. సూరపు నాయుడికే ఏమీ తోచడం లేదు. నిలబడినవాడు, నడుస్తూ – ‘‘నాకు రైత్వారీ పని తప్ప, ఇంకొక పని రాదుగదా’’... అన్నాడు దిగాలుగా. ∙∙∙కొద్ది రోజులకు సూరపునాయుడు భయపడ్డట్టుగానే పొలాలను పరిశీలించిన వారు పొలాలను ఏదో కర్మాగారం కోసం తీసుకున్నారు. రైతులు కొన్నాళ్లు వ్యతిరేకించారు. పోరాడేరు గాని, కొసకు భూములు ఇవ్వక తప్పలేదు. మేనమామ చిన్న కొడుకు చెప్పినట్టే సూరపు నాయుడు ఆడపిల్ల పెళ్లి చేసి, తరవాత కొడుకుని పట్టుకొని హైదారాబాద్‌ వెళిపోయాడు. మిగిలిన సొమ్ము ఆటో కొనడానికి చాలలేదు, కొంత ఫైనా¯Œ ్స వాడేడు. కొడుకు ఆటో తిప్పుతూ ఫైనా ్స నక్షత్రకుడికి కిస్తీలు కడుతున్నాడు. సూరపు నాయుడు రకరకాల కూలిపనులు చేస్తూ చివరికి ఒక కోటీశ్వరుని ఇంటనున్న రెండు కుక్కల ఆలనా పాలనా చూడడానికి కుదురుకున్నాడు. పొద్దున్న ఏడో గంటకి ఆ కోటీశ్వరుని ఇంటికి చేరితే, రెండు కుక్కలూ రెడీగా ఉంటాయి షికారుకి. షికారుకి వెళ్ళినపుడే అవి ఒంటికీ, రెంటికీ కానిస్తాయి. సూరపు నాయుడే వాటిని శుభ్రం చేయాలి. రెండూ నాయుడి భుజాల దగ్గరకు ఉంటాయి. నాయుడి కంటే బలంగా ఉంటాయి. ఉండవా మరి? అవి తినేవో? మన్లాగా అంబలీ, గెంజీ తాగుతాయేటి? అనుకున్నాడు నాయుడు. తొలినాళ్ళల్లో నాయుడు వాటిని తిప్పడానికి నానా అవస్థలు పడ్డాడు. వాట్ని చూసి భయపడ్డాడు. ‘బేపుల్లాగా లేవివి, బెమ్మ రాచ్చసుల్లాగ వున్నాయి’ అనుకునీవోడు. రాన్రాను మచ్చికయినాయి. కోటీశ్వరుని ఇంటిలో విని నేర్చుకున్న ఇంగ్లీషు పదాలతో... ‘కమాన్, గో,గో, వెయిట్, వెయిట్‌’ వంటి ఆర్డర్లు వేస్తున్నాడు. షికారుకి కుక్కల్ని తీసుకు వెళ్ళే సమయంలో ఆపుడపుడూ వాటితో ఊసులాడుతుంటాడు. అవి కూడా సూరపు నాయుడి ‘ఊరు ఎలా ఉంటుంది? నగరంలా బాగుంటుందా? అన్నీ పూరిపాకలేనా,పెద్ద,పెద్ద భవంతులుంటాయా? అక్కడ మాలాంటి డాగ్స్‌ ఉంటాయా?’ అని ప్రశ్నించేవి. సూరపు నాయుడికి ఆ ప్రశ్నలకు జవాబులు చెప్తుంటే పల్లెకూ, నగరానికీ మధ్య అంతరం తెలిసొచ్చేది. దాంతో విచారంగా మౌనంగా నడిచేవాడు. మౌనంగా నడిచే నాయుడిని – ‘మీ ఊరిలో మాలాటి డాగ్స్‌ లేవుకదా’, ఉండబోవన్న ధీమాగా ప్రశ్నించేవి ఆ కుక్కలు.అప్పుడు... ‘మా ఊరిలో మిమ్మల్ని డాగ్స్‌ అనరు. బేపులు అంటారు’... అని చెప్పి, తమ ఊరి బేపులెలాగుంటాయో, ఎంత మంచివో, ఇళ్లనీ, ఊరినీ ఎలాగ కాపలా కాస్తాయో చెప్పేవాడు. వాటిని మనుషులు ఎవులో తిప్పక్కర లేదనీ, అవే తిరగతాయనీ, తిండీ ఒకలెవులో తెచ్చి పెట్టక్కర లేదనీ, అవే సంపాయిస్తాయనీ... చెప్పేవాడు. అపుడు ఆ కుక్కలు నిసాకారంగా సూరపు నాయుడి వేపు చూసి – ‘మీ వూరి వాళ్ళు వాటికి తిండీ, తిప్పలు చూడరా? ఏం మనుషులోయ్‌’ అననేవి. ‘మా వూళ్ళంట బేపులకి మెడలకి బెల్టులు, గొలుసులూ కట్టరు. ఫ్రీగా వొదిలేస్తారు. ఆటి ఇష్టం ఇళ్ళల్లోకి దూరతాయి, వీధుల్లో తిరగతాయి, ఎక్కడికి కావాలంటే అక్కడికి ఎళ్తాయి, కట్టడి వుండదాటికి. సిత్త కార్తే వొచ్చిందంటే ... సూడాల ఆటి బాగోతం’ అననేవాడు. ఆ కుక్కలకు ఆ బాగోతం ఏమిటో తెలీలేదు గానీ, ఈ నాయుడోడు వాడి వూరి బేపులు తమ కంటే గొప్పవి సుమా అని తమకు చెప్తున్నాడని భావించి, చిరాకెత్తి, కోపగించి, భౌభౌభౌ అని అరచి తమ నిరసన తెలియ జేసేవి. ∙∙∙కొన్నాళ్ళకు నగరంలో బతకటానికి అలవాటుపడ్డాడు సూరపు నాయుడు. నగరం భయపెట్టటం లేదు. భద్రం కొడుకో అని హెచ్చరిక చేస్తోంది. కిక్కిరిసిన జన సమూహంలో ఒంటరివే సుమా అన్న ఎరుకను కలిగించింది. ఒంటరితనం పోగొట్టుకోడానికి అపుడపుడూ తన మేనమామ చిన్నకొడుకుని కలుస్తుంటాడు. ఇద్దరూ కాసేపు తమ గత జీవనాన్ని, తమ తాత, ముత్తాతల తరతరాల జీవనాన్ని ఎరిగిన మేరకు కలబోసుకుంటారు. తామే కాక తమ ప్రాంత జనులంతా శాపగ్రస్తులనీ, ఒడ్డు కనిపించని ప్రవాహంలో ఈదులాడే వాళ్ళనీ... తమ ప్రాంతం చిరకాల శోకగర్భ ప్రాంతమని చింతిస్తారు.కడుపులు కెరలిపోతాయి. ఊరట కోసం సారా కొట్టు చేరుతారు. అపుడపుడూ వీరికి తోడు వీరిలాగే వలస వచ్చిన వాళ్ళు ఎవరో తోడవుతారు. వాళ్లూ లోపలి శోకాన్ని వెళ్లగక్కుతారు... అవెంతో గొప్ప అడివిలున్నాయి. సాగరతీరమా ఎక్కవే వుంది, సారవంత బూములున్నాయి... ఎందుకు మనం ఇలగ వొలసలు రావలసొచ్చింది? ఎందుకు? అక్కరకు రాని కంపెనీల బదులు నదులకి ఆనకట్టలు, పంటలకి కిట్టుబాటు ధరలందితే, జనప, చెరకు వంటి పంటల మీద మిల్లులెడితే మనకీ దుర్గతి రాదుగదా – అని విలపిస్తారు.మద్యపాన దుకాణాల్లో కడుపుల్లోకి మద్యం వెళ్తుంది, గానీ, లోపలి దుఖం బయటకు వెళ్ళదు. మత్తు ఎక్కినా, నొప్పి ఏదో మోస్తూ, తూలుతూ ఇళ్ళు చేరుతారు.అయిదేళ్లు గడిచిపోయాయి. ఎన్నికల ప్రకటన వచ్చింది. తమలాగా నగరానికి వలస వచ్చిన వారికోసం పోటీ చేసిన ప్రధాన పార్టీల వారు బస్సులు వేశారు. వోట్ల కోసం సరఫరా చేయాల్సినవన్నీ చేశారు. ఆ బస్సుల్లో సూరపు నాయుడి కుటుంబమే కాక, ఆ ప్రాంతపు కుటుంబాలు మరికొన్ని ప్రయాణించాయి. ఆ కుటుంబాలు చీపురుపల్లి, రణస్థలం, భోగాపురం తదితర ప్రాంతాల నుండి వలస వచ్చినవి. ప్రయాణం మధ్యలో భోజనాలకు ఆగినపుడు మరికొన్ని బస్సుల్లో మరికొన్ని కుటుంబాలు కలిశాయి. అవి అటు పార్వతీపురం పరిసరాల నుండి ఇటు అనకాపల్లి, చోడవరం, అరకు ప్రాంతాల నుండి వచ్చినవి. కళింగం అంతా దాదాపు వలసలు పోయిందా ఏటి అన్పించింది సూరపు నాయుడికి. ఓటు వేశాక వెంటనే బయల్దేరలేదు. రెండు రోజులు వుండిపోయాడు. ఫ్రీ బస్సులు వెలిపోయాయి. స్వంత వూరిలో ఒకరోజు వున్నారు..స్వంత వూరు రూపు రేఖలు మారిపోయాయి, ఊరినిండా ఏవేవో బిల్డింగులు, దుకాణాలు, ఆఫీసులు... ఒంటినిండా పచ్చబొట్లు పొడుచుకున్న అమ్మవారిలా వుంది ఊరు. పరాయి ఊరులా అన్పించీ, మరసటి రోజే కూతురి వూరు వెళిపోయారు.కూతురి ఊరు ఉద్దాన ప్రాంతం. అరటి, కొబ్బరి, పనస, జీడి తోటలతో ఆకుపచ్చగా ఉంటుంది. కూతురి అత్తవారికి ఒక ఎకరా తోట వుంది. అత్త, మామలు ఉన్నారు. రెండు గదుల ఇల్లుంది. అల్లుడు కష్టజీవి. తోట మీద ఫలసాయంతో ఇబ్బందులు లేకుండా బతుకుతున్నారు. కూతురికి మూడేళ్ళ కొడుకు. ఇపుడు గర్భిణీ. పలాసలో ఏవో స్వీట్స్, పళ్ళు కొని తీసుకు వెళ్లారు. రాత్రివేళ భోజనాలయ్యాక కూతురి కాపురం బాగుందని సంతోషించిన సూరపు నాయుడు – ‘‘ఎంతయినా మీ ఉద్దానం మా మడక కంటే శ్రేష్టమైనిది’’ అనన్నాడు. ‘‘నిజిమే గాని, ఇక్కడి బతుకులూ గాలిలో దీపాలే మామా, చేతులు అడ్డుబెట్టి దీపాలు ఆరకుండా సూస్తన్నాం’’ అని బదులిచ్చాడు అల్లుడు. కలుక్కుమన్నాది సూరపునాయుడి గుండె. ‘‘తుఫానులు, మార్కెట్లూ దెబ్బగొడతన్నా కాసుకుంటన్నాంలే’’ అనన్నాడు అల్లుడు. ఆ మాటతో కాస్త ఊరట చెందాడు నాయుడు.ఎన్నికల్లో ప్రతిపక్ష పార్టీ గెలిచి అధికారంలోకి వచ్చింది. మరో ఏడాది గడిచింది. రోజు పొద్దుటి పూట. కోటీశ్వరుని కుక్కలకు ఫుడ్‌ పెడుతుండగా సూరపు నాయుడికి ఫోన్‌ వచ్చింది.జేబులో ఫోన్‌ తీసి – అలో అన్నాడు ‘..నీను మామా...’ అన్నాడు అల్లుడు అవతల నుంచి ‘... నువ్వా? బాగున్నావా నాయినా? మాయమ్మీ,పిల్లలూ బాగున్నారా? ‘...ఆ, ఆ, అంతా బాగున్నాం, గానీ...’‘...ఆ..కానీ..?’ఆందోళనగా అడిగాడు సూరపునాయుడు. ‘మేమూ అక్కడకి వలస వొచ్చేస్తాము. మీకు తెలిసిన వోరి దగ్గిర ఏదేనా పని చూడు మామా, వొచ్చేస్తాము...’ ‘...వొచ్చెత్తారా? ఏమీ? మీ తోటలూ, దొడ్లూ ఏటి చేస్తారు?’ ‘...ఏదో పెద్ద కంపెనీ వొస్తందట, ఇంకోపక్క విమానాశ్రయం కడతారట... ఆటికి భూమి కావాలగదా? దగ్గిర, దగ్గిర మా మడకల నాలుగైదు ఊళ్లు ఖాళీ అయిపోతాయి... తొందరగా ఏదేనా పని చూడు మామా...’ ఎలుగుగొడ్డు ఏదో గోళ్ళతో తన గుండెను రక్కినట్టన్పించింది సూరపునాయుడికి. అల్లుడికి ఏమి చెప్పాలో తెలీక, మౌనంగా ఉండిపోయాడు. ఆ సమయంలోనే యజమాని వచ్చి, ఏదో పేకెట్‌ చేత్తో పరిశీలిస్తూ – ‘‘ఓయ్, నాయుడూ, ఎక్స్‌పైరీ డేట్‌ అయిపోయిన పేకెట్‌ తెచ్చీసావోయ్‌. ఇది డాగ్స్‌కి పెట్టకు సుమీ. షాప్‌ వాడికి రిటనిచ్చేయి’’ అనన్నాడు. నాయుడికి అర్థం కాలేదు. అవతల ఫోన్లో అల్లుడు ఏదో చెప్తున్నాడు, అయోమయంగా చూశాడు యజమాని వేపు. ‘‘...ప్రతీ దానికీ కొన్నాళ్లే గడువు వుంటుంది..’’ అని యజమాని పేకెట్లో తేదీని చూపి – ‘‘ఈ తేదీ దాటినాక ఇది వాడకూడదు... వాడితే డేంజర్‌’’ అని విడమరిచాడు.యజమాని వివరణ, అల్లుడి సంభాషణ, నాయుడి మనసులో ప్రశ్నలు రేపాయి. –‘ఈ ఎక్స్‌పైరీ డేట్‌ అనేది మాకూ, మా వలస బతుకులకీ ఉండదా?’ నిజానికి సూరపు నాయుడు మనసులో ఆ ప్రశ్న అనుకున్నాడు కాని, అసంకల్పితంగా నోటి నుండి బయటకి వచ్చేసింది. ఆ యజమానికి ఏమీ అర్థం కాలేదు. ‘‘ఏమిటోయ్‌ నాయుడూ? ఏమంటున్నావ్‌?’’ అని ప్రశ్నించాడు.శోకంతో పూడుకు పోయిన సూరపు నాయుడి గొంతు పెగలలేదు, మౌనంగా ఉండిపోయాడు. కొన్నాళ్ళకు నగరంలో బతకటానికి అలవాటుపడ్డాడు సూరపు నాయుడు. నగరం భయపెట్టటం లేదు. భద్రం కొడుకో అని హెచ్చరిక చేస్తోంది. కిక్కిరిసిన జన సమూహంలో ఒంటరివే సుమా అన్న ఎరుకను కలిగించింది.

వీరారెడ్డి పేరుతో ఇల్లు, ఇల్లాలు, వాహనం, జైల్లో పరిచయమైన అనుచరులను సిద్ధం చేసుకున్న గౌరు సురేష్‌– ఆ తర్వాత ఎవరిని కిడ్నాప్‌ చేసి డబ్బు గుంజాలనేది ఆలోచించాడు. ఏమాత్రం ఇబ్బంది, హడావుడి లేకుండా పని జరగాలంటే, హైదరాబాద్‌కు చెందిన వారు కాకపోతేనే ఉత్తమమని భావించాడు. తన ‘భార్య’తో తిరుమలకు వెళ్లిన గౌరు సురేష్‌ అక్కడి నుంచి తిరిగి వస్తూ తిరుపతికి చెందిన వ్యాపారి గంగయ్యను టార్గెట్‌గా చేసుకున్నాడు. హైదరాబాద్‌ తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఓ డ్రైఫ్రూట్స్‌ అసోసియేషన్‌ ఏర్పాటు చేసి దానికి అతడే వైస్‌ ప్రెసిడెంట్‌గా మారి, విజిటింగ్‌ కార్డులు సిద్ధం చేసుకున్నాడు. మరోసారి తిరుపతి వెళ్లిన సురేష్‌– గంగయ్యను కలిసి తనను తాను పరిచయం చేసుకున్నాడు. త్వరలో హైదరాబాద్‌లో డ్రైఫ్రూట్స్‌ ఎగ్జిబిషన్‌ ఏర్పాటు చేస్తున్నానని, తప్పకుండా రావాలని చెప్పి ఆహ్వానపత్రం అందించాడు. ఈ విషయాన్ని పెద్దగా పట్టించుకోని గంగయ్య దీనిని మరచిపోయాడు. కిడ్నాప్‌ పథకాన్ని అమలులో పెట్టడానికి సురేష్‌– గంగయ్య పేరుతో తిరుపతి నుంచి హైదరాబాద్‌కు విమానం టిక్కెట్, తాజ్‌ కృష్ణలో ఓ గదిని బుక్‌ చేశాడు. ఎగ్జిబిషన్‌ పేరుతో ఆహ్వానపత్రిక ముద్రించి, ఇవన్నీ కొరియర్‌ ద్వారా గంగయ్యకు పంపాడు. గంగయ్యకు సురేష్‌ ఫోన్‌ చేసి, తప్పకుండా రావాలని, ఎయిర్‌పోర్టుకు కారు పంపిస్తానని చెప్పాడు. దీంతో గంగయ్య తాను హైదరాబాద్‌ వచ్చేటప్పుడు వీరారెడ్డి అవతారంలో ఉన్న సురేష్‌కు చెప్పాడు. గంగయ్య వచ్చేరోజు వెంకటరెడ్డి వద్దకు వెళ్లిన సురేష్, భార్యతో కలసి బయటకు వెళ్లడానికంటూ కారు తీసుకున్నాడు. ఆ కారులో విమానాశ్రయానికి వెళ్లి, గంగయ్యను రిసీవ్‌ చేసుకున్నాడు. ఎగ్జిబిషన్‌ పనుల్లో తలమునకలై ఉన్నానని, ఉప్పల్‌లో చిన్న పని చూసుకుని వెళ్దామని సురేష్‌ నమ్మబలికాడు. అలా అతడిని వారాసిగూడలోని మల్లారెడ్డి ఫ్లాట్‌కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఉన్న గ్యాంగ్‌కు గంగయ్యను అప్పగించి, తాను చెప్పే వరకు జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలంటూ తన ఫ్లాట్‌కు వెళ్లిపోతూ వెంకట్‌రెడ్డికి కారు అప్పగించేశాడు. గంగయ్య నుంచి అతడి సోదరుడి ఫోన్‌ నెంబర్‌ తీసుకున్న సురేష్, ‘మీ అన్నను కిడ్నాప్‌ చేశామని, విడిచిపెట్టాలంటే రూ.30 లక్షలు ఇవ్వాల’ని డిమాండ్‌ చేశాడు. విషయం ఏమాత్రం బయటకు వచ్చినా హైదరాబాద్‌ శివార్లలో గంగయ్య శవం పడి ఉంటుందని భయపెట్టాడు.ఈ ఫోన్‌ కాల్‌తో భయపడిన గంగయ్య సోదరుడు విషయం పోలీసులకు చెప్పకుండా, డబ్బు కోసం ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాడు. డబ్బు సిద్ధం చేసుకోవడానికి అతడు రెండుమూడు రోజుల పాటు పలువురిని సంప్రదించాడు. ఇలా విషయం బయటకు రావడంతో చిత్తూరు పోలీసులు రంగంలోకి దిగి, గంగయ్య సోదరుడి నుంచి వివరాలు తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించారు. అయితే తన సోదరుడికి హాని జరుగుతుందనే భయంతో విషయం పోలీసులకు చెప్పడానికి గంగయ్య సోదరుడు వెనుకాడాడు. దీంతో అతడి కదలికలపై పోలీసులు నిఘా వేసి ఉంచారు.తన అన్నను విడిపించుకోవడానికి రూ.30 లక్షలు సిద్ధం చేసిన గంగయ్య సోదరుడు ఫోన్‌ చేసి సురేష్‌కు విషయం చెప్పాడు. ఎవరికీ చెప్పకుండా ఒక్కడివే బయలుదేరి రావాలని, భారత్‌ ట్రావెల్స్‌ బస్సులో సీట్‌ నెం.17 బుక్‌ చేసుకోవాలని, జడ్చర్ల వద్ద బస్సు దిగిపోవాలని సూచనలు ఇచ్చాడు. ఏమాత్రం తేడా వచ్చినా గంగయ్య ప్రాణాలతో ఉండడని బెదిరించాడు. గంగయ్య సోదరుడు అదే బస్సులో అదే సీటు టిక్కెట్‌ బుక్‌ చేసుకున్నాడు. విషయం తెలిసిన చిత్తూరు పోలీసులు– అదే బస్సులో వెళ్లి, కిడ్నాపర్లను పట్టుకోవడానికి ఒక ఎస్సై, ఇద్దరు కానిస్టేబుళ్లకు టికెట్లు బుక్‌ చేశారు. గంగయ్య సోదరుడు, ఈ ముగ్గురు పోలీసులు ఒకే బస్సులో బయలుదేరారు. తనను అనుసరిస్తూ పోలీసులు వస్తున్న విషయం గంగయ్య సోదరుడికి తెలీదు. అదే రోజు రాత్రి మరోసారి వెంకట్‌రెడ్డి వద్దకు వెళ్లే సురేష్‌ మళ్లీ భార్యతో ట్రిప్‌ అంటూ ఇండికా కారు తీసుకున్నాడు. గంగయ్య సోదరుడు ప్రయాణిస్తున్న భారత్‌ ట్రావెల్స్‌ బస్సు జడ్చర్లకు చేరుకునే సమయానికి సురేష్‌ కారుతో సçహా అక్కడ సిద్ధంగా ఉన్నాడు. బస్సు అక్కడకు చేరుకున్నాక గంగయ్య సోదరుడు బ్యాగ్‌ పట్టుకుని దిగడంతో, అది గమనించిన ఎస్సై కూడా అతడితో పాటు కిందికి దిగారు. అతడిని చూడగానే పోలీసు అని గుర్తించిన సురేష్, దృష్టి మళ్లించడానికి క్షణాల్లో మరో పథకం వేశాడు. ఆ పోలీసుని ఉద్దేశించి ‘మీరూ హైదరాబాద్‌ వెళ్లాలా..? లగేజీ తెచ్చుకోండి’ అని చెప్పాడు. ఎదుటి వారికి తనపై అనుమానం రాకూడదని భావించిన సదరు ఎస్సై తన బ్యాగ్‌ తీసుకువచ్చి కారు ఎక్కాలని భావించారు. బ్యాగ్‌ కోసం బస్సు ఎక్కగా, అప్పటికే కింద ఉన్న గంగయ్య సోదరుడిని కారులో ఎక్కించుకున్న సురేష్‌ రాంగ్‌ రూట్‌లో ఉడాయించాడు. ఈ పరిణామంతో కంగుతిన్న చిత్తూరు పోలీసులు విషయాన్ని తమ ఉన్నతాధికారులకు చెప్పారు. చిత్తూరు పోలీసుల నుంచి సమాచారం అందుకున్న హైదరాబాద్‌ టాస్క్‌ఫోర్స్‌ వెంటనే రంగంలోకి దిగింది. అయితే అప్పటికే గంగయ్య సోదరుడి నుంచి డబ్బు తీసుకుని, అతడిని శంషాబాద్‌ వద్ద వదిలేసిన సురేష్‌ నేరుగా వనస్థలిపురం వెళ్లిపోయాడు. కారు వెంకట్‌రెడ్డికి అప్పగించిన తర్వాత ‘తన భార్య’కు పేమెంట్‌ సెటిల్‌ చేసి పంపించేశాడు. డీసీఎం వ్యాన్‌లో ఫ్లాట్‌లోని సామాను మొత్తం సర్దుకుని, మల్లారెడ్డిని సంప్రదించి, ‘ప్యాకేజ్‌’ని వదిలేసి నాంపల్లికి రావాలని చెప్పాడు. గంగయ్యను తీసుకుని బయలుదేరే మల్లారెడ్డి గ్యాంగ్‌ అతడిని ఎంజీబీఎస్‌ వద్ద వదిలేసి, ఖర్చుల కోసం రూ.10 వేలు ఇచ్చింది. వీళ్లు నాంపల్లికి చేరుకునేసరికి సురేష్‌ డీసీఎంలోని ఇంటి సామాను మొత్తం సెకండ్‌ హ్యాండ్‌ మార్కెట్‌లో అమ్మేసి, సిద్ధంగా ఉన్నాడు. మల్లారెడ్డి గ్యాంగ్‌కు కొంత మొత్తం ముట్టజెప్పి, అక్కడ నుంచి అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లిపోయాడు. గంగయ్య, అతడి సోదరుడు బతుకు జీవుడా అనుకుంటూ తిరుపతి చేరుకున్నారు. ఈ కేసులో హైదరాబాద్‌ టాస్క్‌ఫోర్స్‌ పోలీసులు మల్లారెడ్డితో పాటు మిగిలిన గ్యాంగ్‌ను పట్టుకుని చిత్తూరు పోలీసులకు అప్పగించారు. అయితే సురేష్‌ మాత్రం చిక్కలేదు. తన నేర పరంపరను కొనసాగిస్తూ 2006 సెప్టెంబర్‌ 13న జూబ్లీహిల్స్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్త జి.కృష్ణంరాజును ఆయన పెంపుడు శునకంతో సహా కిడ్నాప్‌ చేశాడు. ఈ కేసులో అరెస్టు అయినప్పుడే, గంగయ్య కిడ్నాప్‌ స్కెచ్‌ బయటకు వచ్చింది. ఇలాంటి అనేక నేరాలు చేసిన గౌరు సురేష్‌ 2008 జూలై 18న బేగంపేటలోకి ఎయిర్‌ కార్గో కాంప్లెక్స్‌ వద్ద పోలీసులతో జరిగిన ఎదురు కాల్పుల్లో చనిపోయాడు. (సమాప్తం)

