ఒక్కో వాహనం.. ఒక్కో ప్రత్యేకత.. శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవాల చరిత్ర ఇదే!

తిరుమలలో బ్రహ్మోత్సవాలు అంటే తొమ్మిది రోజులు జరిగే వాహన సేవలు మాత్రమే కాదు, శతాబ్దాల చరిత్ర, ఆగమ సంప్రదాయం, రాజుల కాలం నాటి దానధర్మాలు, భక్తుల విశ్వాసం కలగలసిన మహోత్సవం. నేడు మాడ వీధుల్లో శ్రీ మలయప్పస్వామివారు ఒక్కో రోజు ఒక్కో వాహనంపై ఊరేగుతూ భక్తులకు దర్శనమిస్తుండటం వెనుక ఒక సుదీర్ఘ పరిణామక్రమం ఉంది. ఈ బ్రహ్మోత్సవ సంప్రదాయానికి పురాణ పరంపర ఒక కథను చెబుతుంటే, ఆలయ శాసనాలు మరో చారిత్రక చిత్రాన్ని మన ముందుంచుతున్నాయి. బ్రహ్మోత్సవాల వ్యవస్థీకత నిర్వహణకు కనీసం పదో శతాబ్దం నుంచే స్పష్టమైన చారిత్రక ఆధారాలు కనిపిస్తున్నాయి.

శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామివారు వెంకటాద్రిపై అవతరించినప్పుడు సష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడే స్వామివారికి తొలి ఉత్సవాన్ని నిర్వహించాడని, అందుకే ‘బ్రహ్మోత్సవం’ అనే పేరు వచ్చిందని పురాణ కథనం. అయితే, చారిత్రకంగా ఉత్సవాలు ఎప్పటి నుంచి మొదలయ్యాయో తెలుసుకోవడానికి తిరుమల ఆలయ శాసనాలే ముఖ్యమైన ఆధారాలు.

క్రీస్తుశకం 966 సంవత్సరం ఈ చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన మైలురాళ్లలో ఒకటి. పల్లవ రాజవంశానికి చెందిన రాణి సామవై పెరుందేవి శ్రీవారికి భోగ శ్రీనివాసమూర్తి వెండి విగ్రహాన్ని సమర్పించడంతో పాటు ఆభరణాలు, భూములను దానం చేసింది. ఉత్సవాల నిర్వహణకు ఆమె చేసిన ఏర్పాట్లు తిరుమల ఆలయ మొదటి ప్రాకారం ఉత్తర గోడపై ఉన్న శాసనంలో నమోదయ్యాయి. ఈ ఆధారాలను బట్టి పదో శతాబ్దానికే తిరుమలలో బ్రహ్మోత్సవాలు వ్యవస్థీకతంగా జరుగుతున్నట్లు తెలుస్తోంది. ఆ కాలంలో పురట్టాసి, మార్గళి మాసాల్లో బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించినట్లు శాసన ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. అధికమాసం వచ్చినప్పుడు రెండు బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించడం వెనుక కూడా చాలా పాత సంప్రదాయ నేపథ్యం ఉంది.

తర్వాత కాలంలో బ్రహ్మోత్సవాల సంఖ్య క్రమంగా పెరిగింది. యాదవరాయుల కాలానికి పాంగుని బ్రహ్మోత్సవం, క్రీస్తుశకం 1254 ప్రాంతంలో చిత్తిరై బ్రహ్మోత్సవం, 1300–1330 మధ్య ఆడి బ్రహ్మోత్సవం వంటి ఉత్సవాలు చేరాయి. విజయనగర కాలానికి వచ్చేసరికి తిరుమలలో సంవత్సరానికి అనేక బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించే స్థాయికి సంప్రదాయం విస్తరించింది. ఇక 1539 నుంచి 1616 మధ్య కాలానికి సంబంధించిన శాసనాల్లో సంవత్సరానికి పది బ్రహ్మోత్సవాల వరకు ప్రస్తావనలు కనిపిస్తున్నాయి.

