Mandalaparti kishore

ఈ ఏడాది నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారం కెనడియన్‌ కవయిత్రి యాన్‌ కార్సన్‌కు దక్కింది. అక్టోబర్‌ 8న ఈ పురస్కార ప్రకటనకు కొద్దిరోజుల ముందు నుంచే బుక్కీల హడావుడి మొదలైంది. దాదాపు అరడజను మంది సాహితీవేత్తల పేర్లు బుక్కీల అంచనాల్లో బలంగా వినిపించాయి. పందెం రాయుళ్లు వీరిపై భారీ స్థాయిలు బెట్టింగులకు దిగారు. బుక్కీలు ఈసారి అంచనా వేసిన వారిలో చైనీస్‌ రచయిత్రి చాన్‌ ష్యూహ్, జపానీస్‌ రచయిత హరూషీ మురకామి పేర్లు ప్రధానంగా వినిపించాయి.యాన్‌ కార్సన్‌కు సాటి కెనడియన్‌ సీనియర్‌ రచయిత్రి మార్గరెట్‌ యాట్‌వుడ్‌ నుంచి కూడా గట్టి పోటీ ఎదురైంది. తనకు నోబెల్‌ బహుమతి ప్రకటించిన విషయాన్ని యాన్‌ కార్సన్‌ తొలుత నమ్మలేదు సరికదా, దీనిపై తనకు అభినందలు చెబుతూ ఫోన్‌కాల్స్‌ చేసిన సన్నిహితులకు ‘మీకు మతిపోయినట్లుంది’ అని కూడా వ్యాఖ్యానించారు. అయితే, బుక్కీల జాబితాలో కార్సన్‌ పేరు రెండో స్థానంలో నిలిచినట్లు సమాచారం. నోబెల్‌ బహుమతి ఎవరికి దక్కుతుందనే దానిపై బెట్టింగులు ఇటీవలి ధోరణి కాదు, దాదాపు నలభయ్యేళ్లుగా ఈ ద్యూతక్రీడ సాగుతూనే ఉంది. ఇటీవలి కాలంలో మరింత ప్రబలింది.ఆధునిక, నాగరిక దేశాలు కొన్ని, పేకాట–లాటరీలూ–మట్కా– తదితర రూపాల్లోని జూదాన్ని ఒక మేరకు నిషేధించాయి. మరి కొన్ని దేశాల్లో, కొన్ని ప్రాంతాల్లో జూదం నిషిద్ధం కాగా, పొరుగునే వున్న ప్రాంతాలు జూదరుల ద్యూతార్తిని యథాశక్తి తీరుస్తూనే వున్నాయి. కానీ, ఇప్పటికీ 48 దేశాల్లో జూదర్లు భారీ మొత్తంలో బెట్టింగులు అనే పందేలను బాహాటంగానే కాస్తూ వున్నారు. క్రికెట్, సాకర్, టెన్నిస్‌ (ముఖ్యంగా వింబుల్డన్‌ ఓపెన్‌ లాంటి పోటీలు), బేస్‌బాల్, ఐస్‌ హాకీ లాంటి ఆటల్లో ప్రపంచ కప్‌ పోటీల విషయంలో బెట్టింగులను ఆపేందుకు చిత్తశుద్ధితో ప్రయత్నమూ జరగలేదు– కొద్దోగొప్పో ప్రయత్నించిన చోట సత్ఫలితమూ సాధ్యం కాలేదు!ఇక తెలుగువారి విషయమే తీసుకోండి– సంక్రాంతి లాంటి కొన్ని పండగల సందర్భంగా జరిగే కోడిపందేల్లో జూదాన్ని నివారించలేక పోతున్నారనేది ఓ చేదునిజం. దిల్లీ– ముంబై– కోల్‌కాతా– హైదరాబాద్‌– చెన్నై– ఊటీ– బెంగళూరు తదితర పెద్దపెద్ద నగరాల్లో గుర్రప్పందేలూ జరుగుతూనే వున్నాయి. అవి చాలనట్లు కొన్ని పట్టణాలూ, నగరాల్లో పేకాట క్లబ్బులు మూయించేసిన తర్వాత, జూదం శివార్లకు పోయి తలదాచుకుందే తప్ప అంతరించిపోలేదు.ఆన్‌లైన్‌ బెట్టింగులను అదుపు చేసే శక్తి ఏ రాజ్యానికీ లేదని పదేపదే రుజువవుతూనే వుంది! ఇక ఉన్నమాట చెప్పాలంటే, క్యాసినోలూ, గాంబ్లింగ్‌ డెన్‌లూ, జూదగృహాలను మూయించేందుకు ఏ దేశంలోనూ చిత్తశుద్ధితో ప్రయత్నం జరగలేదనే చెప్పాలి. అందుకు ఒక కారణం అందరికీ తెలిసిందే– ప్రజాజీవనంలో ప్రముఖపాత్ర వహించే నాయకుల కనుసన్నల్లోనే ఈ జూదపుటిళ్ళ నిర్వహణ జరగడం వల్లనే ఎక్కడా వాటిని నియంత్రించలేక పోతున్నారు! అంతకుమించి, ఈ ద్యూతవ్యసనం కొత్తకొత్త పోటీలకూ రంగాలకూ వ్యాపిస్తోంది. వాటిల్లో నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారం లాంటివి కూడా చేరడం దురదృష్టకరం. రాతియుగం నాటి ఆట జూదం లేదా పాచికలాట అనే అక్షక్రీడ వేల యేళ్ళుగా– పాత రాతియుగం నుంచీ– అమల్లో వున్నదేనని చరిత్ర చెప్తోంది. పాచికలాట గురించి ప్రస్తావించే ఋగ్వేద సూక్తం సుప్రసిద్ధం. అక్షక్రీడ దుష్ఫలితాలు కుటుంబ జీవితాన్నీ, సామాజిక గౌరవాన్నీ ఎంతగా దిగజారుస్తాయో ఋగ్వేదం – పదో మండలంలోని, 34వ సూక్తం– జూదగాడి మాటల్లోనే– మన ముందుంచింది. (అందుకే ఈ సూక్తానికి ‘పందెగాడి ప్రలాపం’ అనేది మరో పేరు!) ఇక, ‘జూదపుసిరి యాసపడం గాదని విదురుండు సెప్పంగా నప్పుడు, కర్ణాదుల పలుకులు విని పతి యాదరణము సేయలే’దని ధర్మరాజు చేత ‘ఆంధ్ర మహాభారతం ఉద్యోగపర్వం’లో తిక్కన చెప్పించిన పద్యం సుప్రసిద్ధమే కదా! ‘తెలుగువారి మహాభారతం’గా చెప్పుకునే ‘పల్నాటి వీరచరిత్ర’లో కూడా పందెపుకోళ్ళ యుద్ధక్రీడ గురించిన ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి. ఇవన్నీ మానవ చరిత్రలో జూదం ఎంత లోతుగా పాతుకుపోయిందో చాటి చెప్తున్నాయి.గతకాలపు ఋషులూ, దార్శనికులూ మొదలుకొని నిన్నమొన్నటి మేధావుల వరకూ ప్రతి ఒక్కరూ జూదం వల్ల మానవ సమాజానికి జరిగే హాని ఎంతటిదో దీర్ఘశ్రుతిలో, తీవ్రధ్వనితో హెచ్చరిస్తూనే వున్నారు– కానీ, జరిగేది జరుగుతూనే వుంది! సాంస్కృతిక పతనోత్థానాల పరిభాషలో దీని గురించి మాట్లాడడం భావ్యం కాదు– పాపం ఎన్ని సుకుమార హృదయాలు గాయపడతాయో అలా చేస్తే! అయితే జూదంపట్ల పేరుకుపోయిన ఈ ప్రేమ, సాహిత్యాది కళారూపాల వరకూ పాకినప్పుడు, ఆ పరిణామం గురించి మరే భాషలో మాట్లాడగలం? డొంక తిరుగుడు ఎందుకు గాని, మనం ప్రస్తావించుకుంటున్నది నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారం విషయంలో ప్రబలిన ‘బెట్టింగు’ దురాచారం గురించే!రాతియుగం నాటి పాచికలుభాషలు వేరు.. జూదం ఒకటే!అనిశ్చిత ఫలితం ఆధారంగా పందెం కాయడాన్ని తెలుగులో జూదం అంటారని మనకి తెలుసు. ఈ ‘పందెం‘ అనేది ఏ ప్రతిఫలమూ ఆశించకుండా చేసేది కాదు! జూదర్లు కాసే ప్రతి పందెంలోనూ ఆర్థిక పరమైన లాభనష్టాలు దాంకుని వుంటాయి. ఈ జూదాన్నే దేవభాష సంస్కృతంలో ‘ద్యూతం’ అంటారు. ఇంగ్లిష్‌ వాళ్ళు దాన్నే ‘గ్యాంబ్లింగ్‌’ అంటారు. (ఆధునిక వ్యవహారంలో దాన్నే ‘బెట్టింగ్‌’ అంటున్నార్లెండి!) జూదర్లుగా ప్రపంచ ప్రసిద్ధులైన ఫ్రెంచ్‌ జాతీయులు జూదాన్ని చట్టబద్ధం చేసుకున్నారు! వాళ్ళలో, సగానికి సగం మందికి జూదం నిత్యకృత్యమట! పేకాట తదితర ‘క్రీడ’లను, ఫ్రెంచ్‌ వారు ముద్దుగా ‘స్కిల్‌ గేమ్స్‌’గా వ్యవహరించడం చూస్తే జూదమంటే వారికి ఎంత ఇష్టమో తెలియడంలేదూ! జూదాన్ని ఫ్రెంచ్‌ భాషలో ‘జ్షుదా జ్షాన్‌‘ అంటారట. రష్యన్‌ భాషలో జూదాన్ని ‘ఇగోర్నియ్‌’ అంటారట; చైనీస్‌ అదే జూదాన్ని ‘దూ షాంగ్‌‘ అంటారు. మాటలు మారినా భావం ఒకటే!