ఆ చీకటి కేబిన్‌ లోని ప్రయాణికులంతా గాఢనిద్రలో ఉన్నారు. దైవజ్ఞ తన చేతి గడియారాన్ని చూసుకుని లేచాడు. రో 23జి సీట్‌కి చేరుకుని, అందులో కూర్చుని గాఢనిద్రలో ఉన్న ఏభైపైబడ్డ ఆవిడ మెడ కింద, డిన్నర్‌తో ఇచ్చిన స్టీల్‌ కత్తితో కసుక్కున అడ్డంగా కోశాడు. ఆవిడ మెలకువ వచ్చి చిన్నగా కేకపెట్టింది. రక్తం చిందింది. కాని పూర్తిగా తెగలేదు. మరోసారి, ఇంకోసారి. గరగర శబ్దంతో పాటు ఆ మెడలోంచి ఎర్రటి గాలి బుడగలు బయటికి వచ్చాయి. దైవజ్ఞ ఆవిడ సీట్‌ మీది రీడింగ్‌ లైట్‌ని వెలిగించి, కాల్‌ బటన్‌ ని నొక్కాడు. నిమిషంలో ఏర్‌హోస్టెస్‌ అక్కడికి వచ్చింది. రీడింగ్‌ లైట్‌లో ఆవిడ మెడ నించి తల అతి అసహజ రీతిలో పక్కకి వేలాడటం, ఆవిడ ఛాతీ రక్తంతో తడిసి ఉండటం చూసి ఆమె భయంగా రెండు అడుగులు వెనక్కి వేసింది. దైవజ్ఞ ఆమెకి మడిచిన కాటన్‌ నేప్‌కిన్‌ ని ఇచ్చి చెప్పాడు.‘‘నేనే చంపాను. ఇది హత్యాయుధం.’’అయోమయంగా చూసే ఆమె తన చెవులని తనే నమ్మలేకపోయింది.‘‘మీ పైలెట్‌కి ఈ విషయం చెప్పండి. లాగ్‌ బుక్‌లో రాస్తారు.’’ అతను శాంతంగా చెప్పాడు.ట్రాన్‌ ్సలో ఉన్నట్లుగా ఆమె కాక్‌పిట్‌లోకి వెళ్ళింది. గజ గజ వణుకుతూ వగరుస్తూ మధ్య మధ్యలో ఆపి చెప్పింది.‘‘సీట్‌ 23జిలోని లేడీ మెడ తెగింది. ఒకతను తనే చంపానని, ఇందులో కత్తి ఉందని చెప్పి ఇచ్చాడు.’’‘‘నువ్వు చూస్తూండు.’’ తక్షణం కెప్టెన్‌ లేస్తూ ఫస్ట్‌ ఆఫీసర్‌తో చెప్పాడు.ఇద్దరూ 23 జి దగ్గరకి వచ్చారు. దైవజ్ఞని ఇద్దరు ప్రయాణికులు కదలకుండా చేతులు బిగించి పట్టుకున్నారు.‘‘కెప్టెన్‌ . నా పేరు దైవజ్ఞ. నన్ను వదలమని చెప్పండి. తలుపు తెరుచుకుని పారిపోతానా?’’ దైవజ్ఞ నవ్వుతూ సూచించాడు.‘‘ఇతను ఈవిడని పొడవడం నేను చూశాను. ఇదే వరుసలో లేప్‌టాప్‌లో పని చేసుకుంటున్నాను.’’ ఒకడు చెప్పాడు.‘‘ఎందుకు చంపావు?’’ హతురాలి మీద దుప్పటిని కప్పుతూ కెప్టెన్‌ అడిగాడు.‘‘ఇక్కడ చంపితే నాకు శిక్ష పడదని.’’‘‘నువ్వు నేరాన్ని ఒప్పుకున్నావు. సాక్షులు కూడా ఉన్నారు. ఎందుకు శిక్ష పడదు?’’ కెప్టెన్‌ అడిగాడు.‘‘నా నేరానికి నన్ను ఎవరు శిక్షిస్తారు?’’ దైవజ్ఞ ప్రశ్నించాడు.‘‘మన విమానం షికాగోలో దిగగానే అక్కడి పోలీసులు.’’‘‘వాళ్ళు నన్ను అరెస్ట్‌ చేస్తే ఫాల్స్‌ అరెస్ట్‌కి వాళ్ళ మీద నష్టపరిహార దావా వేస్తానని కూడా చెప్పండి. చూస్తూండండి. నేను స్వేచ్ఛగా తిరుగు విమానంలో వెళ్ళిపోతాను.’’అతను పిచ్చివాడని అనుమానించిన కెప్టెన్‌కి కాదని, మేధావి అయుండొచ్చని అనిపించింది. చాలామంది ప్రయాణికులు లేచారు.‘‘ఈ లేడీ విలన్‌ ని చంపటానికి నేను ఈ ప్రదేశాన్ని, ఈ సమయాన్ని ఎన్నుకున్నాను కెప్టెన్‌. ప్రపంచంలో ఎవరూ నా నేరానికి శిక్షించలేరు. అందుకు సాంకేతికతలు అడ్డు వస్తాయి.’’ దైవజ్ఞ ఆత్మవిశ్వాసంతో చెప్పాడు.‘‘సాంకేతికతలా? ఏమిటవి?’’ ప్రయాణికుల్లోని ఒకరు ప్రశ్నించారు.‘‘నన్ను ఈ నేరానికి అరెస్ట్‌ చేసే హక్కు ఎవరికీ లేదు. చేస్తే నన్ను ఎక్కడ విచారిస్తారు?’’‘‘ఇండియాలో. నేను లాయర్‌ని.’’ ఒకరు చెప్పారు.‘‘మీరు మళ్ళీ లా క్లాస్‌లో చేరండి లాయర్‌గారు. నేరం ఇండియా భూభాగం మీద జరగలేదు. ఇది ఇండియా విమానం తప్ప ఇండియన్‌ కన్సులేటో లేదా ఎంబసీనో కాదు. అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం మధ్యలో, ఆకాశంలో ఈ నేరం జరిగింది. నేరం జరిగిన స్థలం నుంచి రెండు వందల నాటికల్‌ మైల్స్‌లో ఏ దేశం లేదు. ప్రపంచంలోని ఏ దేశానికి జ్యూరిస్‌డిక్షన్‌ లేని చోటుని ఎంచుకుని మరీ ఈవిడని చంపాను.’’ దైవజ్ఞ చిరునవ్వుతో చెప్పాడు.‘‘ఎందుకు చంపారు?’’ ఏర్‌హోస్టెస్‌ ప్రశ్నించింది.‘‘ఈవిడ న్యూరాలజిస్ట్‌. హైద్రాబాద్‌లోని ఓ కార్పొరేట్‌ హాస్పిటల్లో సంవత్సరానికి కోటి రూపాయల పేకేజ్‌తో పని చేస్తోంది. అంత జీతం పొందటానికి ఆవిడకి నెలకి హాస్పిటల్‌కి ఎంత సంపాదించి పెట్టాలో టార్గెట్స్‌ ఉంటాయి. నా భార్యకి బ్రెయిన్‌ ట్యూమర్‌. మరణం తథ్యమని తెలిసీ హాస్పిటల్లో చేర్పించమంది. ఎన్ని టెస్టులు రాసిందో! పన్నెండు రోజులకి ముప్ఫైరెండు లక్షల బిల్‌ని సొంత ఇంటిని అమ్మి కట్టాను. నేను ఓ ఫేక్టరీలో టర్నర్‌ ఉద్యోగం చేస్తున్నాను. ఈవిడ వల్ల మా ఆవిడతో పాటు నాకు నిలువ నీడ కూడా పోయింది. నా భార్యకి ఇచ్చిన మందుల సైడ్‌ ఎఫెక్ట్‌ల వల్ల తిన్నది తిన్నట్లుగా వాంతైపోయి, ఎప్పుడూ మైకంలో ఉండేది. మా ఆవిడ బతకదని తెలిసీ మభ్యపెట్టి నన్ను దోపిడీ చేసింది. ఆ శిక్ష పడని నేరానికి, నేనూ శిక్ష పడకుండా ఈవిడని ఎలా చంపాలా అని చాలా రీసెర్చ్‌ చేసి, ఆవిడ విమాన ప్రయాణం కోసం ఏడు నెలలుగా వేచి చూస్తున్నాను. ఇక్కడ నా పగ తీర్చుకున్నాను. షికాగోలో దిగాక తిరిగి విమానంలో మళ్ళీ హైద్రాబాద్‌ వెళ్ళిపోతాను. ప్రపంచంలోని అన్ని దినపత్రికలు నా గురించి రేపు రాస్తాయని పందెం.’’ ‘‘నీ పథకంలో ఓ ఎదురుచూడని భాగం కూడా ఉంది.’’ అతన్ని పట్టుకున్న వ్యక్తి నెమ్మదిగా చెప్పాడు.‘‘ఏమిటది?’’‘‘ఇది. నీకెంత పగ ఉందో నాకు అంతే పగ ఉంది. ఇక్కడ జరిగిన నేరానికి నీకులా నాకూ శిక్ష పడదు.’’ చెప్పి అతను ఓ సిరంజిలోని నీడిల్‌ని చటుక్కున దైవజ్ఞ భుజంలో గుచ్చి ఇంజెక్ట్‌ చేశాడు.దైవజ్ఞ తల పక్కకి వాల్చగానే ప్రయాణికులు మరోసారి దిగ్భ్రాంతి చెందారు.‘‘మీరెవరు?’’ కెప్టెన్‌ అడిగాడు.‘‘ఆవిడ మా అమ్మ.’’ అతను కూడా దైవజ్ఞ అంత శాంతంగా జవాబు చెప్పాడు.‘ఫన్‌డే’లో ప్రచురితమయ్యే ఈ శీర్షికలో మల్లాది కథలు రాయడమే కాదు, మిమ్మల్ని కూడాభాగస్వాములను చేయనున్నారు. మీరైతే ఈ కథకు ఏ శీర్షిక పెడతారో ఈ కింది మెయిల్‌కు పంపండి. kathakalisakshi@gmail.com

‘ఓహో.. ఈ చెన్నై అర్ధరాత్రి వీ«థుల్లో ఒంటరిగా ఏలారా వెళ్లడం!’ అని మీరు ఆలోచిస్తున్న సమయానికే, పసుపు, ఆకుపచ్చ ఆటో ఒక సూపర్‌ హీరో ఎంట్రీ ఇచ్చినట్టుగా బ్రేక్‌ వేసి మీ ముందుకు ఆగుతుంది. అదే మన రాజి అక్క!రాజి అక్కకి ఆటో అంటే వాహనం మాత్రమే కాదు, అది ఒక ఇల్లులాంటిది. అంతకంటే, ఎక్కువగా ఆ ఆటోలో ప్రయాణం కొండంత భరోసా, భద్రత! ఇరవై ఏళ్లకు పైగా ఆటో నడుపుతున్న ఆమె, ఒక డ్రైవర్‌ మాత్రమే కాదు; వేలమంది మహిళలకు రక్షకురాలు, ఆపద్బాంధవురాలు కూడా! ఒక భయంకరమైన ఘటన తన కళ్ల ముందే జరగడం చూసి, నిర్ణయించుకుంది ‘ఇకపై ఒక్క మహిళ కూడా భయపడుతూ ఇంటికి చేరకూడదు’ అని. అప్పటి నుంచి ఆమె ఆటో చక్రాలు కేవలం మీటరు చూపించడం మాత్రమే కాదు; భద్రత, స్నేహం, మనసులో నమ్మకం కూడా అందిస్తున్నాయి. ఆమె ఆటోలో కూర్చుంటే అందులో ఒక చిన్న ఫస్ట్‌ ఎయిడ్‌ బాక్స్, వాటర్‌ బాటిల్, బిస్కట్‌ ప్యాకెట్, సానిటరీ న్యాప్కిన్‌ అలా అలా! చాలా కనిపిస్తాయి. అప్పుడు అడుగుతారు ‘అక్కా, నువ్వు డ్రైవరా లేక ట్రావెల్‌ మమ్మీనా?’ అని, దానికి అక్క నవ్వుతూ ‘ఇవి ఉంటే ఎవరికైనా కష్టంలో ఉపయోగపడతాయి. అంతే, సేల్స్‌ కాదు, ప్రమోష¯Œ ్స కాదు మచ్చీ!’ అని చెబుతుంది. ఇలా ఆడుతూ పాడుతూ రోజుకు ముప్పై ట్రిప్స్‌ పూర్తి చేసి, శరీరం అలసిపోయినా సరే, అర్ధరాత్రి ఎవరో ఒక అమ్మాయి కాల్‌ చేస్తే? రాజి అక్క వెంటనే ఆటో స్టార్ట్‌ చేస్తుంది. ‘మహిళలు సేఫ్‌గా ఇంటికి చేరితేనే నాకు నిద్ర వస్తుంది’ అంటుంది. అంతేకాదు సీనియర్‌ సిటిజన్‌ ఎక్కితే ఫ్రీ. పిల్లాడు స్కూల్‌కి ఆలస్యమైతే ఫ్రీ. ఎవరికైనా సడెన్‌ ఎమర్జెన్సీ అయితే ‘మీటర్‌ ఆఫ్, హాస్పిటల్‌ ఆన్‌!’ ఇంతా చేస్తుంది తన ఖాళీ సమయంలో కాదు, తన జీవిత పోరాటంలో భాగంగానే!ఆమె కష్టాలకు కుటుంబమే సాక్ష్యంరాజి అక్కకు ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. కొడుకు ఇంజినీర్‌ అయ్యాడు, కూతురు నర్సింగ్‌ చదువుతోంది. భర్త అనారోగ్యం వల్ల పని మానేశాడు. అప్పటి నుంచి ఈ ఆటోనే వారికి అన్నం పెడుతోంది. కానీ రాజి అక్క ధైర్యం ముందు ఇవేమీ ఇబ్బంది కాలేదు. ‘ఈ చక్రాలు తిరిగేంత వరకు నా ఫ్యామిలీకి ఏ భయం లేదు’ అని గర్వంగా చెబుతుంది. మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే ‘ఎనయుమ్‌ కైకల్‌’ అనే మహిళా ఆటో డ్రైవర్ల గ్యాంగ్‌ లీడర్‌ కూడా రాజి అక్కే! ఆమె ఆటోకి పంక్చర్‌ అయితే, ఐదు ఆటోలు సూపర్‌ ఫాస్ట్‌గా ‘ఫాస్ట్‌ అండ్‌ ఫ్యూరియస్‌’ స్టయిల్‌లో వచ్చేస్తాయి. మరెంతోమందికి ఉచిత డ్రైవింగ్‌ క్లాసులు కూడా ఇస్తుంది. ఆటో నడపడం నేర్చుకోవాలనుకునే మహిళలకు ఆమె గురువు. ప్రస్తుతం అక్క ఆటో ప్రయాణ కథలను విన్నవారంతా అన్ని రాష్ట్రాల్లోనూ, అన్ని నగరాల్లోనూ ఇలాంటి అక్క ఉంటే బాగుండు అని అనుకుంటున్నారు. ఎందుకంటే, రాజి అక్క డ్రైవర్‌ మాత్రమే కాదు ఆపదలో ఆదుకునే అక్క, అమ్మ, ఫ్రెండ్, బాడీగార్డ్‌ అన్నీ. నారీ భగీరథ! కర్నాటకలోని సిర్సి దగ్గర ఒక చిన్న గ్రామం. అక్కడ ఒకప్పుడు నిత్యం నీటి కొరత, ఎండిన పంటలు, దాహంతో అలమటిస్తున్న జీవులు కనిపించేవి. అలాంటి సమయంలో చాలామంది ‘ఎవరైనా వచ్చి పరిష్కరిస్తారు’ అని చేతులెత్తేసి కూర్చుంటే, యాభై మూడు ఏళ్ల గౌరి నాయక్‌ మాత్రం భిన్నంగా ఆలోచించింది. తన పంటలు పచ్చగా మారాలని తపనతో ముందడుగు వేసింది. స్వయంగా తన చేతులతో బావి తవ్వడం మొదలుపెట్టింది. యంత్రాలు లేవు, సహాయం లేదు, కేవలం ఒక గిలక, తాడు, బకెట్‌ మాత్రమే. రోజూ ఆరు గంటలపాటు కష్టపడి, ఆరు నెలల పాటు శ్రమించింది. పక్కవాళ్లు ‘ఇది అసాధ్యం’ అన్నారు. కాని, గౌరి మాత్రం ఆగలేదు. ఆమె పట్టుదల ఫలించింది. అరవై అడుగుల లోతులో నీరు దొరికింది. ఆ నీటితో ఆమె పంటలు తిరిగి పచ్చగా మారాయి. అక్కడితో ఆగిపోకుండా, మరో బావి తవ్వింది. ఈసారి తనకోసం కాదు– పొరుగువారి కోసం. ‘నా పంటలు బతికితే సరిపోదు, నా ఊరి ప్రజలందరికీ జీవం రావాలి’ అని అనుకుంది. పాఠశాల దగ్గర బావి తవ్వొద్దని అధికారులు ఆపినా, గౌరి వెనక్కి తగ్గలేదు. స్కూల్‌ పిల్లలకు కూడా నీరు అందేలా చేసింది. మధ్యలో ఊపిరి ఆడకపోవడం, ఛాతీ నొప్పి, అలసట– అన్నింటినీ తట్టుకుంది. అందుకే, ఈరోజు అందరూ ఆమెను ‘లేడీ భగీరథ’ అని పిలుస్తున్నారు. ఇప్పుడు ఆమె బావులు రైతులకు, పిల్లలకు, జంతువులకు జీవనాధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ఇంకా గౌరి ఆగలేదు. గ్రామస్తులు దూరంగా నడుస్తూ నీరు తెచ్చుకోకూడదనే తపనతో, మూడో బావిని కూడా తవ్వుతోంది.

హృదయ నదులు కొన్నిసార్లు సైన్స్‌ కన్నా, కవిత్వమే ఎక్కువ లాజికల్‌గా అనిపిస్తుంది! అందుకు ఒక ఉదాహరణ... బహుముఖసృజనశీలి అయిన ఇటాలియన్‌ చిత్రకారుడు, ఇంజినీరు లియోనార్డో డా విన్సీ నదుల్ని మానవ శరీరంలోని ధమనులు, సిరలతో పోల్చటం! నదులు, ఉపనదులు భూగోళానికిజీవ ప్రవాహ నాళాలు అని వాటి ప్రాముఖ్యాన్ని ఈ ఒక్కమాటతో చక్కగా అర్థం చేయించారు డా విన్సీ. 51 కోట్ల, 72 వేల చ.కి. మీ. విస్తీర్ణంలో ఉన్న మన భూమిపై లక్షన్నరకు పైగా నదులు ఉన్నాయని ఒక అంచనా. ఈ నదుల ప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండేందుకని గత ఇరవై ఏళ్లుగా ఏటా మనం సెప్టెంబరు నాల్గవ ఆదివారాన్ని (నేడు)‘ప్రపంచనదుల దినోత్సవం’గా జరుపుకుంటున్నాం. ఈ సందర్భంగా పురాణాల్లో, సాహిత్యంలో, సినీ గీతాల్లో ఉన్న నదుల మననాలు కొన్ని.. మీ కోసం!ప్రవాహమే నది రూపంనదుల గురించి అల మాత్రంగానైనా మాట్లాడుకోవటం అంటే మహా సముద్రంలో ఈత కొట్టటమే! మొదలు–తుది; అంతము– ఆరంభమూ లేని ప్రవాహం... సమస్త మానవాళి జీవితాన్ని పెనవేసుకుని ఉన్న ఈ నదీ ప్రస్థానం. గ్రీకు తత్వవేత్త హెరాహ్లిటస్‌ అన్న మాట ఈ నదీ ప్రస్థానానికి, నదీ ప్రస్తావనకు చక్కగా సరిపోతుంది. ‘‘ఒకే మనిషి ఒకే నదిలో రెండోసారి అడుగు పెట్టడు. ఎందుకంటే– ఆ నది ఒకేలా ఉండదు. ఆ మనిషీ ఒకేలా ఉండడు’’ అంటారాయన. అంటే ప్రవాహం ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండదు, మనిషి కూడా నదీ ప్రవాహంలా ఒకేలా ఉండడు అని అంతరార్థం.సాగిపోయే జీవిత నౌకనదుల పోలికతో పాశ్చాత్యులవే మరికొన్ని అద్భుతమైన జీవిత సత్యాలు ఉన్నాయి. లెబనీస్‌–అమెరికన్‌ కవి ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ ఏమంటారో చూడండి, ‘‘నది వెళ్లి సముద్రంలో కలిసినట్లే జననం వెళ్లి మరణంలో కలుస్తుంద’’ట! ఇక దివంగత బ్రిటన్‌ రాజనీతిజ్ఞుడు ఎనోచ్‌ పావెల్, ‘‘నా ఓడ కనిపించకుండాపోతే, నా ప్రయాణం ముగిసిందని కాదు. నది వంపు తిరిగిందని..’’ అని అంటారు! ఎంత చక్కగా చెప్పారు. ‘కొండగాలి తిరిగింది’ అని ఆరుద్ర అన్నట్లు – కొండగాలి మాత్రమే కాదు, నది కూడా తిరుగుతుంది. ప్రాప్తమున్న తీరానికి జీవిత నౌక సాగిపోతుంది. ఇదీ ఆరుద్ర మాటే. వయ్యారి గోదారమ్మ..!ఒక అమ్మాయికి యుక్త వయస్సు అనేది విశాలమైన నది నుండి సముద్రంలోకి తేలుతున్నట్లుగా ఉంటుంది అంటారు జి.స్టాన్లీ హాల్‌. 19వ శతాబ్దపు మనో వైజ్ఞానిక నిపుణుడు ఈయన. నదిలా నూత్న యవ్వనం పరవళ్లు తొక్కుతుందని చెప్పటం స్టాన్లీ ఉద్దేశం. ‘వయ్యారి గోదారమ్మ ఒళ్లంత ఎందుకమ్మ కలవరం..’ అని వేటూరి అడిగిన ప్రశ్నకు స్టాన్లీ ఆల్రెడీ సమాధానం చెప్పేసే ఉంచారన్న మాట! అమెరికన్‌ సంగీతకారుడు జాన్‌ విలియమ్స్, నదిని సంగీతంలో పోల్చారు. ‘‘సంగీతంలో నేను ఎక్కువ తక్కువల్ని చూడను. సంగీతం అన్నది మనమందరం కప్పులతో ముంచుకుని తాగ గల అమృతవాహిని అయిన నది’’ అన్నారు విలియమ్స్‌. ఇళయ రాజా దృష్టిలో సంగీతం అంటే ఏ ఉద్దేశమూ లేనిది! ‘‘నది ప్రవాహంలా సంగీతం సహజంగా, ఉద్దేశరహితంగా ఉండాలి’’ అంటారు ఇళయరాజా.స్వర్గలోక వెండి ప్రవాహంప్రాచీన కాలపు చైనా దేశీయులు పాలపుంతను కూడా ఒక ప్రకాశవంతమైన నదిగానే ఊహించారు. ఆ నదిని స్వర్గంగా, ఆ ప్రవాహాన్ని వెండిగా భావించారు. బౌద్ధ దార్శనికుడైన ఆచార్య నాగార్జునుడు మానవ జీవితంలోని దుఃఖం గురించి మాట్లాడుతూ, ‘‘నదిలో కలిసి, కదిలే చెక్క దుంగలు ప్రతి అల చేత విడిపోతాయి. అనివార్యంగా అలా వేరు అవటం దుఃఖానికి కారణం కాకూడదు’’ అంటారు. ప్రసిద్ధ బ్రెజిల్‌ నవలా రచయిత పాలో కోయెలో మరికాస్త లోతుకు వెళ్లి, ‘‘మీరు నదిలో పడటం వల్ల మునిగిపోరు, కానీ దానిలో మునిగిపోవటం వల్ల మునిగిపోతారు’’ అంటారు. జీవితాన్ని భయంతో ఈదలేమని చెప్పటం కావచ్చు. ఇంగ్లిష్‌ నటి జూలీ ఆండ్రుస్‌ (89)కు నది వాసన అంటే ఇష్టం. నది సౌమ్యత ఇష్టం. ఆమె చిన్నతనం అంతా నదితోనే గడిచింది. నది ఆమెను ప్రశాంతపరచింది. ఆమెకు ఓదార్పునిచ్చింది. ఈ విషయాన్ని జూలీ అనేక ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పారు. గంగా తీరాన రిషికేశ్‌హాలీవుడ్‌ దర్శకుడు జేమ్స్‌ కామెరాన్‌కు భారతదేశంలోని సాయంత్రాలు అంటే చాలా ఇష్టమట. ఎందుకు ఇష్టమో ఆయన మాటల్లోనే విందాం. ‘‘సూర్యుడు ప్రపంచం అంచుకు చేరుకుంటాడు. శబ్దాలు అస్తమిస్తుంటాయి. పది వేల మంది ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు సైకిళ్లపై నదీ ప్రవాహంలా ఇంటికి చేరుకుని, శ్రీకృష్ణుడి గురించి, జీవన వ్యయం గురించి ఆలోచిస్తూ ఉండే మాయా క్షణాలవి’’ అంటాడు కామెరాన్‌. సైకిళ్లపై ఒక ఒరవడిగా వెళ్లే శ్రామికులను ఆయన ఒక నదీ ప్రవాహంగా ఊహించుకున్నారు. మైకేల్‌ ఎడ్వర్డ్‌ లవ్‌ కూడా భారతదేశం గురించి గొప్పగా చెప్పారు. ఆ గొప్పకు కారణం గంగా నది. మైకేల్‌ అమెరికన్‌ సింగర్, సాంగ్‌రైటర్‌. ‘‘1968 వసంతకాలంలో, ‘ది బీటిల్స్‌’ బ్యాండ్‌కు, నాకు మహర్షి మహేష్‌ యోగి నుండి భారతదేశంలోని రిషికేశ్‌కు రమ్మని ఆహ్వానం అందింది. రిషికేశ్‌ అనేక సంవత్సరాలుగా లక్షలాది మందికి ఒక ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. ఇది హిమాలయాల నుండి గంగా నది ప్రవహించే ప్రదేశంలో ఉంది. ఆ వాతావరణంలో ఉండటం చాలా ప్రత్యేకమైనది’’ అంటారు మైకేల్‌. పురుష నది.. బ్రహ్మపుత్ర!భారతీయ పురాణాలలో అనేక నదులు ప్రవహించాయి. అయితే అవి కేవలం భౌతిక ప్రవాహాలు కావు. దైవత్వం పొందినవి. దేవతలతో సమానంగా గౌరవాన్ని పొందినవి. పూజలను అందుకున్నవి. గంగా, యమునా, సరస్వతి, గోదావరి నదులను స్త్రీ దేవతలుగా పూజిస్తారు. ఆ పవిత్ర జలాలలో స్నానం చేస్తే పాపాలు తొలగిపోతాయని నమ్ముతారు. మరి పురుష నదులే లేవా? లేనట్లున్నాయి. బ్రహ్మపుత్ర నదిని మాత్రం ‘పురుష నది’గా పరిగణిస్తారు. మన నదులన్నీ కూడా రుగ్వేదం, మహాభారతం, రామాయణం వంటి పురాణ, ఇతిహాసాలలో ముఖ్యమైన పాత్రను కలిగి ఉన్నాయి. ‘గంగావతరణ’ ఘట్టందశరథ మహారాజు పుత్రకామేష్టి యాగం చేసిందీ, శ్రీరాముడి అవతార పరిసమాప్తి అయిందీ ‘సరయూ’ సమీపంలోనే. రామాయణంలోని ‘గంగావతరణ’ ఘట్టం అయితే ఒక అద్భుతమైన చిత్రణ. సీతను వెదకి రమ్మని వానరులను పంపేటప్పుడు ఆమెను ఎక్కడెక్కడ వెతకాలో చెబుతూ శరావతి, కావేరి, తామ్రపర్ణి, నర్మద, కౌశికీ, యమునా నదులను ప్రస్తావిస్తాడు సుగ్రీవుడు. ఇక కవుల గురించి చెప్పక్కర్లేదు. నది ఊసు లేనిదే వారి కలాలు పరవళ్లు తొక్కవు. ‘కవుల కవిత్వంలో పొంగిన నదులు’ అంటూ రాజన్‌ పి.టి.ఎస్‌.కె. అనే రచయిత తెలుగులో ఒక పుస్తకమే రాశారు. కృష్ణవేణి.. విరిబోణి.. అలివేణినది పేరుతో అనేక తెలుగు నవలలు, కథలు వచ్చాయి. అదొక అంతే లేని జాబితా. అలాగే తెలుగు సినిమా పాటలు వందలు, వేలు! పూర్తిగా ఒక నదిపైనే వచ్చిన పాట మాత్రం బహుశా డాక్టర్‌ సి.నారాయణ రెడ్డి రాసిన ‘కృష్ణవేణి తెలుగింటి విరిబోణి / కృష్ణవేణి నా ఇంటి అలివేణి’ కావచ్చు. ఆ పాటలో కృష్ణానది విశేషాలన్నిటినీ సినారె పొందుపర1చారు. భక్తిగీతంలా మొదలై పరవళ్లు తొక్కుతూ వెళ్లి సాగర హృదయాన సంగమిస్తుంది. ఈ పాట ‘కృష్ణవేణి’ (1974) చిత్రం లోనిది.వేదంలా ఘోషించే గోదావరికృష్ణవేణికి దీటైన ఇంకో తెలుగు సినిమా పాట.. ‘వేదంలా ఘోషించే గోదావరి.. అమరధామంలా శోభిల్లే రాజమహేంద్రి’. 1983 నాటి ‘ఆంధ్ర కేసరి’ సినిమా కోసం ఆరుద్ర ఈ పాటను రాశారు. అయితే ఆ పాట పూర్తిగా గోదావరి విశేషాల మీద కాకుండా, గోదావరికి అనుసంధానమై ఉన్న సుందర నగరాలు, కవులు–కావ్యాలు, ఏలిన రాజులు మీద సాగుతుంది. గోదావరి మీదే వేటూరి గారు రాసిన పాట ‘గోదావరి’ చిత్రంలోని ‘ఉప్పొంగెలే గోదావరి’. ఇంకా.. ‘ఈ నదిలా నా హృదయం పరుగులు తీస్తుందీ’ (ఆత్రేయ–‘చక్రవాకం’), ‘నవ్వుల నదిలో పువ్వుల పడవ’ (ఆరుద్ర–‘మర్మయోగి’), ‘నిదురించే తోటలోకి పాట ఒకటి వచ్చిందీ’ (శేషేంద్ర శర్మ–‘ముత్యాల ముగ్గు’) ‘చినుకులా రాలి.. నదులుగా సాగి’ (వేటూరి–నాలుగు స్తంభాలాట), ‘గోదారి గట్టుంది.. గట్టు మీద సెట్టుంది..’ (దాశరథి కృష్ణమాచార్య–‘మూగ మనసులు’)... వంటి పాటలు పూర్తిగా నది చుట్టూ తిరిగినవి కాకపోయినా, దోసెడు నది నీళ్లను పట్టి ప్రేక్షకుల తలపులపై చిలకరించినవి. నదులపై మంచి మంచి సినిమా పాటలు ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయి. ఇవి కొన్ని రేణువులు మాత్రమే. నదులు కేవలం నీళ్లు కాదు, కేవలం ప్రవాహాలు కాదు, కేవలం ప్రయాణ మార్గాలు అంతకన్నా కాదు. మనిషిని బతికించే సంజీవినులు మాత్రమే కాదు. డా విన్సీ అన్నట్లు – భూగోళానికే జీవాన్ని, చేవను ఇచ్చే సిరలు, ధమనులు.· సాక్షి, స్పెషల్‌ డెస్క్‌శ్రీశ్రీ అనుసంధానం!‘మరో ప్రపంచం’ (1970) సినిమాలో శ్రీశ్రీ ‘అణగారిన బ్రతుకులలో..’ అనే పాట రాశారు. అందులోని ఒక చరణంలో... ‘గంగా, కావేరీ – నదులను కలుపుదాం..’ అన్నారు ఆయన. ఆ చరణం ఇలా ఉంటుంది : ‘ఈ దేశం నీదీ నాదని / ఇది ఒక్కరికే సొంతం కాదని / గంగా, కావేరి నదులు కలుపుదాం / కలిపి, సరిహద్దు చెరిపి, చెలిమి నిలుపుదాం..’ అని. యాభై ఏళ్ల క్రితం తొలిసారి 1972లో అప్పటి కేంద్ర మంత్రి కె.ఎల్‌.రావు గంగ–కావేరి నదులను అనుసంధానించాలని ప్రతిపాదించారు. అంటే, శ్రీశ్రీ తన పాట ద్వారా అంతకు రెండేళ్లకు ముందే గంగ, కావేరీలను అనుసంధానించారు! అందుకే, సృజనశీలులను కాలజ్ఞానులు అని కూడా అంటారు. నదుల అనుసంధానం గురించి 1974లో కెప్టెన్‌ దిన్షా జె.దస్తూర్‌ మరో ప్రతిపాదన తెచ్చారు. హిమాలయ నదులైన గంగ, సింధు, బ్రహ్మపుత్రలను... ద్వీపకల్ప నదులైన గోదావరి, కృష్ణ, మహానది, కావేరి, నర్మద, తపతి, పంబ వంటి వాటితో కలపొచ్చని! ఆ తర్వాత కేంద్ర జల వనరుల శాఖ ఇంకో ప్రతిపాదన తెచ్చింది. ఇవేవీ ఆచరణకు రాలేదు.