శ్రీకష్ణదేవరాయల కాలం ఈ ఉత్సవ చరిత్రలో మరో ముఖ్యమైన అధ్యాయం. ఆయన 1513లో తన జన్మమాసమైన తై మాసంలో మరో బ్రహ్మోత్సవాన్ని ఏర్పాటు చేసినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. అచ్యుతరాయల కాలంలో కార్తీక బ్రహ్మోత్సవానికి సంబంధించిన ఆధారాలు కనిపిస్తాయి. తాళ్లపాక పెద తిరుమలయ్యంగార్‌ ఆధ్వర్యంలో 1539లో ఆడి బ్రహ్మోత్సవం ఏర్పడింది. ఇలా రాజులు, సామంతులు, భక్తులు చేసిన దానధర్మాలతో ఉత్సవాల సంఖ్య, వైభవం కాలానుగుణంగా పెరుగుతూ వచ్చింది.

ఈ చరిత్రలో మరో కీలక మలుపు మలయప్పస్వామివారి ఉత్సవమూర్తిగా ప్రాచుర్యంలోకి రావడం. టీటీడీ చారిత్రక సమాచారం ప్రకారం సుమారు 1339 ప్రాంతం నుంచి శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతంగా మలయప్పస్వామివారు ఉత్సవమూర్తిగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చినట్లు శాసన ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. నేడు బ్రహ్మోత్సవాల్లో మనం దర్శించే వాహన సేవల సంప్రదాయానికి ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన నేపథ్యం.

ఈ ఉత్సవాలలో ప్రతి వాహనం ఒక ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది..

• పెద్ద శేష వాహనంతో బ్రహ్మోత్సవ వాహన సేవలు ప్రారంభమవుతాయి. ఆదిశేషుడిని శ్రీమహావిష్ణువుకు శాశ్వత సేవకుడిగా, శయన తల్పంగా వైష్ణవ సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. అందువల్ల పెద్ద శేష వాహన సేవ స్వామివారి దివ్యత్వం, అనంతత్వాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

• చిన్న శేష వాహన సేవలోనూ శేషుని ప్రతీకే ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. పెద్ద శేష వాహనం తరువాత చిన్న శేష వాహనం రావడం వాహన సేవల క్రమంలో ప్రత్యేకత. శేషుడు స్వామివారికి సేవకుడు మాత్రమే కాకుండా నిత్య కైంకర్యానికి ప్రతీకగా భావించబడతాడు.

• హంస వాహనాన్ని జ్ఞానానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో హంసకు వివేకం, మంచి–చెడు మధ్య విచక్షణ వంటి భావాలను ఆపాదించారు. అందువల్ల హంస వాహనంపై దర్శనమిచ్చే స్వామివారి ద్వారా భక్తుడు వివేకంతో జీవించాలనే సందేశాన్ని గ్రహిస్తాడనే ఆధ్యాత్మిక భావన ఉంది.

• సింహ వాహనం శౌర్యానికి, ధైర్యానికి ప్రతీక. సింహం శక్తి పరాక్రమాలకు ప్రతిరూపం. స్వామివారు సింహ వాహనంపై దర్శనమివ్వడం ద్వారా భక్తుల్లో ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం పెంపొందాలనే భావనను ఈ సేవ ప్రతిబింబిస్తుంది.

• ముత్యపు పందిరి వాహనం బ్రహ్మోత్సవాల్లో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన వాహనాల్లో ఒకటి. ముత్యాలతో అలంకరించిన పందిరి మధ్య స్వామివారు దర్శనమివ్వడం భక్తులకు దివ్య సౌందర్యానుభూతి కలిగిస్తుంది. ముత్యాలు పవిత్రతకు, నిర్మలత్వానికి ప్రతీకలుగా భావించడంతో ఈ వాహన సేవకు ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక ఆకర్షణ ఉంది.

• కల్పవృక్ష వాహనం భక్తుల కోరికలను తీర్చే దైవకపకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. పురాణ సంప్రదాయంలో కల్పవృక్షం కోరిన కోరికలను ప్రసాదించే దివ్య వృక్షంగా చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల కల్పవృక్ష వాహనంపై శ్రీవారి దర్శనం కోరుకున్న కోరికలు నెరవేరాలని భక్తులు ప్రార్థించే సందర్భంగా మారుతుంది.

