హరప్పా కంటే కొంకణ్ రాతి శిల్పాలు ‍ప్రాచీనమా?

ముంబై: మహారాష్ట్రలోని కొంకణ్ ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉన్న వేలాది సంవత్సరాల నాటి ప్రాచీన రాతి శిల్పాల (పెట్రోగ్లిఫ్స్) రహస్యాలను ఛేదించేందుకు మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం సరికొత్త సాంకేతికతను ఆశ్రయించింది. ఈ కళాఖండాలను శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి, వాటి వెనుక ఉన్న చారిత్రక ఆధారాలను వెలికితీయడానికి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (ఏఐ)సాంకేతికతను ఉపయోగించనున్నారు. భారతదేశం తరఫున ఈ అరుదైన ప్రాంతానికి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ సంపద గుర్తింపును సాధించడమే లక్ష్యంగా ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు.

హరప్పా నాగరికత కంటే పురాతనమైన శిల్పాలు
ఈ పెట్రోగ్లిఫ్స్ మహారాష్ట్ర తీర ప్రాంతాలైన రత్నగిరి, సింధుదుర్గ్ జిల్లాల్లోని లాటరైట్ పీఠభూములపై లభించాయి. ఇక్కడ రాళ్లపై చెక్కిన తాబేళ్లు, ఏనుగులు, నెమళ్లు, ఖడ్గమృగాల ఆకారాలు అబ్బురపరుస్తున్నాయి. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తల అంచనా ప్రకారం ఈ శిల్పాలు క్రీస్తుపూర్వం 20,000 నుండి 10,000 సంవత్సరాల నాటివి. అంటే ఇవి హరప్పా నాగరికత కంటే కూడా ఎంతో పురాతనమైనవి. కొంకణ్ ప్రాంతంలోని 107 గ్రామాల్లో దాదాపు 150 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉన్న ఈ శిల్పాలు, భారతదేశంలోనే ఆదిమానవుల తొలి కళాత్మక నైపుణ్యానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తున్నాయి.

రంగాన నిలిచిన ఐఐటీ మద్రాస్ సాంకేతికత
ఈ భారీ శిల్పాలను మానవ రహితంగా డాక్యుమెంట్ చేయడం కష్టతరమైన పని కావడంతో, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఇందుకోసం రూ. 15 కోట్ల బడ్జెట్‌ను కేటాయించి, నాలుగేళ్ల ప్రాజెక్టును రూపొందించింది. ఈ బాధ్యతను ఐఐటీ మద్రాస్‌కు చెందిన టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్ హబ్ ‘ఐఐటీ ప్రవర్తక్’ సంస్థకు అప్పగించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ కింద డ్రోన్ల ద్వారా హై-రిజల్యూషన్ వైమానిక చిత్రాలను సేకరించి, వాటిని ఏఐ సిస్టమ్స్ ద్వారా విశ్లేషిస్తారు. రాతి ఉపరితలాలు దెబ్బతిన్న చోట ఏఐ సాయంతో వాటిని పునర్నిర్మించి, ప్రపంచంలోని ఇతర పురాతన నాగరికతలతో పోల్చి పరిశోధనలు చేస్తారు.

యునెస్కో గుర్తింపే అంతిమ లక్ష్యం
ఈ శిల్పాల్లో గుర్రాలు, ఎద్దుల ఆకారాలు ఎక్కడా కనిపించకపోవడం విశేషం. ఇది అవి వ్యవసాయం, రవాణా యుగానికి పూర్వపు మధ్యరాతి యుగానికి చెందినవని నిరూపిస్తోంది. 2025లోనే ఈ ప్రాంతం యునెస్కో తాత్కాలిక జాబితాలో చేరినప్పటికీ, శాశ్వత గుర్తింపు కోసం పూర్తి స్థాయి పరిశోధన నివేదిక అవసరం. రాబోయే 2030 నాటికి యునెస్కో తుది నామినేషన్ దక్కించుకోవడమే లక్ష్యంగా ఈ ఏఐ అధ్యయనాన్ని వినియోగిస్తున్నారు. ఆధునిక సాంకేతికతను, పురాతత్వ పరిశోధనలను మిళితం చేస్తూ సాగుతున్న ఈ ప్రయోగం మహారాష్ట్ర ప్రాచీన సంపదను ప్రపంచ వేదికపై నిలపనుంది.