– వాడుక మారినప్పటికీ, ‘వ్యవహారం’ ఒకటే!!అనిశ్చితికి అవకాశం!సాధారణంగా, ఏ పోటీలోనైనా ఫలితంపై ఎంతో కొంత ‘అనిశ్చితి’ ఉండి తీరుతుంది. అదే, జూదం అందులో దూరిపోవడానికి అవకాశం కల్పిసుంది. ఉత్తమ సాహిత్యానికిచ్చే నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ విషయానికి వస్తే, ఈ అనిశ్చితికి మూలం స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ నిబంధనల్లోనే ఉంది. నోబెల్‌ పురస్కారాలకు సంబంధించిన సిఫారసుల క్రమం గురించిన వివరాలను, పురస్కార ప్రకటన వెలువడిన 50 యేళ్ళ వరకూ బహిరంగ పరచడానికి వీల్లేదన్నది ఎకాడెమీ నియమం! అంటే, 2026 నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం విషయమై వచ్చిన సిఫారసులకు సంబంధించిన వివరాలు– మరో 50 యేళ్ళవరకూ– అందరికీ అందుబాటులోకి వచ్చే అవకాశం లేదు! 1895లో ఈ పురస్కారానికి నిధులు కేటాయించిన ఆల్ఫ్రెడ్‌ నోబెల్‌ ఈ అనిశ్చితికి అవకాశం కల్పించలేదు.నోబెల్‌ పురస్కారాలకు సంబంధించిన విషయంలో తుది నిర్ణయం ఎకాడెమీ వారిదేనని మాత్రమే ఆల్ఫ్రెడ్‌ నోబెల్‌ తన వీలునామాలో పేర్కొన్నాడు! అందులో వుండే 18మంది సభ్యులనూ స్వీడన్‌ రాజు నియమిస్తారు. వారికి తప్పిస్తే, మరెవరికీ సదరు సిఫారసుల క్రమం గురించి తెలిసే అవకాశం లేదు. అదిగో– అక్కడే వుంది, మనమనుకుంటున్న ‘అనిశ్చితికి అవకాశం.’రాయల్‌ స్వీడిష్‌ అకాడమిఊహాగానాలా? వేలంపాటలా?!నోబెల్‌ పురస్కారాలకు సంబంధించిన బుక్కీల ఊహాగానాలకు ‘మార్కెట్‌ విలువ’ ఆపాదిస్తున్న అంశాల్లో ఇదొకటి మాత్రమే! ఒక అంచనా ప్రకారం, ప్రతి సంవత్సరం 210 సిఫారసులు జ్యూరీ పరిశీలనార్థం ఎకాడెమీకి చేరతాయి. వాళ్ళలో విజయావకాశాలు ఎవరికి ఎక్కువగా వున్నాయనే విషయంలో బుక్కీలు రకరకాల ఊహాగానాలు సాగిస్తూ ఉంటారు. వార్తల ఆకలితో అలమటించే పత్రికలూ, టీఆర్పీ రేట్ల పరుగుపందెంలో పడుతూలేస్తూ పోటీ పడే టీవీ చానెళ్ళు ఈ ఊహాగానాలకు తమ తమ సృజనాత్మకతను యథోచితంగా జోడిస్తాయి. దాంతో, ఈ ఊహాగానం కాస్తా వేలంపాట వ్యవహారానికి చేరువ మారుతుంది. ఇలాంటి ‘పోటీ’లో గెల్చిన నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కార విజేత నెత్తిన, ఎకాడెమీ వారు వెయ్యికోట్లకు మించిన ప్రతిఫలం కుమ్మరించడం, అనిశ్చితికి మరో అవకాశమని నిపుణులు వ్యాఖ్యానిస్తారు.లెక్కలూ– తిక్కలూ!‘ద్యూతార్హము కానిదేది భూతలమంతా వెదకిన దొరకదు!’ అనేశాడు ఓ రెడీమేడ్‌ పేరడీంద్రుడు. ఏ పోటీనైనా జూదంగా మార్చగల లెక్కలు మాత్రం ‘బుక్కీ’ల సొంతం! ఈ లెక్కను ఓ తిక్కగా కొట్టిపారేసేవాళ్ళు కూడా కొందరున్నారు. కానీ, సదరు తిక్కకు సైతం కొన్ని సొంత లెక్కలున్నాయనే అంటారు మరికొందరు నిపుణులు. ఆ మాటకొస్తే, ఈ లెక్క ప్రతి తిక్కకూ వర్తిస్తుంది! అవి క్రికెట్‌ మ్యాచెసా? సాకర్‌ మ్యాచెసా? ఎన్నికల ఫలితాలా? లేక, ఈ శతాబ్దిలోనే బెటింగ్‌ రంగంలో కాలుపెట్టిన నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారమా అనేది అలా వుంచండి. ఈ వూహాగానాలకు పునాదులు ‘ఆడ్స్‌’ అనే తిక్కలెక్కలు.ముందుగా బుక్కీలు, తమతమ ‘నెట్‌వర్కులు’ అందించే సమాచారం ఆధారంగా, పోటీలో వున్న అభ్యర్థుల విజయావకాశాలను లెక్క వేస్తారు. టెలివిజన్లలో మనం చూసే రియాలిటీ షోల తరహాలోనే, ఈ బుక్కీలు ఒక్కో రచయితనూ ‘ఎలిమినేట్‌’ చేస్తూ పోతారు. చివరికి ఏ ఏభై మందితోనో, బుక్కీలందరి ఉమ్మడి ‘తుది జాబితా’ రుపొందుతుంది. అక్కడినుంచీ, ఆయా బుక్కీల సొంత ‘తుది జాబితాలు’ రూపుదిద్దుకుంటాయి. స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ సభ్యులూ, వారి చేతికింద పనిచేసే ఉద్యోగుల సహకారం లేకుండా, ఎకాడెమీల్లోపల జరిగే పరిణామాల గురించి బుక్కీలకు తెలిసె అవకాశం లేదన్నది వాస్తవం.ఎడ్వార్డ్‌ థోర్‌(ప్‌)జాతకరత్నాలా? మిడతంభొట్లా?కొంచెం అటూ యిటూగా ప్రతి పోటీకి ఈ క్రమం వర్తిస్తుంది. ఇప్పటికే బెట్టింగులను ప్రతి ఆటల పోటీకీ, నటకాగ్రేసరుల సినిమాల భవితవ్యానికీ, అన్ని ఎన్నికల ఫలితాలకూ అనుగుణంగా మార్చుకుంటూ వచ్చారు బుక్కీలు. ఆఖరికి నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారాలు ఎవరు గెల్చుకోబోతున్నారన్న ఊహాగానాన్ని సైతం తమ జూదానికి వీలుగా మలచుకునేందుకు తెగించారు ఈ బుక్కీలు! ఈ బుక్కీలలో కొందరు మహారచయితల జాతకచక్రాలు వేస్తారని చెప్పుకుంటారు; అలాంటి బుక్కీల జాతకచక్రాలు ఏనాడో నెట్టింట వీరవిహారం చేస్తున్న సంగతి తెలిసిందే!ప్రపంచ ప్రసిద్ధ ప్రచురణకర్తల ప్రాపకం, ప్రోత్సాహం ఈ బుక్కీల పాలిట ఆక్సిజెన్‌ సిలిండర్ల లాంటివి. ముఖ్యంగా నోబెల్‌ శాంతి పురస్కారం, నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారాల విషయంలో వీరి ప్రమేయం అతిగా వుంటోందని పాశ్చాత్య సాహిత్య సమాజాల అభిప్రాయం. ‘లోపలిమనుషుల’ సహాయ సహకారాలు లేకపోయినట్టయితే, బుక్కీలనే జాతకరత్నాలు కాస్తా, మిడతంభొట్లుగా మారిపోవడం ఖాయమన్నది ఈ వర్గాల నమ్మకం.వాదాలూ– వివాదాలూఇరవయ్యో శతాబ్దితో పాటుగానే 1901లో మొదలైన నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం కొన్ని సందర్భాల్లో వాదవివాదాలకు సైతం కారణమైంది. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ తాత్త్విక రచయిత జ్షాన్‌ పాల్‌ సార్‌త్ర్‌ 1964లో నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్నట్లు స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ ప్రకటించింది. అయితే, ఆనాటి ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ వాతావరణంలో ఎకాడెమీ వ్యవహార సరళి ఉండవలసినంత నిష్పాక్షికంగా లేదని వ్యాఖ్యానిస్తూ సార్‌త్ర్‌ ఆ పురస్కారాన్ని తిరస్కరించారు.