• సర్వభూపాల వాహనం మరో ప్రత్యేకమైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది. ప్రపంచంలోని రాజులు, పాలకులు ఎందరున్నా, అధికారమంతా పరమాత్మ అధీనంలోనే ఉందనే భావనకు ఇది ప్రతీకగా భావిస్తారు. ‘సర్వ భూపాల’ అంటే సమస్త భూలోక పాలకుల భావన. అధికారానికి మించిన దైవాధీనతను గుర్తుచేసే వాహనంగా దీనిని ఆధ్యాత్మికంగా వివరిస్తారు.

• మోహినీ అవతారం సాధారణ వాహన సేవలకంటే భిన్నమైనది. శ్రీమహావిష్ణువు మోహినీ రూపాన్ని ధరించిన పురాణ ఘట్టాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ సేవలో స్వామివారు మోహినీ అవతారంలో దర్శనమిస్తారు. మోహినీ రూపం ద్వారా ధర్మరక్షణ, దైవ మాయ, అధర్మంపై ధర్మ విజయాన్ని భక్తులకు గుర్తుచేసే భావన ఉంది.

• బ్రహ్మోత్సవాల్లో అత్యంత వైభవంగా జరిగే సేవ గరుడ వాహనం. గరుడుడు శ్రీమహావిష్ణువుకు వాహనం. వైష్ణవ సంప్రదాయంలో గరుడుడికి అత్యున్నత స్థానం ఉంది. గరుడ వాహన సేవ సందర్భంగా స్వామివారిని దర్శించేందుకు లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.

• హనుమంత వాహనం భక్తి, సేవ, శక్తికి ప్రతీక. శ్రీరాముడికి పరమభక్తుడైన హనుమంతుడు నిస్వార్థ సేవకు ఆదర్శంగా నిలిచాడు. హనుమంత వాహనంపై శ్రీవారి దర్శనం భక్తి, కైంకర్యం, ధర్మనిçష్టను గుర్తుచేస్తుంది.

• గజ వాహనం ఐశ్వర్యం, బలం, గాంభీర్యానికి ప్రతీక. ఏనుగు భారతీయ సంప్రదాయంలో రాజసానికి, స్థిరత్వానికి ప్రతిరూపం. గజ వాహనంపై మలయప్ప స్వామివారి దర్శనం భక్తులకు రాజాధిరాజైన శ్రీనివాసుడి వైభవాన్ని చాటుతుంది.

• సూర్యప్రభ వాహనం సూర్యుని తేజస్సుకు ప్రతీక. సూర్యుడు జీవానికి ఆధారం. స్వామివారు సూర్యప్రభ వాహనంపై వెలుగులు విరజిమ్ముతూ దర్శనమివ్వడం దైవ తేజస్సుకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

• చంద్రప్రభ వాహనం సూర్యప్రభకు భిన్నమైన శాంతి, చల్లదనాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. చంద్రుని కాంతి ప్రశాంతతకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది. అందువల్ల చంద్రప్రభ వాహన సేవ భక్తుల్లో ప్రశాంతతను కలిగిస్తుంది.

• రథోత్సవం బ్రహ్మోత్సవాల్లో మరో మహత్తర ఘట్టం. భారీ రథంపై స్వామివారు మాడ వీధుల్లో ఊరేగుతారు. భక్తులు తాళ్లను పట్టుకుని రథాన్ని లాగుతూ స్వామివారి సేవలో పాల్గొంటారు. ఇది సామూహిక భక్తి, కైంకర్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

• అశ్వ వాహనం బ్రహ్మోత్సవాల చివరి వాహన సేవల్లో ఒకటి. గుర్రానికి ఉండే శక్తి వేగాలు చైతన్యానికి ప్రతీక. స్వామివారు అశ్వ వాహనంపై దర్శనమివ్వడం ద్వారా ధర్మరక్షణకు దైవశక్తి సిద్ధంగా ఉందనే ఆధ్యాత్మిక భావనను భక్తులు అనుభూతి చెందుతారు.

