కాలంతో పోటీపడిన సాంకేతిక శిఖరం.. మోక్షగుండం!

ఆలోచనకు ఆకారం ఇవ్వడమే ఇంజినీరింగ్. అసాధ్యాన్ని సుసాధ్యం చేస్తూ ప్రగతికి నాంది పలికే వారే ఇంజినీర్లు. సమాజ పురోగతికి అహర్నిశలు శ్రమించే ఈ సాంకేతిక శిల్పుల త్యాగాన్ని, ప్రతిభను స్మరించుకునేందుకు ఏటా సెప్టెంబర్ 15న ‘ఇంజినీర్స్ డే’గా జరుపుకుంటాం. భారతరత్న మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య జయంతిని పురస్కరించుకుని ఈ దినోత్సవాన్ని నిర్వహించడం ఆయనకు దేశం ఇచ్చే ఘన నివాళి. నేటి డిజిటల్ యుగంలో ‘కూర్చుంటే మాటలు.. నిలబడితే చేతలు’ అన్నట్లు కాలం గడిపే యువతకు విశ్వేశ్వరయ్య జీవితం స్ఫూర్తిమంతం.

పేదరికాన్ని గెలిచిన మహోన్నత బాల్యం

కర్ణాటకలోని చిక్కబళ్లాపూర్ జిల్లా ముద్దెనహళ్లిలో ఒక సాధారణ పేద కుటుంబంలో 1861 సెప్టెంబర్ 15న విశ్వేశ్వరయ్య జన్మించారు. చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయినా తాను ధైర్యం కోల్పోలేదు. వీధిదీపాల కింద చదువుకుంటూ, ట్యూషన్లు చెప్పుకుంటూ విద్యనభ్యసించారు. కష్టపడేవాడికి కామధేనువు సమకూరుతుంది అన్న చందంగా, ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకుని బెంగళూరులోని సెంట్రల్ కాలేజీలో బీఏ, ఆపై పుణెలోని సైన్స్ కాలేజీలో సివిల్‌ ఇంజినీరింగ్ ఫస్ట్‌ క్లాస్‌లో పూర్తి చేశారు.

వృత్తి ధర్మం.. నిర్మాణాత్మక సేవలు

బ్రౌన్/బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో ప్రారంభ కెరీర్ (1884 – 1908)పుణెలో ఇంజినీరింగ్ విద్య పూర్తయిన వెంటనే 1884లో బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలోని ప్రజాపనుల శాఖలో అసిస్టెంట్ ఇంజినీర్‌గా చేరారు.

ప్రస్తుత పాకిస్థాన్‌లోని సుక్కూర్ నగరంలో సింధు నది నీరు మురికిగా ఉంటే దానికి ప్రత్యేక ‘ఫిల్ట్రేషన్’ విధానాన్ని రూపొందించి స్వచ్ఛమైన నీటిని అందించారు.

బ్లాక్ సిస్టమ్ ఆఫ్ ఇరిగేషన్: నీటి వృధాను అరికట్టడానికి కాలవల ద్వారా పొలాలకు సమంగా నీరందేలా ‘బ్లాక్ పద్ధతి’ని ప్రవేశపెట్టారు.

ఆటోమేటిక్ స్లూయిస్ గేట్లు: పుణె సమీపంలోని ఖడక్‌వాస్లా జలాశయానికి వరద నీటి నియంత్రణ కోసం పేటెంట్ పొందిన ఆటోమేటిక్ గేట్లను రూపొందించారు.  

శానిటరీ ఇంజినీర్: 1901లో బొంబాయి ప్రభుత్వంలో శానిటరీ ఇంజినీర్‌గా సేవలు అందించారు.  

హైదరాబాద్ నగర రూపశిల్పిగా (1908 – 1909)

1908లో హైదరాబాద్‌ను ముంచెత్తిన మూసీ నది తీవ్ర వరదల తర్వాత ఆనాటి నిజాం ప్రభుత్వం ఆయనను ప్రత్యేక సలహాదారుగా/చీఫ్ కన్సల్టింగ్ ఇంజినీర్‌గా ఆహ్వానించింది. హైదరాబాద్ నగరాన్ని వరదల నుంచి రక్షించడానికి భూగర్భ డ్రైనేజీ వ్యవస్థను డిజైన్ చేశారు.  నగర రక్షణకు, తాగునీటి అవసరాలకు ఉస్మాన్ సాగర్ (గండిపేట), హిమాయత్ సాగర్ జలాశయాల నిర్మాణ ప్రణాళికను సిద్ధం చేశారు.