అయోధ్య పాలకుడు ఇక్ష్వాకుడు ఒకనాడు పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం పెట్టడానికి ఏర్పాట్లు చేసుకుంటున్నాడు. తన పెద్దకొడుకు వికుక్షిని పిలిచి, శ్రాద్ధ భోజనాల కోసం అడవికి వెళ్లి మాంసం తెమ్మని ఆజ్ఞాపించాడు. అతడు ఆయుధం ధరించి, రథంపై అడవికి వెళ్లాడు. వరాహాలను, జింకలను, కుందేళ్లను వేటాడాడు. వేటలో అడవంతా తిరిగి తిరిగి బాగా అలసిపోయాడు. అలసట వల్ల ఆకలి దప్పులను తాళలేకపోయాడు. ఆకలి తీర్చుకోవడానికి వేటాడిన జంతువుల్లో ఒక కుందేలును భుజించాడు. మిగిలిన వాటిని తీసుకొచ్చి, తండ్రికి అందించాడు. ఇక్ష్వాకుడి చేత శ్రాద్ధ కర్మ జరిపిస్తున్న వసిష్ఠుడు ఆ జంతువుల మాంసాన్ని సంప్రోక్షించబోతూ, అది భుక్తశేషమని గుర్తించాడు. ‘ఈ మాంసం భుక్తశేషం. ఇది శ్రాద్ధకర్మకు పనికిరాదు’ అని కోపంగా పలికాడు.ఇక్ష్వాకుడు వెంటనే కొడుకును పిలిచి, ఏం జరిగిందో చెప్పమని నిలదీశాడు.‘వేట ముగిశాక ఆకలికి తాళలేక వేటాడిన వాటిలో ఒక కుందేలును తిన్నాను’ అని చెప్పాడు వికుక్షి.శ్రాద్ధకర్మలో విధిలోపం చేసినందున ఇక్ష్వాకుడు అతడికి దేశబహిష్కారం విధించాడు. శ్రాద్ధానికి తీసుకు రావలసిన కుందేలు మాంసాన్ని భుజించడం వల్ల వికుక్షికి శశాదుడనే పేరు వచ్చింది. తండ్రి ఆజ్ఞ ప్రకారం శశాదుడు ఇల్లు విడిచి అడవులకు వెళ్లిపోయి, అక్కడే నివసించసాగాడు.కొన్నాళ్లకు ఇక్ష్వాకుడు కాలధర్మం చెందాడు. తండ్రి మరణంతో శశాదుడు తిరిగి రాజధానికి వచ్చి, మంత్రుల సలహాతో రాజ్యభారం స్వీకరించాడు.శశాదుడికి కకుత్థ్సుడు అనే కొడుకు కలిగాడు. కకుత్థ్సుడు ఆదిపరాశక్తి అపరభక్తుడు. నిత్యం అమ్మవారిని సేవిస్తూ ఉండేవాడు. శశాదుడి మరణం తర్వాత కకుత్థ్సుడు రాజ్యపాలన చేపట్టాడు. అమ్మవారి అనుగ్రహంతో అతడు ధర్మబద్ధంగా రాజ్యపాలన చేయసాగాడు. అతడి పాలనలో రాజ్యం సుఖశాంతులతో తులతూగుతూ ఉండేది.అయోధ్యలో కకుత్థ్సుడి పాలన కొనసాగుతున్న కాలంలో దేవదానవులకు సంగ్రామం జరిగింది. అసురుల చేతిలో దేవతలు చిత్తుగా ఓడిపోయి, స్వర్గం నుంచి పలాయనం చిత్తగించారు. దిక్కుతోచని స్థితిలో ఇంద్రాది దేవతలందరూ నేరుగా వైకుంఠానికి వెళ్లారు.‘ఆపద్బాంధవా! జగద్రక్షకా! శరణు.. శరణు! నువ్వే మాకు దిక్కు’ అని శేషతల్పంపై చిద్విలాసంగా శయనిస్తున్న శ్రీమహావిష్ణువుకు మొర పెట్టుకున్నారు.‘దేవతలారా! దిగులు చెందకండి. అయోధ్య రాజు శశాద తనయుడైన కకుత్థ్సుడిని సాయం కోరండి. అతడికి ఆదిపరాశక్తి అనుగ్రహం అపరిమితంగా ఉంది. అతడు యుద్ధంలో మీ పక్షాన నిలబడి, పోరాడి మిమ్మల్ని గెలిపించగలడు’ అని చెప్పాడు విష్ణువు.విష్ణువు సలహాతో దేవతలందరూ అయోధ్యకు వచ్చి, కకుత్థ్సుడిని దర్శించుకున్నారు.కకుత్థ్సుడు వారికి ఉచిత మర్యాదలు చేశాడు.‘దేవతలారా! మీ రాకతో నా జన్మ ధన్యమైంది. దేవతలు స్వయంగా ఇంటికి రావడమంటే, నిజంగా అరుదైన సంఘటనే! ఆజ్ఞాపించండి! మీ కోసం నేనేం చేయాలన్నా చేస్తాను. మానవమాత్రులకు దుస్సాధ్యమైన పని అనుకున్నా మీ కోసం నేను తప్పక చేస్తాను’ అని పలికాడు.‘రాజేంద్రా! నువ్వు దేవేంద్రుడికి బాసటగా మాకు యుద్ధంలో సాయం చేయాలి. అసురులను ఓడించాలి’ అని చెప్పారు దేవతలు.‘నేను తప్పక మీ తరఫున అసురులతో యుద్ధం చేసి, వారిని ఓడిస్తాను. కాకుంటే, నాదొక షరతు. రణరంగంలో దేవేంద్రుడు నాకు వాహనంగా ఉండాలి. అప్పుడే నేను సంగ్రామంలో విజృంభించి, అసురులను తరిమికొడతాను’ అని పలికాడు కకుత్థ్సుడు.కకుత్థ్సుడి షరతుకు దేవతలు నివ్వెరపోయారు. తమలో తాము తర్జనభర్జనలు పడ్డారు. అవసరం తమది కనుక అతడి షరతుకు ఒప్పుకోమని ఇంద్రుడిపై ఒత్తిడి తెచ్చారు. చివరకు విష్ణువు కూడా అదే సలహా చెప్పాడు. చేసేదేమీ లేక ఇంద్రుడు సరేనంటూ వృషభరూపం ధరించి, కకుత్థ్సుడికి వాహనంగా మారేందుకు అంగీకరించాడు. కకుత్థ్సుడు వృషభరూపంలో ఉన్న ఇంద్రుడిపైకి అధిరోహించి, రణరంగానికి బయలుదేరాడు. వృషభాన్ని అధిరోహించిన కకుత్థ్సుడు నందీశ్వరుడిని అధిరోహించిన పరమశివుడిలా కనిపించడంతో అసురులు కొంత కంగారు పడ్డారు. అయినా, శక్తి కూడదీసుకుని, దేవతలపై యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.హోరాహోరీగా సాగిన పోరులో కకుత్థ్సుడు అసురులను చిత్తుగా ఓడించాడు. వారి నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని, ఇంద్రుడికి అప్పగించాడు.ఇంద్రుడిని వాహనంగా చేసుకున్నందుకు కకుత్థ్సుడికి ఇంద్రవాహనుడని, అసురుల నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నందున పురంజయుడని పేరు వచ్చింది.∙సాంఖ్యాయననేను తప్పక మీ తరఫున అసురులతో యుద్ధం చేసి, వారిని ఓడిస్తాను. కాకుంటే, నాదొక షరతు. రణరంగంలో దేవేంద్రుడు నాకు వాహనంగా ఉండాలి.

నంద గోపాల్‌ పాత్రలో మహేష్‌బాబు హీరోగా నటించిన ‘అతడు’ సినిమా గుర్తుందా! అందులో ఓ సీన్‌ ఉంటుంది. బాజిరెడ్డి (కోట శ్రీనివాసరావు) హత్య కేసు దర్యాప్తు కోసం సీబీఐ ఆఫీసర్‌ ఆంజనేయ ప్రసాద్‌ (ప్రకాష్‌రాజ్‌) రంగంలోకి దిగుతాడు. బాజిరెడ్డిని కాల్చడానికి వినియోగించిన బిల్డింగ్‌ పైకి వెళ్లి సహచరుల నుంచి వివరాలు తెలుసుకుంటూ ఉంటాడు. ఆ భవనం పైనుంచి తాడు సాయంతో పక్కనే ఉన్న రైల్వేస్టేషన్‌లో రైలు మీదికి నంద గోపాల్‌ దూకాడని తెలుసుకుని ఆశ్చర్యపోతాడు. ‘వీడు ఒలింపిక్స్‌కు వెళ్లి ఉంటే ఇండియాకు కచ్చితంగా గోల్డ్‌మెడల్‌ వచ్చేది’ అంటాడు. అలాంటి తెలివైన నేరగాళ్లు బయటి ప్రపంచంలోనూ ఉన్నారు. అలాంటి వారిలో గౌరు సురేష్‌ ఒకడు. డబ్బు కోసం కిడ్నాప్స్‌ చేయడంలో పేరుమోసిన ఈ నేరగాడి ప్లానింగ్‌కు 2005 నాటి తిరుపతి వ్యాపారి కిడ్నాప్‌ ఓ ఉదాహరణ. నల్లగొండ జిల్లా మిర్యాలగూడకు చెందిన గౌరు సురేష్‌ బీకాం పూర్తి చేశాడు. ఎంబీఏ చదవాలనే లక్ష్యంతో 1999లో హైదరాబాద్‌కు వచ్చి బద్రుకా కాలేజీలో చేరాడు. అనివార్య కారణాలతో ఆ కోర్సులో డ్రాపౌట్‌గా మిగిలిన సురేష్‌.. బతుకుతెరువు కోసం దిల్‌సుఖ్‌నగర్‌లో ‘మార్చ్‌ స్టడీ సర్కిల్‌’ ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ స్టడీ సర్కిల్‌ నష్టాలను మిగల్చడంతో తేలిగ్గా డబ్బు సంపాదించడం కోసం నేరాల బాట పట్టాడు. 17 దోపిడీలు, 11 బందిపోటు దొంగతనాలు చేసి జైలుకు వెళ్లి వచ్చాడు. 2003 నుంచి కిడ్నాపర్‌గా మారి, పలువురు బడా బాబులను కిడ్నాప్‌ చేసి భారీ మొత్తాలు వసూలు చేసుకున్నాడు. ఈ నేరాలకు సంబం«ధించి ఆరు కేసులు నమోదు కాగా, పోలీసు రికార్డుల్లోకి ఎక్కని కిడ్నాప్‌లు 14 వరకు ఉంటాయి. 2008లో ఎన్‌కౌంటర్‌ అయ్యే వరకు ఇతగాడు ఉమ్మడి రాష్ట్ర పోలీసుల్ని పరుగులు పెట్టించాడు. గౌరు సురేష్‌ ఏదైనా ఓ కేసులో జైలుకు వెళితే బయటకు వచ్చిన తర్వాత చేయాల్సిన నేరానికి అక్కడే స్కెచ్‌ వేస్తాడు. అందుకు అవసరమైన ప్రాథమిక ఏర్పాట్లనూ అక్కడ నుంచే పూర్తి చేస్తాడు. 2004లో ఇలానే ముషీరాబాద్‌ జైల్లో ఉన్న సురేష్‌– బెయిల్‌పై వచ్చాక చేయాల్సిన కిడ్నాప్‌లో ‘వాడుకోవడానికి’ ఓ ముఠాను తయారు చేసుకోవాలని భావించాడు. దీనికోసం జైల్లో ఉన్న మాజీ నక్సలైట్‌ మల్లారెడ్డిని, అతడి అనుచరులను పరిచయం చేసుకున్నాడు. తాను త్వరలో చేయబోయే కిడ్నాప్‌కు సహకరించాలని కోరాడు. కథ మొత్తం తానే నడిపిస్తానని, కేవలం తాను అప్పగించిన ప్యాకెట్‌ను (కిడ్నాప్‌ చేసిన వ్యక్తి) రెండు మూడు రోజులు జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలని, తాను చెప్పినప్పుడు వదిలేస్తే చాలని చెప్పాడు. దీనికి మల్లారెడ్డి అంగీకరించడంతో ఓ కిడ్నాప్‌ స్కెచ్‌కు జైల్లోనే నాంది పడింది. అయితే అప్పటికి ఎవరిని కిడ్నాప్‌ చేయాలన్నది సురేష్‌ నిర్ణయించుకోకపోవడం కొసమెరుపు. ముషీరాబాద్‌ జైలు నుంచి బెయిల్‌పై బయటకు వచ్చిన సురేష్‌ మరో కిడ్నాప్‌ కోసం ప్లాట్‌ఫామ్‌ సిద్ధం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తన పని ఎలాంటి ఆటంకాలు, హడావుడి, ఆర్భాటాలు లేకుండా పూర్తి కావాలంటే ఇల్లు, ఇల్లాలు, వాహనం కావాలని భావించాడు. ప్రాథమికంగా వీరారెడ్డి అనే బోగస్‌ పేరు, వివరాలతో గుర్తింపుకార్డులు తయారు చేసుకున్నాడు. దీని ఆధారంగా కొన్ని సిమ్‌కార్డులు తీసుకుని తన వద్ద ఉంచుకున్నాడు. హోల్‌సేల్‌ కిరాణా వ్యాపారి అవతారం ఎత్తాడు. ఆ పేరుతోనే వనస్థలిపురంలోని అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఫ్లాట్‌ అద్దెకు తీసుకున్నాడు. కొత్తగా పెళ్లి అయిందని, త్వరలోనే భార్యను తీసుకువస్తానని చెప్పి యజమానికి అడ్వాన్స్‌ ఇచ్చాడు. ఓ చిన్న కుటుంబం సంసారం చేయడానికి అవసరమైన సామాన్లు ఖరీదు చేసి ఆ ఫ్లాట్‌లో పెట్టాడు. ఆపై కృష్ణనగర్‌కు చెందిన ఓ జూనియర్‌ ఆర్టిస్టును సంప్రదించి నెల రోజుల పాటు తన భార్యగా నటించాలని, రోజుకు రూ.2 వేలు చొప్పున చెల్లిస్తానని ఒప్పందం చేసుకున్నాడు. ఆమెను తీసుకుని వనస్థలిపురంలోని ఫ్లాట్‌కు వెళ్లిన గౌరు సురేష్‌ అలియాస్‌ వీరారెడ్డి ‘కొత్త కాపురం’ ప్రారంభించాడు. ఇలా ఇంటిని, ఇల్లాలిని సిద్ధం చేసుకున్న గౌరు సురేష్‌ తాను ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు వాహనం ఇచ్చే వ్యక్తి కోసం గాలించాడు. అప్పట్లో సెల్ఫ్‌ డ్రైవింగ్స్‌ కార్స్‌ విధానం మొదలు కాలేదు. ఎవరికి వాహనం అవసరమైనా ట్రావెల్స్‌ నుంచి తెప్పించుకోవాల్సిందే! ఆ కారుతో పాటు డ్రైవర్‌నీ ట్రావెల్స్‌ నిర్వాహకులే పంపిస్తుంటాడు. ఆపరేషన్‌ పూర్తి అయిన తర్వాత ఏ దిశలో దర్యాప్తు జరిగినా తన ఉనికి బయటపడకుండా ఉండటానికి అవసరమైన స్కెచ్‌ వేశాడు. అలా జరగాలంటే తనతో పాటు కారులో డ్రైవర్‌ ఉండకూడదు. ఈ కోణంలో ఆలోచించిన సురేష్‌ అలియాస్‌ వీరారెడ్డి వనస్థలిపురం పరిసరాల్లోని ట్రావెల్‌ ఏజెన్సీల విషయం ఆరా తీశాడు. చివరకు వెంకట్‌రెడ్డి అనే ట్రావెల్స్‌ నిర్వాహకుడిని ఎంచుకున్నాడు. ఆయన వద్ద రెండు మూడుసార్లు వాహనం బుక్‌ చేసుకున్న సురేష్‌... తన ‘భార్య’తో కలిసి శ్రీశైలం, యాదగిరిగుట్ట, వేములవాడ వెళ్లి వచ్చాడు. ఆయా సందర్భాల్లో వెంకట్‌రెడ్డి కారుతో పాటు డ్రైవర్‌నీ పంపిస్తాడు. ఇలా వెంకట్‌రెడ్డికి రెగ్యులర్‌ కస్టమర్‌గా మారిపోయిన సురేష్‌... ప్రతిరోజూ సాయంత్రం వేళ ఆయన ట్రావెల్స్‌ వద్దకే వెళ్లి కూర్చునేవాడు. తాను వ్యాపారినని, కొత్తగా పెళ్లి అయిందంటూ పథకం ప్రకారం మాటల సందర్భంలో చెప్పాడు. తన భార్యతో కలిసి తరచు బయటకు వెళ్లి వస్తుంటానని, అలా సరదాగా వెళ్లేప్పుడు కారులో డ్రైవర్‌ ఉండటం తమ ప్రైవసీకి భంగంగా ఉందంటూ వెంకట్‌రెడ్డికి చెప్పాడు. దీంతో సురేష్‌ ఇబ్బందిపడుతున్నట్లు భావించిన ఆయన... ‘మీకు డ్రైవింగ్‌ వచ్చా?’ అని ప్రశ్నించాడు. వచ్చంటూ సురేష్‌ చెప్పడంతో ఈసారి కారు కావాలంటే మీరే తీసుకువెళ్లండని ఆఫర్‌ ఇచ్చాడు. ఈ మాట కోసమే ఎదురు చూసిన సురేష్‌– రెండు సందర్భాల్లో అలానే తీసుకువెళ్లి చెప్పిన ప్రకారం తిరిగి ఇచ్చేశాడు. మరోపక్క తాను ఉంటున్న అపార్ట్‌మెంట్‌ వాచ్‌మెన్‌కు తరచు డబ్బులు ఇస్తూ మచ్చిక చేసుకున్నాడు. ఇలా సురేష్‌ అలియాస్‌ వీరారెడ్డి ఇల్లు, ఇల్లాలు, వాహనం సిద్ధం చేసుకునే సమయానికి మల్లారెడ్డితో పాటు అతడి అనుచరులు ముషీరాబాద్‌ జైలు నుంచి బయటకు వచ్చారు. ఆ వెంటనే మల్లారెడ్డి తాము విడుదలైన సమాచారాన్ని సురేష్‌కు చేరవేశాడు. దీంతో అతడిని వనస్థలిపురం పిలిపించుకున్న సురేష్‌... ఎవరికీ అనుమానం రాని, ఎవరి దృష్టీ పడని ఓ సురక్షిత ప్రాంతంలో ఫ్లాట్‌ అద్దెకు తీసుకోవాలని, అందులో కాస్త సెటిల్‌ అయ్యాక అసలు కథ మొదలుపెడదామని, ఆ ఫ్లాట్‌కు అద్దె, అడ్వాన్స్‌ కూడా తానే చెల్లిస్తానని చెప్పాడు. దీంతో మల్లారెడ్డి వారాసిగూడ ప్రాంతంలో ఫ్లాట్‌ ఎంపిక చేసి, ఆ విషయం సురేష్‌కు చెప్పాడు. దానికి అవసరమైన అడ్వాన్స్‌తో పాటు ఖర్చుల కోసం కొంత మొత్తం మల్లారెడ్డికి ఇచ్చిన సురేష్‌– అప్పుడు టార్గెట్‌ కోసం వెతకడం మొదలుపెట్టాడు. (తరువాయి వచ్చేవారం)