వాహనాల ప్రస్తావన కూడా ఒక్కసారిగా ఏర్పడినది కాదు. టీటీడీ ప్రచురించిన ‘ది ఫెస్టివల్స్‌ ఆఫ్‌ తిరుమల: ఎ హిస్టరీ’లో 1491 నుంచి 1628 మధ్య వివిధ వాహనాలకు సంబంధించిన తొలి శాసన ప్రస్తావనలను నమోదు చేసింది. 1491లో రథం, అశ్వ వాహనాల ప్రస్తావనలు, 1494లో శేష వాహనం, 1512లో గజ వాహనం, 1530లో గరుడ వాహనం, 1546లో హంస వాహనం, 1547లో ముత్యపు పందిరి వంటి వాహనాలకు సంబంధించిన చారిత్రక ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి. అంటే నేడు కనిపిస్తున్న వాహన సేవలన్నీ ఒకే సమయంలో ఏర్పడినవి కావు; శతాబ్దాల కాలంలో ఒక్కొక్కటిగా సంప్రదాయంలోకి వచ్చి చేరాయి.

• బ్రహ్మోత్సవాల తొమ్మిది రోజుల క్రమంలో మొదటి రోజు ధ్వజారోహణంతో ఉత్సవానికి అధికారిక శ్రీకారం చుడుతుంది. గరుడ పతాకాన్ని ఎగురవేయడం ద్వారా దేవతలను ఉత్సవాలకు ఆహ్వానిస్తారనే సంప్రదాయం ఉంది. ఆ తరువాత ప్రతిరోజూ ఉదయం, సాయంత్రం వాహన సేవలు జరుగుతాయి. చివరి రోజు చక్రస్నానం, అనంతరం ధ్వజావరోహణంతో ఉత్సవం ముగుస్తుంది. టీటీడీ ప్రకారం ప్రతి వాహన సేవకూ ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

2026 అక్టోబర్‌ నవరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాల వాహన సేవల క్రమం
11–10–2026 ఆదివారం
సాయంత్రం  అంకురార్పణ

12–10–2026 సోమవారం
ఉదయం 8 గంటలకు 
పెద్ద శేష వాహనం
రాత్రి 7 గంటలకు 
చిన్న శేష వాహనం

13–10–2026 మంగళవారం
ఉదయం 8 గంటలకు 
హంస వాహనం 
రాత్రి 7 గంటలకు సింహ వాహనం

14–10–2026 బుధవారం
ఉదయం 8 గంటలకు 
ముత్యపు పందిరి వాహనం 
రాత్రి 7 గంటలకు
కల్పవృక్ష వాహనం

15–10–2026 గురువారం
ఉదయం 8 గంటలకు 
సర్వభూపాల వాహనం
రాత్రి 7 గంటలకు 
మోహినీ అవతారం

16–10–2026 శుక్రవారం
ఉదయం 8 గంటలకు 
గరుడ వాహనం
సాయంత్రం 6:30 గంటల నుంచి అర్ధరాత్రి వరకు ప్రధాన గరుడ సేవ

17–10–2026 శనివారం
ఉదయం 8 గంటలకు 
హనుమంత వాహనం 
రాత్రి 7 గంటలకు గజ వాహనం

18–10–2026 ఆదివారం
ఉదయం 8 గంటలకు 
సూర్యప్రభ వాహనం
రాత్రి 7 గంటలకు 
చంద్రప్రభ వాహనం

19–10–2026 సోమవారం
ఉదయం 7 గంటలకు రథోత్సవం
రాత్రి 7 గంటలకు అశ్వ వాహనం

20–10–2026 మంగళవారం
ఉదయం 6 నుండి 9 గం.వరకు చక్రస్నానం  

శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామివారు వెంకటాద్రిపై అవతరించినప్పుడు సష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడే స్వామివారికి తొలి ఉత్సవాన్ని నిర్వహించాడని, అందుకే ‘బ్రహ్మోత్సవం’ అనే పేరు వచ్చిందని పురాణ కథనం. అయితే, చారిత్రకంగా ఉత్సవాలు ఎప్పటి నుంచి మొదలయ్యాయో తెలుసుకోవడానికి తిరుమల ఆలయ శాసనాలే ముఖ్యమైన ఆధారాలు.

