మద్యం మానేసిన తర్వాత మళ్లీ తాగాలనే తీవ్రమైన కోరిక ఎందుకు వస్తుంది?

మద్యం మానేసిన తర్వాత మెదడులో చోటుచేసుకునే కొన్ని మార్పులు.. కొందరిలో తిరిగి మద్యం తాగాలనే తీవ్రమైన కోరికను పెంచవచ్చని తాజా పరిశోధన సూచిస్తోంది. ముఖ్యంగా, మద్యం వల్ల కలిగే హానిని పట్టించుకోకుండా తాగే ప్రవర్తనకు మెదడులోని ఒక ప్రత్యేక ప్రాంతం కార్యకలాపాలు సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చని పరిశోధకులు గుర్తించారు. ఈ అంశంపై మరింత అవగాహన పెరిగితే, మళ్లీ మద్యపానానికి అలవాటుపడే ప్రమాదం ఉన్నవారిని ముందుగానే గుర్తించి, తగిన చికిత్స అందించే అవకాశాలు మెరుగుపడవచ్చు.

అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మసాచుసెట్స్ చాన్ మెడికల్ స్కూల్‌కు చెందిన న్యూరోబయాలజీ నిపుణులు డానీ జి.విండర్, మేరీ డోయల్ ఈ పరిశోధనలో పాల్గొన్నారు. తొలుత ఎలుకలపై ప్రయోగాలు చేసి, మద్యపానానికి దూరంగా ఉంచిన తర్వాత వాటి ప్రవర్తనలో వచ్చిన మార్పులను పరిశీలించారు.

ఎలుకలకు చాలాకాలం పాటు తమ ఇష్టానుసారం మద్యం తాగే అవకాశం కల్పించిన తర్వాత, కొంతకాలం బలవంతంగా మద్యానికి దూరంగా ఉంచారు. అనంతరం వాటికి చేదు రుచిని కలిగించే క్వినైన్ అనే పదార్థాన్ని కలిపిన మద్యాన్ని అందించారు. వీటిలో కొన్ని ఎలుకలు చేదు రుచి ఉన్నప్పటికీ మద్యం తాగడం కొనసాగించాయి. బలవంతంగా మద్యానికి దూరంగా ఉంచని ఎలుకలతో పోలిస్తే, ఈ ఎలుకలు ఎక్కువ పరిమాణంలో మద్యం సేవించాయి.

తదుపరి పరిశోధనలో భాగంగా, మెదడులో లోతైన భాగంలో ఉండే బెడ్ న్యూక్లియస్ ఆఫ్ ది స్ట్రియా టెర్మినాలిస్ (బీఎన్‌ఎస్‌టీ) అనే ప్రాంతంలోని కణాల కార్యకలాపాలను పరిశీలించారు. ఆందోళన, నిరాశ వంటి మద్యపాన వ్యసన లక్షణాలతో ఈ ప్రాంతానికి సంబంధం ఉన్నట్లు గత పరిశోధనలు సూచించాయి.

ఎలుకలపై ప్రయోగం ఇలా.. 
మద్యం తాగేందుకు గతంలో అవకాశం ఉన్న ప్రదేశానికి ఎలుకలను తిరిగి తీసుకెళ్లినప్పుడు, అక్కడ నీరు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ అవి తాగే ప్రయత్నం చేశాయి. ఈ ప్రవర్తన బీఎన్‌ఎస్‌టీ ప్రాంతంలోని కార్యకలాపాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది. చేదు మద్యాన్ని తాగే అలవాటు పెంచుకున్న ఎలుకల్లో ఈ ప్రాంతం కార్యకలాపాలు, బలవంతంగా మద్యానికి దూరంగా ఉంచని ఎలుకలతో పోలిస్తే రెండింతలకుపైగా నమోదయ్యాయి. అంతేకాకుండా, చేదు మద్యాన్ని అందించడానికి ముందే ఈ ప్రాంతంలో అధిక కార్యకలాపాలు కనిపించాయి. అయితే, ఈ మెదడు ప్రాంతం మద్యపానానికి సంబంధించిన ప్రవర్తనను కచ్చితంగా ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో ఇంకా స్పష్టంగా తెలియలేదు. దాని కార్యకలాపాలు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయన్నది కూడా పరిశోధకులు తేల్చాల్సి ఉంది.

అమెరికాలో 12 ఏళ్లు, అంతకంటే ఎక్కువ వయసున్న వారిలో 80 శాతానికిపైగా ప్రజలు తమ జీవితంలో ఏదో ఒక దశలో మద్యం సేవిస్తున్నారని, వారిలో సుమారు 10 శాతం మంది మద్యపాన రుగ్మతకు గురవుతున్నారని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. ఈ సంఖ్య దాదాపు 3 కోట్ల మందికి చేరుతుంది. 2024లో మద్యపానంతో సంబంధం ఉన్న మరణాలు, ఓపియాయిడ్ల కారణంగా నమోదైన మరణాల కంటే 4.5 రెట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయని కూడా వెల్లడించారు.

ప్రస్తుతం పరిశోధకులు బీఎన్‌ఎస్‌టీ పాత్రను మరింత లోతుగా అధ్యయనం చేస్తున్నారు. మద్యపాన రుగ్మత ఉన్నవారిలో, ముఖ్యంగా మానిన తొలి దశలో ఉన్నవారిలో, ఇదే తరహా మార్పులు కనిపిస్తున్నాయా అనే అంశాన్ని కూడా పరిశీలిస్తున్నారు. ఎలుకలపై వచ్చిన ఫలితాలు మనుషుల్లోనూ నిర్ధారణ అయితే, మళ్లీ మద్యపానానికి అలవాటుపడే ప్రమాదాన్ని ముందుగానే గుర్తించే పరీక్షల అభివృద్ధికి మార్గం ఏర్పడవచ్చు. అయితే, ఈ పరిశోధన ఫలితాలను మనుషులకు వర్తింపజేయడానికి మరిన్ని అధ్యయనాలు అవసరం.