ట్రంప్‌ పంతంతో ముదిరిన ఇరాన్‌ సంక్షోభం!

అమెరికా–ఇరాన్‌ మధ్య ఉద్రిక్తతలు మరోసారి తీవ్రస్థాయికి చేరుకున్నాయి. ప్రపంచ ఇంధన రవాణాలో అత్యంత కీలకమైన హర్ముజ్‌ జలసంధి చుట్టూ మొదలైన వివాదం ఇప్పుడు దౌత్యపరమైన ఆధిపత్య పోరుగా మారింది. ఐదు నెలలపాటు కొనసాగిన ఘర్షణల తర్వాత పరిస్థితులు కొంత చల్లబడతాయని భావిస్తున్న సమయంలో.. ఇరు దేశాలు పరస్పరం కొత్త డిమాండ్లు, ఆరోపణలతో ముందుకు రావడం అంతర్జాతీయ ఆందోళనలకు కారణమవుతోంది.

యుద్ధంలో తమకు జరిగిన నష్టాలకు పరిహారం చెల్లించాలని, అమెరికా విధించిన ఆర్థిక ఆంక్షలను పూర్తిగా ఎత్తివేయాలని ఇరాన్‌ డిమాండ్‌ చేస్తోంది. మరోవైపు అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ ఈ డిమాండ్లను తిరస్కరించడమే కాకుండా.. గత ఘర్షణల్లో అమెరికా పౌరులు, సైనికులు ప్రాణాలు కోల్పోవడానికి ఇరాన్‌ బాధ్యత వహించాలని, తమ నష్టాలకు టెహ్రాన్‌ నుంచే పరిహారం కోరుతామని స్పష్టం చేశారు.

హర్ముజ్‌ తెరవాలంటే ఇరాన్‌ షరతులు
హర్ముజ్‌ జలసంధి విషయంలో ఇరాన్‌ తన వైఖరిని కఠినంగా వెల్లడించింది. అమెరికా చర్యల కారణంగా తమ దేశానికి జరిగిన నష్టాలను భర్తీ చేయాలని, అంతర్జాతీయ ఆంక్షల నుంచి ఉపశమనం కల్పించాలని కోరుతోంది. యుద్ధ పరిస్థితుల్లో నిలిచిపోయిన తమ ఆస్తులను విడుదల చేయాలని, మధ్యప్రాచ్యంలో అమెరికా సైనిక ఒత్తిడిని తగ్గించాలని కూడా టెహ్రాన్‌ డిమాండ్‌ చేస్తోంది.

ఈ డిమాండ్లపై స్పష్టమైన హామీ లభించే వరకు హర్ముజ్‌ విషయంలో తమ వైఖరిలో మార్పు ఉండకపోవచ్చనే సంకేతాలను ఇరాన్‌ ఇస్తోంది. హర్ముజ్‌ జలసంధి తమ భద్రత, ఆర్థిక ప్రయోజనాలతో ముడిపడి ఉన్న అంశమని టెహ్రాన్‌ చెబుతోంది.

ట్రంప్‌ ఎదురుదాడి.. ‘పరిహారం మాకే రావాలి’
ఇరాన్‌ డిమాండ్లపై అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ తీవ్రంగా స్పందించారు. యుద్ధంలో అమెరికన్ల ప్రాణ నష్టానికి, గత ఘర్షణల్లో జరిగిన నష్టాలకు ఇరాన్‌ బాధ్యత వహించాల్సిందేనని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఇరాన్‌ నుంచి పరిహారం కోరుతామని ట్రంప్‌ ప్రకటించారు. ఇరాన్‌కు అమెరికా పరిహారం చెల్లించాలన్న డిమాండ్‌ను ఆయన పూర్తిగా తోసిపుచ్చారు. గతంలో ఇరాన్‌ చర్యల వల్ల అమెరికా ఎదుర్కొన్న నష్టాలను ప్రస్తావిస్తూ.. బాధ్యత టెహ్రాన్‌పైనే ఉందని వాదిస్తున్నారు.