క్రీస్తుశకం 966 సంవత్సరం ఈ చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన మైలురాళ్లలో ఒకటి. పల్లవ రాజవంశానికి చెందిన రాణి సామవై పెరుందేవి శ్రీవారికి భోగ శ్రీనివాసమూర్తి వెండి విగ్రహాన్ని సమర్పించడంతో పాటు ఆభరణాలు, భూములను దానం చేసింది. ఉత్సవాల నిర్వహణకు ఆమె చేసిన ఏర్పాట్లు తిరుమల ఆలయ మొదటి ప్రాకారం ఉత్తర గోడపై ఉన్న శాసనంలో నమోదయ్యాయి. ఈ ఆధారాలను బట్టి పదో శతాబ్దానికే తిరుమలలో బ్రహ్మోత్సవాలు వ్యవస్థీకతంగా జరుగుతున్నట్లు తెలుస్తోంది. ఆ కాలంలో పురట్టాసి, మార్గళి మాసాల్లో బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించినట్లు శాసన ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. అధికమాసం వచ్చినప్పుడు రెండు బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించడం వెనుక కూడా చాలా పాత సంప్రదాయ నేపథ్యం ఉంది.

తర్వాత కాలంలో బ్రహ్మోత్సవాల సంఖ్య క్రమంగా పెరిగింది. యాదవరాయుల కాలానికి పాంగుని బ్రహ్మోత్సవం, క్రీస్తుశకం 1254 ప్రాంతంలో చిత్తిరై బ్రహ్మోత్సవం, 1300–1330 మధ్య ఆడి బ్రహ్మోత్సవం వంటి ఉత్సవాలు చేరాయి. విజయనగర కాలానికి వచ్చేసరికి తిరుమలలో సంవత్సరానికి అనేక బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించే స్థాయికి సంప్రదాయం విస్తరించింది. ఇక 1539 నుంచి 1616 మధ్య కాలానికి సంబంధించిన శాసనాల్లో సంవత్సరానికి పది బ్రహ్మోత్సవాల వరకు ప్రస్తావనలు కనిపిస్తున్నాయి.

శ్రీకష్ణదేవరాయల కాలం ఈ ఉత్సవ చరిత్రలో మరో ముఖ్యమైన అధ్యాయం. ఆయన 1513లో తన జన్మమాసమైన తై మాసంలో మరో బ్రహ్మోత్సవాన్ని ఏర్పాటు చేసినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. అచ్యుతరాయల కాలంలో కార్తీక బ్రహ్మోత్సవానికి సంబంధించిన ఆధారాలు కనిపిస్తాయి. తాళ్లపాక పెద తిరుమలయ్యంగార్‌ ఆధ్వర్యంలో 1539లో ఆడి బ్రహ్మోత్సవం ఏర్పడింది. ఇలా రాజులు, సామంతులు, భక్తులు చేసిన దానధర్మాలతో ఉత్సవాల సంఖ్య, వైభవం కాలానుగుణంగా పెరుగుతూ వచ్చింది.

ఈ చరిత్రలో మరో కీలక మలుపు మలయప్పస్వామివారి ఉత్సవమూర్తిగా ప్రాచుర్యంలోకి రావడం. టీటీడీ చారిత్రక సమాచారం ప్రకారం సుమారు 1339 ప్రాంతం నుంచి శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతంగా మలయప్పస్వామివారు ఉత్సవమూర్తిగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చినట్లు శాసన ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. నేడు బ్రహ్మోత్సవాల్లో మనం దర్శించే వాహన సేవల సంప్రదాయానికి ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన నేపథ్యం.

ఈ ఉత్సవాలలో ప్రతి వాహనం ఒక ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది..

• పెద్ద శేష వాహనంతో బ్రహ్మోత్సవ వాహన సేవలు ప్రారంభమవుతాయి. ఆదిశేషుడిని శ్రీమహావిష్ణువుకు శాశ్వత సేవకుడిగా, శయన తల్పంగా వైష్ణవ సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. అందువల్ల పెద్ద శేష వాహన సేవ స్వామివారి దివ్యత్వం, అనంతత్వాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

• చిన్న శేష వాహన సేవలోనూ శేషుని ప్రతీకే ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. పెద్ద శేష వాహనం తరువాత చిన్న శేష వాహనం రావడం వాహన సేవల క్రమంలో ప్రత్యేకత. శేషుడు స్వామివారికి సేవకుడు మాత్రమే కాకుండా నిత్య కైంకర్యానికి ప్రతీకగా భావించబడతాడు.