ఆ సంఘటన యూరోపియన్‌ సాహిత్య సమాజంలో పెద్ద కల్లోలాన్నే సృష్టించింది కానీ సార్‌త్ర్‌ తిరస్కరణ వెనక సాహిత్యేతర కారణాలున్నాయని ఏ ఒక్కరూ అనకపోవడం విశేషం. కానీ ఆ తర్వాత మరో నలుగురు నోబెల్‌ విజేతల విషయంలో మాత్రం సాహిత్యేతర ప్రాతిపదికలపైనే అభ్యంతరాలు వ్యక్తం కావడం గమనార్హం! ఆ వివరాలు కూడా పరిశీలిద్దాం. ఇవి ప్రత్యక్షంగా బుక్కీల కార్యకలాపాలతో ముడిపడివున్న సందర్భాలు కావు– కాకపోతే, ఉన్నత ఆదర్శాలను ప్రొత్సహించడమనే నోబెల్‌ లక్ష్యానికి విరుద్ధమైనవని మాత్రం గుర్తుంచుకోవాలి!!డేరియో ఫోసార్‌త్ర్‌ మాట నిజం చేశారు!ఇటాలియన్‌ నాటకరంగ చరిత్ర తెలిసినవారికి డేరియో ఫో పేరు తెలియకుండా వుండదు. గొప్ప రూపకకర్త, నటుడు–దర్శకుడు, రంగస్థల రూపకర్త, గీత రచయితగా ఫో ప్రపంచ ప్రసిద్ధుడు. ఈ బహుముఖ ప్రజ్ఞాశీలి రచనలు 30 భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి! పాశ్చాత్య ప్రపంచమంతటా ప్రదర్శనలిచ్చిన నటుడాయన. ఫో చేసిన నేరం ఒక్కటే– ఇటలీలో వామపక్ష రాజకీయాలను ఆయన బాహాటంగా సమర్థించాడు! పాశ్చాత్య ప్రపంచం ఆ నేరాన్ని అంత తేలిగ్గా వదిలేయ లేదు– 1997లో స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ, ఫోకు నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం ప్రకటించిన వెంటనే కొందరు విమర్శకులు విరుచుకుపడ్డారు.వారు సార్ర్‌త్‌ విమర్శ నిరాధారం కాదని నిరూపించారు! మరో అయిదేళ్ళకు, 2012లో, మో యాన్‌ నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్నప్పుడు కూడా, చైనీస్‌ అసమ్మతివాదులే ఆ నిర్ణయానికి వంకలు పెట్టారు! మరో నాలుగేళ్ళకు, బాబ్‌ డిలాన్‌ నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ తీసుకున్నప్పుడూ అలాంటి విమర్శలే వినబడ్డాయి. మరో మూడేళ్ళకు పీటర్‌ హాండ్కె నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ గెల్చినప్పుడూ అలాంటి విమర్శలే వినవచ్చాయి. ఇవేవీ సాహిత్యపరమైన అభ్యంతరాలు కావు. ప్రజాస్వామ్య ప్రియులమని గొంతెత్తి చెప్పుకునేవారు ప్రకటించిన అసహన భావాలివి!అతీతులు కారా?ఈ రెండు సంఘటనలకూ నడుమ 1974లో మరో వివాదం తలెత్తింది. ఐవిండ్‌ జాన్సన్‌– హ్యారీ మార్టిన్సన్‌ అనే ఇద్దరు స్వీడిష్‌ రచయితలు ఆ యేడాది నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్నట్లు ఎకాడెమీ ప్రకటించడం పెద్ద కల్లోలాన్నే సృష్టించింది. ఎందుకంటే, ఆ పురస్కారాన్ని ప్రకటించిన ఎకాడెమీలో, ఈ రచయితలిద్దరూ సభ్యులే! ఎకాడెమీ సభ్యులు తమకే పురస్కార ప్రదానం చేసుకోవడంలో ఔచిత్యం లేదని విమర్శకులు ఏకి పారేశారు. అప్పుడు, సన్నసన్నగా, పాశ్చాత్య ప్రచురణకర్తల పనుపున కొందరు సాహిత్య ఏజెంట్లు పనిచేసినందువల్లనే ఈ ఫలితం సాధ్యమైందనే వ్యాఖ్యలు వినవచ్చాయి. అప్పటికి బుక్కీల జోక్యం ఇంకా మొదలు కాలేదనే చెప్పాలి. కానీ, స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ కూడా లోపాయికారీ వ్యవహారాలకు అతీతమేం కాదనే విమర్శ అప్పుడే తొలిసారి అ(వి)నిపించింది.?ఐవిండ్‌ జాన్సన్‌ - హ్యారీ మార్టిన్సన్‌పెద్దల సుద్దులు!‘అదుపుచేసుకోలేని వాంఛనుంచి పుట్టే అతివేలమైన కామం, వేటపిచ్చి, జూదం, మద్యపానం– ఈ నాలుగు దుర్గుణాలూ మనిషిని దిగజారుస్తా’యన్నాడు చాణక్యుడు. ‘అనిశ్చిత ఫలితంపై ఆశపెట్టుకుని ఆడే జూదం, ఉన్నదాన్ని సైతం ఊడ్చేయడం మాత్రం సునిశ్చిత’మన్నాడు పందొమ్మిదో శతాబ్దపు సుప్రసిద్ధ అమెరికన్‌ నాటకకర్త విల్సన్‌ విజ్నర్‌. ‘జూదరులందరూ చివరికి పరాజితులుగానే మిగులుతా’రన్నాడు ‘గాడ్‌ ఫాదర్‌’ సృష్టికర్త మారియో పూజో. ‘జూదమనేది అజ్ఞానానికి మనిషి కట్టే సుంకం!’ అని తేల్చేశాడు మన కాలపు సువిఖ్యాత గణిత శాస్త్రవేత్త ఎడ్వార్డ్‌ థోర్‌(ప్‌). కానీ మానవ మనస్తత్వం ఎంత విచిత్రమైందో! ఎందరు ఎన్ని సుభాషితాలు పలికినా జూదం తన ఆకర్షణను అణుమాత్రం కూడా కోల్పోయిన దాఖలాలు ఎక్కడా కనిపించవు! బెట్టింగులు బహువిధాలు!కొందరి లెక్క ప్రకారం బెట్టింగులు 15, 16 రకాలున్నాయి. వాటిల్లొ ‘నావెల్టీ బెటింగులు’ ఒక రకం. కొన్ని పోటీలపై కాసే బెటింగులను, బుక్కీలు ‘నావెల్టీ బెటింగులు’గా పరిగణిస్తారు. వాటిల్లో నోబెల్‌ పురస్కారాలపై కాసే బెట్టింగులూ ఉన్నాయి. ల్యాడ్‌ బ్రోక్స్, బెట్‌ సన్, నైసర్‌ ఆడ్స్, కెల్షీ, ప్యాడీ పవర్‌ తదితర ‘బెట్టింగ్‌ ప్లాట్ఫామ్స్‌’ నోబెల్‌ బెట్టింగులను ఆ కోవకు చెందినవిగానే పరిగణిస్తాయి.ప్రతి సంవత్సరం నోబెల్‌ పురస్కారాలు గెల్చుకోబోయేది ఎవరో తమకు– దాదాపు– స్పష్టంగా తెలిసినట్లే ఈ సంస్థలు జోస్యం చెబుతుంటాయి. విమర్శకులూ, విద్వాంసులూ, సాంస్కృతిక వ్యవహారాలపై తరచు రాసే జర్నలిస్టులూ కలిసే చోట చేరి బుక్కీలు వాళ్ళ ఊహాగానాలకు ముడిసరుకు సేకరిస్తారట. సర్వసాధారణంగా ఈ జోస్యాలు ఫలించవు– అది వేరే విషయం! అయినప్పటికీ భారీ మొత్తంలో బెట్టింగులు కొనసాగుతూనే వున్నాయి! 2026 సంవత్సరానికి గాను, నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కార విజేత ఎవరనే విషయంపై కాసిన పందేల మొత్తం అరవై లక్షల రూపాయలకు మించిందని మార్కెట్‌ నిపుణుల అంచనా.- మందలపర్తి కిషోర్‌ఇదీ చదవండి: ప్రకృతి వైపరీత్యాలను పసిగట్టే సమ్మిట్‌ సాథి

నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కార చరిత్రలో ప్రధాన దశలు నాలుగున్నాయని చెప్పొచ్చు. 1914 నుంచి ’18 వరకూ ఒకసారి, 1940 నుంచి ’43 వరకూ మరోసారి నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కార విజేతగా ఎవరినీ ప్రకటించనేలేదు స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ. రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల నేపథ్యంలో ఎకాడెమీ అలా నిర్ణయించింది.ఇక రెండో ప్రపంచయుద్ధం తర్వాత, ప్రపంచమంతా రెండు ధ్రువాలుగా చీలిన సంగతి అందరికీ తెలిసిందే. దాన్నే ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ దశగా ప్రపంచ చరిత్రలో చెప్తారు. ఆ దశలో, నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారాలను సైతం ఈ ప్రచ్ఛన్నయుద్ధం ప్రభావితం చేసింది. గోర్కియ్, మయాకఫ్సి్కయ్, ఎఫ్తుషెంకో, ఆన్న అఖ్మాతవ, చింగిజ్‌ ఐత్మతోఫ్‌ తదితర రష్యన్‌ మహారచయితలు ఎందరినో గుర్తించి గౌరవించలేదు స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ.నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కార చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా, 1901లో, విజేతగా నిల్చిన సలీ ప్రూధాన్‌ ఫ్రెంచ్‌ కవులలో ‘ఛాందస‘(ప్యార్నేషియన్‌) వర్గానికి చెందిన కవి. ఈ దశలో పురస్కారం అందుకున్న వారిలో ఛాందసేతర వర్గాలకు చెందిన ప్రముఖులెందరో వున్నారు.రడ్యార్డ్‌ కిప్లింగ్‌ 1907లో, రబీంద్రనాథ్‌ టాగోర్‌ 1913లో, రోమా రోలా 1915లో, ఫ్రెంచ్‌ కథకుడు– నవలారచయిత అనతోల్‌ ఫ్రాన్స్‌ 1921లో, ఇంగ్లిష్‌ కవి డబ్ల్యూ.బీ.యేట్స్‌ 1923లో, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి జార్జ్‌ బెర్నార్డ్‌ షా 1925లో అమెరికన్‌ కథానిక రచయిత– నాటకకర్త– కవి సింక్లెయ్ర్‌ లూయీస్‌ 1930లో, బ్రిటిష్‌ నవలారచయిత– నాటకకర్త జాన్‌ గాల్స్‌ వర్దీ 1932లో, ప్రపంచ ప్రసిద్ధ ఇటాలియన్‌ కథానికా రచయిత– నవలాకారుడు– నాటకకర్త పిరాండెల్లో 1934లో, చైనా సామాజిక జీవనాన్ని పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన అమెరికన్‌ నవలాకారిణి పర్ల్‌ బక్‌ 1938లో నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ పొందిన సంగతి చదువుకున్న వాళ్ళకు తెలిసిందే! వీళ్ళందరూ ఛాందసేతర వర్గానికి చెందినవారే.‘సిద్ధార్థ’ లాంటి రచన ద్వారా ప్రపంచ ప్రసిద్ధుడైన హెర్మన్‌ హెస్స్‌ 1946లో, ఆధునిక కవితను మలుపుతిప్పిన టీ.ఎస్‌.ఇలియట్‌ 1948లో, హేతువాద ప్రవక్త–గణితశాస్త్రవేత్త బర్ట్రండ్‌ రసెల్‌ 1950లో, జిత్తులమారి రాజకీయవేత్తగానే కాకుండా ఉత్తమ రచయితగా కూడా ప్రసిద్ధుడైన విన్‌స్టన్‌ చర్చిల్‌ 1953లో, మనస్సముద్రంలో కలం ముంచి రాసిన ఎర్నెస్ట్‌ హెమింగ్వే 1954లో, నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం పొందిన ప్రముఖులు. వాళ్ళతో పాటుగా 1957లో అదే బహుమతి పొందిన అల్బర్ట్‌ కేమ్యూ, 1962లో అదే పురస్కారం గెల్చుకున్న జాన్‌ స్టెయిన్బెక్, 1969లో అదే పురస్కారం గెల్చుకున్న శామ్యూల్‌ బెకెట్‌ ప్రసిద్ధులు.1971లో నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ పొందిన ప్యాబ్లో నెరూదా ‘చిలీ జాతీయ కవి‘గా సుప్రసిద్ధులు. 1978లో నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ గెల్చిన ఇసాక్‌ బషేవిస్‌ సింగర్, 1982లో అదే ప్రైజ్‌ గెల్చిన గ్యాబ్రియెల్‌ గార్సియా మార్కెజ్‌ తదితరులు నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కార చరిత్రలో సుస్థిర స్థానం సంపాదించుకున్న రచయితలు.కాలక్రమంతో సంబంధంలేని విశేషాలు మరికొన్ని వున్నాయి. 1933లో మొట్టమొదటిసారిగా నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్న రష్యన్‌ రచయిత ఇవాన్‌ బూనిన్‌. ఆయన సోవియెట్‌ పాలనను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన వ్యక్తి. ఇక ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ దశలో– 1958లో– నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ పొందిన కవి– నవలాకర్త– సంగీతవేత్త బోరిస్‌ పస్తర్నాక్‌ కూడా అదే బాపతు. మరో పుష్కరానికి –1970లో– అదే గౌరవానికి పాత్రుడైన అలెక్సాంద్ర్‌ సోల్జ్షి నిత్సిన్‌ కూడా అదే కోవకు చెందిన రచయిత. 1984లో నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం పొందిన చెకస్లవేకియన్‌ కవి యరస్లాఫ్‌ సైఫర్ట్‌ కూడా కమ్యూనిస్టు దేశాల్లో స్టాలినిస్టు ధోరణులను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన వాడు.1977లో చెకస్లవాక్‌ సోషలిస్టు రిపబ్లిక్‌ పాలనను వ్యతిరేకిస్తూ సంతకాలు చేసిన ప్రముఖుల్లో సైఫర్ట్‌ ఒకరు. అయితే, 1965లో నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ పొందిన రష్యన్‌ రచయిత మిహయీల్‌ షలఖోఫ్‌ మాత్రం పదిహేడేళ్ళ ప్రాయం మొదలుకొని 79వ యేట కన్నుమూసే వరకూ తాను కమ్యూనిస్టుననే చెప్పుకున్నారు. 1961లో నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ పొందిన యుగోస్లావియన్‌ రచయిత ఇవో ఆంద్రిచ్‌ కూడా యుగోస్లావియన్‌ పాలకుడు యోసిప్‌ టిటో నాయకత్వాన్ని ఎన్నడూ ప్రశ్నించిన వాడు కాదు. వీళ్ళకు దక్కిన నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారాలు అటు సోషలిస్టు దేశాల్లోనూ, ఇటు పాశ్చాత్య ప్రపంచంలోనూ కూడా కల్లోలం కలిగించాయి.అంతకు మించిన కల్లోలం కలిగించిన సందర్భం మరొకటి వుంది! 1964లో, ప్రపంచ ప్రసిద్ధ తాత్త్వికుడు– రచయిత –శాంతియోధుడు జ్షాన్‌ పాల్‌ సార్త్ర్‌ నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్నట్టు ప్రకటించింది స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ. భిన్నధ్రువాలుగా చీలిన ప్రపంచ రాజ్యాల రాజకీయవిభేదాలను వ్యతిరేకించినవాడు సార్త్ర్‌. వాటిల్లో కొందరి కొమ్ము కాసే స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ ఇచ్చే పురస్కారం తీసుకునేందుకు సైతం ఆయన తిరస్కరించారు! ఈ యేడాది అక్టోబర్లో వెలువడే 2026 నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం వెలువరించగల విశేషాలు ఇప్పటికి సశేషాలు మాత్రమే!- మందలపర్తి కిషోర్‌ఇదీ చదవండి: దయ్యాల నౌకగా మారిన ‘మేరీ సెలెస్టే’.. నేటికీ అంతుచిక్కని మిస్టరీ!