ఆంక్షలతో ఒత్తిడి పెంచాలన్న అమెరికా వ్యూహం
ప్రస్తుతం ఇరాన్‌పై సైనిక చర్యల కంటే ఆర్థిక ఒత్తిడి పెంచడంపైనే అమెరికా దృష్టి పెట్టిందని విశ్లేషణలు వెలువడుతున్నాయి. ఆర్థిక ఇబ్బందులు తీవ్రతరం అయితే ఇరాన్‌ చర్చలకు రావాల్సి వస్తుందని ట్రంప్‌ వర్గం భావిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది.అయితే ఇరాన్‌ మాత్రం అమెరికా ఒత్తిళ్లకు తలొగ్గే ప్రసక్తే లేదని చెబుతోంది. ఆంక్షలు తమను బలహీనపర్చేందుకు అమెరికా చేస్తున్న ప్రయత్నమని ఆరోపిస్తూ.. తమ ప్రయోజనాలను కాపాడుకునేందుకు అన్ని మార్గాల్లో పోరాడతామని స్పష్టం చేస్తోంది.

ప్రపంచానికి ఎందుకు కీలకం హర్ముజ్‌?
పర్షియన్‌ గల్ఫ్‌ను ఒమన్‌ గల్ఫ్‌తో కలిపే సన్నని సముద్ర మార్గమే హర్ముజ్‌ జలసంధి. ప్రపంచ చమురు రవాణాలో ఇది అత్యంత కీలకమైన మార్గాల్లో ఒకటి. మధ్యప్రాచ్యం నుంచి అంతర్జాతీయ మార్కెట్లకు వెళ్లే భారీ స్థాయి ఇంధన సరఫరా ఈ మార్గంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. హర్ముజ్‌లో ఏదైనా అంతరాయం ఏర్పడితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇంధన సరఫరాలో అనిశ్చితి ఏర్పడటంతో పాటు అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంపైనా ప్రభావం పడే ప్రమాదం ఉంది. అందుకే ఇరాన్‌–అమెరికా వివాదంలో హర్ముజ్‌ జలసంధి కేంద్ర బిందువుగా మారింది.

ట్రంప్‌పై ఎన్నికల ఒత్తిడి.. ఇరాన్‌కు కలిసొస్తుందా?
అమెరికాలో రాజకీయ పరిణామాలు కూడా ఈ సంక్షోభంపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ఇరాన్‌తో దీర్ఘకాలిక ఘర్షణ కొనసాగితే దేశీయంగా ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. మాజీ అమెరికా అధికారి చార్లెస్‌ కుప్‌చాన్‌ అభిప్రాయం ప్రకారం.. ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో ఎన్నికల ఒత్తిడి కారణంగా చర్చల్లో ఇరాన్‌కు కొంత వ్యూహాత్మక ఆధిక్యం లభించే అవకాశం ఉంది. అయితే అదే సమయంలో టెహ్రాన్‌ చేస్తున్న డిమాండ్లు అమెరికాకు అంగీకరించలేని స్థాయిలో ఉన్నాయని ఆయన విశ్లేషించారు.

కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలు
ఇరాన్‌–అమెరికా వివాదం ప్రభావం పశ్చిమాసియాలో ఇతర ప్రాంతాలపైనా కనిపిస్తోంది. దక్షిణ లెబనాన్‌లో ఇజ్రాయెల్‌ దాడులు కొనసాగుతుండగా.. యెమెన్‌లో హౌతీ దళాల చర్యలు పరిస్థితులను మరింత సంక్లిష్టం చేస్తున్నాయి. గాజా శాంతి ప్రయత్నాలపైనా అనిశ్చితి కొనసాగుతోంది.

హర్ముజ్‌ తాళం ఎవరి చేతిలో?
ప్రస్తుతం అమెరికా–ఇరాన్‌ మధ్య అసలు పోరు కేవలం పరిహారం, ఆంక్షల అంశానికే పరిమితం కాలేదు. ఇది మిడిల్‌ఈస్ట్‌లో ఆధిపత్యం, భద్రత, ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలపై ప్రభావం చూపే పెద్ద సంక్షోభంగా మారింది.

ఇరాన్‌ తన డిమాండ్లపై పట్టుబడుతుండగా.. ట్రంప్‌ కూడా వెనక్కి తగ్గే సూచనలు ఇవ్వడం లేదు. చర్చల ద్వారా పరిష్కారం లభిస్తుందా? లేదంటే హర్ముజ్‌ జలసంధి మరోసారి ప్రపంచ సంక్షోభానికి కేంద్రంగా మారుతుందా? అనేది ఇప్పుడు అంతర్జాతీయంగా ఉత్కంఠ రేపుతున్న ప్రశ్న.