నాలుగు ముక్కలుకానున్న ఉత్తరప్రదేశ్‌.. రంగం సిద్ధం?

ఉత్తరప్రదేశ్‌ను నాలుగు రాష్ట్రాలుగా విభజిస్తారా? ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా ఆసక్తి రేపుతున్న ప్రశ్న ఇదే. ఉత్తరప్రదేశ్ మంత్రి, సుహేల్‌దేవ్ భారతీయ సమాజ్ పార్టీ నేత ఓం ప్రకాశ్ రాజ్‌భర్ చేసిన సంచలన ప్రకటనతో ఈ అంశం మరోసారి తెరపైకి వచ్చింది. త్వరలో ఉత్తరప్రదేశ్ నాలుగు భాగాలుగా విడిపోతుందని, తూర్పాంచల్‌కు ‘రాజ్‌భర్’ ముఖ్యమంత్రి అవుతారని కూడా ఆయన చెప్పడం రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చకు దారితీసింది. అయితే ఇది వాస్తవంగా అమలులోకి రావాలంటే రాజ్యాంగపరమైన ప్రక్రియ జరగాల్సి ఉంటుంది.

రాజ్‌భర్ ప్రకటనతో మళ్లీ చర్చ
ఇటీవల అంబేడ్కర్‌నగర్‌లో నిర్వహించిన బహిరంగ సభలో ఓం ప్రకాశ్ రాజ్‌భర్ ఉత్తరప్రదేశ్ విభజనపై మాట్లాడారు. ఈ అంశంపై ప్రధాని నరేంద్ర మోదీతో తాను మాట్లాడినట్లు ఆయన తెలిపారు. కుల గణన పూర్తయిన తర్వాత రాష్ట్ర విభజనపై ముందుకు వెళ్లవచ్చని ప్రధాని తనకు హామీ ఇచ్చినట్లు రాజ్‌భర్ పేర్కొన్నారు. అయితే ఉత్తరప్రదేశ్ బీజేపీ వర్గాలు మాత్రం రాజ్‌భర్ వ్యాఖ్యలను ఎన్నికల రాజకీయాల్లో భాగంగా చూస్తున్నాయి. కార్యకర్తలకు తాను ముఖ్యమంత్రి కావచ్చనే సందేశాన్ని, తన వర్గాలకు అధికారంలో భాగస్వామ్యం లభించవచ్చనే సంకేతాన్ని ఇవ్వడానికే ఆయన ఈ వ్యాఖ్యలు చేసి ఉండవచ్చని ఆ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి.

మాయావతి హయాంలోనే ప్రతిపాదన
ఉత్తరప్రదేశ్‌ను విభజించాలనే డిమాండ్ ఇప్పటిది కాదు. 2007 నుంచి 2012 వరకు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న మాయావతి కూడా రాష్ట్రాన్ని చిన్న రాష్ట్రాలుగా విభజించాలని కోరారు. 2011 నవంబర్‌లో ఆమె ప్రభుత్వం శాసనసభలో ఒక తీర్మానం ఆమోదించింది. ఉత్తరప్రదేశ్‌ను తూర్పాంచల్, బుందేల్‌ఖండ్, అవధ్ ప్రదేశ్, పశ్చిమప్రదేశ్ అనే నాలుగు రాష్ట్రాలుగా విభజించాలని అందులో ప్రతిపాదించారు. ఉత్తరప్రదేశ్ చాలా పెద్ద రాష్ట్రం కావడంతో పరిపాలన నిర్వహించడం, అన్ని ప్రాంతాలకు సమానంగా అభివృద్ధి అందించడం కష్టమవుతోందని అప్పటి ప్రభుత్వం వాదించింది. చిన్న రాష్ట్రాలతో పాలన మెరుగుపడి అభివృద్ధి వేగవంతమవుతుందని పేర్కొంది. ఈ ప్రతిపాదనను కేంద్రానికి పంపినప్పటికీ, 2012లో సమాజ్‌వాదీ పార్టీ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత అది ముందుకు సాగలేదు.

విభజన వెనుక రాజకీయ లెక్కలేంటి?
మాయావతి ప్రభుత్వానికి రాష్ట్ర విభజన ప్రతిపాదన రాజకీయంగా కూడా ఉపయోగపడే అవకాశం ఉందనే విశ్లేషణలు ఉన్నాయి. ప్రతిపాదిత నాలుగు రాష్ట్రాల్లో దళిత జనాభా గణనీయంగా ఉంటుందని, దీని వల్ల బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ నాలుగు ప్రాంతాల్లోనూ రాజకీయంగా బలపడే అవకాశం ఉండేదని అప్పట్లో చర్చ జరిగింది. మొత్తం ఉత్తరప్రదేశ్‌లో షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా సుమారు 21 శాతం. మరోవైపు సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి ప్రధాన ఆధారంగా భావించే యాదవుల ప్రభావం రాష్ట్రంలోని అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకేలా లేదు. పశ్చిమ ప్రాంతంలోని ఎటా-మైన్‌పురి-ఇటావా-ఫిరోజాబాద్ ప్రాంతంతో పాటు తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని జౌన్‌పూర్, ఆజమ్‌గఢ్, ఘాజీపూర్, మౌ పరిసరాల్లో వారి ప్రభావం ఎక్కువగా ఉందని విశ్లేషణలు పేర్కొన్నాయి. విభజన జరిగితే  రాజకీయపరంగా బలమైన ఈ ప్రాంతాలు వేర్వేరు రాష్ట్రాల్లోకి వెళ్లే అవకాశం ఉంటుంది.