తూర్పు ఇంకా తెల్లవారలేదు. వీధి లైట్లు మిణుకు మిణుకుమంటూ వెలుగుతున్నాయి. కార్తీకమాసంలోనూ చలిగాలులు వీస్తున్నాయి. ఇంటి నుంచి బయటకు వచ్చాడు గణపతి శాస్త్రి. పంచె పైకిలాక్కుని, భుజం మీద కండువా వేసుకుని, రాగిచెంబు చేత్తో పట్టుకుని ఆ మసకచీకటిలో కేదార్‌ ఘాట్‌కేసి నడవడం మొదలుపెట్టాడు. కాశీలోని ఆ ఇరుకు రోడ్లమీద నడవడం కొత్తవాళ్ళకు సవాలే! శాస్త్రికి ప్రతి సందు తెలుసు. అతనికి తెలియని వాడ, చూడని ప్రదేశం లేదు.నెమ్మదిగా కేదార్‌ ఘాట్‌లో మెట్లు దిగాడు. మూడుసార్లు ‘హరహర మహాదేవ్‌’ అంటూ గంగలో మునిగి గట్టు మీదకు వచ్చాడు. కండువాతో వొళ్ళు తుడుచుకుని, పంచె పిండుకుని కట్టుకున్నాడు. నుదుట విభూతి ధారణ చేసి, శివ పంచాక్షరి మంత్రం మనసులో జపిస్తూ, రాగి చెంబులోని గంగా జలంతో శ్రీగౌరీ కేదారేశ్వరుడితో బాటు, అరుణాచలేశ్వరుడికి, దక్షిణామూర్తికి అభిషేకం చేశాడు. ఛప్పన్న గణపతిని, మీాక్షి అమ్మవారిని కూడా దర్శించుకొని, మళ్ళీ చెంబుతో గంగాజలం తీసుకుని బయల్దేరాడు. ఉత్తర వాహినిగా సాగే గంగా ప్రవాహాన్ని , నదీ జలాలమీద గిరికీలు కొడుతున్న తెల్లని కొంగల్ని చూస్తూ, నెమ్మదిగా మానస సరోవర్‌ ఘాట్, క్షేమేశ్వర్‌ ఘాట్, చౌసెట్టి ఘాట్‌ల మీదుగా దశాశ్వమేధ ఘాట్‌ చేరుకున్నాడు. అలాగే ఘాట్ల మీద నడక సాగిస్తూ మణికర్ణిక ఘాట్‌కు చేరుకున్నాడు. అప్పటికే అక్కడ మృతిచెందిన అదృష్టవంతుల కాష్టాలు కాలుతున్నాయి.‘ఆ అదృష్టం కోసమే కదా తను పది సంవత్సరాలుగా ఎదురు చూస్తున్నాడు. రిటైరయిన తర్వాత వచ్చిన డబ్బులతో కాశీలో ఇల్లు కొనుక్కున్నదే అందుకోసం. పిల్లలు ఇద్దరూ బాగా స్థిరపడ్డారు. తన శేషజీవితాన్ని విశ్వేశ్వరుని సన్నిధిలో గడపాలని, తన కాష్టం ఇక్కడే కాలాలని ఇక్కడకు వచ్చేశాడు. మానవజన్మ దుర్లభం. ఈ జన్మలో కాశీలో మరణిస్తే మోక్షమే. మళ్ళీ జన్మంటూ ఉండదు’ అనుకున్నాడు. అక్కడున్న తారకేశ్వర లింగానికి గంగాజలంతో అభిషేకం చేశాడు శాస్త్రి. మళ్ళీ రాగి చెంబుతో గంగా జలం తీసుకున్నాడు.భక్తిభావం పొంగుతుంటే తన్మయత్వంతో ‘విశ్వేశ్వరా! నా ఆఖరిశ్వాస నీ సన్నిధిలో, ఈ కాశీక్షేత్రంలోనే తీసుకునే అదృష్టం ప్రసాదించు తండ్రీ!’ అంటూ చేతులు జోడించి మనస్సులోనే ప్రార్థించి విశ్వనాథుని మందిరంలోకి అడుగుపెట్టాడు. సర్కారువారి పుణ్యమాని మందిరం దగ్గర కొన్ని ఇరుకు ఇరుకు వీధులన్నీ విశాలమయ్యాయి. భక్తులు గంగానదిలో స్నానం చేసి సరాసరి విశ్వనా«థుని దర్శనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడి మందిరంలో పండిట్స్‌తో బాటు భద్రతా సిబ్బంది కూడా గణపతి శాస్త్రికి పరిచయం అయినవాళ్లే. శాస్త్రికి క్యూలతో పనిలేదు. సరాసరి అంతరాలయంలోకి వెళ్లి, అక్కడే ఎంతసేపైనా ధ్యానం చేసుకోగలడు. రాగిచెంబులో తెచ్చిన గంగాజలంతో విశ్వేశ్వరునికి అభిషేకం చేసుకున్నాడు.బయటకు వచ్చి అన్నపూర్ణని, ఆ ప్రాంగణంలో భాస్కర రాయులవారు ప్రతిష్ఠించిన శ్రీచక్ర లింగాన్ని, విశాలాక్షిని దర్శనం చేసుకున్నాడు. గదోలియా చౌక్‌లో పనులు చూసుకొని, జంగంబాడి మఠ్, పాండే హవేలీ, సైకిల్‌ స్వామి సత్రం మీదుగా గదికి బయలుదేరాడు. ఇరుకు సందుల్లో తాపీగా తిరుగుతున్న ఆవుల్ని, భయపెట్టే కుక్కల్ని తప్పించుకుంటూ, రుద్ర జపం చేసుకొంటూ నడవడం శాస్త్రి ప్రతిభ.‘ఈ దారుల్లో ఆవులు మనుషుల్ని పొడవవు. ఆలయం మీద నుంచి గద్దలు ఎగరవు. బల్లులు అరవవు. శవాలు వాసన పట్టవు. ఇంతకంటే గొప్ప పుణ్యక్షేత్రం ప్రపంచంలో ఉందా?’ అనుకున్నాడు శాస్త్రి.‘అయ్యా! విశ్వనాథుని గుడికి ఎలా వెళ్ళాలి?’ అన్నారు ఎవరో. కాశీలో చాలామంది తెలుగు మాట్లాడుతుంటారు. పక్కకు చూశాడు శాస్త్రి. ఓ అరవయ్యేళ్ళ పైబడిన పెద్దాయన కుటుంబంతో నిలబడి ఉన్నాడు.‘శివ శివ అనుకుంటూ వెళ్ళండి. లేకపోతే ఓం నమశ్శివాయ అనుకుంటూ వెళ్ళండి’ అన్నాడు.‘అది కాదు స్వామీ! మందిరానికి దారెటని’ అన్నాడు ఆ పెద్దాయన.‘ఎక్కడనుంచి వచ్చారు? ఎక్కడ దిగారు?’ అన్నాడు శాస్త్రి. ‘రాజమండ్రి నుంచి వచ్చామండి. ఎక్కడా ఆశ్రమాలు ఖాళీ లేవండి. గంగలో మునిగి బట్టలు మార్చుకున్నాం’ అన్నాడు ఆయన.‘సరే! ఒక పనిచేయండి. ఇక్కడికి దగ్గరలోనే మా ఇల్లు. అక్కడ మీరు మీ సామాన్లు పెట్టుకుని విశ్రాంతి తీసుకోవచ్చు. అదిగో అలా తిన్నగా వెళ్లి ఎడమపక్కకు తిరిగితే విశ్వనాథుని ఆలయం. నాకూడా రండి’ అని వాళ్ళ సమాధానం కోసం చూడకుండా తన ఇంటికేసి దారితీశాడు. వాళ్ళు ఆనందంగా శాస్త్రిని అనుసరించారు.‘ఇదిగో ఇదే విశ్వనాథుని మందిరం. పది నిమిషాలు నడవ గలిగితే మా ఇల్లు’ ఆన్నాడు శాస్త్రి.‘అయ్యా! తమరు పుణ్యాత్ములు. నా పేరు రామనాథం. రిటైర్డ్‌ స్కూల్‌ టీచర్ని. ఈమె నా భార్య వైదేహి. వీడు నా కొడుకు రవి. వాడి భార్య రేవతి. వాళ్ళు నా మనవలు’ అని కుటుంబ సభ్యులందరినీ పరిచయం చేశాడు. శాస్త్రి తన ఇల్లు చూపిస్తూ, ‘నాదో నాలుగు గదుల చిన్న ఇల్లు. మీకు నచ్చితే ఆ గదిలో మీ సామాన్లు పెట్టుకుని గుడులన్నీ తిరిగి రావొచ్చు. మీ గదికి తాళం వేసుకుని వెళ్ళిరండి‘ అన్నాడు గది చూపించి. అప్పుడే మిగిలిన రెండు రూముల్లో వసతి దొరకని తెలుగు వాళ్ళ కుటుంబాలు ఖాళీ చేసి వెళ్లాయి. ‘అయ్యా! మేము ఓ నాలుగు రోజులుండి ఇక్కడ చుట్టుపక్కల ఆలయాలు అన్నీ చూసుకుంటాము. రోజుకు ఎంత ఇవ్వాలో చెప్పండి’ అన్నాడు రామనాథం.‘నేను భక్తులకు సేవ చెయ్యడం భగవంతునికి సేవ చెయ్యడంగా భావిస్తాను. బంధుమిత్రులకు, వసతి దొరకని వారికి నా గదులు ఉచితంగానే ఇస్తాను. ఇక్కడ స్టౌ, పాత్రలు ఉన్నాయి. మీ పిల్లలకు పాలు కాచి ఇచ్చుకోవచ్చు. మీరు ఖాళీ చేసి వెళ్లేటప్పుడు తలుపుకు గొళ్లెం పెట్టి వెళ్ళిపోవచ్చు. భోజనానికి ఇక్కడ సత్రాలు, ఆశ్రమాలు చాలా ఉన్నాయి. అందరూ ఉచితంగానే భోజనం పెడతారు. మీరు ఇవ్వాలనుకున్న డబ్బులు ఎవరైనా అవసరం ఉన్నవాళ్లకు ఇవ్వండి’ అన్నాడు శాస్త్రి. రామనాథం కుటుంబం వారికి చూపించిన గదికి వెళ్ళిపోయారు. తన గదికి వెళ్లి మళ్ళీ స్నానం చేసి, సంధ్యావందనం చేసుకుని, ప్రాణాయామం, ధ్యానం చేసి, యోగాసనాలు వేసి పది నిముషాలు మౌనంగా కూర్చున్నాడు. కరోనా సమయంలో భార్య పోవడంతో శాస్త్రి ఒంటరి వాడయిపోయాడు. ‘అందరూ పోయేవాళ్ళమే, కాస్త ముందు వెనుక. అదృష్టవంతురాలు కనుకనే అనసూయ కాశీలో పోయింది’ అని సర్దిచెప్పుకున్నాడు. కాశీ వచ్చిన వారికి సేవ చెయ్యడం అంటే విశ్వనాథుడికి సేవ చెయ్యడంలాగే భావిస్తాడు శాస్త్రి.రామనాథం వాళ్ళు సామాన్లు గదిలో పెట్టుకుని తాళం వేసుకుని గుడికి వెళ్ళిపోయారు. ఇంతలో సెల్‌ మోగింది. చూస్తే బెంగళూరు నుంచి పెద్దకొడుకు విశ్వనాథ్‌. శాస్త్రి సెల్‌ ఆన్‌ చేశాడు.‘ఎలా ఉన్నారు నాన్నా?’ అన్నాడు విశ్వనాథ్‌.‘భేషుగ్గా ఉన్నాను. చెప్పు’ అన్నాడు శాస్త్రి.‘మీకు చెప్పాను కదా నాన్నా కొత్తగా విల్లా తీసుకుంటున్నాను అని.. రేపు పదిహేనో తారీఖున గృహప్రవేశం. నాలుగు రోజులుండి వెళ్ళండి. రాను పోను ఫ్లైట్‌ టికెట్స్‌ బుక్‌ చేస్తాను’ అన్నాడు.‘ఈ భవబంధాలు తెంచుకుంటేనేగానీ నేను అనుకున్న గమ్యం చేరలేనురా. రిటైర్‌ అయ్యాక ఐదేళ్లు ప్రతి ఏడాదీ అమలాపురం నుంచి కాశీ వచ్చేవాడ్ని. పదేళ్ల క్రితం ఇల్లు కొన్నప్పటి నుంచి మీ అమ్మ పోయినా ఎక్కడికీ వెళ్లకుండా ఇక్కడే ఉంటున్నాను. ఎందుకని? నా ఆఖరి శ్వాస ఇక్కడే తీసుకోవాలని, నా కాష్టం ఇక్కడే కాలాలని. నువ్వు బెంగళూరు నుంచి, చిన్నాడు అమెరికా నుంచి ఫోన్‌ చేస్తారు. అప్పుడు నా మనసు అటే లాగుతుంది. మీరు జీవితాల్లో బాగా స్థిరపడ్డారు. నాకా పెన్షన్‌ వస్తుంది. నా గురించి ఆలోచించొద్దురా. అస్తమానూ ఫోన్లు చేసి నా ప్రస్థానానికి ఆటంకం కలిగించకండి రా! రావడానికి కుదరదు’ అన్నాడు శాస్త్రి్త. ‘అయ్యో! అదేమిటి నాన్నా! కన్నబిడ్డ శుభమాని గృహప్రవేశానికి రమ్మని పిలుస్తే కుదరదంటారేమిటి? ఈ ఒక్కసారికి నామాట వినండి. రాకపోతే మేం అంతా బాధపడతాం. మీరు రాకపోతే అసలు గృహప్రవేశమే చేసుకోము’ అన్నాడు బాధగా.‘ప్రతిదానికి ఈ ఏడుపొకటి. సరే! రెండు రోజుల కంటే ఉండటానికి కుదరదు. ఇదేఆఖరిసారి. సరేనా?’ అన్నాడు శాస్త్రి్త అయిష్టంగానే. ‘అలాగే.. థాంక్యూ! నాన్నా’ అన్నాడు విశ్వనాథ్‌ ఆనందంగా. సెల్‌ కట్‌ చేశాడు. కాఫీ తాగుదామని చూశాడు. పాలు లేవు. చిన్న గ్లాసుడు బియ్యం సింగిల్‌ బర్నర్‌ స్టవ్‌ మీద పడేశాడు. రాత్రి మిగిలిన మజ్జిగ ఉంటే వేసుకుని తిన్నాడు. ఏది ఉంటే అది తినడం, లేకపోతే పస్తుండటం; మరీ ఆకలనిపిస్తే ఏ ఆంధ్ర ఆశ్రమానికో, గాయత్రి సత్రానికో, కరివెన సత్రానికో వెళ్ళడం; అక్కడ భోజనం అయ్యిందనిపించడం; అక్కడ సత్రంవారికి, యాత్రికులకు ఏదో ఒక సేవ చెయ్యడం అలవాటయిపోయింది.మళ్ళీ సెల్‌ మోగింది.చూస్తే అమలాపురం నుంచి చిరకాల మిత్రుడు రామ్మూర్తి. కాల్‌ లిఫ్ట్‌ చేశాడు.‘ఒరేయ్‌! శాస్త్రి! నువ్వు అస్తమానూ ఫోన్‌ చేసి కాశీ రా, గంగలో మునుగు, విశ్వేశ్వరుని దర్శనం చేసుకో అని చెబుతున్నావు కదా! నా భార్య కూడా వెళదామండి అని గొడవ చేస్తోంది. రేపు పన్నెండో తారీఖు ఉదయం కాశీ వస్తున్నాం. మాకు ఆశ్రమంలో వసతి ఏర్పాట్లు చెయ్యరా’ అన్నాడు రామ్మూర్తి.‘అలాగే. ఎంతమంది వస్తున్నారురా?’‘నేను, నాభార్య, కొడుకు, కోడలు’ ఆన్నాడు రామ్మూర్తి.‘ఏనాడూ గుడికి వెళ్ళనివాడివి, భగవన్నామం జపించనివాడివి, శుద్ధబద్ధకస్తుడివి. ఇంటిపని, బయటపని మీ ఇల్లాలే చేస్తుందికదా! ఇన్నాళ్ళకు విశ్వనాథుని దర్శనం చేసుకోవాలని నీకు బుద్ధిపుట్టింది. శుభం. తప్పకుండా రండి. నేను చూసుకుంటా’ అన్నాడు శాస్త్రి. ‘థాంక్స్‌ రా!’ అన్నాడు రామ్మూర్తి.తర్వాత నెమ్మదిగా ఆంధ్రాశ్రమం ఆఫీసులోకి వెళ్ళాడు. అక్కడ యాత్రికులకు ఆశ్రమం తరపున సేవ చేస్తూ గడిపాడు. సాయంత్రం ఆరు అయ్యింది దశాశ్వమేధ ఘాట్‌కు బయల్దేరాడు. గంగా హారతికి సమయం. కనుల విందుగా జరిగే హారతుల్ని చూడడానికి వచ్చిన జనాలు మెట్ల మీద కూర్చొన్నారు. మైకులో శ్రావ్యంగా భక్తి సంగీతం సాగుతోంది. కొంతమంది విదేశీయులతో బాటు మిగతా యాత్రికులు కూడా ఆ సుందర దృశ్యాలని తమ కెమెరాలలో భద్రపరచుకుంటున్నారు. అంతలో పట్టు పంచెలు కట్టుకున్న యువకులు హారతులు సమర్పించడానికి సిద్ధమవుతున్నారు. నదిలో అందమైన పడవల మీద జనం కూర్చుని, తమ కనుల ముందు జరుగుతున్న గంగా హారతుల్ని భక్తి శ్రద్ధలతో గమనిస్తున్నారు.ఎప్పుడూ కూర్చునే మండపంలోనే కూర్చున్నాడు శాస్త్రి. హారతి ప్రారంభమయ్యింది. రోజూ చూసే హారతులయినా మళ్లీ మళ్లీ చూడాలనిపిస్తుంది శాస్త్రికి. హారతి అవగానే ఆశ్రమానికి వచ్చాడు. గిన్నెలు ఖాళీగా ఉన్నాయి.రెండు అరటిపళ్ళు తిని శివపురాణం తీశాడు. పది గంటల దాకా పారాయణం చేసి నడుము వాల్చాడు. శివనామ స్మరణ చేసుకుంటూ కళ్ళు మూసుకున్నాడు. రోజులు గంగా ప్రవాహంలా నెమ్మదిగా గడుస్తున్నాయి.ఉదయాన్నే ఎవరో తలుపు కొడుతూంటే తలుపు తీశాడు. ఎదురుగా రామ్మూర్తి, భార్య, కొడుకు, కోడలు చిరునవ్వుతో నిలబడ్డారు. అప్పుడు జ్ఞాపకం వచ్చింది రామ్మూర్తి పన్నెండో తారీఖు వస్తానన్నాడని.‘రండి...రండి’ అంటూ ఆహ్వానించాడు.అప్పటికే శాస్త్రి గంగాస్నానం చేసి, మణికర్ణిక ఘాట్‌లో కాలుతున్న కాష్టాల్ని కనులనిండుగా చూసి, విశ్వేశ్వరునికి అభిషేకం చేసుకు వచ్చి సంధ్య వార్చుకోడం ముగించాడు.రామ్మూర్తిని చూడగానే ‘రా... రా... రామ్మూర్తి! ఎన్నాళ్ళకెన్నాళ్ళకు’ అంటూ ఆహ్వానించాడు.‘మీకు ఇంట్లోనే రెండు రూములు ఏర్పాటు చేశాను. కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని రండి. గంగా స్నానం చేసి, విశ్వేశ్వరుని దర్శించుకుందురుగాని’ అన్నాడు శాస్త్రి.వారికి గదులు చూపించాడు.‘కార్తీకమాసంలో కాశీ వచ్చారు. మంచి పని చేశారు, త్వరగా తయారై రండి’ అన్నాడు.ఓ అరగంటలో అందరూ వచ్చారు. అందర్నీ కేదార్‌ ఘాట్‌కు తీసుకెళ్ళి, సంకల్పం చెప్పించి స్నానాలు చేయించాడు.‘ఏం చలిరా నాయనా! వణికిపోతున్నాను. నా వల్ల కాదు బాబోయ్‌ అంటున్నా మా అన్నపూర్ణ బలవంతంగా లాక్కొచ్చింది’ అన్నాడు రామ్మూర్తి గజగజ వణుకుతూ.‘ఈ మాత్రం చలికే ఇంత హడావిడి చేస్తున్నావ్‌. ఈ చలిని గులాబ్‌ సర్దీ అంటారు ఇక్కడ వాళ్ళు. జనవరి నెలలో చూడాలి, చలికి కాలు బయట పెట్టలేం. అయినా పుణ్యం ఊరికే రాదుగా. పుణ్యం కావాలంటే ఆమాత్రం కష్టపడక తప్పదు’ అన్నాడు శాస్త్రి. ఘాట్ల మీద నడిపిస్తూ, ఆ విశేషాలు వర్ణిస్తూ విశ్వనాథుని దర్శనం చేయించాడు. ఆ తర్వాత సహస్ర లింగేశ్వరుడు, మనోకామేశ్వరుడు, ధనేశ్వరుడు, ప్రీతికేశ్వరుడు, సాక్షి గణపతి, ఢుండి గణపతి, అన్నపూర్ణ, విశాలాక్షిల దర్శనం చేయించాడు. ‘ఇళ్ళల్లోను, షాపుల్లోనూ గుళ్ళు కట్టుకోవడమేమిటిరా? వీళ్ళ భక్తి పాడుగాను!’ అన్నాడు రామ్మూర్తి.‘కాదురా. ఒకనాటి గుళ్లనే, షాపులుగా, ఇళ్లుగా మార్చేశారు. ఏం చెయ్యగలం?’ అన్నాడు శాస్త్రి్త.రామ్మూర్తికి చాలా అలసటగా ఉంది. భారీకాయంతో నడవలేక పోతున్నాడు. ఆతని భార్యకి మాత్రం ఇంకా చూడాలని ఉంది. ఉత్సాహంగా శాస్త్రి్త ముందుకు సాగుతూ, మంగళగౌరి, మాయుఖాదిత్యుడు బిందుమాధవుడు, కాలభైరవుడు, దండపాణి, కృత్తివాసేశ్వరుని దర్శనాలు చేయించాడు.రామ్మూర్తికి కాఫీ చుక్క గొంతులో పడకపోవడంతో చుక్కలు కనిపిస్తున్నాయి. అతగాడి దృష్టి అంతా కాఫీ మీదే ఉండి చిరాకుగా ఉంది.‘ఈ ఊరేమిటిరా శాస్త్రి్త! ఈ ఇరుకిరుకు సందులు గొందులు, వాటిల్లో అడ్డంగా పడుకున్న కుక్కలు, తాపీగా సాగే ఆవులు వాటి మలమూత్రాలు, దుర్గంధం... మోటార్‌ సైకిళ్ళ విన్యాసాలు, కిక్కిరిసిన జనం... వాళ్ళ జరదాలు, కిళ్ళీల కంపు... అబ్బబ్బ! ఎలా ఉంటున్నావురా బాబూ? దేవుడు కాశీలోనేగాని, కూచిమంచి అగ్రహారంలో లేడా? ఆ పండిట్లు ఏమిటిరా? వాళ్ళ దౌర్జన్యం ఏమిటి? వాళ్ళ చెయ్యి తడిపితే కాని విశ్వనాథుని దర్శించుకోనివ్వరా?’ అన్నాడు రామ్మూర్తి అసహనంగా.‘నువ్వు కాశీయాత్రకు వచ్చావు. విహార యాత్రకు కాదు. ఇది మహోన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. అందమైన ప్రదేశాలు చూడాలంటే కాశ్మీర్‌కు వెళ్లొచ్చు. జన్మ సార్థకం కావాలంటే కాశీకే రావాలి. దీన్ని మహా శ్మశానం అంటారు. నువ్వు చెప్పే ఈ అసౌకర్యాలన్నీ మన భక్తిని, సహనాన్ని పరీక్షించడానికి విశ్వనాథుడు పెట్టే పరీక్షలు’ అన్నాడు శాస్త్రి్త. దర్శనాలయ్యి ఆశ్రమానికి వచ్చేటప్పటికి మధ్యాహ్నం రెండు అయ్యింది. ‘కాఫీ’ అన్నాడు రామ్మూర్తి.‘ఇక భోజనాలే. ఆంధ్రా ఆశ్రమంలో భోజనం చాలా బాగుంటుంది. భోజనాలు అయ్యాక విశ్రాంతి తీసుకోండి. సాయంత్రం ఆరుగంటలకు హారతికి వెళ్దాం’ అని భోజనాలకు తీసుకెళ్లాడు.తను కూడా విశ్రాంతి తీసుకుని సాయంత్రం దశాశ్వమేధ ఘాట్‌కు తీసుకెళ్ళి హారతి చూపించాడు. రామ్మూర్తికి ఈ దర్శనాలు, హారతుల మీద ఆసక్తి లేదు. ఎక్కడ మంచి భోజనం దొరుకుతుందా, ఎక్కడ సుఖంగా కునుకు తీయవచ్చా అన్నదాని మీదే ధ్యాస!రెండో రోజు మనిషిని తోడు ఇచ్చి, చింతామణి గణపతి, సంకట మోచన్‌ హనుమాన్, దుర్గా దేవాలయం, కాశీరాజు కోట, అస్సీ ఘాట్, బెనారస్‌ విశ్వవిద్యాలయం చూసే ఏర్పాటు చేశాడు. మూడోరోజు శాస్త్రి కారు ఏర్పాటు చేశాడు.‘ఈ కారు డ్రైవర్‌ జగన్నాథ్‌ మన కోనసీమ వాడే. ఎక్కడ ఏం చెయ్యాలో, ఎక్కడ పిండప్రదానం చెయ్యాలో అన్నీ అతనే చూపిస్తాడు. రేపు త్రివేణి సంగమం వెళ్లి రండి. ఎల్లుండి గయలో ఎక్కడ ఏది చెయ్యాలో అన్నీ చూపిస్తాడు. గయలో పిండ ప్రదానం చేస్తే పితృ దేవతలు తరిస్తారు. మన జన్మ కూడా ధన్యమే అంటారు. నేను రేపు మా పెద్దాడి గృహప్రవేశానికి బెంగళూరు వెళ్లి రెండు రోజుల్లో వచ్చేస్తాను. మీరు అన్నీ చూడటానికి మూడు నాలుగు రోజులు పడుతుంది. ఈలోపు నేను వచ్చేస్తాను’ అన్నాడు శాస్త్రి రామ్మూర్తి భుజం మీద చెయ్యేసి.‘నువ్వున్నావు కాబట్టి వచ్చానురా శాస్త్రి! లేకపోతే గుమ్మం దిగే ప్రసక్తే లేదు. నీకు తెలుసుగా, ఇంటి పక్క సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి గుడికే వెళ్లను. అవునూ గాయత్రి సత్రంలో భోజనాలు చాలా రుచిగా ఉంటాయని విన్నాను’... అన్నాడు రామ్మూర్తి బొజ్జ చేత్తో రాసుకుంటూ.‘నీకు భుక్తి మీద ఉన్న రక్తిలో పదోవంతు భక్తి మీద ఉంటే బాగుండేది రా! సరే అలాగే కానీయ్‌’ అన్నాడు శాస్త్రి్త.రామ్మూర్తి కుటుంబం కార్లో కూర్చోగానే కారు బయల్దేరి, మలుపు తిరిగింది.ఇంతలో రామనాథ కుటుంబంతో వచ్చాడు. కుటుంబం అంతా శాస్త్రికి దండం పెట్టి వెళ్ళిపోయారు.తన నివాసానికి వచ్చి పూజాకార్యక్రమాలు ముగించుకొని, ఫలహారం తిని, ఆశ్రమానికి వచ్చి యాత్రికుల సేవా కార్యక్రమాల్లో నిమగ్నమయ్యాడు. మర్నాడు ఉదయమే సెల్‌ మోగింది. కొడుకు జగన్నాథ్‌. ఆన్సర్‌ చేసి ‘చెప్ప రా!’ అన్నాడు.‘ఈరోజు సాయంత్రం ఫ్లయిట్‌కు టికెట్‌ పంపించాను. అందింది కదా! మళ్ళీ మీకు పదహారో తారీఖుకు కాశీకి టికెట్‌ బుక్‌ చేశాను. ఎట్టి పరిస్థితుల్లో మీరు రావాలి నాన్నా!’ అన్నాడు విశ్వనాథ్‌.‘అలాగేలేరా! వస్తున్నాను’ అన్నాడు అయిష్టంగానే. ఆ సాయంత్రం ఫ్లైట్‌కు బెంగళూరు బయల్దేరాడు. విశ్వనాథ్‌ ఎయిర్‌ పోర్ట్‌కు కారులో వచ్చి తండ్రిని రిసీవ్‌ చేసుకున్నాడు.ఆరాత్రి కొడుకు, కోడలు మనవడితో సంతోషంగా గడిపాడు. మరునాడు గృహప్రవేశానికి బంధుమిత్రులందరూ వచ్చారు. అందరూ శాస్త్రి్త అదృష్టాన్ని, ఆధ్యాత్మిక చింతననూ పొగిడేవారే! విశ్వనాథ్‌ కొన్న విల్లా చాలా ఖరీదైనది. కొడుకుతో అటువంటి ఇంటిలో ఉండే అవకాశం వదులుకున్నందుకు కొందరు శాస్త్రి మీద జాలి పడ్డారు. గృహప్రవేశానికి వచ్చినవాళ్ళందరితో మంచి హడావుడిగా ఉంది. మంత్రాలతో, మంగళ వాయిద్యాలతో, తోరణాలతో, పట్టుచీరలతో ఇల్లు కళకళలాడుతోంది. ఇంతలో శాస్త్రి్త సెల్‌ మోగింది. చూస్తే డ్రైవర్‌ జగన్నాథ్‌ కాల్‌ చేస్తున్నాడు. పక్కకు వెళ్లి ఆన్‌ చేశాడు.‘చెప్పు జగన్నాథ్‌’ అన్నాడు.‘సార్‌! ఘోరం జరిగిపోయింది సార్‌! మీ ఫ్రెండ్‌ రామ్మూర్తి గారిని గయలో విష్ణుపాదాల దగ్గర పిండ ప్రదానం చేయించి, కాశీలో కేదారఖండం తీసుకురాగానే హార్ట్‌ ఎటాక్‌ వచ్చి ప్రాణం వదిలేశారు సార్‌! బాడీని మణికర్ణికా ఘాట్‌కు తీసుకొచ్చాం సర్‌!’ అన్నాడు జగన్నాథ్‌. శాస్త్రి్త నిర్ఘాంతపోయాడు. స్థాణువులా నిలబడిపోయాడు. తేరుకుని ‘అయ్యో! నేను రేపు వస్తున్నాను. నువ్వు దగ్గరుండి కార్యక్రమాలన్నీ సజావుగా చేయించు’ అని సెల్‌ కట్‌ చేశాడు. టైం చూస్తే మధ్యాహ్నం రెండు అయ్యింది. ఎవరి హడావుడిలో వాళ్ళు ఉన్నారు. కొందరు భోజనాలు చేస్తున్నారు. శుభం జరుగుతున్న ఈ ఇంట్లో ఎవరికీ ఈ వార్త చెప్పడానికి లేదు. వెంటనే బాత్రూంలో దూరి తల స్నానం చేసి వచ్చాడు.‘ఇదేమిటి నాన్నా! మిట్టమధ్యాహ్నం వేళ ఈ స్నానం ఏమిటి?’ అన్నాడు జగన్నాథ్‌.‘నాకు కాశీలో అలవాటు రా!’ అన్నాడు. ఇంతలో కొడుకు ఎవరో పిలిస్తే వెళ్ళిపోయాడు.శాస్త్రి్త ఆలోచనలో పడ్డారు.‘ఎంత అదృష్టవంతుడు రామ్మూర్తి! బాధ్యతలు తీరిపోయాయి. ఒక్కనాడు గుడికి వెళ్ళి దేవుడికి దండం పెట్టుకోని వాడు కాశీలో, అందులోనూ భైరవ యాతనలకు తావు లేని కేదార ఖండంలో ఆఖరిశ్వాస తీసుకున్నాడంటే విశ్వనాథుని దయలేకుండా జరుగుతుందా? పుణ్యాత్ములు పాపాత్ములని మనం ఏవో లెక్కలు వేస్తాం. కానీ ఆ విశ్వేశ్వరుని లెక్కలు వేరే ఉంటాయి. ఎవరికి ఏది, ఎప్పుడు ఇవ్వాలో లిఖించేది ఆయనే’ అనుకున్నాడు శాస్త్రి. అతగాడికి బాధపడాలో, సంతోషించాలో అర్థం కావడం లేదు. ‘అది పూర్వజన్మ సుకృతం. ఈ జన్మలో కాకపోతే గత జన్మలో చేసుకున్న పుణ్యం’ అనుకున్నాడు. సాయంత్రానికి వచ్చిన వాళ్ళంతా వెళ్ళిపోయారు. శాస్త్రి కుటుంబసభ్యులు మాత్రమే మిగిలారు.. ‘రేపు ఉదయమే కదా ఫ్లయిట్‌. బట్టలు, మందులు, పూజాసామాన్లు అన్నీ సర్డుకోవడం అయిపోయింది. పెందరాళే పడుకోవాలి. ప్రొద్దున్నే లేవాలి కదా!’ అన్నాడు శాస్త్రి.‘సరే! నాన్నా! పడుకోండి. తెల్లవారు ఝామునే లేపుతాను’ అన్నాడు విశ్వనాథ్‌.శాస్త్రికి మనసంతా వికలం అయిపోయింది. పడుకున్నాడన్న మాటేగాని, చిన్ననాటి మిత్రుడు అలా అకస్మాత్తుగా శివైక్యం చెందడాన్ని జీర్ణించుకోలేక పోతున్నాడు. ఏ అర్ధరాత్రికో నిద్రలోకి జారుకున్నాడు. రోజు బ్రహ్మమూహూర్తంలో లేచే శాస్త్రి్త ఇంకా లేవలేదు. విశ్వనాథ్‌ రెడీ అయ్యి టైమ్‌ చూసుకున్నాడు. ఫ్లయిట్‌కి టైమవుతోంది. లేపుదామని తండ్రి గదిలోకి వచ్చాడు. శాస్త్రి్త ప్రశాంతంగా పడుకుని ఉన్నాడు.‘ప్రయాణానికి టైమవుతోంది. లేవండి నాన్నా!’ అంటూ శాస్త్రి వంటిమీద చెయ్యివేశాడు. చల్లగా మంచులా తగిలింది తండ్రి శరీరం. జరిగింది నమ్మలేక పోయాడు. తిరిగి రానిలోకాలకు తండ్రి ప్రయాణం ఎప్పుడో ప్రారంభమయ్యిందని విశ్వనాథ్‌కు తెలియగానే ‘అయ్యో! నాన్నా’ అని గట్టిగా అరిచాడు. ఆ కేకకి విశాలాక్షి పరిగెత్తుకొచ్చింది.దీనినే లాలటలిఖితం అంటారేమో! విశ్వనాథుని లిఖితం... అగోచరం..అదృశ్యం...అనూహ్యం.