పోస్టల్‌ స్టాంపులు సేకరించే ఆసక్తి వున్న ఫిలాటెలిస్టులకు బాగా తెలిసిన పేరు ‘మాగ్యార్‌ పోస్ట’ హంగేరియన్‌ పోస్టల్‌ స్టాంపులను అలా పిలుస్తారు. హంగేరియన్‌ జాతీయులను కూడా మాగ్యార్లనడం కద్దు. యూరప్‌ నడిమధ్యలో, తూర్పు–పడమరలను కలిపే ప్రాంతంలో పుట్టి, నల్ల సముద్రంలో కలుస్తుంది డాన్యూబ్‌. ఆ నదీపరీవహక ప్రాంతం పొడుగునా విస్తరించిన దేశం హంగరీ. దాని జనాభా ప్రస్తుతం కోటికి కొంచెం అటూ–యిటూగా వుంటుంది.జాతుల కూర్పు విషయానికి వస్తే, చరిత్రకు తెలిసిన నాటినుంచి హంగరీ బహుళజాతీయ రాజ్యంగానే వుంటోంది! అదే అక్కడ సంకీర్ణ సంస్కృతి అభివృద్ధి చెందడానికి దారి తీసింది. అదే, హంగరీలో ఎందరో మహారచయితలు జన్మించి, ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందడానికి సైతం కారణమయింది. పదమూడో శతాబ్దికి చెందిన సిమోన్‌ ఆఫ్‌ కేజా బహుశా వారందరిలోకీ ప్రాచీనుడు. ఇరవై ఒకటో శతాబ్ది ప్రథమ పాదం ముగియనుండగా నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారం గెల్చుకున్న ల్యాజ్లో క్రాజ్నహార్కయ్‌ బహుశా ఈ తరానికి కూడా తెలిసిన బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతుడు. ల్యాజ్లో అంటే మహారాజు, చక్రవర్తి లాంటి అర్థాలు చెప్తున్నాయి నిఘంటువులు.నవలాకారుడిగానూ, సినిమా స్క్రిప్టుల రచయితగానూ సుప్రసిద్ధుడు ల్యాజ్లో. ఆయన కొన్ని యాత్రా చరిత్రలు సైతం రాశారు. ఎవరో, ఆయన్ని వ్యాకులాత్ముడిగా చిత్రించారు– అందులో ఆవ గింజంతైనా అతిశయోక్తి లేదు! ల్యాజ్లో నవలల్లో భవిష్యత్తు మీద ఆశ కలిగించే లక్షణం దాదాపు శూన్యం. వర్తమానం పట్ల నిరాశనూ, నిర్వేదాన్నీ పెంచే ఆ క్షణమే ల్యాజ్లో నవలల్లో కొట్టొచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. పేరుపొందిన ఆయన నవలల జాబితాలో ‘సైతాను సయ్యాట’, ‘ప్రతిఘటన–వ్యాకులత’, ‘హోమర్‌ వేట’, ‘అదిగో అడుగున అమృతమూర్తి’ ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి. ‘నింగి నీడలో విధ్వంసం–విషాదం’ పేరిట ల్యాజ్లో తన చైనా–మంగోలియా యాత్రానుభవాలను గ్రంథస్థం చేశారు. ఈ పుస్తకాలన్నిటి గురించి చెప్పుకోవడం సాధ్యం కాదు కానీ, ల్యాజ్లో విశిష్ట రచనారీతికి ప్రాతినిధ్యం వహించే కొన్ని రచనల గురించి క్లుప్తంగానైనా ప్రస్తావించుకోవడం భావ్యమేమో!నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారాన్ని 2025లో గెల్చుకోవడానికి 40 యేళ్ళకు ముందు ల్యాజ్లో రచించిన నవల ‘సైతాను సయ్యాట’. అదే ఆయన తొలి నవల కూడా. ఈ నవల నిత్యాధునికవాదం అనే పోస్ట్‌–మాడర్నిస్ట్‌ రచనా ధోరణికి చెందిందంటారు. ఇందులో ఇతివృత్తం (లాంటిది) ఒకటే కానీ, కథనం మాత్రం అనేక కోణాలనుంచి జరుగుతుంది. ఇది లోకానికి తెలియని కథన రీతేం కాదు– 1950లో అకిరా కురసావ రూపొందించిన ‘రషోమాన్‌’లోనూ ఇదే తరహా కథన రీతి కనిపిస్తుంది. దాదాపు యాభయ్యేళ్ళ తర్వాత జెర్మన్‌ దర్శకుడు టాం టైక్వా రూపొందించిన సినిమా ‘రన్‌ లోలా రన్‌!’లోనూ ఇదే తరహా కథనరీతి కనిపిస్తుంది.అయితే, ల్యాజ్లో ప్రత్యేకత కథనరీతిలో లేదు. లేదా, నవలలోని ప్రతి అధ్యాయాన్నీ టాంగో నృత్య ముద్రలను తలపించేలా తీర్చిదిద్దడంలోనూ లేదు. అంతకుమించి ఈ నవలను బెలా తార్‌ దర్శకత్వంలో ఏడుగంటల సినిమాగా రూపొందించడంలో అస్సలు లేదు– అలా చెయడంలోని సారాంశంలో ఉంది రచయిత– దర్శకుల విశిష్టత! ‘సైతాను సయ్యాట’ నవల మొత్తం ఓ పాడుపడిన పల్లెటురులో జరుగుతుంది. ఇందులో కథానాయకుడిలా ప్రవేశించిన పాత్రే నిజానికి ప్రతినాయకుడు.అతగాడే రచయిత దృష్టిలో సైతాను. వాడు చెప్పినట్లల్లా ఆడే కీలుబొమ్మల కదలికలే, అతని సయ్యాటలు. ఆ దిక్కుమాలిన పల్లెలో పడివుండే అమాయకుల్ని ఈ సైతాను మోసగించి వాళ్ళ కష్టార్జితం దోచుకుంటాడు; ఆ తర్వాత వాళ్ళు దేశాలు పట్టిపోయేలా చేస్తాడు. ఇప్పుడు ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల ప్రజలు ఇలాంటి సైతాన్ల చేతజిక్కి వాళ్ళ చేతుల్లో కీలుబొమ్మల్లా ఆడటం చూస్తూనే వున్నాంగా! ఈ పరిణామాన్ని నలభయ్యేళ్ళ కిందటే ఊహించడం, దాన్ని కళాత్మకంగా తీర్చిదిద్దడం ల్యాజ్లో దార్శనికత! అదేమాట 14 సంవత్సరాల కిందటే ‘గార్డియన్‌’ పత్రికలో ఓ సమీక్షకుడు చెప్పాడు.ల్యాజ్లో 2019లో, హంగేరియన్‌ భాషలో రాసిన నవలిక ‘హోమర్‌ వేట.’ ఇది రెండేళ్ళ తర్వాత ఇంగ్లిషులోకి అనువాదమయింది. ప్రసిద్ధ జెర్మన్‌ చిత్రకారుడు మ్యాక్స్‌ న్యూమన్‌ ఈ నవలికకు బొమ్మలేశారు. నిజానికి ఈ నవలానాయకుడు ఓ అనామకుడు. ప్రాచీన కులీన జెర్మన్‌– పారశీకం– ల్యాటిన్‌– హీబ్రూ– మ్యాండరిన్‌– ఎనిమిదో శతాబ్ది నాటి జపనీస్‌ భాషల్లో ఈ అనామకుడు నిష్ణాతుడు. తనను హతమార్చడానికి తరుముకు వస్తున్న వారి నుంచి తప్పించుకుని పారిపోతున్నానంటాదు సదరు అనామకుడు.అయితే తనను తరుముతున్న వాళ్ళ రూపురేఖలను మాత్రం అతగాడు వివరించడు. మధ్యధరా సముద్రానికి ఉత్తరాది తీరం వెంబడి ఈ అనామకుడి పలాయనం సాగుతూవుంటుంది. హోమర్‌ ‘ఒడిస్సీ’లో ప్రస్తావించిన అగీజియా ద్వీపంగా చెప్పే ఓ దీవిలో కూడా ఈ అనామకుడి పలాయనం సాగుతుంది. (ఈ ద్వీపంలో వుండే జలదేవత క్యాలిప్సో, తనతో ఉండిపోతే అమరత్వం ప్రసాదిస్తానని యులిసెస్సుకు ఆశపెట్టిందని హోమర్‌ తన కావ్యం ఒడిస్సీలో పాడాడు!) ఈ నవలికకు ఇటు ప్రశంసలూ– అటు అభిశంసలూ బాగానే ప్రాప్తించాయి.శామ్యుఎల్‌ బెకెట్, ఫ్రాంత్జ్‌ కాఫ్కా, జ్షాన్‌ క్లాడ్‌ ఫాన్‌ డమ్మీల సాహిత్యాత్మల సంకీర్ణ సంతానంగా ఈ నవలికను అభివర్ణించింది ‘పబ్లిషర్స్‌ వీక్లీ.’ అయితే, ఈ నవలికను ‘పరాయీకరణ–ప్రవాసాల పోస్ట్‌–మాడర్న్‌ అధ్యయనం’గా అభివర్ణించింది కిర్కస్‌ రెవ్యూస్‌ పత్రిక ప్రశంసించింది. లోకో భిన్న రుచిః అన్నారు అందుకే!- మందలపర్తి కిషోర్‌ఇదీ చదవండి: అహం బ్రహ్మాస్మి: గడ్డిపరక ప్రశ్నకు.. సింహం సమాధానం ఏంటి?

