ప్రతిభకు నైతిక మినహాయింపు?!

2026లో తమిళ కవి, గీత రచయిత ఆర్‌. వైరముత్తుకు 2025 సంవత్సరానికి 60వ జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించినప్పుడు, అభినందనలతో పాటు ఒక పాత ప్రశ్న మళ్లీ తలెత్తింది– ప్రతిభకు నైతిక మినహాయింపు ఉంటుందా? ఒక రచయిత గొప్ప కథలు రాశాడు, మంచి కవిత్వం సృష్టించాడు, సాహిత్యంలో తనదైన స్థానం సంపాదించాడు.

అయితే వ్యక్తిగత జీవితంలో పలువురు మహిళల నుంచి లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు. అటువంటి సందర్భంలో ఆ రచయితను ఎలా చూడాలి? ‘‘రచనను రచయిత నుంచి వేరు చేయాలి’’ అని చెప్పడం సులభం. ‘‘అతనిపై నేరారోపణలున్నాయి కాబట్టి అతని రచనలన్నీ చెడ్డవే’’ అని చెప్పడం కూడా సులభమే. మొదటి వైఖరి రచయిత వ్యక్తిగత ప్రవర్తనను పూర్తిగా పక్కన పెడితే, రెండవది అతని సాహిత్యాన్ని ఆరోపణలకు శిక్షగా మారుస్తుంది. రెండూ సరళీకృత సమాధానాలే.

వ్యక్తిగత ప్రవర్తన.. సాహిత్య విలువలు
రచయిత సృష్టించిన రచనను భాష, శిల్పం, పాత్రచిత్రణ, ఆలోచన, నిర్మాణం వంటి సాహిత్య అంశాల పరంగా, అతని వ్యక్తిగత జీవితంతో సంబంధం లేకుండా పరిశీలించవచ్చు. అయితే, రచయిత వ్యక్తిగత ప్రవర్తనను పూర్తిగా అసంబద్ధంగా పరిగణించడం అంత సులభం కాదు. ముఖ్యంగా ఆ ప్రవర్తన అతని రచనలోని విలువలకు, సామాజిక ప్రభావానికి, ఇతరులపై అతనికున్న అధికారానికి సంబంధించినప్పుడు ఈ ప్రశ్న మరింత సంక్లిష్టమవుతుంది. అందుకే ప్రతిభకు, అధికారానికి మధ్యగల తేడాను గుర్తించాలి. రచయిత ప్రతిభ అతని రచనలో కనిపిస్తుంది. కానీ పేరు, పురస్కారాలు, పాఠకుల అభిమానం, సంపాదకులతో సంబంధాలు, సాహిత్య సంస్థల్లో స్థానం... ఇవి అతనికి సామాజిక అధికారాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. ఆ అధికారాన్ని ఉపయోగించి యువ రచయితలు, రచయిత్రులు అవకాశాల కోసం ఆధారపడేలా చేయడం, వ్యక్తిగత సంబంధాలకు ఒత్తిడి చేయడం, తిరస్కరణ తర్వాత వేధించడం జరిగితే అది కేవలం వ్యక్తిగత స్వభావం మాత్రమే కాదు. అది సాహిత్య రంగంలోని అధికార సంబంధాల సమస్య కూడా.

మీటూ ఉద్యమం... వ్యవస్థల బాధ్యత
2017–18లో భారతదేశంలో ‘మీ టూ’ చర్చ విస్తరించినప్పుడు అకాడమిక్, సాహిత్య, మీడియా, సినిమా రంగాల్లో లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు బహిరంగ చర్చకు వచ్చాయి. సాహిత్య రంగంలో ప్రముఖులపై ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు, వారిని ఆహ్వానించే వేదికలు, ప్రచురణకర్తలు, సంస్థలు ఎలా స్పందించాలన్న ప్రశ్న తీవ్రమైంది. ఆరోపణలు న్యాయపరంగా నిర్ధారితమైన నేరాలతో సమానం కావన్నది ఒక వైపు ఉంటే, ప్రతిభకు ఇచ్చే గౌరవం, ఆరోపణల నేపథ్యంలో సంస్థల బాధ్యత ఏమిటన్న ప్రశ్న మరో వైపు ఉంది.