ఆదిశక్తి అయిన అమ్మవారిని ఆరాధించడం తరతరాల సంప్రదాయం. శక్తిస్వరూపిణి అయిన అమ్మవారిని శరన్నవరాత్రులలో ప్రత్యేకంగా ఆరాధిస్తారు. వీటినే దసరా నవరాత్రులని అంటారు. ‘దేవీభాగవతం’ వంటి పురాణగాథల ప్రకారం ఆదిశక్తి దుర్గాదేవిగా ఆవిర్భవించి, రక్తబీజ, చండ ముండ, శుంభ నిశుంభ, మహిషాసురాది రాక్షసులను సంహరించింది. దుష్టసంహారానికి ప్రతీకగా నవరాత్రులలో చివరి రోజున విజయ దశమినాడు దసరా పండుగను జనాలు వేడుకగా జరుపుకొంటారు.దసరా నవరాత్రులలో పూజాదికాలు శాక్తేయ సంప్రదాయం ప్రకారం జరుగుతాయి. సింధులోయ నాగరికత కాలం నుంచి శాక్తేయ సంప్రదాయం ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. సింధులోయ నాగరికతలో మొదలైన శాక్తేయ సంప్రదాయం దేశం నలువైపులకు విస్తరించింది. ఇందులో భాగంగానే శక్తిపీఠాలు ఏర్పడ్డాయి. ప్రధానంగా అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు యాభైఒక్క శక్తిపీఠాలు ఉన్నాయి. దేవీ భాగవతం నూట ఎనిమిది శక్తిపీఠాలను పేర్కొంది. వీటిలో కొన్ని భారతదేశంతో పాటు పాకిస్తాన్, టిబెట్, నేపాల్, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంకలలో ఉన్నాయి. ఈ శక్తిపీఠాలు ఏర్పడటానికి మూలంగా దక్షయజ్ఞం గాథను చెబుతారు. శక్తిపీఠాల మూలగాథఒకప్పుడు దక్షుడు బృహస్పతియాగం తలపెట్టాడు. ఈ యజ్ఞానికి సమస్త దేవతలను, యక్ష గంధర్వ కిన్నెర కింపురుషాదులను, మునిగణాలను ఆహ్వానించాడు. కూతురైన సతీదేవిని, అల్లుడైన శివుడిని మాత్రం పిలవలేదు. తండ్రి మాటను కాదని సతీదేవి శివుడిని పెళ్లాడింది. అందువల్లనే దక్షుడు కూతురిని, అల్లుడిని తాను నిర్వహించే యాగానికి ఆహ్వానించకుండా విస్మరించాడు. పుట్టింటి వేడుకకు పిలుపుతో పనేముంది అనుకుని సతీదేవి భర్త వారిస్తున్నా పట్టించుకోకుండా ప్రమధగణాలను వెంటబెట్టుకుని దక్షయజ్ఞానికి వెళ్లింది. ఆమెను చూసిన దక్షుడు ఆమెను, శివుడిని దారుణంగా నిందించాడు. శివనింద భరించలేని సతీదేవి యోగాగ్నిగుండంలోకి దూకి ఆత్మాహుతి చేసుకుంది. సతీ వియోగంతో శివుడు జగద్రక్షణ బాధ్యతను మానేశాడు. ఆమె మృతకళేబరాన్ని భుజం మీద మోసుకుంటూ దిక్కుతోచక తిరగసాగాడు. శివుడిని తిరిగి కార్యోన్ముఖుడిని చేయాల్సిందిగా దేవతలందరూ విష్ణువుకు మొరపెట్టుకున్నారు. సతీ కళేబరం చెంత ఉన్నంత వరకు శివుడు యథాస్థతికి రావడం అసాధ్యమని తలచిన విష్ణువు తన సుదర్శన చక్రాన్ని ప్రయోగించి, ఆమె శరీరాన్ని ఖండించాడు. సతీదేవి ఖండితావయవాలు భూమ్మీద ఒక్కోచోట చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి. అవి పడిన చోట శక్తిపీఠాలు ఏర్పడ్డాయి. వీటిలోని ప్రధానమైన పద్దెనిమిది శక్తిపీఠాలు అష్టాదశ శక్తిపీఠాలుగా గుర్తింపు పొందాయి. స్కాంద పురాణం వంటి పురాణాల ప్రకారం యాభైఒక్క శక్తి పీఠాలు ఉన్నాయి. దేవీభాగవతం ప్రకారం నూట ఎనిమిది శక్తిపీఠాలు ఉన్నాయి. అష్టాదశ శక్తి పీఠాల గురించి చాలామందికి తెలుసు. మిగిలిన శక్తిపీఠాలలో కొన్ని విశేషమైనవి, విలక్షణమైనవి ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని అరుదైన శక్తిపీఠాల గురించి తెలుసుకుందాం.మహామాయ పీఠం – జమ్ము కశ్మీర్‌మహామాయ శక్తిపీఠం జమ్ము కశ్మీర్‌లోని అనంత్‌నాగ్‌ జిల్లా అమర్‌నాథ్‌లో ఉంది. ఇది గుహాలయం. బయటి నుంచి చూడటానికి సాధారణమైన కొండగుహలా కనిపిస్తుంది గాని, లోపల పురాతనమైన మహామాయ విగ్రహం ఉంటుంది. అమర్‌నాథ్‌లో శివాలయం పొందినంతగా ఇది ప్రసిద్ధి పొందలేదు. అమర్‌నాథ్‌ యాత్రికుల్లో చాలామంది ఈ మహామాయ ఆలయాన్ని కూడా దర్శించుకుంటూ ఉంటారు. ఇది సతీదేవి గొంతు భాగం పడిన ప్రదేశమని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఇది పార్వతీపీఠంగా ప్రసిద్ధి పొందింది.దాక్షాయనీ పీఠం – టిబెట్‌దాక్షాయని శక్తిపీఠం టిబెట్‌లో ఉంది. కైలాస పర్వతానికి సమీపాన మానస సరోవరానికి చేరువలో ఉన్న ఒక మంచుకొండ మీద ఈ శక్తిపీఠం ఉంది. మానస సరోవరం వద్ద వెలసినందున దీనిని మానసా శక్తిపీఠం అని కూడా అంటారు. సతీదేవి కుడిచేయి ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాల కథనం. గోపురంలా కనిపించే శిఖరం కింద సహజంగా ఏర్పడిన గుహలోని పురాతన దాక్షాయని విగ్రహాన్ని భక్తులు దర్శించుకుంటుంటారు. గండకీ చండీ పీఠం – నేపాల్‌గండకీ చండీ శక్తిపీఠం నేపాల్‌లో ఉంది. హిమాలయ సానువుల్లో గండకీ నదీ తీరానికి చేరువలో ముస్తాంగ్‌ పట్టణానికి సమీపంలో ఈ శక్తిపీఠం ఉంది. హిందువులకు, బౌద్ధులకు పవిత్ర క్షేత్రమైన ముక్తినాథ్‌ ఆలయానికి అతి చేరువలోనే గండకీ చండీ ఆలయం కూడా ఉంది. సతీదేవి ముఖ భాగం ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఈ ఆలయంలో పురాతన శాక్తేయ సంప్రదాయంలో పూజాదికాలు నిర్వహిస్తుంటారు. దసరా నవరాత్రి ఉత్సవాల్లో భక్తులు పెద్దసంఖ్యలో పాల్గొంటుంటారు.సావిత్రీ పీఠం – హరియాణాసావిత్రీ శక్తిపీఠం హరియాణాలోని కురుక్షేత్ర జిల్లా థానేసర్‌లో ద్వైపాయన సరోవరం ఒడ్డున ఉంది. ఈ క్షేత్రంలోనే కురుపాండవ సంగ్రామం జరిగిందనే మహాభారత కథనం అందరికీ తెలిసినదే! కురుక్షేత్రలో వెలసిన సావిత్రీ శక్తిపీఠం స్థానికంగా భద్రకాళి ఆలయంగా ప్రసిద్ధి పొందింది. కురుక్షేత్ర యుద్ధానికి ముందు పాండవుల విజయం కోసం శ్రీకృష్ణుడు ఇదే శక్తిపీఠంలో అమ్మవారిని అర్చించాడట! యుద్ధానంతరం పాండవులు ఇక్కడ అమ్మవారికి పూజలు జరిపి, కానుకగా గుర్రాలను సమర్పించారట! ఈ ప్రదేశంలో సతీదేవి కుడిచేతి చీలమండ పడినట్లు పురాణాల కథనం. దసరా నవరాత్రి వేడుకలు ఈ ఆలయంలో ఘనంగా జరుగుతాయి.గాయత్రీ పీఠం – రాజస్థాన్‌గాయత్రీ శక్తిపీఠం రాజస్థాన్‌లోని అజ్మేర్‌ నగరానికి చేరువలో ఉన్న పుష్కరక్షేత్రంలో ఉంది. ఈ ప్రదేశంలో సతీదేవి మణికట్లు పడ్డాయని పురాణాల కథనం. అందువల్ల ఈ శక్తిపీఠాన్ని మణిబంధ పీఠం, మణివేదిక ఆలయం అని కూడా ఉంటారు. గాయత్రీ మంత్రసాధనకు ఈ శక్తిపీఠం అత్యుత్తమ క్షేత్రమని, ఇక్కడ చేసే గాయత్రీ మంత్రసాధన శీఘ్రంగా ఫలిస్తుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. పుష్కర క్షేత్రంలోని బ్రహ్మదేవుడి ఆలయానికి అతి చేరువలో ఉన్న ఈ ఆలయ నిర్మాణంలోని శిల్పకళా నైపుణ్యం అద్భుతంగా ఉంటుంది.దేవగర్భ పీఠం – హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌దేవగర్భ శక్తిపీఠం హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లోని కాంగ్రా పట్టణంలో ఉంది. ఇక్కడ వెలసిన దేవగర్భదేవినే వజ్రేశ్వరి అని, స్థానికులు కాంగ్రాదేవి అని అంటారు. ఈ ప్రదేశంలో సతీదేవి ఎడమ స్తనభాగం పడినట్లు పురాణాల కథనం. వజ్రేశ్వరిని దుర్గాదేవి ఉగ్రరూపంగా భావిస్తారు. అతి పురాతనమైన ఈ ఆలయంలోని విలువైన సంపదను మహమ్మద్‌ ఘజనీ దోచుకున్నాడు. ఆ తర్వాత 1905లో సంభవించిన భూకంపంలో ఆలయ నిర్మాణం బాగా దెబ్బతినడంతో తర్వాత ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న రీతిలో ఈ ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించారు. దసరా నవరాత్రులు ఈ ఆలయంలో వైభవోపేతంగా జరుగుతాయి.త్రిపురసుందరీ పీఠం – త్రిపురత్రిపురసుందరీ శక్తిపీఠం ఈశాన్య రాష్ట్రమైన త్రిపురలోని ఉదయపూర్‌ పట్టణంలో ఉంది. చిన్న కొండపై ఉన్న ఈ ఆలయ నిర్మాణం కూర్మాకృతిలో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల దీనిని కూర్మపీఠం అని కూడా అంటారు. ఈ ఆలయంలో అమ్మవారు లలితా త్రిపురసుందరి రూపంలో కొలువై కనిపిస్తుంది. సతీదేవి కుడిపాదం ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఈశాన్య ప్రాంతంలో అసోంలోని కామాఖ్య పీఠం తర్వాత అత్యధిక సంఖ్యలో భక్తులు దర్శించుకునే ఆలయంగా త్రిపురసుందరీ పీఠం ప్రసిద్ధి పొందింది.భవానీ పీఠం – బంగ్లాదేశ్‌భవానీ పీఠం బంగ్లాదేశ్‌లోని చిట్టగాంగ్‌ జిల్లా సీతాకుండ్‌ వద్ద చంద్రనాథ్‌ కొండపై ఉంది. స్థానికంగా ఈ ఆలయాన్ని ఛత్తల్‌ భవానీ ఆలయంగా పిలుస్తారు. ఇక్కడే పరమశివుడు చంద్రశేఖరుడిగా కొలువై ఉండటంతో ఈ ప్రదేశం చంద్రకాంత్‌ ధామ్‌గా కూడా ప్రసిద్ధి పొందింది. సతీదేవి కుడి భుజం ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. దసరా నవరాత్రి వేడుకలు ఈ శక్తిపీఠంలో ఘనంగా జరుగుతాయి.శివానీ పీఠం – ఉత్తరప్రదేశ్‌శివానీ శక్తిపీఠం ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని చిత్రకూట్‌ జిల్లా రామ్‌గిరిలో ఉంది. ఇక్కడ కామదగిరి ప్రదక్షిణ మార్గంలో కొండ మీద ఉన్న అనేక ఆలయాల్లో పురాతనమైన శివానీ పీఠం కూడా ఉంది. సతీదేవి కుడి స్తనభాగం ఇక్కడ పడినట్లు పురాణాల కథనం. రామాయణ కథనం ప్రకారం సీతా రామ లక్ష్మణులు వనవాస కాలంలో ఈ చిత్రకూట పర్వతంపైనే కొన్నాళ్లు గడిపారట! కామదనాథుడి పేరిట శివుడు వెలసిన కొండ కావడంతో ఈ కొండకు కామదగిరి అనే పేరు వచ్చింది. దీని చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేస్తే కోరికలు ఈడేరుతాయని భక్తుల నమ్మకం.హింగ్లాజ్‌ పీఠం – పాకిస్తాన్‌హింగ్లాజ్‌ శక్తిపీఠం పాకిస్తాన్‌లోని బలూచిస్తాన్‌ మర్కన్‌ తీరంలో ఉన్న హింగ్లాజ్‌ పట్టణంలో ఉంది. హింగ్లాజ్‌ నేషనల్‌ పార్కలో ఉన్న కొండ పైభాగంలో ఉన్న గుహలో హింగ్లాజ్‌ ఆలయం ఉంది. ఇక్కడి దేవతను హింగ్లాజ్‌ దేవి అని, హింగులా దేవి అని అంటారు. సతీదేవి లలాట భాగం ఇక్కడ పడినట్లు పురాణాల కథనం. పాకిస్తాన్‌లోని హిందువులతో పాటు మన దేశంలోని రాజస్థాన్, గుజరాత్‌ రాష్ట్రాలకు చెందిన భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని దర్శించుకుంటూ ఉంటారు. ఇక్కడ దసరా నవరాత్రులతో పాటు వసంత నవరాత్రి వేడుకలు కూడా సంప్రదాయబద్ధంగా జరుగుతాయి. మహామాయ పీఠం – జమ్ము కశ్మీర్‌మహామాయ శక్తిపీఠం జమ్ము కశ్మీర్‌లోని అనంత్‌నాగ్‌ జిల్లా అమర్‌నాథ్‌లో ఉంది. ఇది గుహాలయం. బయటి నుంచి చూడటానికి సాధారణమైన కొండగుహలా కనిపిస్తుంది గాని, లోపల పురాతనమైన మహామాయ విగ్రహం ఉంటుంది. అమర్‌నాథ్‌లో శివాలయం పొందినంతగా ఇది ప్రసిద్ధి పొందలేదు. అమర్‌నాథ్‌ యాత్రికుల్లో చాలామంది ఈ మహామాయ ఆలయాన్ని కూడా దర్శించుకుంటూ ఉంటారు. ఇది సతీదేవి గొంతు భాగం పడిన ప్రదేశమని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఇది పార్వతీపీఠంగా ప్రసిద్ధి పొందింది.దాక్షాయనీ పీఠం – టిబెట్‌దాక్షాయని శక్తిపీఠం టిబెట్‌లో ఉంది. కైలాస పర్వతానికి సమీపాన మానస సరోవరానికి చేరువలో ఉన్న ఒక మంచుకొండ మీద ఈ శక్తిపీఠం ఉంది. మానస సరోవరం వద్ద వెలసినందున దీనిని మానసా శక్తిపీఠం అని కూడా అంటారు. సతీదేవి కుడిచేయి ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాల కథనం. గోపురంలా కనిపించే శిఖరం కింద సహజంగా ఏర్పడిన గుహలోని పురాతన దాక్షాయని విగ్రహాన్ని భక్తులు దర్శించుకుంటుంటారు. గండకీ చండీ పీఠం – నేపాల్‌గండకీ చండీ శక్తిపీఠం నేపాల్‌లో ఉంది. హిమాలయ సానువుల్లో గండకీ నదీ తీరానికి చేరువలో ముస్తాంగ్‌ పట్టణానికి సమీపంలో ఈ శక్తిపీఠం ఉంది. హిందువులకు, బౌద్ధులకు పవిత్ర క్షేత్రమైన ముక్తినాథ్‌ ఆలయానికి అతి చేరువలోనే గండకీ చండీ ఆలయం కూడా ఉంది. సతీదేవి ముఖ భాగం ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఈ ఆలయంలో పురాతన శాక్తేయ సంప్రదాయంలో పూజాదికాలు నిర్వహిస్తుంటారు. దసరా నవరాత్రి ఉత్సవాల్లో భక్తులు పెద్దసంఖ్యలో పాల్గొంటుంటారు.సావిత్రీ పీఠం – హరియాణాసావిత్రీ శక్తిపీఠం హరియాణాలోని కురుక్షేత్ర జిల్లా థానేసర్‌లో ద్వైపాయన సరోవరం ఒడ్డున ఉంది. ఈ క్షేత్రంలోనే కురుపాండవ సంగ్రామం జరిగిందనే మహాభారత కథనం అందరికీ తెలిసినదే! కురుక్షేత్రలో వెలసిన సావిత్రీ శక్తిపీఠం స్థానికంగా భద్రకాళి ఆలయంగా ప్రసిద్ధి పొందింది. కురుక్షేత్ర యుద్ధానికి ముందు పాండవుల విజయం కోసం శ్రీకృష్ణుడు ఇదే శక్తిపీఠంలో అమ్మవారిని అర్చించాడట! యుద్ధానంతరం పాండవులు ఇక్కడ అమ్మవారికి పూజలు జరిపి, కానుకగా గుర్రాలను సమర్పించారట! ఈ ప్రదేశంలో సతీదేవి కుడిచేతి చీలమండ పడినట్లు పురాణాల కథనం. దసరా నవరాత్రి వేడుకలు ఈ ఆలయంలో ఘనంగా జరుగుతాయి.గాయత్రీ పీఠం – రాజస్థాన్‌గాయత్రీ శక్తిపీఠం రాజస్థాన్‌లోని అజ్మేర్‌ నగరానికి చేరువలో ఉన్న పుష్కరక్షేత్రంలో ఉంది. ఈ ప్రదేశంలో సతీదేవి మణికట్లు పడ్డాయని పురాణాల కథనం. అందువల్ల ఈ శక్తిపీఠాన్ని మణిబంధ పీఠం, మణివేదిక ఆలయం అని కూడా ఉంటారు. గాయత్రీ మంత్రసాధనకు ఈ శక్తిపీఠం అత్యుత్తమ క్షేత్రమని, ఇక్కడ చేసే గాయత్రీ మంత్రసాధన శీఘ్రంగా ఫలిస్తుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. పుష్కర క్షేత్రంలోని బ్రహ్మదేవుడి ఆలయానికి అతి చేరువలో ఉన్న ఈ ఆలయ నిర్మాణంలోని శిల్పకళా నైపుణ్యం అద్భుతంగా ఉంటుంది.దేవగర్భ పీఠం – హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌దేవగర్భ శక్తిపీఠం హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లోని కాంగ్రా పట్టణంలో ఉంది. ఇక్కడ వెలసిన దేవగర్భదేవినే వజ్రేశ్వరి అని, స్థానికులు కాంగ్రాదేవి అని అంటారు. ఈ ప్రదేశంలో సతీదేవి ఎడమ స్తనభాగం పడినట్లు పురాణాల కథనం. వజ్రేశ్వరిని దుర్గాదేవి ఉగ్రరూపంగా భావిస్తారు. అతి పురాతనమైన ఈ ఆలయంలోని విలువైన సంపదను మహమ్మద్‌ ఘజనీ దోచుకున్నాడు. ఆ తర్వాత 1905లో సంభవించిన భూకంపంలో ఆలయ నిర్మాణం బాగా దెబ్బతినడంతో తర్వాత ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న రీతిలో ఈ ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించారు. దసరా నవరాత్రులు ఈ ఆలయంలో వైభవోపేతంగా జరుగుతాయి.త్రిపురసుందరీ పీఠం – త్రిపురత్రిపురసుందరీ శక్తిపీఠం ఈశాన్య రాష్ట్రమైన త్రిపురలోని ఉదయపూర్‌ పట్టణంలో ఉంది. చిన్న కొండపై ఉన్న ఈ ఆలయ నిర్మాణం కూర్మాకృతిలో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల దీనిని కూర్మపీఠం అని కూడా అంటారు. ఈ ఆలయంలో అమ్మవారు లలితా త్రిపురసుందరి రూపంలో కొలువై కనిపిస్తుంది. సతీదేవి కుడిపాదం ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఈశాన్య ప్రాంతంలో అసోంలోని కామాఖ్య పీఠం తర్వాత అత్యధిక సంఖ్యలో భక్తులు దర్శించుకునే ఆలయంగా త్రిపురసుందరీ పీఠం ప్రసిద్ధి పొందింది.భవానీ పీఠం – బంగ్లాదేశ్‌భవానీ పీఠం బంగ్లాదేశ్‌లోని చిట్టగాంగ్‌ జిల్లా సీతాకుండ్‌ వద్ద చంద్రనాథ్‌ కొండపై ఉంది. స్థానికంగా ఈ ఆలయాన్ని ఛత్తల్‌ భవానీ ఆలయంగా పిలుస్తారు. ఇక్కడే పరమశివుడు చంద్రశేఖరుడిగా కొలువై ఉండటంతో ఈ ప్రదేశం చంద్రకాంత్‌ ధామ్‌గా కూడా ప్రసిద్ధి పొందింది. సతీదేవి కుడి భుజం ఈ ప్రదేశంలో పడినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. దసరా నవరాత్రి వేడుకలు ఈ శక్తిపీఠంలో ఘనంగా జరుగుతాయి.శివానీ పీఠం – ఉత్తరప్రదేశ్‌శివానీ శక్తిపీఠం ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని చిత్రకూట్‌ జిల్లా రామ్‌గిరిలో ఉంది. ఇక్కడ కామదగిరి ప్రదక్షిణ మార్గంలో కొండ మీద ఉన్న అనేక ఆలయాల్లో పురాతనమైన శివానీ పీఠం కూడా ఉంది. సతీదేవి కుడి స్తనభాగం ఇక్కడ పడినట్లు పురాణాల కథనం. రామాయణ కథనం ప్రకారం సీతా రామ లక్ష్మణులు వనవాస కాలంలో ఈ చిత్రకూట పర్వతంపైనే కొన్నాళ్లు గడిపారట! కామదనాథుడి పేరిట శివుడు వెలసిన కొండ కావడంతో ఈ కొండకు కామదగిరి అనే పేరు వచ్చింది. దీని చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేస్తే కోరికలు ఈడేరుతాయని భక్తుల నమ్మకం.హింగ్లాజ్‌ పీఠం – పాకిస్తాన్‌హింగ్లాజ్‌ శక్తిపీఠం పాకిస్తాన్‌లోని బలూచిస్తాన్‌ మర్కన్‌ తీరంలో ఉన్న హింగ్లాజ్‌ పట్టణంలో ఉంది. హింగ్లాజ్‌ నేషనల్‌ పార్కలో ఉన్న కొండ పైభాగంలో ఉన్న గుహలో హింగ్లాజ్‌ ఆలయం ఉంది. ఇక్కడి దేవతను హింగ్లాజ్‌ దేవి అని, హింగులా దేవి అని అంటారు. సతీదేవి లలాట భాగం ఇక్కడ పడినట్లు పురాణాల కథనం. పాకిస్తాన్‌లోని హిందువులతో పాటు మన దేశంలోని రాజస్థాన్, గుజరాత్‌ రాష్ట్రాలకు చెందిన భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని దర్శించుకుంటూ ఉంటారు. ఇక్కడ దసరా నవరాత్రులతో పాటు వసంత నవరాత్రి వేడుకలు కూడా సంప్రదాయబద్ధంగా జరుగుతాయి. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో దసరా వేడుకలుదేశ విదేశాల్లో పలుచోట్ల అమ్మవారి ఆలయాల్లో దసరా నవరాత్రి వేడుకలు ఘనంగా జరుగుతాయి. దసరా వేడుకల సందర్భంగా పలుచోట్ల వీథుల్లో అమ్మవారి మండపాలను ఏర్పాటు చేస్తారు. తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో కూడా ఈ వేడుకలు ఘనంగా జరుగుతాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విజయవాడలోని కనకదుర్గ ఆలయంలోను, తెలంగాణలో ఆలంపురంలోని శక్తిపీఠమైన జోగులాంబ ఆలయంలోను ఈ వేడుకలు అత్యంత వైభవోపేతంగా జరుగుతాయి. ఈసారి దసరా వేడుకలు ఆశ్వయుజ శుక్ల పాడ్యమి రోజైన సెప్టెంబర్‌ 22 నుంచి ప్రారంభం అవుతున్నాయి. అక్టోబర్‌ 2న విజయదశమి నాటితో దసరా నవరాత్రులు పూర్తవుతాయి. నవరాత్రుల సందర్భంగా అమ్మవారిని రోజుకో అవతారంలో రోజుకో తీరులో అలంకరిస్తారు. రోజుకో ప్రత్యేక నైవేద్యాన్ని సమర్పిస్తారు. విజయవాడలోని కనకదుర్గ ఆలయంలో అమ్మవారిని నవరాత్రులలో చేసే అలంకరణలు, నైవేద్యాల వివరాలు:

