నేహా బోరా ఉదంతం: పీస్ బాండ్‌పై సంతకం చేయకుంటే జైలుకేనా?

దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో నిరసన ప్రదర్శనల నేపథ్యంలో మరో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్‌ (ఐసా) నాయకురాలు నేహా బోరాకు రూ.10 వేల పీస్ బాండ్‌ (శాంతి బాండ్‌) సమర్పించాలని ఆదేశిస్తూ స్పెషల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్‌ జారీ చేసిన నోటీసును సవాలు చేస్తూ ఆమె దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను ఢిల్లీ హైకోర్టు కొట్టివేసింది. అయితే, ఈ పీస్ బాండ్‌ అంటే ఏమిటి? దానిపై సంతకం చేయకపోతే ఏం జరుగుతుంది? దాని నిబంధనలను ఉల్లంఘిస్తే ఎలాంటి పరిణామాలు ఎదురవుతాయి? అనే అంశాలు ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారాయి.

నేహా బోరా పిటిషన్‌ కొట్టివేత
పరిశీలనలో ఉన్న సమయంలో శాంతిభద్రతలను కాపాడేందుకు రూ.10 వేల బాండ్‌ సమర్పించడంతోపాటు ఒక పూచీకత్తుదారును ఏర్పాటు చేయాలని స్పెషల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్‌ కోర్టు (ఎస్‌ఈఎం) జారీ చేసిన నోటీసును నేహా బోరా సవాలు చేశారు. ఈ పిటిషన్‌పై విచారణ చేపట్టిన ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ సుబ్రమణ్యం ప్రసాద్‌.. ప్రస్తుత దశలో రిట్‌ పిటిషన్‌ను కొట్టివేస్తున్నట్లు వెల్లడించారు. అయితే, సంబంధిత అంశాలకు సంబంధించిన అన్ని పత్రాలను నేహా బోరాకు అందించాలని మేజిస్ట్రేట్‌కు కొన్ని సూచనలు చేశారు. దీంతో పీస్ బాండ్‌ వ్యవహారం మరోసారి వార్తల్లో నిలిచింది.

నిరసన ప్రదర్శన సందర్భంగా నోటీసులు
ఎన్నికల సంఘానికి వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన నిరసన ర్యాలీ సందర్భంగా నేహా బోరాకు ఎస్‌ఈఎం కోర్టు నోటీసులు జారీ చేసింది. మేజిస్ట్రేట్‌ ఎదుట హాజరుకావడంతోపాటు శాంతిభద్రతలను కాపాడేందుకు రూ.10 వేల పీస్ బాండ్‌ సమర్పించాలని అందులో పేర్కొంది. ఈ నోటీసును ఆమె హైకోర్టులో సవాలు చేయగా తాజాగా పిటిషన్‌ కొట్టివేతకు గురైంది. కాక్రోచ్‌ జనతా పార్టీ (సీజేపీ) చేపట్టిన ‘లహరా దో తిరంగా’ ర్యాలీలో పాల్గొనేందుకు వెళ్తున్న సమయంలో అక్టోబర్‌ 16న నేహా బోరాను అదుపులోకి తీసుకున్నారు. మరుసటి రోజు, అక్టోబర్‌ 17న ఆమెను విడుదల చేశారు.

అసలు పీస్ బాండ్‌ అంటే ఏమిటి?
భారతీయ నాగరిక సురక్షా సంహిత (బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్‌), 2023లోని సెక్షన్‌ 126 ప్రకారం పీస్ బాండ్‌ విధించే నిబంధన ఉంది. ఒక వ్యక్తి చర్యల వల్ల శాంతిభద్రతలకు విఘాతం కలగవచ్చని విశ్వసనీయ సమాచారం అందినప్పుడు, అలాంటి పరిస్థితులను నివారించేందుకు సంబంధిత మేజిస్ట్రేట్‌ ఈ నిబంధనను ఉపయోగించవచ్చు. నిర్ణీత కాలం వరకు శాంతిని కాపాడుతానని ఆ వ్యక్తి లిఖితపూర్వకంగా హామీ ఇవ్వడాన్నే పీస్ బాండ్‌ అంటారు. ఇది ఒక నేరానికి విధించే శిక్ష కాదు. ముందస్తు జాగ్రత్త చర్యగా దీనిని ఉపయోగిస్తారు. ఈ బాండ్‌ కాలపరిమితి గరిష్ఠంగా ఏడాది వరకు ఉండవచ్చు. సంబంధిత వ్యక్తికి నోటీసు ఇచ్చి, ఎందుకు బాండ్‌ సమర్పించాలనే ఆదేశం జారీ చేయకూడదో వివరణ కోరే ప్రక్రియ కూడా ఇందులో భాగంగా ఉంటుంది.