• హంస వాహనాన్ని జ్ఞానానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో హంసకు వివేకం, మంచి–చెడు మధ్య విచక్షణ వంటి భావాలను ఆపాదించారు. అందువల్ల హంస వాహనంపై దర్శనమిచ్చే స్వామివారి ద్వారా భక్తుడు వివేకంతో జీవించాలనే సందేశాన్ని గ్రహిస్తాడనే ఆధ్యాత్మిక భావన ఉంది.

• సింహ వాహనం శౌర్యానికి, ధైర్యానికి ప్రతీక. సింహం శక్తి పరాక్రమాలకు ప్రతిరూపం. స్వామివారు సింహ వాహనంపై దర్శనమివ్వడం ద్వారా భక్తుల్లో ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం పెంపొందాలనే భావనను ఈ సేవ ప్రతిబింబిస్తుంది.

• ముత్యపు పందిరి వాహనం బ్రహ్మోత్సవాల్లో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన వాహనాల్లో ఒకటి. ముత్యాలతో అలంకరించిన పందిరి మధ్య స్వామివారు దర్శనమివ్వడం భక్తులకు దివ్య సౌందర్యానుభూతి కలిగిస్తుంది. ముత్యాలు పవిత్రతకు, నిర్మలత్వానికి ప్రతీకలుగా భావించడంతో ఈ వాహన సేవకు ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక ఆకర్షణ ఉంది.

• కల్పవృక్ష వాహనం భక్తుల కోరికలను తీర్చే దైవకపకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. పురాణ సంప్రదాయంలో కల్పవృక్షం కోరిన కోరికలను ప్రసాదించే దివ్య వృక్షంగా చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల కల్పవృక్ష వాహనంపై శ్రీవారి దర్శనం కోరుకున్న కోరికలు నెరవేరాలని భక్తులు ప్రార్థించే సందర్భంగా మారుతుంది.

• సర్వభూపాల వాహనం మరో ప్రత్యేకమైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది. ప్రపంచంలోని రాజులు, పాలకులు ఎందరున్నా, అధికారమంతా పరమాత్మ అధీనంలోనే ఉందనే భావనకు ఇది ప్రతీకగా భావిస్తారు. ‘సర్వ భూపాల’ అంటే సమస్త భూలోక పాలకుల భావన. అధికారానికి మించిన దైవాధీనతను గుర్తుచేసే వాహనంగా దీనిని ఆధ్యాత్మికంగా వివరిస్తారు.

• మోహినీ అవతారం సాధారణ వాహన సేవలకంటే భిన్నమైనది. శ్రీమహావిష్ణువు మోహినీ రూపాన్ని ధరించిన పురాణ ఘట్టాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ సేవలో స్వామివారు మోహినీ అవతారంలో దర్శనమిస్తారు. మోహినీ రూపం ద్వారా ధర్మరక్షణ, దైవ మాయ, అధర్మంపై ధర్మ విజయాన్ని భక్తులకు గుర్తుచేసే భావన ఉంది.

• బ్రహ్మోత్సవాల్లో అత్యంత వైభవంగా జరిగే సేవ గరుడ వాహనం. గరుడుడు శ్రీమహావిష్ణువుకు వాహనం. వైష్ణవ సంప్రదాయంలో గరుడుడికి అత్యున్నత స్థానం ఉంది. గరుడ వాహన సేవ సందర్భంగా స్వామివారిని దర్శించేందుకు లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.

• హనుమంత వాహనం భక్తి, సేవ, శక్తికి ప్రతీక. శ్రీరాముడికి పరమభక్తుడైన హనుమంతుడు నిస్వార్థ సేవకు ఆదర్శంగా నిలిచాడు. హనుమంత వాహనంపై శ్రీవారి దర్శనం భక్తి, కైంకర్యం, ధర్మనిçష్టను గుర్తుచేస్తుంది.