వయసు తొంభై ఏళ్లు దాటితే చాలామంది కూర్చుని మోకాలికి నూనె రాసుకోవడం, మనవరాళ్లకు కథలు చెప్పడం, రక్తపోటు–షుగర్‌ మందులు సరిగ్గా తీసుకున్నామా అని చెక్‌ చేసుకోవడం చేస్తుంటారు. కాని, ఈ అమ్మమ్మ మాత్రం అలా కాదు. ట్రాక్‌లోకి దూకి గోల్డ్‌ మెడల్‌ కొట్టేసింది. ఆమె తొంభై మూడేళ్ల పానీదేవి.పానీదేవి కథ సాధారణం కాదు. అమ్మాయిలకు చదువూ ఆటలూ దూరమైన కాలంలో పుట్టింది. పదిహేను ఏళ్లకే పెళ్లి, యాభై ఏళ్లకే భర్తను కోల్పోయింది. ఎనిమిది మంది పిల్లలకు తల్లి, తండ్రి తానే అయి పెంచింది. చిన్న వయసు నుంచే పొలాల్లో కూలి పనులు చేస్తూ కుటుంబాన్ని పోషించింది. జీవితం అంతా బాధ్యతలతో నిండిపోయినా, ఆమె మనసులో ఎప్పుడూ ఒక కల మేల్కొని ఉండేది. ఆ కలను నిద్రపుచ్చాలా లేక సాకారం చేసుకోవాలా అనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఆమె రెండేళ్ల క్రితం చెప్పింది. ఒకరోజు తన మనవడు జైకిష పారా అథ్లెట్లకు శిక్షణ ఇస్తుండగా, పానీదేవి ఒక్కసారిగా ‘నేనూ చేస్తాను’ అని చెప్పింది. ఇంత వయసులో విశ్రాంతి తీసుకోమని కాకుండా, మనవడు ‘పరుగెత్తు’ అని ప్రోత్సహించాడు. అలా ఆ మనవడు, అమ్మమ్మ కాస్తా గురుశిష్యులుగా మారారు. కొత్త జీవితం! ఇంటి పనులు ముగించుకుని మైదానానికి వెళ్లడం, పాదాలు నొప్పితో వణికినా ఆగిపోకుండా శిక్షణ కొనసాగించడం, చుట్టుపక్కల వాళ్ల నవ్వులు వినిపించినా తన గమ్యం మర్చిపోకుండా పరిగెత్తడంతో ఆమె కొత్త జీవితం ఆరంభమైంది. ప్రేక్షకులు మొదట ‘ఈ వయసులోనా?’ అని ఆశ్చర్యపోయినా, ఘాఘ్రా–చోళీతో ట్రాక్‌లోకి దూకి కేవలం 45 సెకన్లలోనే 100 మీటర్లు పూర్తి చేసేసరికి చప్పట్లతో మైదానం మార్మోగిపోయింది. ఆ పోటీకి ముందు గుంతలో పడిపోయి ఆమె మోకాళ్లు గాయపడ్డాయి. డాక్టర్లు ‘విశ్రాంతి తీసుకోండి’ అన్నారు. కాని, పానీదేవి మాత్రం ‘మహా అయితే ఓడిపోతాను. కష్టానికి గౌరవం ఇవ్వకుండా ఆగిపోవడం మాత్రం అసలు చేయను’ అంటూ పట్టుదలతో ట్రాక్‌లోకి దిగింది. అలా 2023లో అల్వార్‌లో మొదటి మెడల్, 2024లో పుణేలో జాతీయ స్థాయి గోల్డ్‌ మెడల్‌ గెలుచుకుంది. ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఆమె ఇవన్నీ ఇంట్లో అల్మారాలో దాచేసింది! మనవడు వీడియో పోస్ట్‌ చేయకపోతే, దేశం మొత్తం ఆమెను అసలు చూడకపోయేది. ఇప్పుడు ఆమె కల మరింత పెద్దది. త్వరలోనే ఇండోనేషియాలో జరగబోయే ఆసియ మాస్టర్స్‌ గేమ్స్‌లో భారత్‌ తరపున పతకం గెలవడానికి సిద్ధమవుతోంది. ·

ముందు వెళ్తున్న కారు ఒక్కసారిగా లెఫ్ట్‌ ఇండికేటర్‌ వేసి, రైట్‌కి తిరిగిందంటే, వెనక వున్నవాళ్లు తక్షణమే ‘లేడీ డ్రైవర్‌!’ అని ఫిక్స్‌ చేసేసుకుంటారు. కాని కొంతమంది ఓవర్‌టేక్‌ చేసి ముందుకు వచ్చి చూస్తే, చీర కట్టుకుని, పూలు పెట్టుకుని, స్టీరింగ్‌పై స్పీడ్‌ రేస్‌ చేస్తున్న మహిళలని చూసి షాక్‌ అవుతుంటారు. ఇలా సమాజంలో మహిళల డ్రైవింగ్‌పై ఇంకా కొందరు సందేహాలు వ్యక్తం చేస్తుంటారు. కాని కేరళకు చెందిన డెబ్బై రెండేళ్ల మణి అమ్మ ఆ మాటలన్నింటినీ రోడ్డుమీద దుమ్ము దులిపేసింది. అందుకే ఆమెను అందరూ ‘డ్రైవర్‌ అమ్మ’ అని పిలుస్తారు. మణి అమ్మ కేవలం యాక్టివా నడిపే స్థాయిలో ఆగిపోలేదు. లగ్జరీ కార్లు, బస్సులు, ట్రక్కులు, క్రేన్‌లు, రోడ్‌ రోలర్లు ఇలా మీరు పేరు చెప్పండి, ఆమె ఆ వాహనాన్ని నడిపేందుకు సిద్ధంగా ఉంటుంది. మొత్తం పద్దెనిమిది రకాల వాహనాలను నడిపేందుకు కావలసిన పదకొండు లైసెన్సులు ఆమె చేతిలో ఉన్నాయి. 2004లో భర్త మరణం తర్వాత అతని ‘ఏ టు జెడ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ హెవీ ఎక్విప్‌మెంట్స్‌’ అనే డ్రైవింగ్‌ స్కూల్‌ను మూసేయకుండా, తానే స్కూల్‌ నడిపించి, తన జీవితాన్నే రేస్‌ ట్రాక్‌లా మార్చేసుకుంది. ఇటీవల దుబాయ్‌ వీథుల్లో, సంప్రదాయబద్ధంగా చీర కట్టుకుని ఆత్మవిశ్వాసంగా రోల్స్‌–రాయిస్‌ ఘోస్ట్‌ కారును నడుపుతున్న ఆమె వీడియో వైరల్‌ అవ్వడంతో, అది చూసి ‘మహీంద్రా’ అధినేత ఆనంద్‌ మహీంద్రా కూడా ఆమెకు సెల్యూట్‌ చేశారు. ప్రస్తుతానికి ఈ అమ్మ ఒక్క విమానం నడపటం మాత్రమే మిగిలి ఉంది, అది కూడా నేర్చుకుని నడిపించే ధైర్యం ఉంది అంటోంది మణి అమ్మ.

తిరుమలకు బయలు దేరేముందు ఇష్టదేవతలను పూజించుకోవాలి.శ్రీ వారిని దర్శించేముందు పుష్కరిణిలో స్నానంచేసి, ముందుగా వరాహస్వామిని పూజించాలి. ఆ తర్వాతే శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిని దర్శించాలి.ఆలయంలో నిశ్శబ్దాన్ని పాటిస్తూ ‘ఓం శ్రీవేంకటేశాయ నమః’ అని స్మరిస్తూ ఉండాలి.స్వామిపైనే ధ్యాసను ఉంచాలి. తిరుమల సమీపంలో ఉన్న ఆకాశగంగ, పాపవినాశనం తీర్థాలలో స్నానం చేస్తే, సకల పాపాలు హరిస్తాయి. తిరుమలలో ఉన్నప్పుడు సనాతన భారతీయ సంప్రదాయాలు, ఆచార వ్యవహారాలను విధిగా పాటించాలి.తిరుమల పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచాలి. బయోడీగ్రేడబుల్‌ ప్లాస్టిక్‌ కవర్లను మాత్రమే వినియోగించాలి కానుకలు, ముడుపులను ఆలయంలోని స్వామి హుండీలోనే సమర్పించాలి.తిరుమలలో భక్తులు చేయకూడనివిఆలయం చుట్టూ నాలుగు మాడవీథుల్లో పాదరక్షలు ధరించరాదు. ఈ వీథుల్లోనే ఉత్సవమూర్తులు నిత్యం ఊరేగుతూ భక్తులను కటాక్షిస్తుంటారు.విలువైన ఆభరణాలు, ఎక్కువ నగదు మీ వద్ద ఉంచుకోకూడదు.శ్రీవారి దర్శనం కోసం కాకుండా ఇతర ఉద్దేశాలతో తిరుమలకు రాకూడదు.స్వామి దర్శనం కోసం త్వరపడకుండా మీవంతు వచ్చేవరకు ఆగాలి. ఆలయార్హత లేని సందర్భాల్లో ఆలయంలోకి రాకూడదు. స్వామి కొలువైన తిరుమల క్షేత్రంలో పువ్వులు అలంకరించుకోరాదు. తిరుమల గిరుల్లోని విరులన్నీ స్వామి సేవకే.కాటేజీల్లో నీరు, విద్యుత్‌ వృథా చేయకూడదు. అపరిచితులను వసతి గృహాల్లోకి అనుమతించరాదు. వారిని నమ్మి, గది తాళాలను ఇవ్వకూడదు.పర్యావరణానికి హానిచేసే ప్లాస్టిక్‌ కవర్లు వినియోగించరాదు. తిరుమలలో ధూమపానం, మద్యపానం, మాంసాహారం మొదలైనవి పూర్తిగా నిషేధం. పేకాట, జూదం వగైరాలు పూర్తిగా నిషేధం.శ్రీవారి దర్శనం, వసతి కోసం దళారులను ఆశ్రయించరాదు. వారిని ప్రోత్సహించరాదు. దళారుల నుంచి నకిలీ ప్రసాదాలను కొనుగోలు చేయరాదు. ఆలయప్రాంగణంలో ఉమ్మివేయరాదు. పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచాలి. తిరుమలలో అన్యమత ప్రచారం నిషేధం.వివిధ రాజకీయసభలు, బ్యానర్లు, ధర్నాలు, రాస్తారోకోలు, హర్తాళ్‌లు మొదలైనవి నిషేధం.ఆలయంలోకి సెల్‌ఫోన్లు, కెమెరాలు వంటి పరికరాలు తీసుకువెళ్లరాదు. ఆయుధాలు తీసుకురాకూడదు.జంతువధ నిషేధం.భిక్షుకులను ప్రోత్సహించరాదు.శ్రీవారి దర్శనానికి వచ్చే భక్తులందరూ తప్పనిసరిగా సంప్రదాయ వస్త్రాలనే ధరించాలన్న నిబంధనను టీటీడీ కచ్చితంగా అమలు చేస్తోంది.పురుషులు ధోవతి–ఉత్తరీయం, కుర్తా–పైజామా... మహిళలు చీర–రవిక, లంగా–ఓణి, చున్నీతో పాటు పంజాబీ డ్రస్, చుడీదార్‌ ధరించాల్సి ఉంటుంది.స్వచ్ఛంద సేవ ‘శ్రీవారి సేవ’లో పాల్గొనదలచిన వాలంటీర్లు కూడా డ్రెస్‌కోడ్‌ను విధిగా పాటించాలి. తొక్కిస లాటలకు, తోపులాటలకు తావులేకుండా ఆలయ అధికారులకు, స్వచ్ఛంద సేవకులకు సహకరిస్తే భక్తులకు సంతృప్తికరమైన దర్శనం లభిస్తుంది. తిరుమలకు వెళ్లిన ప్రతి ఒక్కరికీ ఈ బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా స్వామి దర్శనానుగ్రహాలు పరిపూర్ణంగా లభించాలని కోరుకుందాం.