సంతకం చేయకపోతే జైలుకు పంపుతారా?
పీస్ బాండ్‌ సమర్పించేందుకు నిరాకరించినా, లేదా మేజిస్ట్రేట్‌ కోరిన పూచీకత్తును అందించలేకపోయినా నిర్బంధించే అవకాశం ఉందని సంబంధిత చట్ట నిబంధనలు పేర్కొంటున్నాయి. బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్‌లోని సెక్షన్‌ 136(3) ప్రకారం, బాండ్‌ సమర్పించే వరకు లేదా సంబంధిత విచారణ పూర్తయ్యే వరకు వ్యక్తిని న్యాయ నిర్బంధంలో ఉంచే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు. అయితే, ప్రతి సందర్భంలోనూ ఒకే విధమైన పరిణామం ఉంటుందని భావించకూడదు. సంబంధిత ఆదేశాలు, విచారణ స్థితి, చట్టపరమైన పరిస్థితుల ఆధారంగా నిర్ణయాలు మారవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించిన విచారణను ముగించేందుకు గరిష్ఠంగా ఆరు నెలల కాలపరిమితి ఉంటుంది.

నిబంధనలు ఉల్లంఘిస్తే ఏం జరుగుతుంది?
పీస్ బాండ్‌పై సంతకం చేసినంత మాత్రాన వ్యక్తి తన ప్రాథమిక హక్కులన్నింటినీ కోల్పోయినట్లు కాదు. అయితే, బాండ్‌లో పేర్కొన్న షరతులను తప్పనిసరిగా పాటించాలి. నిరసన ప్రదర్శనల్లో పాల్గొనడంపై ఆంక్షలు ఉన్నాయా లేదా అనేది సంబంధిత ప్రాంతానికి వర్తించే ఆదేశాలు, చట్టాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్‌ సెక్షన్‌ 141(1)(b) ప్రకారం, బాండ్‌ నిబంధనలను ఉల్లంఘించినట్లు మేజిస్ట్రేట్‌ నిర్ధారిస్తే, సంబంధిత వ్యక్తిని అరెస్టు చేసి జైలుకు పంపే ఆదేశాలు జారీ చేసే అవకాశం ఉంది. బాండ్‌ కాలపరిమితిలో మిగిలిన వ్యవధి వరకు నిర్బంధించే పరిస్థితి కూడా ఏర్పడవచ్చు. అంతేకాకుండా, ఒక వ్యక్తి గుర్తించదగిన నేరానికి పాల్పడే అవకాశం ఉందని పోలీసులు భావిస్తే, సెక్షన్‌ 170 కింద ముందస్తు నిర్బంధ చర్యలు తీసుకునే వీలుంటుంది. అయితే, ఉల్లంఘన జరిగిందా లేదా అనేది వాస్తవాలు, పత్రాలు, సంబంధిత పరిస్థితుల ఆధారంగా నిర్ణయించాల్సి ఉంటుంది.

ఎస్‌ఈఎం అధికారాలపై హైకోర్టు ప్రశ్నలు
స్పెషల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేటర్లు సాధారణ న్యాయవ్యవస్థలోని మేజిస్ట్రేటర్లకు భిన్నంగా ప్రభుత్వ, పరిపాలనా వ్యవస్థ పరిధిలో పనిచేస్తారు. ఢిల్లీలో అసిస్టెంట్‌ కమిషనర్‌ ఆఫ్‌ పోలీస్‌ (ఏసీపీ) స్థాయి అధికారులకు ఎస్‌ఈఎం అధికారాలు కల్పించారు. దీంతో నిరసనల సమయంలో పోలీసులే ఒక వ్యక్తిని అదుపులోకి తీసుకోవడం, పోలీసు అధికారే ఎస్‌ఈఎంగా వ్యవహరించడం వంటి పరిస్థితులు తలెత్తవచ్చు. ఈ విధానంపై ఢిల్లీ హైకోర్టు 2018లో వెలువరించిన తీర్పులో ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. ఈ అధికారాల వినియోగంలో స్పష్టమైన పక్షపాతం కనిపిస్తోందని పేర్కొంది. నిర్బంధానికి గురైనవారిలో మైనారిటీ వర్గాలు, ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు చెందినవారు అధికంగా ఉన్నారని, భారీ మొత్తంలో పూచీకత్తు లేదా పూచీకత్తుదారును సమకూర్చుకోలేక వారు ఎక్కువకాలం జైలులో ఉండాల్సి వస్తోందని కోర్టు ప్రస్తావించింది. ఢిల్లీలో ఏడాది వ్యవధిలోనే ఇలాంటి నిబంధనల కింద పెద్ద సంఖ్యలో వ్యక్తులను జైలుకు పంపడంపైనా ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది.

ఇదీ చదవండి: భారత్‌లో అస్థిరతకు కుట్ర?.. ఎవరీ నెవిల్ రాయ్ సింఘమ్?