TV
తిరుమలలో రాత్రి నిశ్శబ్దం అలముకున్న వేళ ఆలయ పరిసరాల్లో వినిపించే ఘంటానాదానికి ఒక ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి కలిగిస్తుంది. ఆ శబ్దం వెనుక ఏదో దివ్య రహస్యం ఉందని భక్తులు భావిస్తారు. కాని, ఈ ఘంటానాదం శ్రీవారికి సమర్పించే నైవేద్యంతో ముడిపడిన ఆలయ సంప్రదాయం.
శ్రీవారి ఆలయంలోని ఆనందనిలయంలో బంగారు వాకిలికి దక్షిణంవైపు రెండు పెద్ద గంటలు ఉన్నాయి. ఇవి చెక్క దూలానికి ఇనుప గొలుసులతో వేలాడదీసి ఉంటాయి. నైవేద్యం సమర్పించే సమయంలో ఈ గంటలను మోగించే వ్యక్తిని ‘ఘంటాపాణి’ అంటారు. గంట మోగడం అంటే శ్రీవారికి నైవేద్యం సమర్పించే సమయం వచ్చిందనే సంకేతం. ఈ గంటల కారణంగానే ఆ ప్రాంతానికి ‘ఘంటామండపం’ లేదా ‘తిరుమామణి మండపం’ అనే పేరు వచ్చింది.
ఈ ఘంటామండపానికి ఘనచరిత్ర ఉంది. విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చెందిన మంత్రి మల్లన్న 1417లో మహామణి మండపాన్ని నిర్మించారు. బంగారు వాకిలి, గరుడాళ్వార్‌ సన్నిధి మధ్య ఉన్న ఈ మండపం పదహారు స్తంభాలతో నిర్మితమైంది. శ్రీవారి ఆలయంలో సుప్రభాతం, కొలువు, పంచాంగ శ్రవణం, వివిధ ఆస్థానాలు, ప్రత్యేక సేవలు వంటి అనేక కార్యక్రమాలకు ఇది వేదికగా నిలుస్తోంది.
ఈ గంటలకు సంబంధించి చంద్రగిరి రాజులతో ముడిపడిన చారిత్రక నేపథ్యం కూడా ఉంది. విజయనగర చక్రవర్తులు చంద్రగిరిలో బస చేసినప్పుడు తిరుమల ఆలయంలో మోగే ఘంటానాదం వారికి చేరేలా మధ్యలో ఘంటామంటపాలను ఏర్పాటు చేసేవారట! శ్రీవారికి నైవేద్య సమర్పణ జరిగిందనే సంకేతం అందిన తర్వాతే వారు భోజనం చేసేవారట!
తిరుమలలో మోగిన గంటకు ఒకప్పుడు రాజభవనంలోనూ ప్రాధాన్యం ఉండేదన్నమాట. స్వామివారికి ముందుగా నైవేద్యం, ఆ తర్వాతే రాజుకు భోజనం అనే భావనలో భక్తి, రాజధర్మం, ఆలయ సంప్రదాయం కలిసిపోయినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. అయితే ‘ఈ గంట శబ్దం నేరుగా కొండ దిగి చంద్రగిరి రాజభవనానికి వినిపించేది’ అని అనుకోవడం కంటే, ఘంటానాదాన్ని మధ్యవర్తి ఘంటామంటపాల ద్వారా సంకేతంగా చేరవేసే వ్యవస్థ పనిచేసేదని గుర్తించాలి.
తిరుమల ఆలయ నైవేద్య వ్యవస్థలో గంటల ప్రాధాన్యం ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. రోజూ ఉదయం శ్రీవారికి సమర్పించే మొదటి నైవేద్యాన్ని ‘మొదటి గంట’గా, మధ్యాహ్నం సమర్పించే నైవేద్యాన్ని ‘రెండో గంట’గా వ్యవహరిస్తారు. లడ్డూలు, వడలు, పులిహోర, పొంగలి, దద్ధ్యోదనం తదితర ప్రసాదాలను మూలవిరాట్టుకు సమర్పిస్తారు.
ఘంటానాదం కేవలం నైవేద్యానికి సంకేతం మాత్రమే కాదు, తిరుమల ఆలయ దైనందిన ఆధ్యాత్మిక క్రమంలోనూ ఒక భాగం. ఉదయం జరిగే సేవలతో పాటు ప్రత్యేక నైవేద్యాల సమయంలోనే కాకుండా, రాత్రి ఆలయ కైంకర్యాల అనంతరం ‘రాత్రి గంట’ కూడా మోగిస్తారు. ఈ గంటలకు మరో ప్రత్యేకత ఉంది. సాధారణంగా ఆలయాల్లో ఒక గంట ఉండటం ఆనవాయితీ కాగా, తిరుమలలో రెండు పెద్ద గంటలు ఉండటం విశేషం. వీటిని ‘నారాయణ గంట’, ‘గోవింద గంట’గా పెద్దలు పిలిచేవారు. కాలక్రమంలో వాటి స్థానాల్లో మార్పులు వచ్చినా, ఘంటానాద సంప్రదాయం మాత్రం కొనసాగుతోంది.