కలియుగ వైకుంఠం శ్రీవారి ఆలయం. క్రీ.పూ. 12వ శతాబ్దంలో తిరుమలలో శ్రీవెంకటేశ్వర ఆలయం నిర్మితమైంది. 2.2 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో 415 అడుగుల పొడవు, 263 అడుగుల వెడల్పుతో స్వామివారి ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఆలయంలో మూడు ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. ఆలయ గోడలు వెయ్యేళ్ల క్రితం నాటివిగా తెలుస్తోంది. ఆలయంలో ఆభరణాలు.. పవిత్ర వస్త్రాలు, తాజా పూలమాలలు, చందనం తదితరాలను భద్రపరచేందుకు వేరువేరు గదులు. లడ్డూ ప్రసాదం తయారీకి పోటు, శ్రీవారి నైవేద్యం తయారీకి ప్రత్యేక వంటగది. మొదటి ప్రాకారం..మహాద్వార గోపురంఏడుకొండల్లో కొలువైన వెంకన్న స్వామిని దర్శించుకునే ఆలయంలోనికి ప్రవేశించే ప్రధాన ప్రవేశద్వార గోపురమే మహాద్వార గోపురం. పడికావలి, సింహద్వారం, ముఖద్వారం అని వేరువేరు పేర్లు ఉన్నాయి. పెద్దవాకిలి. తమిళంలో ‘పెరియ తిరువాసల్‌’ అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ మహాద్వారాన్ని గోపురంతో అనుసంధానిస్తూ నిర్మించిన ప్రాకారమే మహా ప్రాకారం అంటారు. వైకుంఠం క్యూ కంప్లెక్సుల ద్వారా వచ్చిన భక్తులు ఈ మహాద్వార మార్గంలో ప్రవేశించి శ్రీవారిని దర్శించుకుంటారు. లోనికి అడుగుపెట్టక మునుపు పైపుల ద్వారా వచ్చే నీటితోనే భక్తులు పాదాలను శుభ్రం చేసుకుని ప్రవేశించేలా టీటీడీ ఏర్పాట్లు చేసింది. ఈ వాకిలి గోడపై అనంతాళ్వారులు వినియోగించిన గునపం ఇప్పటికీ కనిపిస్తుంది.శంఖనిధి.. పద్మనిధిమహాద్వారానికి ఇరుపక్కల ద్వారపాలకుల్లా పంచలోహ విగ్రహాలు దర్శనమిస్తాయి. వీరే శ్రీవారి సంపదలను, నవనిధులను రక్షించే దేవతలు. దక్షిణ దిక్కున ఉన్న రక్షక దేవత శంఖనిధి రెండు చేతుల్లో రెండు శంఖాలు ఉంటాయి. కుడివైపున ఉన్న మరో రక్షక దేవత పద్మనిధి రెండు చేతుల్లో రెండు పద్మాలు ఉంటాయి.కృష్ణదేవరాయమండపంమహాద్వారానికి ఆనుకుని లోపలివైపు 16 స్తంభాలతో ఉన్న ఎత్తైన మండపమే శ్రీకృష్ణదేవరాయ మండపం. దీనినే ప్రతిమ మండపం అని కూడా అంటారు. ఈ మండపం లోనికి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు కుడివైపున రాణులు తిరుమలదేవి, చిన్నమదేవిలతో కూడిన శ్రీకృష్ణదేవరాయల నిలువెత్తు రాగి ప్రతిమలు దర్శనమిస్తాయి. ఎడమవైపు చంద్రగిరి రాజైన వెంకటపతిరాయల రాగి ప్రతిమ, ఆ పక్కన విజయనగర ప్రభువైన అచ్యుతరాయలు, ఆయన రాణి వరదాజి అమ్మణ్ణి నిలువెత్తు నల్లరాతి ప్రతిమలు నమస్కార భంగిమలో కనిపిస్తాయి. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఏడు పర్యాయాలు తిరుమల యాత్ర చేసి శ్రీవారికి ఎన్నో కానుకలు సమర్పించారు. అచ్యుతరాయలు తనపేరిట బ్రహ్మోత్సవాన్ని నిర్వహించారు.అద్దాల మండపంప్రతి మండపానికి 12 అడుగుల దూరంలో ఎతై ్తన అధిష్ఠానంపై నిర్మించిన దాన్నే అద్దాల మండపం లేదా ఆయినా మహల్‌ అంటారు. ముఖమండపంలో శ్రీవారి అన్నప్రసాదాలు అమ్మే అరలు ఉండేవి. ఈ అరల్లో అర్చకులు తమవంతుకు వచ్చే శ్రీవారి ప్రసాదాలను భక్తులకు తగిన వెలకు విక్రయించేవారు. ఈ అరలు ఉన్న ప్రాంతాన్ని ప్రసాదం పట్టెడ అంటారు.తులాభారంశ్రీకృష్ణదేవరాయల మండపానికి ఎదురుగా ఉంటుంది తులాభారం. భక్తులు తమ పిల్లల బరువుకు సరిసమానంగా ధనం, బెల్లం, కలకండ, కర్పూరం రూపేణా తులాభారంగా స్వామివారికి సమర్పించుకుంటుంటారు. తులాభారానికి అవసరమైన వస్తు సామగ్రిని భక్తులు తిరుమలకు మోసుకుని వెళ్లాల్సిన అవసరం లేకుండా ఆలయం లోపలే తులాభారంలో వేయాల్సిన వస్తువులకు తగిన నగదు రూపంలో చెల్లిస్తే టీటీడీనే ఆ వస్తువులను సమకూరుస్తుంది.రంగనాయక మండపంకృష్ణదేవరాయ మండపానికి దక్షిణం వైపుగా 108 అడుగల పొడవు, 60 అడుగుల వెడల్పు కలిగి ఎతైన రాతి స్తంభాలతో శిల్ప శోభితమై విరాజిల్లుతూ కనిపించేదే రంగనాయక మండపం. శ్రీరంగంలోని శ్రీరంగనాథుని ఉత్సవమూర్తులు కొంతకాలం పాటు ఈ మండపంలో భద్రపరిచారు. అందువల్లే దీన్ని రంగనాయక మండపం అని పిలుస్తారు. ఒకప్పుడు నిత్యకళ్యాణోత్సవాలు జరిగిన ఈ మండపంలో ప్రస్తుతం ఆర్జితసేవలైన వసంతోత్సవం, బ్రహ్మోత్సవం, వాహనసేవలు జరుగుతున్నాయి. రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి, ముఖ్యమంత్రి వంటి ప్రముఖులకు శ్రీవారి దర్శనానంతరం ఈ మండపంలోనే వేదాశీర్వాచనంతో పాటు స్వామివారి ప్రసాదాలు అందజేస్తారు.తిరుమలరాయ మండపంరంగనాయక మండపాన్ని ఆనుకుని పడమరవైపున ఉన్న ఎత్తైన స్తంభాలతో, తిరుమలేశుడు భక్తులపై చూపుతున్న తరగని ఉదారత్వానికి ఈ మండపం. ఈ మండపంలోని వేదిక భాగాన్ని తొలుత సాళువ నరసింహరాయలు నిర్మించారు. స్వామివారికి ‘అన్నా ఊయల తిరునాళ్లు’ అనే ఉత్సవాన్ని నిర్మించే నిమిత్తం క్రీశ 1473లో ఈ మండపాన్ని నిర్మించారు. ఆ తర్వాతి కాలంలో సభాప్రాంగణ మండపాన్ని తిరుమలరాయలు నిర్మించారు. బ్రహ్మోత్సవ సమయంలో ధ్వజారోహణం నాడు శ్రీవారు ఈ మండపంలోనికి వేంచేసి పూజలందుకుంటారు.రాజా తోడరమల్లుఅక్బర్‌ ఆస్థానంలో మంత్రిగా ఉన్న లాలా ఖేమార్ము క్షత్రియ వంశస్థుడు. ఈయన రాజా తోడరమల్లుగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. తిరుమల శ్రీవారి ఆలయంలో ప్రవేశించేటప్పుడు ధ్వజస్తంభానికి సమీపంలో రాజా తోడరమల్లు, తల్లి మాత మోహనాదేవి, భార్య పితబీబీ విగ్రహాలు స్వామివారికి అభిముఖంగా చేతులెత్తి నమస్కరిస్తున్నట్టు కనిపిస్తాయి. 17వ శతాబ్దంలో ముస్లిం పాలకుల దాడులు, బ్రిటిష్‌ దండయాత్రల నుంచి శ్రీవారి ఆలయాన్ని సంరక్షించిన పాలకుల్లో రాజా తోడరమల్లు ఒకరు. నాటి నుంచి వీరి లోహ విగ్రహాలు తిరుమల ఆలయంలో ఉన్నాయి.ధ్వజస్తంభంధ్వజస్తంభ మండపం వెండి వాకిలికి ఎదురుగా చెక్కడపు రాతి పీఠంపై ధ్వజదండంలా ఎత్తైన దారుస్తంభం నాటబడింది. అదే ధ్వజస్తంభం. ధ్వజస్తంభ మండపంలో ధ్వజస్తంభం, బలిపీఠం ఉంటాయి. వెండి వాకిలికి ఎదురుగా బంగారు ధ్వజస్తంభం ఉంది. ప్రతి ఏటా బ్రహ్మోత్సవాల్లో తొలిరోజు ఈ ధ్వజస్తంభంపై గరుడకేతనం ఎగురవేస్తారు. దీన్న ధ్వజారోహణం అంటారు. బలిపీఠంధ్వజస్తంభానికి తూర్పు దిక్కున ఆనుకొని ఉన్న ఎతైన పీఠమే బలిపీఠం. దీనికి కూడా బంగారురేకు తాపడం ఉంటుంది. శ్రీవారి ఆలయంలో నివేదన అనంతరం అర్చకులు బలిని (అన్నాన్ని) ఆయా దిక్కుల్లో ఉన్న దేవతలకు మంత్రపూర్వకంగా సమర్పిస్తారు.క్షేత్రపాలక శిలధ్వజస్తంభానికి ఈశాన్య మూలలో అడుగున్నర ఎత్తుగల చిన్న శిలాపీఠం ఉంది. దీనినే క్షేత్రపాల శిల అంటారు. ఇది రాత్రి పూట ఆలయానికి రక్ష. అర్చకులు ఇంటికి వెళ్లేటప్పుడు గుడికి తాళం వేసి తరువాత ఈ శిలపై ఉంచి నమస్కరించి తాళం చెవులను తీసుకెళుతారు. మరలా ఉదయం ఇక్కడి నుండే శిలకు నమస్కరించి తాళం చెవులతో గుడి తలుపులు తెరుస్తారు. సంపంగి ప్రాకారంమహాద్వార గోపుర ప్రాకారానికి, నడిమి పడికావలి (వెండివాకిలి) ప్రాకారానికి మధ్యలో ఉన్న ప్రదక్షిణ మార్గమే సంపంగి ప్రాకారం. ప్రతి ఆలయానికి స్థలవృక్షాలనేవి ఉండటం పరిపాటి. తిరుమల ఆలయం స్థలవృక్షం సంపంగి. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతం అంతటా సంపంగి చెట్లు ఉన్నందున ఇలా పిలువబడుతోంది. కళ్యాణమండపందక్షిణంవైపు మార్గంలో రేకులతో దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఈ కళ్యాణమండపాన్ని నిర్మించారు. ఇందులో తూర్పుముఖంగా ఉన్న కళ్యాణవేదికపై శ్రీమలయప్పస్వామి, శ్రీదేవి భూదేవులకు ప్రతినిత్యం ఉదయం కళ్యాణోత్సవం జరుగుతుంది.ఉగ్రాణంస్వామివారి ప్రసాదాలకు తయారయ్యే ముడిసరుకులు నిల్వ ఉంచే గది. ఇది వాయవ్య మూలగా ఉంటుంది.విరజానదివైకుంఠంలోని పరమ పవిత్రమైన ఈ నది శ్రీవారి పాదాల క్రిందగా ప్రవహిస్తుంటుందని నమ్మకం. ఆలయం లోపలి బావుల్లో ఈ నది నీరు ప్రవహిస్తుందని, అందుకే ఆలయ బావుల్లోని నీరు పరమ పవిత్రమైనదిగా భావించి స్వామివారి అభిషేకాదులకు మాత్రమే వినియోగిస్తుంటారు.నాలుగుస్తంభాల మండపంసంపంగి ప్రదక్షిణానికి నాలుగు మూలలా సాళ్వనరసింహ రాయలు, ఆయన భార్య, ఇద్దరు కుమారుల పేర స్తంభాలు కట్టించారు.పూలబావిపూలగదికి ఉత్తరంగా ఉంటుంది. స్వామివారికి ఉపయోగించిన పూలను ఇందులో వేస్తారు. దర్శనానంతరం ప్రసాదం తీసుకుని ముందుకు వెళ్లేటప్పుడు ఎతైన రాతికట్టడం మాదిరిగా ఉంటుంది.వగపడి భక్తులు దేవుడికి నైవేద్యంగా సమర్పించిన ప్రసాదాలు స్వీకరించే గది. ముఖ మండపం అద్దాల మండపానికి ముందు భాగంలో ఉంటుంది. కళ్యాణ ఉత్సవంలో పాల్గొన్న భక్తులకు ప్రసాదాలు ఇక్కడ అందజేస్తారు.రెండవ ప్రాకారం..వెండి వాకిలి.. నడిమి పడికావలి ధ్వజస్తంభానికి ముందు ఉన్న ప్రవేశద్వారమే వెండి వాకిలి. నడిమి పడికావలి అని పిలువబడే ఈ వెండి వాకిలి మీదుగా భక్తులు వెళ్లి స్వామి వారిని దర్శించుకుంటారు. ప్రవేశ ద్వారమంతటా వెండిరేకు తాపడం చేసినందున దీన్ని వెండివాకిలి అంటారు. ఈ ద్వారంలో మహంతు బావాజీ, శ్రీవారు పాచికలాడుతున్న శిల్పం ఉంటుంది.విమాన ప్రదక్షిణంవెండివాకిలి లోపల ఆనంద నిలయం చుట్టూ చేసే ప్రదక్షిణం. దీనినే అంగప్రదక్షిణం అని కూడా అంటారు. సుప్రభాత సేవ జరిగే సమయంలో భక్తులు వెలుపల అంగప్రదక్షిణం చేస్తారు. ఈ ప్రదక్షిణ మార్గంలో వెండి వాకిలికి ఎదురుగా శ్రీరంగనాథస్వామి, వరదరాజస్వామి ఆలయాలు ఉంటాయి. ఇంకా ప్రధాన వంటశాల, పూలబావి, అంకురార్పణ మండపం, యాగశాల, నాణేల పరకామణి, నోట్ల పరకామణి, చదనపు అర, విమాన వేంకటేశ్వరస్వామి, రికార్డులగది, భాష్యకారుల సన్నిధి, యోగనరసింహస్వామి సన్నిధి, ప్రధాన హుండి, విష్వక్సేనుల వారి ఆలయం మొదలగు ఉప ఆలయాలను దర్శించవచ్చు. వీటినే చుట్టుగుళ్లుగా పేర్కొంటారు.బంగారు బావిదర్శనాంతరం వెలుపలకు రాగానే అద్దాల గదిలో బంగారు తాపడం ఉంటుంది. ఇందులో నీటినే స్వామి వారి అభిషేకాలకు, ప్రసాదాలకు వినియోగిస్తారు. ఇందులో వైకుంఠంలోని విరజానది నీరు చేరుతుంది అని అత్యంత పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు.వకుళాదేవిబంగారుబావి పక్కన మెట్లు ఎక్కి ఎడమవైపు పశ్చిమ అభిముఖంగా ఉంటుంది. శ్రీవారి తల్లి. ద్వాపరయుగంలో యశోదాదేవే ఈ కలియుగంలో స్వామివారి కళ్యాణం చూడటానికి వకుళాదేవిగా అవతరించింది.అంకురార్పణ మండపంబంగారుబావికి దక్షిణం వైపు ఉంటుంది. ప్రతి ఉత్సవాలకు నవధాన్యాలను భద్రపరుస్తారు. ఇంకా గరుడ, విష్వక్సేన, అంగద, సుగ్రీవ, హనుమంత విగ్రహాలను భద్రపరుస్తారు.యాగశాలహోమాది క్రతువులు నర్వహించే ప్రదేశం. ఇప్పుడు సంపంగి ప్రాకారంలోని కళ్యాణ వేదిక వద్ద చేస్తున్నారు. బ్రహ్మోత్సవాల సమయంలో ఇక్కడే యజ్ఞ యాగాదులు చేస్తారు.సభ అరకైంకర్యాలకై ఉపయోగించే బంగారు, వెండి పాత్రలు, కంచాలు, గొడుగులు ఉంచే ప్రదేశం. ఏకాంత సేవలో ఉపయోగించే బంగారు మంచం, పరుపు, విసనకర్రలను ఇక్కడే భద్రపరుస్తారు.సంకీర్తన భాండాగారంసభ అర పక్కనే ఈ గది ఉంటుంది. ఇరువైపులా తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు ఆయన పెద్ద కుమారుడైన పెద తిరుమలాచార్యుల విగ్రహాలు ఉంటాయి. ఇందులో తాళ్లపాక వంశం వారు రచించిన సుమారు 32వేల సంకీర్తనలను భద్రపరచారు. వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, సాధు సుబ్రమణ్యశాస్త్రి వంటి వారి విశేష కృషి వలన ఈ రోజు మనం వాటిని చూస్తున్నాం.భాష్యకార్ల సన్నిధిఇందులో శ్రీమద్‌ రామానుజాచార్యులు విగ్రహం ఉంటుంది. శ్రీవారికి ఏ కైంకర్యాలు ఏ విధంగా చేయాలో మానవాళికి అందించిన గొప్ప వ్యక్తి. తన 120 సంవత్సరాల కాలంలో మూడు పర్యాయాలు తిరుమలకు మోకాళ్లపై వచ్చారు. అలా వస్తున్నప్పుడు ఆయన ఆగిన ప్రదేశమే మోకాళ్ల పర్వతం. నేటికీ కాలినడకన వచ్చే భక్తులు ఈ పర్వతాన్ని మోకాళ్లతో ఎక్కుతుంటారు.పోటుప్రధాన వంటశాల. విమాన ప్రదక్షిణంలో ఈ పోటు ఉంది. ఇక్కడ దద్ధోజనం, చక్కెర పొంగలి, పులిహోర, ముళహోర, కదంబం, పొంగలి, సీరాతో పాటు కళ్యాణోత్సవ దోశ, చిన్నదోశ, తోమాల దోశ, జిలేబి, పోలి, పాల్‌ పాయసం, అప్పం మొదలైనవి తయారు చేస్తుంటారు. ఆనందనిలయ విమానంఆనందనిలయంపై ఉన్న బంగారు గోపురాన్ని ఆనందనిలయ విమానం అంటారు. గరుత్మంతులవారే ఈ గోపురాన్ని వైకుంఠం నుంచి భూమి మీదకు తీసుకొచ్చారని చెబుతారు. దీని మీద దాదాపు 64 మంది దేవతామూర్తుల ప్రతిమలు ఉన్నట్లు చెబుతుంటారు. ఈ గోపురంపైనే వెండిద్వారంతో ప్రత్యేకంగా ఉండే స్వామినే విమాన వెంకటేశ్వరస్వామి అంటారు.రికార్డు గదిస్వామివారి అభరణాల వివరాలు, జమ ఖర్చులు వివరాలను భద్రపరచు గది.వేదశాలరికార్డుల గది పక్కనే వేద పండితులు పఠనం చేసే గది. ఇక్కడ మనం వారి ఆశీర్వచనం తీసుకోవచ్చు.యోగనరసింహస్వామి సన్నిధిరామానుజాచార్యులుచే శ్రీనరసింహాలయం ప్రతిష్ఠితం చేయబడింది. క్రీశ 1330–1360 మధ్య కాలంలో నిర్మించినట్లు పరిశోధకుల అభిప్రాయం. క్రీశ 1469లోని కందాడై రామానుజయ్యంగారి శాసనంలో ఈ యోగనరసింహుని ప్రస్తావన ఉంది. అళగియ సింగం (అందమైన సింహం) అని, వేంకటాత్తరి (వేంకటశైలంపై ఉన్న సింహం) అని ప్రస్తావన ఉంది. చాలాచోట్ల ఈ విగ్రహం ఉగ్రరూపంలో ఉంటుంది. కానీ ఇక్కడ ధ్యాన ముద్రలో ఉండటం ప్రత్యేకం. ఇక్కడ అన్నమాచార్యులు కొన్ని సంకీర్తనలు చేశారు.శంకుస్థాపన స్తంభంరాజా తోడరమల్లు ఆనందనిలయం విమాన నిర్మాణానికి శంకుస్థాపన చేసిన ప్రాంతం.పరిమళ అరశంకుస్థాపన స్తంభం నుంచి తిరిగి వచ్చే మార్గంలో ఈ పరిమళ అర ఉంది. స్వామివారి సేవకు ఉపయోగించే వివిధ సుగంధ పరిమళాలను భద్రపరిచే అర. ఈ గది గోడపై రాసిన భక్తుల కోరికలను స్వామి తీరుస్తాడని నమ్మకం.శ్రీవారిహుండీభక్తులు కానుకలు వేసే ప్రాంతం. శ్రీవారి ఆలయ ప్రాంగణంలో చాలా మార్పులు జరిగినా ఇప్పటికీ ఎటువంటి మార్పు చెందని ఒకే ఒక స్థలం. దీని కింద శ్రీచక్రయంత్రం, ధనాకర్షణ యంత్రం ఉన్నాయని నమ్మకం.బంగారు వరలక్ష్మిహుండీ ఎడమగోడపై బంగారు లక్ష్మీదేవి విగ్రహం ఉంది. ఈవిడ భక్తులకు అషై్టశ్వర్యాలు ప్రసాదిస్తుందని నమ్మకం.కటాహ తీర్థంఅన్నమయ్య సంకీర్తన భాండాగారం ఎదురుగా హుండీకి ఎడమవైపు ఉన్న చిన్న తొట్టిలాంటి నిర్మాణం. ఇందులో స్వామివారి పాదాల అభిషేక జలాలు సంగ్రహిస్తారు.విష్వక్సేనహుండి ప్రాంగణం నుండి వెలుపలికి వచ్చాక ఎడమవైపు ఉండే చిన్న ఆలయం. ఈయన విష్ణు సేనాధ్యక్షుడు. ఘంటా మండపంబంగారు వాకిలికి గరుడ సన్నిధికి మధ్య ఉన్న ప్రదేశం. బ్రహ్మది సకల దేవతాగణాలు స్వామివారి సందర్శనకు వేచి ఉండే ప్రదేశం. దీనినే మహామణి మండపం అంటారు. పూర్వం జయవిజయులకు ఇరువైపులా రెండు పెద్ద గంటలు ఉండేవి. హారతి సమయంలో వీటిని మోగించేవారు. దీనిని ఘంటపని అనేవారట. ఈ గంటలను అనుసరించే స్వామివారి ఆహారసేవలు పూర్తి అయ్యాయని భావించి తదనంతరం చంద్రగిరి రాజులు ఆహారం తీసుకునేవారట. ప్రస్తుతం రెండూ ఒకేచోటుకు చేర్చారు. దర్శనానంతరం వెలుపలకు వచ్చే ద్వారం పక్కనే ఉంటాయి.గరుడ సన్నిధిమూలవిరాట్టుకు ఎదురుగా జయ విజయులకు వెలుపలగా గరుడాళ్వారు మండపం. బంగారువాకిలి ఎదురుగా, గరుడాళ్వార్‌ మందిరం ఉంది. శ్రీవారికి అభిముఖంగా, నమస్కార భంగిమలో ఉన్న గరుడాళ్వారు దర్శనమిస్తాడు. ఈ మందిరానికి వెలుపల అంతటా బంగారం రేకు తాపబడింది. ఈ శిలామూర్తి గాక శ్రీవారి ఆలయంలో గరుడాళ్వార్‌ చిన్న పంచలోహ ప్రతిమ, బంగారు గరుడ వాహనం కూడా ఉన్నాయి.ద్వారపాలకులుబంగారు వాకిలికి వెలుపలగా ఇరువైపులా ఉండే జయ విజయులు. మహాలఘు దర్శనం ఇక్కడే చేసుకుంటారు.మూడవ ప్రాకారం..బంగారు వాకిలిశ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి వారి సన్నిధికి వెళ్లటానికి అత్యంత ప్రధానమైన ఏకైక ద్వారం బంగారు వాకిలి. వాకిలికి, గడపకు అంతటా బంగారు రేకు తాపబడినందువల్ల ఈ ప్రవేశద్వారానికి బంగారు వాకిలి అనే ప్రసిద్ధి ఏర్పడింది. ప్రతిరోజూ ఈ బంగారు వాకిలి ముందు తెల్లవారుజామున సుప్రభాత పఠనం జరుగుతుంది. ప్రతి బుధవారం భోగ శ్రీనివాసమూర్తికి, శ్రీమలయప్పస్వామి వారికి ఇక్కడే సహస్ర కలశాభిషేకం జరుగుతుంది. స్నపన మండపంబంగారు వాకిలి దాటి లోపలికి వెళ్లిన వెంటనే ఉండేదే స్నపనమండపం. క్రీ.శ. 614లో పల్లవరాణి సామవై ఈ మండపాన్ని నిర్మించి భోగశ్రీనివాసమూర్తి వెండి విగ్రహాన్ని సమర్పించారట. ఈ స్నపన మండపాన్నే తిరువిలాన్‌కోయిల్‌ అంటారు. ఆనందనిలయం జీర్ణోద్ధరణ సమయంలో ఈ మండపాన్ని నిర్మించినట్లు చెబుతారు. ప్రతిరోజూ తోమాలసేవ అనంతరం కొలువు శ్రీనివాసునికి ఆరోజు పంచాంగం చెప్పే పూజారులు, క్రితం రోజు హుండీ ఆదాయాది జమ ఖర్చులు వివరిస్తారు. రాములవారి మేడస్నపన మండపం దాటగానే ఇరుకైన దారికి ఇరువైపులా ఎత్తుగా కనిపిస్తుంది రాములవారి మేడ. తమిళంలో మేడు అంటే ఎతై ్తన ప్రదేశం అని అర్థం. ఇక్కడ రాములవారి పరివారమైన అంగద, హనుమంత, సుగ్రీవుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ఆనంద నిలయంలో ఉన్న శ్రీ సీతారామలక్ష్మణుల విగ్రహాలు ఇక్కడ ఉండేవని, అందువల్లే ఇది రాములవారి మేడ అని పేరుపొందింది.శయన మండపంశ్రీవారి గర్భాలయానికి ముందున్న అంతరాళమే శయన మండపం. ప్రతిరోజూ ఏకాంత సేవ ఈ మండపంలో వెండి గొలుసులతో వేలాడదీసిన బంగారు పట్టె మంచంపై శ్రీ భోగ శ్రీనివాసమూర్తి శయనిస్తారు.కులశేఖరపడిశ్రీవారి గర్భాలయానికి మధ్యన రాతితో నిర్మించిన ద్వారబంధం ఉంది. అదే కులశేఖరపడి. పడి అనగా మెట్టు, గడప అని అంటారు.ఆనందనిలయంకులశేఖరపడి అనే బంగారు గడప దాటితే ఉన్నదే శ్రీవారి గర్భాలయం. శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామివారు స్వయంభువుగా సాలగ్రామ శిలామూర్తిగా ఆవిర్భవించి ఉన్నచోటే గర్భాలయం. ఈ ఆనందనిలయంపై ఒక బంగారు గోపురం నిర్మించబడింది. దీనినే ఆనందనిలయం అంటారు.శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి (మూలవిరాట్టు)గర్భాలయంలో స్వయంవ్యక్తమూర్తిగా నిల్చొని ఉన్న శిలాదివ్యమూర్తి శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి. నిలబడి ఉన్నందున ఈ అర్చామూర్తిని ‘స్థానకమూర్తి’ అంటారు. అంతేగాక స్థిరంగా ఉన్నందువల్ల ‘ధ్రువమూర్తి’ అని, ‘ధ్రువబేరం’ అని కూడా అంటారు. శ్రీవారు అత్యంత విలక్షణమైన పద్ధతిలో దర్శనమిస్తూ భక్తులను ఆనందింపజేస్తున్నారు. ఈ మూలమూర్తికి ప్రతినిధులుగా కొలువు శ్రీనివాసమూర్తి, భోగ శ్రీనివాసమూర్తి, ఉగ్ర శ్రీనివాసమూర్తి, మలయప్ప స్వామి అనే ఉత్సవ విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఇంకా సీతారామలక్ష్మణులు, శ్రీకృష్ణ రుక్మిణులు, చక్రత్తళ్వారులు, సాలగ్రామ శిలలు ఉన్నాయి (స్వామివారికి ప్రతిరూపాలుగా వారికి నిత్య అభిషేకాలు జరుగుతుంటాయి)∙

