అమ్మ ఆస్తి ఎవరికి? కూతురికా.. కొడుక్కా?

తల్లి ఆస్తిలో కూతురికి హక్కు ఉంటుందా? పెళ్లయిన కుమార్తెకు కూడా తల్లి ఆస్తిలో వాటా వస్తుందా? తల్లి చనిపోయిన తర్వాత ఆస్తి భర్తకు, కొడుకులకు మాత్రమే చెందుతుందా? ఇలాంటి ప్రశ్నలు చాలా కుటుంబాల్లో తలెత్తుతుంటాయి. అయితే హిందూ వారసత్వ చట్టం ప్రకారం దీనికి ఒకే సమాధానం ఉండదు. ఆస్తి స్వయంగా సంపాదించిందా, పూర్వీకుల నుంచి వచ్చిందా, తల్లికి ఆస్తిపై పూర్తి హక్కు ఉందా, వీలునామా ఉందా వంటి అంశాలపై వారసత్వ హక్కులు ఆధారపడి ఉంటాయి.

ఆటోమేటిక్ వాటా ఉండదు

ఒక మహిళ తన పేరుతో సంపాదించిన లేదా చట్టబద్ధంగా తనకు వచ్చిన ఆస్తిపై పూర్తి యాజమాన్య హక్కు కలిగి ఉంటే, ఆమె జీవించి ఉన్నంత కాలం కేవలం కుమారుడు లేదా కుమార్తె అనే సంబంధం ఆధారంగా పిల్లలు ఆ ఆస్తిలో వాటా కోరలేరు. చట్టపరమైన పరిమితులకు లోబడి ఆమె ఆస్తిని విక్రయించవచ్చు, బహుమతిగా ఇవ్వవచ్చు లేదా వీలునామా ద్వారా ఎవరికైనా ఇవ్వవచ్చు.

వీలునామా లేకుండా తల్లి చనిపోతే?

ఒక హిందూ మహిళ చెల్లుబాటు అయ్యే వీలునామా లేకుండా మరణిస్తే, ఆమె ఆస్తి వారసత్వాన్ని ప్రధానంగా హిందూ వారసత్వ చట్టంలోని సెక్షన్ 15, 16 ప్రకారం నిర్ణయిస్తారు. సెక్షన్ 15(1)(a) ప్రకారం సాధారణంగా ఆమె కుమారులు, కుమార్తెలు, ముందే మరణించిన కుమారుడు లేదా కుమార్తె పిల్లలు, భర్త మొదటి ప్రాధాన్యత కలిగిన వారసులుగా ఉంటారు. ఒకే స్థాయిలో ఉన్న వారసులు కలిసి వారసత్వం పొందుతారు.

ఉదాహరణకు, ఒక తల్లి భర్త, ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తెను వదిలి వీలునామా లేకుండా మరణించిందనుకుందాం. ఇతర ప్రత్యేక పరిస్థితులు లేనప్పుడు, సాధారణంగా ఈ ముగ్గురూ వారసులుగా పరిగణించబడతారు. అంటే ఆస్తి మూడు సమాన వాటాలుగా పంచుకునే పరిస్థితి ఉంటుంది.

పెళ్లయిన కూతురికి హక్కు ఉంటుందా?

పెళ్లయిన కూతురికి కూడా తల్లి ఆస్తిలో హక్కు ఉంటుంది. తల్లి ఆస్తిలో చట్టబద్ధమైన వారసురాలిగా ఉన్న కుమార్తెకు ఆమె పెళ్లయిందా, అవివాహితురాలా, విడాకులు తీసుకుందా అనే విషయం సాధారణంగా ఆమె వారసత్వ హక్కును తొలగించదు. అంటే తల్లి వీలునామా లేకుండా మరణించినప్పుడు, అర్హత ఉన్న కుమార్తె తన చట్టబద్ధమైన వాటాను క్లెయిమ్ చేయవచ్చు. ఆమెకు అన్నదమ్ములతో సమానంగా వారసత్వ వాటా లభించే పరిస్థితి ఉంటుంది.

2005 సవరణతో మరో కీలక హక్కు

ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశాన్ని తల్లి స్వయంగా సంపాదించిన ఆస్తితో కలపకూడదు. హిందూ వారసత్వ చట్టంలోని సెక్షన్ 6కు 2005లో చేసిన సవరణ ద్వారా మితాక్షర పద్ధతిలోని సంయుక్త హిందూ కుటుంబ పూర్వీకుల సహపార్సనరీ ఆస్తిలో కుమార్తెకు కుమారుడితో సమాన హక్కు కల్పించారు.

సుప్రీంకోర్టు వినీత శర్మ కేసులో కుమార్తెకు ఈ హక్కు పుట్టుకతోనే వస్తుందని, ఆమెను కుమారుడితో సమాన సహపార్సనర్‌గా పరిగణించాలని స్పష్టం చేసింది. అలాగే 2005 సవరణ అమల్లోకి వచ్చిన సమయంలో తండ్రి జీవించి ఉండటం తప్పనిసరి కాదని కూడా కోర్టు వివరించింది.

అయితే దీనిని ‘తల్లి స్వయంగా సంపాదించిన ప్రతి ఆస్తిలో కుమార్తెకు పుట్టుకతో వాటా ఉంటుంది’ అని అర్థం చేసుకోవడం తప్పు. స్వయంగా సంపాదించిన ఆస్తి, పూర్వీకుల సహపార్సనరీ ఆస్తి రెండింటికీ చట్టపరమైన స్థితి ఒకేలా ఉండదు.

సవతి తల్లి ఆస్తిలో సవతి పిల్లలకు?

సవతి తల్లి ఆస్తిలో సవతి పిల్లలకు కేవలం ఆ సంబంధం కారణంగా సహజ వారసత్వ హక్కు సాధారణంగా ఏర్పడదు. అయితే చట్టబద్ధమైన దత్తత, చెల్లుబాటు అయ్యే వీలునామా లేదా ఇతర వర్తించే చట్టపరమైన పరిస్థితుల ఆధారంగా హక్కు ఏర్పడవచ్చు. కాబట్టి ప్రతి కేసులో కుటుంబ సంబంధాల కంటే చట్టపరమైన స్థితిని పరిశీలించాలి.

పిల్లలు లేకపోతే..

మహిళకు కుమారులు, కుమార్తెలు లేకుండా మరణించిన సందర్భాల్లో కూడా వారసత్వ క్రమం ఇదే విధంగా ఉండదు. ముఖ్యంగా సెక్షన్ 15(2) కొన్ని ప్రత్యేక రకాలుగా వచ్చిన ఆస్తులకు ప్రత్యేక వారసత్వ క్రమాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. ఉదాహరణకు, తల్లిదండ్రుల నుంచి వారసత్వంగా వచ్చిన ఆస్తికి, భర్త లేదా మామ నుంచి వచ్చిన ఆస్తికి వేర్వేరు నిబంధనలు వర్తించవచ్చు.