పశ్చిమ యూపీకీ ప్రత్యేక రాష్ట్ర డిమాండ్
పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్‌ను ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేయాలనే డిమాండ్ కూడా చాలా కాలంగా ఉంది. జాతీయ లోక్‌దళ్ నేత అజిత్ సింగ్ పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలని కోరారు. ప్రతిపాదిత రాష్ట్రాన్ని ‘హరిత ప్రదేశ్’గా పిలవాలనే డిమాండ్ కూడా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో జాట్ జనాభా ప్రభావవంతంగా ఉండటంతో ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడితే ఆ వర్గానికి రాజకీయ ప్రాధాన్యం పెరిగే అవకాశం ఉందనే రాజకీయ విశ్లేషణలు ఉన్నాయి. మరోవైపు బీజేపీకి కూడా ఉత్తరప్రదేశ్ విభజన సులభమైన నిర్ణయం కాదనే అభిప్రాయం ఉంది. దేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన రాష్ట్రానికి ముఖ్యమంత్రిగా ఉండటం యోగి ఆదిత్యనాథ్ రాజకీయ బలంలో ఒక భాగం. రాష్ట్రం చిన్న భాగాలుగా విడిపోతే ఆ ప్రత్యేక రాజకీయ ప్రాధాన్యం తగ్గవచ్చు.

రాజ్యాంగం ఏం చెబుతోంది?
భారత రాజ్యాంగంలోని 3వ అధికరణం ప్రకారం పార్లమెంట్‌కు రాష్ట్రాన్ని విభజించి కొత్త రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే అధికారం ఉంది. రాష్ట్ర సరిహద్దులు లేదా పేరు మార్చడం, రెండు రాష్ట్రాలను లేదా వాటి ప్రాంతాలను కలిపి కొత్త రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడం కూడా ఈ అధికరణం పరిధిలోకి వస్తాయి. అయితే ఇందుకు ముందుగా రాష్ట్రపతి సిఫార్సు అవసరం. ప్రతిపాదిత బిల్లును సంబంధిత రాష్ట్ర శాసనసభకు అభిప్రాయం కోసం పంపిస్తారు. శాసనసభ నిర్ణీత గడువులో తన అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయాలి. అయితే ఆ అభిప్రాయం పార్లమెంట్‌పై తప్పనిసరి కాదు. అంటే రాష్ట్ర శాసనసభ వ్యతిరేకించినా పార్లమెంట్ చట్టం చేయగలదు. దీనికి రాజ్యాంగ సవరణ అవసరం లేదు. పార్లమెంట్‌లోని రెండు సభల్లో సాధారణ మెజారిటీతో బిల్లు ఆమోదం పొందవచ్చు.

రాజకీయ సమీకరణాలు మారతాయా?
ఉత్తరప్రదేశ్‌కు లోక్‌సభలో 80 స్థానాలు ఉండటంతో కేంద్ర రాజకీయాల్లో ఆ రాష్ట్రానికి  ఎంతో ప్రాధాన్యం ఉంది. దేశంలో పూర్తి మెజారిటీతో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయాలంటే ఉత్తరప్రదేశ్‌లో రుజువు చేసుకోవడం కీలకంగా భావిస్తారు. రాష్ట్రం నాలుగు భాగాలుగా విడిపోతే ప్రతి కొత్త రాష్ట్రంలో కొత్త రాజకీయ సమీకరణాలు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని రోహిల్‌ఖండ్‌లోని గణనీయమైన ముస్లిం జనాభా కొత్త రాజకీయ సమీకరణాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. మరోవైపు జనాభా ఆధారంగా భవిష్యత్‌లో లోక్‌సభ స్థానాల పునర్విభజనపై దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో ఉన్న ఆందోళన కూడా ఈ చర్చతో ముడిపడి ఉంది. అయితే ప్రస్తుతానికి రాజ్‌భర్ ప్రకటన మాత్రమే వెలువడింది. ఉత్తరప్రదేశ్ నిజంగా నాలుగు రాష్ట్రాలుగా విడిపోవాలంటే రాజ్యాంగపరమైన పూర్తి ప్రక్రియను అనుసరించి కేంద్రం, రాష్ట్రపతి, పార్లమెంట్ స్థాయిలో చర్యలు జరగాల్సి ఉంటుంది.

ఇదీ చదవండి: దేశంలో వెల్లుల్లి నగరం ఎక్కడుందో తెలుసా?