• గజ వాహనం ఐశ్వర్యం, బలం, గాంభీర్యానికి ప్రతీక. ఏనుగు భారతీయ సంప్రదాయంలో రాజసానికి, స్థిరత్వానికి ప్రతిరూపం. గజ వాహనంపై మలయప్ప స్వామివారి దర్శనం భక్తులకు రాజాధిరాజైన శ్రీనివాసుడి వైభవాన్ని చాటుతుంది.

• సూర్యప్రభ వాహనం సూర్యుని తేజస్సుకు ప్రతీక. సూర్యుడు జీవానికి ఆధారం. స్వామివారు సూర్యప్రభ వాహనంపై వెలుగులు విరజిమ్ముతూ దర్శనమివ్వడం దైవ తేజస్సుకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

• చంద్రప్రభ వాహనం సూర్యప్రభకు భిన్నమైన శాంతి, చల్లదనాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. చంద్రుని కాంతి ప్రశాంతతకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది. అందువల్ల చంద్రప్రభ వాహన సేవ భక్తుల్లో ప్రశాంతతను కలిగిస్తుంది.

• రథోత్సవం బ్రహ్మోత్సవాల్లో మరో మహత్తర ఘట్టం. భారీ రథంపై స్వామివారు మాడ వీధుల్లో ఊరేగుతారు. భక్తులు తాళ్లను పట్టుకుని రథాన్ని లాగుతూ స్వామివారి సేవలో పాల్గొంటారు. ఇది సామూహిక భక్తి, కైంకర్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

• అశ్వ వాహనం బ్రహ్మోత్సవాల చివరి వాహన సేవల్లో ఒకటి. గుర్రానికి ఉండే శక్తి వేగాలు చైతన్యానికి ప్రతీక. స్వామివారు అశ్వ వాహనంపై దర్శనమివ్వడం ద్వారా ధర్మరక్షణకు దైవశక్తి సిద్ధంగా ఉందనే ఆధ్యాత్మిక భావనను భక్తులు అనుభూతి చెందుతారు.

వాహనాల ప్రస్తావన కూడా ఒక్కసారిగా ఏర్పడినది కాదు. టీటీడీ ప్రచురించిన ‘ది ఫెస్టివల్స్‌ ఆఫ్‌ తిరుమల: ఎ హిస్టరీ’లో 1491 నుంచి 1628 మధ్య వివిధ వాహనాలకు సంబంధించిన తొలి శాసన ప్రస్తావనలను నమోదు చేసింది. 1491లో రథం, అశ్వ వాహనాల ప్రస్తావనలు, 1494లో శేష వాహనం, 1512లో గజ వాహనం, 1530లో గరుడ వాహనం, 1546లో హంస వాహనం, 1547లో ముత్యపు పందిరి వంటి వాహనాలకు సంబంధించిన చారిత్రక ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి. అంటే నేడు కనిపిస్తున్న వాహన సేవలన్నీ ఒకే సమయంలో ఏర్పడినవి కావు; శతాబ్దాల కాలంలో ఒక్కొక్కటిగా సంప్రదాయంలోకి వచ్చి చేరాయి.

బ్రహ్మోత్సవాల తొమ్మిది రోజుల క్రమంలో మొదటి రోజు ధ్వజారోహణంతో ఉత్సవానికి అధికారిక శ్రీకారం చుడుతుంది. గరుడ పతాకాన్ని ఎగురవేయడం ద్వారా దేవతలను ఉత్సవాలకు ఆహ్వానిస్తారనే సంప్రదాయం ఉంది. ఆ తరువాత ప్రతిరోజూ ఉదయం, సాయంత్రం వాహన సేవలు జరుగుతాయి. చివరి రోజు చక్రస్నానం, అనంతరం ధ్వజావరోహణంతో ఉత్సవం ముగుస్తుంది. టీటీడీ ప్రకారం ప్రతి వాహన సేవకూ ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

ఇదీ చదవండి: శ్రీవారి దర్శనానికి ఈ మెట్ల మార్గమే ఎందుకు ప్రత్యేకం?