మళ్లీ అరెస్ట్‌కు మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి తప్పనిసరి

సాక్షి, న్యూఢిల్లీ: కారణాలను ముందుగా తెలియజేయకుండానే చేసిన అరెస్ట్‌ను కోర్టు కొట్టివేసిన సందర్భాల్లో.. అదే వ్యక్తిని తిరిగి అరెస్ట్‌ చేయాల్సిన సందర్భాల్లో పోలీసులకు స్వయం నిర్ణయాధికారం లేదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. మళ్లీ అరెస్ట్‌ చేయాలంటే సంబంధిత జ్యుడీషియల్‌ మేజిస్ట్రేట్  అనుమతి తప్పనిసరి అని స్పష్టతనిచ్చింది. సోమవారం జస్టిస్‌ ఉజ్జల్‌ భుయాన్, జస్టిస్‌ అతుల్‌ చందూర్కర్‌ల ధర్మాసనం ఈ మేరకు మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టీకల్‌ 22(1) కింద కల్పించిన హక్కును ఉల్లంఘించి జరిగిన తొలి అరెస్ట్‌ చెల్లదని కోర్టు ప్రకటించినట్లయితే అదే కేసులో నిందితుడిని తిరిగి అరెస్ట్‌ చేయడానికి ప్రత్యేక విధానాన్ని పాటించాల్సి ఉంటుందని వివరించింది. 

అరెస్ట్‌కు కారణాలను లిఖితపూర్వకంగా తెలపాలి 
అదే కేసులో నిందితుడిని మళ్లీ అరెస్ట్‌ చేయాల్సిన అవసరముందంటూ పోలీసులు మేజిస్ట్రేట్‌ను ఆశ్రయించే ముందు.. అందుకు గల కారణాలతో లిఖితపూర్వకంగా జ్యుడీషియల్‌ మేజిస్ట్రేట్ కు దరఖాస్తు చేసుకోవాలి. ఆ దరఖాస్తుకు తొలి అరెస్ట్‌ చేసిన పోలీసు అధికారికి పైస్థాయిలో ఉన్న తక్షణ అధికారి ఆమోదం/ఎండార్స్‌మెంట్‌ ఉండాలని ఈ సందర్భంగా ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది. తొలి అరెస్ట్‌ సమయంలో కారణాలను ఎందుకు తెలియజేయలేకపోయారో కూడా దరఖాస్తులో విధిగా పోలీసులు స్పష్టం చేయాల్సి ఉంటుందని కూడా ధర్మాసనం పేర్కొంది.  

అదే అధికారికి మళ్లీ అరెస్ట్‌ అధికారం ఉండరాదు 
రాజ్యాంగ హక్కును ఉల్లంఘించిన అదే అధికారికి మళ్లీ అరెస్ట్‌ చేసే నిర్ణయాధికారాన్ని అప్పగించడం సరికాదని ధర్మాసనం పేర్కొంది. ఇలాంటి సందర్భాల్లో మళ్లీ అరెస్ట్‌ ప్రక్రియను న్యాయపరమైన పర్యవేక్షణలోనే అమలు చేయాలని జస్టిస్‌ ఉజ్జల్‌ భుయాన్‌ తెలిపారు. మేజిస్ట్రేట్  దరఖాస్తును వీలైనంత త్వరగా పరిశీలించాలని, ఈలోగా కేసు దర్యాప్తును మరో పోలీసు అధికారికి అప్పగించాలని ఆదేశించింది. 

మేజిస్ట్రేట్  సంతృప్తి చెందితేనే రీ–అరెస్ట్‌ 
తొలి అరెస్ట్‌ సమయంలో అందుకు కారణాలను తెలియజేయలేకపోవడానికి నిజమైన, సమంజసమైన కారణాలు ఉన్నాయని మే జిస్ట్రేట్‌ నిర్ధారించాలి. అనంతరం ఆ కారణాలను నిందితుడికి తెలియజేసి, అతడిని మళ్లీ అరెస్ట్‌ చేయాల్సిన అవసరం ఉందని కూడా మేజిస్ట్రేట్  భావించినప్పుడే.. దర్యాప్తు సంస్థకు రీ–అరెస్ట్‌కు అనుమతి ఇవ్వవచ్చని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది. 