2026 జూలైలో జరిగిన మూడో అంతర్జాతీయ తెలుగు మహిళా రచయితల సదస్సు లైంగిక సమానత్వమూ, మహిళా సాధికారతలతో పాటు కార్యాలయ వేధింపులపై బలమైన రక్షణలు అవసరమని తీర్మానించింది. ఒక రచయితపై వచ్చిన ఆరోపణతో ప్రశ్న అతని వ్యక్తిగత ప్రవర్తన దగ్గర ఆగదు. అతనికి అధికారాన్ని కల్పించిన సాహిత్య వ్యవస్థ వైపు కూడా తిరుగుతుంది. ఆరోపణ వచ్చినప్పుడు సాహిత్య సమూహం వెంటనే అతని రచనలను తూకం వేయడం కంటే ముందుగా అడగాల్సిన ప్రశ్నలు ఇవి: ఆరోపణపై న్యాయమైన విచారణకు అవకాశం ఉందా? బాధితురాలు మాట్లాడగలిగే వాతావరణం ఉందా? సంస్థకు ఫిర్యాదు వ్యవస్థ ఉందా? లేక ప్రభావవంతుడైన రచయితను కాపాడే అనధికారిక నెట్‌వర్క్‌లు పనిచేస్తున్నాయా?

ఆరోపణలపై విచారణ.. జవాబుదారీతనం
పని ప్రదేశాల్లో లైంగిక వేధింపుల నిరోధక చట్టం–2013... ఫిర్యాదు, విచారణ, అంతర్గత కమిటీ, స్థానిక కమిటీ వంటి వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేసింది. సాహిత్య సంస్థలు కూడా ఈ బాధ్యత నుంచి తప్పించుకోలేవు. అయితే, మరో ప్రమాదాన్ని కూడా గుర్తించాలి. ఆరోపణ వచ్చిన వెంటనే ఒక వ్యక్తిని నేరస్థుడిగా ప్రకటించడం న్యాయబద్ధం కాదు. ఆరోపణ, విచారణ, నిర్ధారణ మధ్య తేడా ఉండాలి. అదే సమయంలో ‘‘కోర్టులో రుజువు కాలేదు కాబట్టి మాట్లాడకూడదు’’ అంటూ సామాజిక చర్చను మూసివేయడం కూడా సరైంది కాదు. సంస్థలు తమ వేదికలు, ఆహ్వానాలు, బాధ్యతల విషయంలో స్వతంత్రంగా నైతిక నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. కానీ న్యాయపరమైన నేర నిర్ధారణను తమ చేతుల్లోకి తీసుకోకూడదు.

ఒక రచయిత గొప్ప కవిత రాశాడన్న కారణంతో అతనిపై వచ్చిన లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలను విస్మరించలేం. నేరం రుజువైన సందర్భంలో, ప్రతిభ పేరుతో అదే సామాజిక అధికారం, అదే సంస్థాగత ప్రభావం యథాతథంగా కొనసాగాలా అన్న ప్రశ్న తప్పకుండా ఎదురవుతుంది. సాహిత్యం మనిషి స్వేచ్ఛను, గౌరవాన్ని, అనుభవాన్ని ప్రశ్నిస్తే, సాహిత్య రంగం కూడా అదే విలువలను తన ఆచరణలో పరీక్షించుకోవాలి. రచయిత రాసిన మాటలకంటే అతని చేతిలో ఉన్న అధికారం పెద్దదైపోయినప్పుడు, సమస్య ఇక రచయిత వ్యక్తిగత జీవితంలోనే ఉండదు; అది సాహిత్య వ్యవస్థలోకి చొరబడుతుంది.
– మాధవి పి. విమర్శకురాలు, విశ్లేషకురాలు

ఇదీ చదవండి: ఆడపిల్లల సాధికారతే...