మైసూర్ సంస్థానంలో కీలక భాధ్యతలు (1909 – 1918)

1909లో బ్రిటిష్ సర్వీస్‌కు స్వచ్ఛంద విరమణ (వీఆర్‌ఎస్‌) ఇచ్చి మైసూర్ మహారాజు నాలుగో కృష్ణరాజ ఒడియార్ పిలుపు మేరకు మైసూర్ సంస్థానంలో చేరారు. మైసూర్ రాజ్యంలో ప్రజాపనుల శాఖ కార్యదర్శిగా, ప్రధాన ఇంజినీర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించి కృష్ణరాజ సాగర్ (కేఆర్‌ఎస్‌) డ్యామ్‌కు రూపకల్పన చేశారు. 1912లో మైసూర్ 19వ దివాన్ (ప్రధానమంత్రి)గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన కాలంలో రాజ్యాన్ని పారిశ్రామికంగా, విద్యాపరంగా అగ్రపథంలో నిలిపారు. భద్రావతిలో మైసూర్ ఐరన్ అండ్ స్టీల్ వర్క్స్ స్థాపించారు. బెంగళూరులో యూనివర్సిటీ విశ్వేశ్వరయ్య కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజినీరింగ్, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ మైసూర్ ఏర్పాటు చేశారు. మైసూర్ సోప్ ఫ్యాక్టరీ ప్రారంభించారు.

ఉద్యోగ విరమణ అనంతరం

దివాన్ పదవికి రాజీనామా చేసిన తర్వాత కూడా ఆయన ఖాళీగా ఉండలేదు. దేశ నిర్మాణం కోసం పలు కీలక బోర్డుల్లో, కమిటీల్లో పనిచేశారు. టాటా స్టీల్ డైరెక్టర్ బోర్డులో (1927 – 1955) దాదాపు 28 ఏళ్ల పాటు సభ్యుడిగా ఉంటూ సంస్థ విస్తరణకు సలహాలు ఇచ్చారు.  విశాఖపట్నం పోర్ట్‌లో సముద్రపు కోత నుంచి వైజాగ్‌ నౌకాశ్రయం దెబ్బతినకుండా రక్షణ వ్యవస్థలను రూపొందించారు. తుంగభద్ర ప్రాజెక్ట్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇంజినీర్స్‌కు ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించారు. విశ్వేశ్వరయ్య 1962 ఏప్రిల్ 14న బెంగళూరులోని తన నివాసంలో వృద్ధాప్య సమస్యల (సహజ కారణాల) వల్ల కన్నుమూశారు.

దేశం ఇచ్చిన సర్వోన్నత గౌరవం

విశ్వేశ్వరయ్య జీవనశైలి నిరంతరం క్రమశిక్షణకు ప్రతిరూపం. ఆయన ఎప్పుడూ ‘చేప పిల్లకి ఈత నేర్పక్కర్లేదు’ అన్నట్లుగా సమర్థంగా పనిచేస్తూండేవారు. పక్కాగా సమయాన్ని పాటించేవారు. సమాజానికి ఆయన చేసిన అసమాన సేవలకుగానూ 1955లో భారత ప్రభుత్వం అత్యున్నత పురస్కారం ‘భారతరత్న’తో గౌరవించింది. అలాగే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనకు ‘నైట్‌హుడ్’(సర్) బిరుదును ప్రదానం చేసింది.

నేటి యవతకు ఆయన జీవితమే పాఠం

తాత్కాలిక ఆకర్షణలకు లొంగిపోకుండా యువత క్రమశిక్షణ, నిబద్ధత అలవర్చుకోవాలని ఆయన జీవితం చెబుతోంది. కాలం కరిగిపోయే నీటి లాంటిది; దాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవాలి. అడ్డంకులు ఎదురైతే వెనుకంజ వేయకుండా పరిష్కారం వైపు ఆలోచించాలి. సాంకేతికతను కేవలం స్వార్థానికి కాకుండా సమాజాభివృద్ధికి ఉపయోగించాలని ఆయన జీవితం చెబుతోంది. మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య చూపిన ప్రగతి బాటలో పయనిస్తూ నైపుణ్యాలకు పదును పెట్టుకోవడమే నేటి యువత ఆయనకు ఇచ్చే నిజమైన నివాళి. 102 ఏళ్ల సంపూర్ణ జీవితంలో ప్రతి నిమిషాన్ని దేశ పునర్నిర్మాణానికే అంకితం చేసిన ఈ అపర విశ్వకర్మ భారతజాతికి నిత్యస్మరణీయుడు!

ఇదీ చదవండి: గాడిదల వ్యాపారం.. చైనా డిమాండ్.. పాకిస్థాన్ ఆశలు!