పోలీసుపై శాఖాపరమైన విచారణ 
ఆర్టీకల్‌ 22(1) ఉల్లంఘనకు కారణమైన పోలీసు అధికారిపై శాఖాపరమైన విచారణ చేపట్టాలని కూడా ధర్మాసనం ఆదేశించింది. విచారణలో ఆ అధికారి తప్పిదం నిర్ధారణ అయితే శాఖాపరమైన చర్యలు తీసుకోవడంతోపాటు, ఆ విషయాన్ని సంబంధిత అధికారి సరీ్వస్‌ బుక్‌లో నమోదు చేయాలని పేర్కొంది. కేసు దర్యాప్తును కూడా తొలి అరెస్ట్‌ చేసిన అధికారికి కాకుండా మరో అధికారికి అప్పగించాలని ఉన్నతాధికారులను ఆదేశించింది. 

ప్రత్యేక చట్టాల కింద అరెస్టులకూ వర్తింపు 
ఆర్టీకల్‌ 22(1) నిబంధన కేవలం ఒక నిర్దిష్ట చట్టం ప్రత్యేక చట్టాల కింద జరిగే అరెస్ట్‌లకే కాదు, అన్ని రకాల అరెస్ట్‌లకూ వర్తిస్తుందని పేర్కొంది. ఈ నిబంధన ఉల్లంఘన వల్ల తమకు వాస్తవంగా నష్టం జరిగిందని నిందితుడు ప్రత్యేకంగా నిరూపించాల్సిన అవసరం లేదని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది. ఎందుకంటే అరెస్ట్‌కు కారణాలను తెలుసుకోవడం ప్రాథమిక హక్కుగా అని పేర్కొంది. 

ఆర్టీకల్‌ 22(1) ఉల్లంఘన కారణంగా తొలి అరెస్ట్‌ రద్దయిన తర్వాత అదే వ్యక్తిని తిరిగి అరెస్ట్‌ చేసిన సందర్భాన్ని బెయిల్‌పై విడుదల చేసిన తర్వాత మళ్లీ అరెస్ట్‌ చేసినట్లుగా పరిగణించరాదని కూడా ధర్మాసనం వివరించింది. గతంలో ‘మిహిర్‌ రాజేశ్‌ షా వర్సెస్‌ స్టేట్‌ ఆఫ్‌ మహారాష్ట్ర (2025)’కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులోని సూత్రాలను మరింత విస్తరిస్తూ.. రీ–అరెస్ట్‌ విషయంలో ఈ అదనపు విధానపరమైన రక్షణలను తాజాగా నిర్దేశించింది. రాజ్యాంగం కల్పించిన హక్కుల దురి్వనియోగాన్ని అరికట్టడమే ఈ మార్గదర్శకాల ఉద్దేశమని ధర్మాసనం పేర్కొంది.  

కారణం తెలపకపోవడం హక్కుల ఉల్లంఘనే 
పోలీసులు నిందితుడి అరెస్ట్‌కు గల కారణాలను ముందుగానే తెలియజేయక పోవడం ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘన కిందికి వస్తుందని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. ‘దీనివల్ల రాజ్యాంగంలోని ఆర్టీకల్‌ 21 ప్రకారం అతడి జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ హక్కును హరించినట్లే. అంతిమంగా చట్ట ఇది విరుద్ధమైన చర్య. ఆర్టీకల్‌22(1) నిబంధనలను పరిమిత భావన తో చూడొద్దు. వ్యక్తి స్వేచ్ఛను కాపాడటమే వీటి ఉద్దేశం. అంతేకాదు, అరెస్ట్‌కు గల కారణాలను కచ్చితంగా లిఖితపూర్వకంగా, నిందితుడికి అర్థమయ్యే భాషలోనే తెలియజేయాలి’అని నొక్కి చెప్పింది.