అయిదేళ్ళ కిందట నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్న బ్రిటిష్‌–జాంజిబార్‌ నవలా రచయిత అబ్దుల్‌ రజాక్‌ గుర్నా అప్పటికే, యూరపియన్‌ దేశాల్లో స్థిరపడిన ఆఫ్రో–ఆసియన్‌ దేశాల రచయితల్లో ప్రముఖుడిగా గుర్తింపు పొందివున్నారు. రాయల్‌ సొసైటీ ఆఫ్‌ లిటరేచర్‌లో సభ్యులుగా వున్న ఎనిమిది వందలమంది ‘శిష్టుల్లో‘ గుర్నా ఒకరు. అబ్దుల్‌ రజాక్‌ గుర్నా రచనల్లో పాత్రలుండవు– రక్తమాంసాలతో తిరుగాడే మనుషులే కనిపిస్తారు వాటిల్లో.గుర్నా రచనల్లో కనిపించే మనుషుల్లో అత్యాధునిక భావాలు– ఆదిమ స్వభావాలూ ఏకకాలంలోనే దర్శనమిస్తాయి. ఆ విలక్షణ లక్షణం రచయిత స్వభావంలోనే కనిపిస్తుంది, చూడగలిగిన వారికి. ఈ లక్షణాన్నే, ‘సామ్రాజ్యవాద పర్యవసానాల గురించి ఆయనది రాజీపడని స్వభావమ’నీ, ‘భిన్న ఖండాల నుంచి వచ్చిన శరణార్థులు విభిన్న సంస్కృతుల మధ్య వున్న అగాధం కారణంగా అనుభవించిన ఆవేదన విషయంలో గుర్నాది ఉదార స్వభావమ’నీ అభివర్ణించింది స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ. ఈ లక్షణం, బహుశా, అబ్దుల్‌ రజాక్‌ గుర్నా చారిత్రక నేపథ్యం నుంచే ఆయనకు సంక్రమించి వుంటుంది!అబ్దుల్‌ రజాక్‌ పుట్టిందీ, పదహారేళ్ళు పెరిగిందీ, జాంజిబార్‌ ద్వీపసమూహంలో. గత ఇరవైవేల సంవత్సరాలుగా ఆ గడ్డపై మానవ సమాజం వర్ధిల్లుతోందని పురాచరిత్ర చెప్తోంది. సోమాలియా, అరేబియా, ఇరాన్‌ (పర్షియా), ఒమాన్, యెమెన్, భారతదేశం తదితర ఆఫ్రో– ఆసియా దేశాలనుంచి నావికులూ, వర్తకులూ, చేతివృత్తులవాళ్ళూ, కూలీలూ, వారందరినీ పోషించే రైతులూ జాంజిబార్‌ గడ్డపై చేరి స్థిరపడ్డారు. పదిహేనో శతాబ్దిలో పోర్చుగీస్‌ సామ్రాజ్యవాదులు జాంజిబార్‌ ద్వీపసమూహాన్ని ఆక్రమించి 200 సంవత్సరాలు పెత్తనం చెలాయించారు.పదిహేడో శతాబ్ది మొదలుకొని జాంజిబార్‌ దాదాపు నూరేళ్ళపాటు ఒమానీ సుల్తానత్‌ పెత్తనంలో నలిగిపోయింది. ఆ తర్వాత, ఈ ద్వీపసమూహం రవి అస్తమించని బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యం ‘కాపుదల రెక్కల‘ కిందకు చేరింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యానికి ఇలాంటి ‘బాధ్యతలు’ మోయలేని భారాలుగా మారాయి. ఆ నేపథ్యంలో 1964లో, జాంజిబార్‌ స్వాతంత్య్రం సాధించుకుంది. (అంతకు 17 సంవత్సరాల ముందు స్వతంత్రమైన మన దేశం కథ కూడా దీనికి పెద్దగా భిన్నమైందేం కాదు!) కొద్దికాలానికే, జాంజిబార్‌ పొరుగున వున్న టాంజానికాతో కలిసిపోయి, టాంజానియా రిపబ్లిక్‌గా అవతరించింది. అది నచ్చని జాంజిబార్‌ పౌరులు ఎందరో అప్పుడే బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యాన్ని శరణుకోరి ఆశ్రయించారు. అబ్దుల్‌ రజాక్‌ గుర్నా అలాంటి శరణార్థుల్లో ఒకరు.గుర్నా సాహిత్యం విషయానికి వస్తే– మొదట్లో, ఓ అరడజను కథానికలు రాశారాయన. కారణం స్పష్టంగా తెలియదు కానీ, ఆయన క్రమంగా నవలా రచన వైపు మళ్ళిపోయారు; ముప్ఫైతొమ్మిదో యేట, గుర్నా వెలువరించిన తొలినవల ‘నిష్క్రమణ స్మృతులు.’ వాస్తవానికి ఈ నవల గుర్నా తొలి కథల సారాంశమని చెప్పొచ్చు. ఆ తర్వాత ఏడేళ్ళకు వెలువడిన ‘స్వర్గం’ నవలతోనే, గుర్నాకు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు దక్కింది. ఆ నవల అటు బుకర్‌ పురస్కారానికీ, ఇటు విట్‌ బ్రెడ్‌ పురస్కారానికీ జరిగిన ఎంపికలో గట్టిపోటీనే ఇచ్చింది కానీ విజేతగా నిలవలేక పోయింది.2001లో గుర్నా వెలువరించిన ‘కడలి ఒడ్డున’ నవల లాస్‌ ఏంజెలిస్‌ టైమ్స్‌ బుక్‌ ప్రైజ్‌ కోసం కడదాకా బరిలో నిలవగలిగిందే కానీ దాన్ని గెల్చుకోలేక పోయింది. అలాగే, 2005లో గుర్నా వెలువరించిన ‘ఉద్వాసన’ నవల కూడా కామన్వెల్త్‌ రైటర్స్‌ ప్రైజ్‌ కోసం కడదాకా పోటీపడిందే తప్ప బహుమతి పొందలేకపోయింది. ఒక్కముక్కలో చెప్పుకుంటే, 2021లో నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకునేంత వరకూ అబ్దుల్‌ రజాక్‌ గుర్నా చెప్పుకోదగిన విజయమేదీ సాధించలేదనే చెప్పాలి. దానికి కొన్ని కారణాలు లేకపోలేదు! మొదటి కారణం గుర్నా నవలల్లో వాడేభాష. గుర్నా మాతృభాష స్వాహిలి. అలాగే, సాంప్రదాయికంగా వాళ్ళ కుటుంబాల్లో వాడే భాష అరబిక్‌. ఇంగ్లీషు చదువులు మొదలుపెట్టక ముందు గుర్నా నేర్చుకున్న భాష జెర్మన్‌. అయితే, ఆయన ఆ మూడు భాషల్లో ఏ ఒక్కదానిలోనూ రచనలు చేయలేదు. సాహిత్య మాండలికంగా గుర్నా స్వీకరించినది ఈ మూడు భాషల కలగలుపు భాష. అలా చెయ్యడం రచయితగా గుర్నా హక్కు. కానీ, స్వేచ్ఛా స్వాతంత్య్రాల జపం చేసే పాశ్చాత్య ప్రచురణకర్తలు గుర్నా భావప్రకటన స్వేచ్ఛను గౌరవించలేదు.ఆంగ్లేతర పదాలను ‘ఇటాలిక్స్‌’లో సూచించమనీ, వాటన్నిటితో ఓ పదకోశాన్ని రూపొందించి అనుబంధంగా ఇవ్వమనీ రచయితకు ఉచిత సలహాలు ఇచ్చారు ఈ అర్ధాక్షరాస్యులు. వాటిని గుర్నా– సహజంగానే – ఖాతరు చెయ్యలేదు. దాంతో అతని భాషకు ‘ప్రవాసీ భాష’గా ముద్రకొట్టి, గుర్నా రచనలను పక్కనపెట్టారు. గుర్నా పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో పెద్దగా గుర్తింపుకు నోచుకోకపోవడానికి మరో కారణం కూడా వుంది. అది, గుర్నా రచనల్లో కొట్టొచ్చినట్లు కనిపించే సామ్రాజ్యవాద– వలసవాద వ్యతిరేకత! 1987లో అబ్దుల్‌ రజాక్‌ వెలువరించిన తొలి నవల ‘నిష్క్రమణ స్మృతులు మొదలుకొని ప్రతి ఒక్క రచనలోనూ ఈ స్వరం, అదే శ్రుతిలో వినిపిస్తూ వుంటుంది. 2021లో నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారం పొందిన తర్వాత కూడా గుర్నా రచనల్లో అదే స్వరం– అదే శ్రుతీ కొనసాగాయి. కానీ, అప్పుడది పాశ్చాత్య ప్రచురణకర్తలకు అభ్యంతరకరం కాకుండా పోయింది. ప్రచురణ హక్కుల కోసం వారు తమలో తాము పెనుగులాడి రచయిత నెత్తిన పాలుపోశారు. అలా, ‘తలవంచని ఉదారవాది’ అబ్దుల్‌ రజాక్‌ గుర్నా పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో ప్రముఖుడు కాగలిగారు!- మందలపర్తి కిషోర్‌ఇవి కూడా చదవండి: డిగ్రీ కాదు.. స్కిల్స్‌ ఉంటే చాలు! ఈ రాష్ట్రం టాప్‌లో!

