కేరళ లాటరీపై ‘కాగ్’ సంచలన నివేదిక

కేరళ రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా నిలిచే కేరళ స్టేట్ లాటరీ డిపార్ట్‌మెంట్‌కు ఊహించని ఎదురుదెబ్బ తగిలింది. రికార్డు స్థాయిలో టికెట్ల విక్రయాలు జరుగుతున్నప్పటికీ, ప్రభుత్వానికి వచ్చే అసలు లాభాలు (నికర రాబడి) క్రమంగా తగ్గిపోతున్నాయని కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (కాగ్‌) తాజా ఆడిట్ నివేదికలో సంచలన విషయాలను వెల్లడించింది. ఒకవైపు ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, మరోవైపు అంతర్గత లోపాలు ఈ అదృష్ట వ్యాపారాన్ని తీవ్రంగా వేధిస్తున్నాయి.

ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన వనరు
కేరళ రాష్ట్ర పన్నేతర ఆదాయంలో లాటరీ విభాగం ఇప్పటికీ అత్యంత కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తోంది. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రాష్ట్ర మొత్తం పన్నేతర ఆదాయంలో ఈ శాఖ నుంచే ఏకంగా 76.66 శాతం లభించడం దీని ప్రాధాన్యతను తెలియజేస్తుంది. అంతేకాకుండా, 2024-25 నాటికి లాటరీ విక్రయాల ద్వారా వచ్చిన మొత్తం రాబడి రూ. 12,711.18 కోట్లకు చేరుకుంది.

జీఎస్టీ రూపంలో భారీ పన్నులు
ఈ లాటరీ కేవలం రాష్ట్ర ఖజానాను నింపడమే కాకుండా, కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు భారీగా వస్తు సేవల పన్ను (జీఎస్టీ) ఆదాయాన్ని కూడా సమకూరుస్తోంది. గత ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే లాటరీ విక్రయాల ద్వారా మొత్తం రూ. 3,559.34 కోట్ల జీఎస్టీ వసూలైంది. ఇది అటు కేంద్రానికి, ఇటు రాష్ట్రానికి నేరుగా ఆదాయాన్ని అందించే ఒక ద్వంద్వ ప్రయోజన ఆర్థిక వనరుగా నిలిచింది.

తగ్గిన నికర లాభాలు
టికెట్ల అమ్మకాలు భారీగా పెరిగినప్పటికీ, ప్రభుత్వం చేతికి వచ్చే నికర లాభం (Net Yield) మాత్రం తగ్గిపోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో లాటరీ ద్వారా వచ్చిన నికర లాభం రూ. 140.51 కోట్లు తగ్గింది. పెరిగిన అమ్మకాలతో సంబంధం లేకుండా లాభాల శాతం క్షీణించడం వెనుక నిర్వహణ ఖర్చులు పెరగడమే ప్రధాన కారణమని స్పష్టమవుతోంది.

బహుమతులు, కమీషన్ల భారం
లాభాలు తగ్గడానికి గల కారణాలను పరిశీలిస్తే, కొనుగోలుదారులను ఆకర్షించేందుకు ఇచ్చే బహుమతి మొత్తం, ఏజెంట్ల నెట్‌వర్క్‌ను నిలబెట్టేందుకు ఇచ్చే కమీషన్లు విపరీతంగా పెరిగిపోయాయి. గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో ప్రైజ్ మనీ, కమీషన్ల కోసం డిపార్ట్‌మెంట్ ఏకంగా రూ. 11,721.98 కోట్లు ఖర్చు చేసింది. దీనివల్ల వ్యాపారం పెద్ద ఎత్తున సాగుతున్నా, ప్రభుత్వానికి దక్కే వాటా మాత్రం స్వల్పంగానే ఉంటోంది.

భారీ వర్షాలు, మెషిన్ల కొరత
కేరళ లాటరీ ఆదాయ వృద్ధి రేటు గతంలో నమోదైన 5.36 శాతం నుండి ఒక్కసారిగా 1.44 శాతానికి పడిపోయింది. ఈ మందగమనానికి ప్రధాన కారణం రాష్ట్రంలో కురిసిన భారీ వర్షాలేనని అధికారులు పేర్కొన్నారు. దీనికి తోడు కొత్త లాటరీ సిరీస్‌లను ప్రారంభించడానికి అవసరమైన డ్రాయింగ్ మెషిన్ల కొరత కూడా అమ్మకాల విస్తరణకు ప్రతిబంధకంగా మారింది.

ఆడిట్ లోపాలు, నిధుల దుర్వినియోగం
ఆర్థిక పరమైన సవాళ్లతో పాటు, శాఖలోని పరిపాలనా లోపాలను కూడా ‘కాగ్‌’ ఎండగట్టింది. జూన్ 2024 నాటికి రూ. 7.30 కోట్లకు సంబంధించిన 77 ఆడిట్ పారాగ్రాఫ్‌లు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. వీటిపై కనీసం ఒక్క సమీక్షా సమావేశం కూడా జరగలేదు. అంతేకాకుండా, గత 15 ఏళ్లుగా రూ.49.03 లక్షల నిధుల దుర్వినియోగం కేసు ఇప్పటికీ పరిష్కారం కాకుండా అలాగే ఉండిపోవడం అంతర్గత పర్యవేక్షణ లోపాన్ని సూచిస్తోంది.

ఇది కూడా చదవండి: ఎల్ నినో ముప్పు: ఆ 10 రాష్ట్రాల్లో ‘ప్లాన్‌ బి’!