కలియుగంలో భక్తులను ఉద్ధరించడానికి శ్రీ మహావిష్ణువే భూలోకవైకుంఠం తిరుమలక్షేత్రంలో శ్రీవేంకటేశ్వరుడిగా అవతరించాడు. పూర్వం చీమలపుట్టలో దాగి ఎండకు ఎండి, వానకు తడిసిన స్వయంవ్యక్త దివ్యతేజో సాలగ్రామ శిలామూర్తి శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి నేడు కోట్లాది మంది భక్తుల కోర్కెలు తీరుస్తూ కొంగు బంగారమై పూజలందుకుంటున్నాడు. ఆ దేవదేవుడికే ఇప్పుడు కొత్త కష్టం ఎదురైంది. యేళ్ల తరబడి ఆ స్వామికి కంటిమీద కనుకు కష్టమైపోయిందంటే ఆశ్చర్యంగా ఉంది కదూ..!! అవును.. పూర్వం వేళ్ల మీద లెక్క పెట్టగలిగేంత మంది భక్తజనం రావటంతో స్వామి దర్శనం కేవలం పగటిపూట మాత్రమే కలిగేది. రానురానూ తిరుమలకొండ మీద సౌకర్యాలు పెరిగాయి. భక్తులు పెరిగారు. క్యూలు పెరిగాయి. వారి వేచి ఉండే సమయం పెరిగింది. ఆ ప్రభావం సాక్షాత్తు మన స్వామి దర్శనం మీద పడిందనటంలో అతిశయోక్తిలేదు. కష్టాలు తొలగాలని కోర్కెల చిట్టాలతో వచ్చే భక్త జనులకు దివ్యాశీస్సులు అందించి వారి జీవితాల్లో వెలుగులు నింపేందుకే అన్నట్టుగా స్వామి క్షణకాలం కూడా తీరికలేకుండా అనుగ్రహిస్తున్నారనటంలో ఆవంతైనా అనుమానం లేదు. మన స్వామికి కంటి మీద కనుకు లేకపోవడానికి కారణ విశేషాలేమిటో తెలుసుకోవాల్సిందే మరి!!నాటి కుగ్రామం నుండి ప్రపంచ స్థాయి క్షేత్రంగా విరాజిల్లుతూ..1933లో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (టీటీడీ) ఆవిర్భవించే నాటికి ఈ క్షేత్రం కుగ్రామమే. కనీసం మట్టిరోడ్డు కూడా లేని దట్టమైన అటవీ ప్రాంతం. తిరుమల కొండకు రెండు ఘాట్‌రోడ్ల ఏర్పాటుతో భక్తులకు ప్రయాణ ఇబ్బందులు తొలగాయి. ఎలాంటి మౌలిక వసతుల్లేని తిరుమలలో ప్రస్తుతం స్టార్‌ హోటళ్ల స్థాయి సౌకర్యాలు ఏర్పడ్డాయి.ఒకప్పుడు చేతివేళ్లపై లెక్కపెట్టగలిగేలా ఉన్న సిబ్బంది నేడు వేలసంఖ్యకు పెరిగారు. రోజూ వందల సంఖ్యలోపే వచ్చే భక్తులు నేడు 70 వేలు దాటారు. అప్పట్లో వేలల్లో లభించే ఆలయ హుండీ కానుకలు కూడా ఆ మేరకు పెరిగి రూ.2.5 నుండి రూ.3 కోట్లకు చేరుకున్నాయి. రూ.లక్షల్లో ఉన్న స్వామి ఆస్తిపాస్తులు నేడు లక్షన్నర కోట్లరూపాయలకు పైబడ్డాయి. పగలు మాత్రమే దర్శనమిచ్చిన స్వామికి నేడు అర్ధరాత్రి దాటినా కూడా కునుకు దొరకని విధంగా భక్తులు పెరిగిపోయారు. ⇒ నాడు దట్టమైన అరణ్యంలో దాగిన తిరువేంగడమే నేడు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందిన తిరుమల క్షేత్రం. పూర్వం తిరుమలకొండను ‘తిరువేంగడం’ అని, శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామిని ‘తిరువేంగడ ముడయాన్‌’ అనీ కీర్తించేవారు. మహనీయులెందరో..!⇒తిరుమల „ó త్రానికి పల్లవులు, చోళులు, పాండ్యులు, కాడవ రాయరులు, తెలుగుచోళులు, తెలుగు పల్లవులు, విజయనగర రాజులు విశిష్ట సేవ చేశారు. ఆలయ కుడ్యాలపై ఉన్న శాసనాలే ఇందుకు ఆధారం. ఆ తర్వాత బ్రిటిష్‌ ఈస్టిండియా కంపెనీ తెల్లదొరలు, ఆర్కాటు నవాబులు, మహంతులు, అధికారులు తిరుమలేశుని కొలువులో సేవించి తరిస్తూ ఆయా కాలాల్లో ఆలయ పరిపాలనలో భక్తులకు తమవంతుగా సేవలు, సౌకర్యాలు కల్పించారు. ⇒ఇక ఆదిశంకరాచార్యులు, రామానుజాచార్యులు, అన్నమాచార్యులు, పురందరదాసు, తరిగొండ వెంగమాంబ వంటి వారెందరో ఈక్షేత్ర మహిమను వేనోళ్ల కొనియాడారు. తిరుమలేశుని వైభవ ప్రాశస్త్యాన్ని దశదిశలా చాటారు. బ్రిటిష్‌ చట్టాలపైనే దేవస్థానం పునాదులురెండొందల ఏళ్లకుపైగా దేశాన్ని పరిపాలించిన తెల్లదొరలు కూడా తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి సేవకులేనని చెప్పొచ్చు. దేవస్థానం పాలన కోసం వేసిన పునాదులు వారి కాలంలోనే పటిష్ఠంగా ఏర్పడ్డాయనటానికి టీటీడీ వద్ద లభించే రికార్డులే ఆధారం. ⇒1843 నుండి 1933 వరకు మహంతుల పాలన జరిగింది. ఆలయ పరిపాలన కోసం అప్పటి బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఆలయ కమిషనర్‌తోపాటు ధర్మకర్తల మండలి కమిటీల నియామకానికి శ్రీకారం చుట్టింది. ⇒ చివరి మహంతు ప్రయాగ్‌దాస్‌ దేవస్థాన కమిటీకి తొలి అధ్యక్షులుగా 1933 నుంచి 1936 వరకు సేవ చేశారు. అప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకు మొత్తం 52 మంది అ«ధ్యక్షులు, స్పెసిఫైడ్‌ అథారిటీ ప్రత్యేక పాలనాధికారులుగా పనిచేశారు.⇒ధర్మకర్తల మండళ్లలోని చైర్మన్, ఈవోలు ఎవరికి వారు ఆయా కాలాల్లో అవసరాలకు అనుగుణంగా భక్తుల బస కోసం సత్రాలు, కాటేజీలు నిర్మించారు. ప్రయాణ సదుపాయాలు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుపరిచారు. తొలినాళ్లలో పగటిపూటే స్వామి దర్శనం⇒1933లో టీటీడీ ఏర్పడిన తర్వాత కూడా తిరుమలకు నడిచేందుకు సరిగ్గా కాలిబాట మార్గాలు లేవు. తిరుమల మీద కూడా అలాంటి పరిస్థితులే కనిపించేవి. చుట్టూ కొండలు, బండరాళ్లే కనిపించాయి.⇒కొండకు వచ్చే భక్తులు ఆలయం ఎదురుగా ఉండే వేయికాళ్ల మండపం, ఆలయ నాలుగు మాడ వీథుల్లోని మండపాలు, స్థానిక నివాసాల్లో తలదాచుకునేవారు. అప్పట్లో ఎలాంటి క్యూలు ఉండేవికావు. ⇒మహాద్వారం నుండే గర్భాలయం వరకు వెళ్లేవారు. స్వామిని తనివితీరా దర్శించుకునేవారు. అప్పటి వాతావరణ పరిస్థితుల వల్ల తీవ్రమైన మంచు, చలి ఉండేవి. అందుకే సూర్యుడు కనిపించే సమయంలోనే ఆలయాన్ని తెరిచి ఉంచేవారు. ఘాట్‌రోడ్ల నిర్మాణంతోనే భక్తుల పెరుగుదల ⇒ఈ పరిస్థితులలో మద్రాసు ఉమ్మడి రాష్ట్ర బ్రిటిష్‌ గవర్నర్‌ సర్‌ ఆర్థ్థర్‌ హూప్‌ నేతృత్వంలో ప్రముఖ భారతీయ ఇంజనీరు మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య ఘాట్‌రోడ్‌కు రూపకల్పన చేశారు.⇒1944 ఏప్రిల్‌ 10న మొదటి ఘాట్‌రోడ్డు ప్రారంభమైంది. తొలుత ఎడ్లబండ్లు, తర్వాత నల్లరంగు బుడ్డ బస్సులు (చిన్న బస్సులు) ఈ మొదటి ఘాట్‌రోడ్డులోనే తిరుమల, తిరుపతి మధ్య రాకపోకలు సాగించాయి. దీంతో భక్తుల సంఖ్య క్రమంగా పెరిగింది. ⇒1951 నవంబర్‌ నెల మొత్తానికి కలిపి శ్రీవారి దర్శనానికి దేవస్థానం బస్సులు, ప్రైవేట్‌ వాహనాల ద్వారా తిరుమలకు వచ్చిన భక్తుల సంఖ్య 27,938 మంది, 1953, ఏప్రిల్‌లో 52,014 మంది మాత్రమే. ⇒1961, నవంబర్‌ మొత్తంగా తిరుమల ఘాట్‌రోడ్డులో 1,986 కార్లు, బస్సులు, 81 మోటారు సైకిళ్లు తిరిగాయి.⇒తర్వాత 1974లో అందుబాటులోకి వచ్చిన రెండో ఘాట్‌రోడ్డుతో తిరుమల, తిరుపతి మధ్య రాకపోకలు మరింత మెరుగుపడ్డాయి.⇒ప్రయాణ సమయం తగ్గింది. నునుపైన తారు, సిమెంట్‌ రోడ్లు అందుబాటులోకి రావటం, వాటిపై వాహనాలు రివ్వున తిరగటంతో తిరుమలేశుని దర్శించే భక్తుల రాక క్రమంగా పెరుగుతూ వచ్చింది.⇒రెండో ఘాట్‌రోడ్డు అందుబాటులోకి రావటంతో రోజుకు పదివేల మంది భక్తులు పెరిగారు. టీటీ డీ రవాణా సంస్థ వాహనాల బదులు 10.8.1975 నుండి రెండు ఘాట్‌రోడ్లపై ఆర్టీసీ బస్సులు ఎక్కువ సంఖ్యలో తిరగటంతో భక్తుల రాక గణనీయంగా పెరిగింది. ప్రస్తుతం రోజుకు 500 ఆర్టీసీ బస్సులు, రోజుకు 3,200 ట్రిప్పులు సాగిస్తూ.. బస్సులు, ప్రైవేట్‌ వాహనాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. నాడు నిమిషాల్లోనే దర్శనం.. నేడు రోజు పైబడి...∙1933 నుంచి 1970కి ముందు వరకూ భక్తులు మహాద్వారం నుంచి నేరుగా ఆలయంలోకి వెళ్లి నిమిషాల వ్యవధిలోనే స్వామిని దర్శించుకుని వచ్చేవారు.⇒మొదటి ఘాట్‌రోడ్డు ప్రారంభమైన తర్వాత 1952 టీటీడీ లెక్కల ప్రకారం రోజుకు 5 వేలు, 1974లో పూర్తిస్థాయిలో రెండవ ఘాట్‌రోడ్డు వచ్చేనాటికి ఈ సంఖ్య రోజుకు సుమారు 10 వేలకు పెరిగింది. ⇒తిరుమలలో పాతపుష్కరిణి కాంప్లెక్స్‌ నుండి వైకుంఠం క్యూ కాంప్లెక్స్‌ నిర్మాణం జరిగింది. దీంతో 1990 నాటికి రోజుకు 20 నుంచి 25 వేలు, 1995కు 30 వేలు, 2000 నాటికి రోజుకు 35 నుంచి 40 వేలకు పెరిగింది.⇒2003 నాటికి రెండో వైకుంఠం క్యూకాంప్లెక్స్‌ నిర్మించారు. క్యూలైన్లు పెరిగాయి. భక్తుల నిరీక్షణ సమయం రెండు రోజులకు పెరిగింది. 2010 నాటికి రోజువారీ భక్తుల సంఖ్య 60 వేలకు చేరింది.⇒ఇలా 2010 సంవత్సరంలో మొత్తం 2.14 కోట్ల మంది భక్తులు స్వామిని దర్శించుకున్నారు. 2011లో 2.43 కోట్లు, 2012లో 2.73 కోట్లు, 2013లో ఈ సంఖ్య 1.96 కోట్లు (సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం ప్రభావం), 2014లో 2.26 కోట్లు, 2015లో 2.46 కోట్లు, 2016లో 2.66 కోట్లమంది భక్తులు వచ్చారు. ⇒ఇక ఈ యేడాది 8 నెలలకే సుమారు 2 కోట్లకు చేరగా, ఈ సంఖ్య ఏడాదికి 3 కోట్లకు పెరిగే అవకాశం ఉంది.⇒స్వామి దర్శనానికి రోజువారీగా పోటెత్తే భక్తులకు ఈ రెండు వైకుంఠం క్యూ కాంప్లెక్స్‌లోని మొత్తం 64 కంపార్ట్‌మెంట్లు చాలటం లేదు. శుక్ర, శని, ఆదివారాల్లో కిలోమీటర్ల పొడవునా క్యూలైన్లలో భక్తులు నిరీక్షించటం రివాజుగా మారింది. ⇒పెరుగుతున్న రద్దీ వల్ల భక్తులు రోజుల తరబడి తిరుమలలో నిరీక్షించకుండా 2000 సంవత్సరంలో దర్శనానికి సుదర్శనం కంకణ విధానం, ఆన్‌లైన్‌ రిజర్వేషన్‌ పద్ధతికి రూపకల్పన చేశారు. తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా ఈ–దర్శన్‌ కౌంటర్ల ద్వారా దర్శనం టికెట్లు, ఆర్జితసేవా టికెట్ల కేటాయింపును చేపట్టారు. 2009వ సంవత్సరం నుండి ప్రవాస భారతీయులకు, ఏడాదిలోపు వయసున్న చంటిబిడ్డతోపాటు వారి తల్లిదండ్రులను ‘సుపథం’ ద్వారా అనుమతిస్తున్నారు. ⇒2010వ సంవత్సరంలో అలిపిరి, శ్రీవారి మెట్టు కాలిబాట మార్గాల్లో నడచి వచ్చే భక్తులకు దివ్య దర్శనం (ప్రస్తుతం టైమ్‌ స్లాట్‌ విధానం) ఆరంభించారు.⇒అదే ఏడాదే ఎటువంటి సిఫారసు లేకుండానే భక్తులు నేరుగా టికెట్లు కొనుగోలు చేసేవిధంగా రూ.300 ప్రత్యేక ప్రవేశ దర్శనం ఆరంభించారు. ప్రస్తుతం ఆ¯Œ లైన్‌ టైంస్లాట్‌లో మాత్రమే టికెట్ల అమ్మకం చేస్తున్నారు. ⇒ఆలయ మహద్వారం నుండి (పస్తుతం దక్షిణ మాడవీ«థి నుండి) వికలాంగులు, 65 ఏళ్ల వయసు నిండిన వృద్ధులు, స్వాతంత్య్ర సమరయోధులను అనుమతించారు.⇒ఇక సిఫారసులతో రూ.500 టికెట్ల వీఐపీ దర్శనాలు, అన్ని రకాల ఆర్జితసేవా టికెట్లతో ప్రత్యేక దర్శనాలు.. ఇలా అన్ని కేటగిరీల్లోని భక్తులకు ఏదో రూపంలో సుమారు పది రకాలకు పైగా దర్శనాలను టీటీడీ కల్పిస్తోంది. కోనేటిరాయని కునుకు పదినిమిషాలే! ⇒మహంతుల కాలం (1843 నుంచి 1933)లో తిరుమల ఆలయంలో గర్భాలయ దివ్యమంగళ మూర్తికి గంటల తరబడి విశ్రాంతి ఉండేది. నిత్య ఏకాంత కైంకర్యాలన్నీ నిర్ణీత వేళల్లో సంపూర్ణంగా జరిగేవి.⇒2000వ సంవత్సరం వచ్చేసరికి పరిస్థితులు మారిపోయి పట్టుమని పదినిమిషాలు కూడా స్వామికి విశ్రాంతి లభించటం లేదు. ⇒ఇక తప్పని పరిస్థితుల్లో లాంఛనంగా తలుపులు వేసి మమ అనిపిస్తున్నారు. ఆగమం ప్రకారం ఆరు గంటలు విరామం, ఏకాంత కైంకర్యాలుండాలి⇒వైఖానస ఆగమం ప్రకారం గర్భాలయ మూలమూర్తి దర్శనానికి కనిçష్ఠంగా 6 గంటలపాటు విరామం ఉండాలి. అదే స్థాయిలోనే స్వామికి ప్రాతఃకాల, మధ్యాహ్న, రాత్రి ఏకాంత కైంకర్యాలు ఉండాలని పండితులు చెబుతున్నారు.⇒ ప్రస్తుతం ఆ పరిస్థితులు లేవు. 24 గంటల్లో కేవలం 4 గంటల కంటే తక్కువ సమయాన్ని స్వామివారి కైంకర్యాలకు కేటాయిస్తున్నారు. మిగిలిన 20 గంటలపాటు వివిధ రకాల పేర్లతో టికెట్లు కేటాయించి దర్శనం అమలు చేస్తున్నారు. ⇒ఇక నూతన సంవత్సరం, వైకుంఠ ఏకాదశి, ద్వాదశి, రథసప్తమి, బ్రహ్మోత్సవాల్లో భక్తుల రద్దీ పేరుతో పట్టుమని పది నిమిషాలు కూడా స్వామికి విరామం ఇవ్వటం లేదు. ఏకధాటిగా 22 గంటలపాటు స్వామి దర్శనం సాగించే పరిస్థితులు పెరిగాయి. అర్ధరాత్రి దాటాక ఏకాంత సేవ, ఆ వెంటనే సుప్రభాతం నిర్వహిస్తూ స్వామి కైంకర్యాలు నిర్వహించే పరిస్థితులు పెరుగుతూ వస్తున్నాయి. దీనికి టీటీడీ అధికారులు చెబుతున్న ప్రధాన కారణం ఒక్కటే. భక్తుల రద్దీ...రద్దీ.. భక్తుల రద్దీకి తగ్గట్టు స్వామి దర్శనం కల్పించవలసిన బాధ్యత ఎంత మేరకు ఉందో, పూర్వం నుండి ఆగమోక్తంగా అమలు చేసే స్వామి కైంకర్యాల్లో కోత విధించటం, స్వామికి విరామం లేకుండా చేయటం సమాజ శ్రేయస్కరం కాదని ఆగమ పండితుల హెచ్చరికల్ని కూడా దేవస్థానం అధికారులు పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది మరి!!

పచ్చని తోరణాలు, చుట్టూ ఎతైన పర్వతాలు– నలువైపులా ఎటు చూసినా ప్రకృతి రమణీయత. దైవకళ ఉట్టిపడేలా నిత్యం గోవింద నామ సంకీర్తన. స్వామివారి వైభవాన్ని చాటే ఆనంద నిలయం తిరుమల. అందుకే మహర్షులు, పురాణేతిహాసాలు పేర్కొన్నట్లుగా సకల సృష్టిలో వేంకటాచల పర్వతాన్ని మించిన పర్వతం మరొకటి లేదు. ఆపద మొక్కులవాడు, అభయప్రదాత అయిన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అర్చావతార మూర్తిగా కలియుగంలో ఆనంద నిలయంలో కొలువై ఉన్నాడు. సామాన్య మానవులు ఇదే ఆలయాన్ని దర్శించుకుని, స్వామివారిని కొలుచుకుంటూ ఉంటారు. అయితే, దేవతలు, రుషుల కోసం స్వామివారు మరో ఆలయాన్ని తిరుమలపై నిర్మించుకున్నారట! సకల దేవతల నిలయమైన ఈ ఆలయానికి దేవతలు, మహర్షులు వస్తుంటారట! బ్రహ్మాది దేవతలు, సప్తర్షులు, అష్టదిక్పాలకులు ఈ కలియుగంలో శ్రీమహావిష్ణువు ధరించిన శ్రీ శ్రీనివాసుని అవతారాన్ని దర్శించి, సేవించి తరిస్తుంటారట! స్వయంభూ మన్వంతర కాలంలో ఆది కృతయుగంలో శ్రీమహావిష్ణువు వైకుంఠం నుంచి శ్రీదేవీ భూదేవీ సమేతంగా వచ్చి ఇక్కడ వెలశాడట! శ్వేతవరాహ కల్పం చివరి వరకు ఇక్కడే ఉంటానని శ్రీవారు దేవతలకు చెప్పారట! స్వామివారి ఆదేశంపై దేవశిల్పి విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఈ ఆలయం అదృశ్యంగా ఉందని, స్వామివారు ఈ ఆలయంలో సజీవంగా సకల సేవలను అందుకుంటున్నారని శ్రీ వేంకటాచల మహాత్మ్యం చెబుతోంది. భౌతిక జీవితాలను గడిపే మానవమాత్రులకు ఈ ఆలయం గోచరించదని స్థలపురాణం చెబుతుంది.

స్వామివారి పాదాల కింద ప్రవహించే విరజానది ఆలయంలో సంపంగి ప్రదక్షిణంలో ఉగ్రాణం ముందున్న చిన్న బావినే విరజానది అంటారు. వైకుంఠంలోని ఈ దేవనది స్వామి పాదాల కింద ప్రవహిస్తోందంటారు. నదిలో కొంత భాగాన్నే బావి అంటారు. దీన్ని చతురస్రాకారంలో చెక్కిన రాళ్ళతో నిర్మించారు. రాళ్లపై నాలుగు అంచుల్లో వానరులతో కలిసి ఉన్న సీతారామలక్ష్మణులు, హనుమంత, సుగ్రీవులు, కాళీయమర్దనంలో శ్రీకృష్ణుని వేడుకుంటున్న నాగకన్యలు, ఏనుగును అదిలిస్తున్న వేంకటేశ్వరుడు, గరుడుని బొమ్మలు మలిచారు. అందుకే ఈ బావిని ఆలయ అర్చకులు, స్థానికులు బొమ్మలబావిగా పిలుస్తుంటారు.స్వామి పవిత్ర నిర్మాల్యం పూలబావికే సొంతం అద్దాల మండపానికి ఉత్తర దిశలో ఈ పూల బావి ఉంది. స్వామికి సమర్పించిన తులసి, పుష్ప, పూమాలలను ఎవరికీ ప్రసాదంగా ఇచ్చే సంప్రదాయం లేదు. అందుకే ఆ పవిత్రమైన నిర్మాల్యాన్ని ఎవ్వరూ తిరిగి వాడకుండా ఈ పూలబావిలో వేస్తారు. స్వామికి నివేదించిన అన్ని రకాల నిర్మాల్యం పూలబావి తన ఉదరంలో దాచుకుంటుందని అర్చకులు చెబుతారు. అందుకే దీనికి పూలబావిగా నామం సార్థకమైంది. దీనినే భూ తీర్థం అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ తీర్థం కాలాంతరంలో నిక్షిప్తమైపోవడంతో శ్రీనివాసుని ఆదేశంతో రంగదాసు అనే భక్తుడు ఒక బావిని తవ్వగా భూ తీర్థం పునరుజ్జీవం పొందిందని చెబుతారు. రంగదాసు మరుజన్మలో తొండమాన్‌ చక్రవర్తిగా జన్మించి స్వామిని సేవించారని పురాణాల కథనం. అభిషేక సేవకు బంగారుబావి నీళ్లువకుళమాత కొలువైన పోటు(వంటశాల) పక్కనే బంగారు బావి ఉంది. స్వామి దర్శనం చేసుకుని బంగారు వాకిలి వెలుపలకు వచ్చిన భక్తులకు ఎదురుగానే ఈ బంగారుబావి దర్శనమిస్తుంది. గర్భాలయంలోని మూలమూర్తికి ప్రతి శుక్రవారం నిర్వహించే అభిషేకానికి ఇందులోని జలాన్నే వాడతారు. బావికి చుట్టూ భూ ఉపరితలానికి చెక్కడపు రాళ్లతో వర నిర్మించారు. దీనికి బంగారు తాపడం చేసిన రాగి రేకులు అమర్చడం వల్ల బంగారు బావిగా ప్రసిద్ధి పొందింది. దీనినే శ్రీతీర్థం, సుందర తీర్థం, లక్ష్మీ తీర్థం అని కూడా పిలుస్తుంటారు. వైకుంఠం నుంచి వేంకటాచలానికి వచ్చిన శ్రీమన్నారాయణునికి వంట కోసం మహాలక్ష్మి ఈ తీర్థాన్ని ఏర్పాటు చేశారట! త్రైలోక్య దుర్లభాలుశ్రీవారి పుష్కరిణి స్నానం, శ్రీనివాసుని దర్శన భాగ్యం, కటాహ తీర్థపానం... ఈ మూడు త్రైలోక్య దుర్లభాలని ప్రసిద్ధి. కటాహ తీర్థం శ్రీవారి హుండీకి వెలుపల ఆనుకుని తొట్టిమాదిరిగా ఎడమ దిక్కున ఉంది. దీన్ని తొట్టి తీర్థమని కూడా అంటారు. స్వామి పాదాల నుండి వచ్చే అభిషేకతీర్థం ఇది. ఈ తీర్థాన్ని స్వీకరించినప్పుడు అష్టాక్షరి లేదా కేశవాది నామాలు లేదా శ్రీవేంకటేశుని నామాలు ఉచ్చరిస్తే పుణ్యం దక్కుతుందని పెద్దలు చెబుతారు.మోక్షప్రాప్తి కలిగించే పుష్కరిణి పుణ్యస్నానంబ్రహ్మాండంలోని సర్వతీర్థాల నిలయం శ్రీవారి పుష్కరిణి. శ్రీమహావిష్ణువు ఆనతితో గరుత్మంతుడు వైకుంఠం నుండి క్రీడాద్రితోపాటు పుష్కరిణిని కలియుగ వైకుంఠమైన తిరుమల క్షేత్రానికి తీసుకొచ్చినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. పుష్కరిణి దర్శించడం, తీర్థాన్ని సేవించడం, పుణ్యస్నానమాచరించడం వల్ల సకల పాపాలు తొలగి ఇహంలో సుఖ శాంతులతోపాటు పరలోకంలో మోక్షమూ సిద్ధిస్తుందని నమ్మకం. ప్రతి యేటా బ్రహ్మోత్సవాల చివరి రోజున చక్రస్నానం కార్యక్రమాన్ని పుష్కరిణిలో వేడుకగా నిర్వహిస్తారు. అలాగే ఇందులో ప్రతి ఏడాది ఫాల్గుణ మాసంలో ఐదు రోజుల పాటు తెప్పోత్సవాలు నిర్వహిస్తారు.పుష్కరిణిలో ప్రాచుర్యంలోని తొమ్మిది తీర్థాలుముక్కోటి తీర్థాల సమాహారమే శ్రీవారి పుష్కరిణి. ఈ పుష్కరిణిలో ప్రధానంగా తొమ్మిది తీర్థాలు విశేషంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. అవి: మార్కండేయ తీర్థం (పూర్వ భాగం), ఆగ్నేయ తీర్థం (ఆగ్నేయ భాగం), యమ తీర్థం (దక్షిణ భాగం), వసిష్ట తీర్థం (నైరుతి), వరుణ తీర్థం (పడమర), వాయు తీర్థం (వాయు భాగం), ధనద తీర్థం (ఉత్తర భాగం), గాలవ తీర్థం (ఈశాన్యం), సరస్వతీ తీర్థం(మధ్య భాగం). «పూర్వం శంఖనుడు అనే రాజు స్వామివారి పుష్కరిణిలో భక్తి శ్రద్ధలతో స్నానమాచరించడం వల్ల పోగొట్టుకున్న రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడట! దశరథ మహారాజు పుష్కరిణి తీర్థాన్ని సేవించి స్వామిని వేడుకోవటంతో సాక్షాత్తు శ్రీ మహావిష్ణువునే పుత్రునిగా పొందే భాగ్యం పొందాడు. కుమారస్వామి తారకాసురుని సంహరించడంతో వచ్చిన బ్రహ్మహత్యా పాతకాన్ని ఈ పుష్కరిణిలో స్నానమాచరించి పోగొట్టుకున్నాడట! ఎందరెందరో భక్తులు ఇందులో స్నానమాచరించి రోగ రుగ్మతలు పోగొట్టుకుని, భోగభాగ్యాలు సంపాదించుకున్నారని పెద్దలు చెప్పే మాట!