‘మన మాటల్లో అత్యుత్తమమైనవి మనతో మనం చెప్పుకునేవే!’నన్నారు పోలిష్‌ రచయిత్రి ఓల్గ తొకార్చుక్‌. ‘మిగతా విషయాలెలా వున్నా, వాటిని ఎవరూ అపార్థం చేసుకోర’ని కూడా అన్నారామె. ఈ మాటలన్న మనిషి, ‘జైళ్ళు మన లోపలే వుంటాయి– బయట వుండవు; ఎటొచ్చీ మనలో చాలామందికి ఈ అంతర్గత కారాగారాల్లో ఎలావుండాలో తెలియదంతే!’ అనడంలో విడ్డూరమేముంది? అయినా, మానసిక చికిత్స పద్ధతుల్లో –క్లినికల్‌ సైకాలజీలో– పట్టా పొందిన ఓల్గా మాటతీరు మరోలా ఎందుకుంటుంది?ఆమె తల్లి వాండా, తండ్రి జోసెఫ్‌ ఇద్దరూ ‘పీపుల్స్‌ యూనివర్సిటీ’లో అధ్యాపకులే. వాస్తవానికి అది ఓ విశ్వవిద్యాలయం కాదు– హైస్కూల్‌ మాత్రమే. పోలండ్‌ వాయవ్య ప్రాంతంలోని శివారు నగరం మ్యేర్జిన్లో వుండే జానపద విజ్ఞాన కేంద్రాన్నే ‘పీపుల్స్‌ యూనివర్సిటీ’గా పిలుస్తారు. జెర్మన్‌ సరిహద్దులకు కొద్ది నిమిషాల దూరంలో ఉంటుంది మ్యేర్జిన్‌. పైగా, అప్పట్లో జోసెఫ్‌ ఆ స్కూల్‌ లైబ్రరీ కూడా నడిపేవాడు. అలా, చిన్న వయసు నుంచీ ఓల్గ ఆడుకున్నదీ– పాడుకున్నదీ పుస్తకాలతోనే!బాల్యంలో ఓల్గకు నచ్చిన పుస్తకం హెన్రిక్‌ సియెంకియేవిచ్‌ రాసిన ప్రేమకథ ‘క్వో–వాడిస్‌’. 1905లో నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్న తొలినాటి రచయిత సియెంకియేవిచ్‌ రాసిన ఈ ప్రేమకథకే ‘ఎడారి–అడవి’ అనేది మరోపేరు. లాటిన్‌ భాషలో ఈ ప్రశ్నకు ‘ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?’ అనే అర్థం! నీరో చక్రవర్తి రోమ్‌ నగర రాజ్యాన్ని పాలించే రోజుల్లో జరిగిన ప్రేమకథగా ఈ నవలను రచించాడు సియెంకియేవిచ్‌. మరో 113 సంవత్సరాల తర్వాత ఓల్గ కూడా నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకోవడానికి వున్న చారిత్రక నేపథ్యం ఇదన్నమాట. ఈ పరిసరాలే, రచయిత్రిగా ఆమె సొంత గొంతు సవరించడానికి అవసరమైన స్వరాన్నిచ్చాయి.పదహారేళ్ళ ప్రాయంలోనే కలంపట్టి కథనరంగంలోకి దిగింది ఓల్గ! అయితే యువరచయితలకు సహజమైన బెరుకు కారణంగా ఆమె ‘నతాషా బరోదిన్‌’ అనే మారుపేరును ఆశ్రయించారు. యువ రచయితల కోసం ఉద్దేశించిన ‘కాలిబాట’ అనే చిన్నపత్రికలో అచ్చయిన మొదటి రెండు కథలనూ ఆ పేరుతోనే ప్రచురించారామె. దాదాపు దశాబ్దకాలం ఓల్గ కథలూ కాకరకాయలూ పక్కన పెట్టి సైకో థెరపిస్టుగా ఉద్యోగం చేసుకున్నారు. అప్పట్లో ఆమె విస్తృతంగా కవిత్వం రాశారు; అనేక పత్రికల్లో ప్రచురించారు; విస్తారమైన గుర్తింపు కూడా పొందారు. అప్పట్లోనే ఆమె ఓ కవితా సంపుటి కూడా అచ్చు వేసుకున్నారు. మూడు పదుల వయసు దాటిన తర్వాత, 1996లో ఓల్గ ‘ఆదిమ యుగం– ఇతర యుగాలు’ అనే ప్రయోగాత్మక నవల రాసి పదిమంది దృష్టిలో పడ్డారు. ఈ నవలను ఓల్గ 60 ఖండికలుగా విభజించారు. ఈ ప్రయోగం జాతీయ స్థాయిలో కన్నా, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పెద్దపేరు తెచ్చుకుంది. ఈ పరిణామం వెనుక చిన్న నేపథ్యం లేకపోలేదు!ఇరవయ్యో శతాబ్ది చివర్లో పోలండ్‌ రాజకీయ– సామాజిక వ్యవస్థ సమూలమైన మార్పులకు గురైంది. అంతర్జాతీయంగా గొర్బచ్యేఫ్, జాతీయ స్థాయిలో పోలిష్‌ కార్మిక నేత వవుంజా (వలేజా) పరిచయం చేసిన భావాలే ఆ మార్పులకు ప్రాతిపదికలు. పోలండ్‌ సమాజంలో పడమటి గాలులు బలంగా వీస్తున్న పోకడ కనిపెట్టి ఎందరో సాహిత్యవేత్తలు తమ రంగు మార్చారు. ఎందుకైనా మంచిదని ఓల్గ తొకార్చుక్‌ కూడా వారిని అనుసరించారు. అలాంటి పెద్దల ప్రోత్సాహంతోనే ఆమె 1990 దశాబ్ది తొలినాళ్ళలో ఓల్గ కొన్నాళ్ళు ఇంగ్లండులో ఉండి, ఆంగ్లభాషా ప్రావీణ్యం సాధించారు. మరో అయిదేళ్ళ తర్వాత ఆమె రెండు స్కాలర్షిప్పులు సంపాదించి అమెరికాలోనూ– జెర్మనీ (బెర్లిన్‌)లోనూ రెండేళ్ళు గడిపి రావడం ఓల్గ జీవితాన్ని మలుపు తిప్పింది. ఆనాటి నుంచీ ఆమెకి స్వదేశంలో కన్నా విదేశాల్లోనే ఎక్కువ గుర్తింపు దక్కుతూ వచ్చింది. 1999లో ఓల్గ ‘పోలిష్‌ పెన్‌ క్లబ్‌’లో చేరడంతో ఈ మార్పు పరిపూర్ణమైంది. 2014లో ఓల్గ రాసిన ‘ద బుక్స్‌ ఆఫ్‌ జేకబ్‌’ అనే సుదీర్ఘ నవల ఆమె రచనలన్నింట్లోకీ ఉత్తమమని విమర్శకులు అంటారు. పదిహేడో శతాబ్దానికి చెందిన జేకబ్‌ ఫ్రాంక్‌ అనే ‘అవతార పురుషుడి’ జీవితకథ నేపథ్యంగా రాసినదీ 900 పేజీల నవల. ఈ నవల రాయడానికి ఓల్గ ఏడేళ్ళపాటు పరిశోధన చేశారట! ఈ నవల రాయడానికి ఏడేళ్ళ ముందు, ఓల్గ ‘దిమ్మరులు’ అనే చారిత్రక నవల పోలిష్‌ భాషలో వెలువరించారు. ‘ప్రాచీన విశ్వాసులు’గా ప్రసిద్ధులైన ఓ క్రై స్తవ శాఖకు చెందిన సంచారజీవన సమూహాల కథనే ఈ నవలకు ఇతివృత్తంగా తీసుకున్నారు ఓల్గ. 116 ఖండికలుగా ఈ నవలను నిర్మించి ఓల్గ తన ముద్ర గట్టిగానే వేశారు. చిత్రమేమిటంటే, కొన్ని ఖండికలు, ఏకవాక్య నిర్మాణాలే! 2008లో నైకీ సాహిత్య పురస్కారం ఓల్గ రచనకు తొలిసారి దక్కింది.అమెరికన్‌ అనువాదకురాలు జెనిఫర్‌ క్రాఫ్ట్‌ దాని ఆంగ్లానువాదం వెలువరించే వరకూ ఓల్గ రచనకు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పెద్దగుర్తింపు దక్కలేదు (2018 మే నెల్లో ఓల్గ తొకార్చుక్‌– అమెరికన్‌ అనువాదకురాలు జెనిఫర్‌ క్రాఫ్ట్‌ మ్యాన్‌ బుకర్‌ బహుమతి సొమ్మును పంచుకున్నారు– అది అలా వుంచండి!) అదే సంవత్సరం అక్టోబర్లో ఓల్గ నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారం గెల్చుకోవడానికి మ్యాన్‌ బుకర్‌ పురస్కారం ఎంతగానో సహకరించింది. ఈ రెండూ పురస్కారాలు దక్కిన తర్వాతనే, ఓల్గ రచనలకు అనేక భాషల్లో అనువాదాలు వెలువడ్డాయి. అయినా, నోబెల్‌ పురస్కారం పొందిన వాళ్ళ రచనలను సొమ్ముచేసుకునే సువర్ణావకాశాన్ని పెంగ్విన్‌ లాంటి వాణిజ్య ప్రచురణ సంస్థలు వదులుకుంటాయా?- మందలపర్తి కిషోర్‌

విశ్వకవి రబీంద్రనాథ్‌ టాగోర్‌ గీత రచనలో ప్రదర్శించిన ప్రతిభకు నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం ఇస్తున్నట్లు 1913 నవంబర్‌ 13న స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ ప్రకటించింది. ‘ప్రగాఢమైన మార్దవమూ, నవనవలాడే తాజాదనమూ, ముగ్ధమోహన సౌందర్యమూ నిండిన కవిత’గా టాగోర్‌ గీతరచనను అభివర్ణించింది స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ.పరిపూర్ణమైన కౌశలంతో నిండివుండే టాగోర్‌ కవితావేశం ఆయన (ఆంగ్ల) గీతాలను పాశ్చాత్య సాహితిలో భాగంగా మార్చిందని స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ తన ప్రకటనలో పేర్కొంది. నాటికి నూట మూడేళ్ళు మరో పదమూడు రోజుల్లో పూర్తి అవుతాయనగా– 2016, అక్టోబరు 13న– మరో గీతరచయిత బాబ్‌ డిలాన్‌ నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్నట్లు అదే ఎకాడెమీ ప్రకటించింది. ‘మహత్తరమైన అమెరికన్‌ గీతరచన సంప్రదాయ పరిధిలోనే కొనసాగుతూ, సరికొత్త కవితాత్మక భావప్రకటనలు చేసినందుకు’ ఆయనకు నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం ఇస్తున్నట్లు స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ తన అభినందన సందేశంలో ప్రకటించింది. అలా, నూరేళ్ళ తర్వాత, గీతరచనకు రెండోసారి నోబెల్‌ పురస్కారం సంపాదించిపెట్టిన వాగ్గేయకారుడిగా బాబ్‌ డిలాన్‌ చరిత్ర సృష్టించాడు.కెనడా సరిహద్దుల్లో వుండే అమెరికన్‌ స్టేట్‌ మిన్నెసోటా. అక్కడి ఆదివాసుల జానపద గీతాలు చరిత్రప్రసిద్ధాలు. పద్దెనిమిదో శతాబ్ది చివర్లో, జంతువుల చర్మాల కోసం ఇక్కడికి వచ్చే ఫ్రెంచ్‌ యాత్రికులు తమ గీతాల బాణీలతో ఇక్కడి స్థానిక గీతాలను మేళవించి కొత్తరకం జానపద గీతాల సంప్రదాయం సృష్టించారంటారు. బాబ్‌ డిలాన్‌ కోట్లాదిమంది హృదయాలను కొల్లగొట్టింది ఈ జానపద గీతాలు పాడే! సాధారణంగా జానపద బాణీలో రాసిన గీతాలనగానే, మనకి విశ్వనాథ ‘కిన్నెరసాని పాటలూ’, నండూరి ‘ఎంకి పాటలూ’, కొనకళ్ళ ‘బంగారిమామ పాటలూ’ గుర్తుకురావడం సహజం.అయితే, బాబ్‌ డిలాన్‌ గీతసాహితి ఆ బాపతు కాదు. 1960 దశకం మొదట్లో, 22 యేళ్ళ బాబ్‌ ‘ఉత్తరాది పల్లెటూరి పడుచు పిల్లా’, ‘కుండపోతగా వాన కురవనుంది పిల్లా’ లాంటి పాటలు రాసి పాడకపోలేదు. కానీ బాబ్‌ డిలాన్‌ బాణీకి పేరుతెచ్చిపెట్టినవి అలాంటి పాటలు కావు. అమెరికాలో యుద్ధ వ్యతిరేక పవనాలు బలంగా వీస్తున్న తరుణంలో బాబ్‌ పాడిన ‘పెనుగాలి వీస్తోంది’, ‘కాలం మారుతోంది’ లాంటివే బాబ్‌ డిలాన్‌ బాణీ ఇలాంటిదనే గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టాయి. ఆ పాటల్లో డిలాన్‌ లేవనెత్తిన ప్రశ్నలు, ఆ రోజుల్లో సామాన్య పౌరులందరి మనస్సులనూ కలవరపరుస్తున్నవే! వాటికి ఆయన సూటిగా సమాధానాలు చెప్పలేదనే విమర్శ లేకపోలేదు. అయితే, అది కవిగారి పని కాదనే వాదన కూడా వినవచ్చింది! పాయింటేమిటంటే, అప్పట్లో– 1965 నాటికి– బీజప్రాయంగా మాత్రమేవున్న ‘ప్రత్యామ్నాయ సంస్కృతి’ (కౌంటర్‌ కల్చర్‌) చాయలు ఆ పాటల్లో కొట్టొచ్చినట్లు కనిపించాయి. అదీ అసలు విశేషం! బాబ్‌ డిలాన్‌ అనేది కవిగారి పెట్టుపేరు– రాబర్ట్‌ యాలెన్‌ జిమ్మెర్మన్‌ అతగాడి పుట్టుపేరు. దాన్నిబట్టి, బాబ్‌ యూదు మతాన్ని అనుసరించే కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగాడని అర్థమవుతుంది. అతని తండ్రి రష్యన్‌ జాతీయుడు కాగా, తల్లి లిథువేనియా జాతీయురాలు. (ఈ రెండు జాతులూ 1918 మొదలుకొని 1990 వరకూ సోవియెట్‌ యూనియన్‌లో భాగంగా వున్న సంగతి ఆధునిక రాజకీయ చరిత్ర తెలిసినవారికి వేరే చెప్పనవసరంలేదు! ఆ తర్వాత అవి తిరిగి ‘స్వతంత్ర’ దేశాలుగా ఆవిర్భవించాయి) రెండు ప్రపంచయుద్ధాల మధ్య కాలంలో బాబ్‌ తల్లితండ్రులు అమెరికా చేరి అక్కడే మనువాడారు. మతానికి సంబంధించి, బాబ్‌ డిలాన్‌ అభిప్రాయాలు క్రమంగా మారుతూ వచ్చాయి. 1970–’80 మధ్యకాలంలో బాబ్‌ క్రైస్తవమతంలోకి మారి, కొద్దికాలానికే తిరిగి యూదుమతంలోకి మారిపోయారు. దీనికి సంబంధించిన కథనాలు అప్పట్లో పెద్ద సంచలనమే సృష్టించాయి– వాటినలా వదిలేయండి!దాదాపు ఏడు దశాబ్దాల చరిత్ర, అమెరికన్‌ జానపద– రాక్‌ సంగీత సంప్రదాయానికి చెందిన ఈ వాగ్గేయకారుడి సొంతం. పన్నెండున్నర కోట్ల రికార్డులను అమ్మి, బాబ్‌ డిలాన్‌ ప్రపంచ రికార్డ్‌ నెలకొల్పారు. అమెరికాకు పన్నెండో నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం సంపాదించి పెట్టిన అతగాడు. (అమెరికన్‌ రచయిత్రి లూయీజ్‌ గ్లిక్‌ –2020లో– పదమూడోసారి ఇదే పురస్కారాన్ని గెల్చుకున్న సంగతి చదువుకున్న మిత్రులకు తెలిసిన విషయమే!) ‘ప్రామాణిక సాహిత్యం అందించే మేధాసంపదతో సమృద్ధమైన సంస్కారం కలిగినవాడు బాబ్‌ డిలాన్‌. ఆయన 1960 దశకంలోనే, అమెరికన్‌ జానపద సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశార’ని ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా శ్లాఘించింది. 85 సంవత్సరాల వయసున్న ఈ సుప్రసిద్ధ వాగ్గేయకారుణ్ణి, ఆధునిక పాఠక–శ్రోతలకు ఇప్పుడు పరిచయం చేయాలనుకోవడం దుస్సాహసమే!- మందలపర్తి కిషోర్‌

దూరాన వినిపించెనొక తల్లి నోట, చిరుమువ్వ సడి పోలు ఓ జోలపాట అంతమెరుగని భయము, హద్దులెరుగని వగపు ఆ జోలపాటగా అల్లుకున్నాయి; రణభూమి వెలువర్చు ప్రతి ఒక్క గుండు, బలి తీసుకుంటుంది ఒక తల్లి గుండె విజయమెవ్వరినైన వరియించవచ్చు– తల్లి గుండెలు మటుకు తల్లడిలితీరు!కరుణరసార్ద్రమైన ఈ శాంతిమంత్రాన్ని గానంచేసిన కవి పేరు కైసీన్‌ కులియేఫ్‌. ఒకప్పటి సోవియెట్‌ యూనియన్లో సుప్రసిద్ధుడైన ఈ కవి 1977లో బల్కార్‌ భాషలో ప్రచురించిన కవితా సంకలనంలోనిది ఈ గీతం. ఈ కవితా సంకలనానికి అప్పట్లోనే ‘గ్రాస్‌ అండ్‌ స్టోన్‌ (గడ్డి–రాయి)’ పేరిట ఆంగ్లానువాదం కూడా వెలువడింది. ఇది నాలుగుపాదాల చిరుకవిత మాత్రమే కాదు– ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ వాతావరణాన్ని వ్యతిరేకించిన జాతి, ప్రపంచానికి వినిపించిన మాతృశోకమిది!ఇక, నోబెల్‌ పురస్కారాల విషయానికి వస్తే– నోబెల్‌ పురస్కారం పొందిన వాళ్ళలో జర్నలిస్టులు సప్తర్షుల్లా ఏడుగురంటే ఏడుగురే! వాళ్ళలో నలుగురు– రడ్యార్డ్‌ కిప్లింగ్‌ (1907), ఎర్నెస్ట్‌ హెమింగ్వే (1954), అల్బర్ట్‌ కామూ (1957), స్వెత్లాన అలెక్సియేవిచ్‌ (2015) నోబెల్‌ ‘సాహిత్య’ పురస్కారం గెల్చుకున్నారు. ఇక, కార్ల్‌ ఫాన్‌ అసియేట్స్‌కియ్‌ (1935), మారీ రేజ– ద్మిత్రీయ్‌ మురతోఫ్‌ (2021) నోబెల్‌ శాంతి పురస్కారం గెల్చుకోగలిగారు. నోబెల్‌ బహుమతుల్లో ‘జర్నలిస్టుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించినవి’ అంటూ ఏవీ లేకపోవడంతో, నోబెల్‌ విజేతల్లో ఎవరికీ ఆ బహుమతులు జర్నలిస్టులుగా రాలేదు. దాని మీద పత్రికల్లో పెద్ద చర్చే జరిగింది కానీ, పెద్ద ఫలితం లేకపోయింది.తాను పుట్టడానికి మూడేళ్ళు ముందే ముగిసిన రెండో ప్రపంచ యుద్ధానిది మానవ నైజానికి– ముఖ్యంగా స్త్రీ ప్రకృతికి– విరుద్ధమైన స్వభావమని స్వెత్లాన తన రచనల్లో తీర్మానించారు. వాస్తవానికి, ప్రపంచ చరిత్రలో జరిగిన ఏ యుద్ధ స్వభావాన్ని పరిశీలించినా, దానికి స్త్రీ నైజం లేదనే అర్థమవుతుందంటారామె. స్త్రీల –అందులోనూ, మాతృమూర్తుల– శోకం చరిత్ర రచనల్లో సక్రమంగా నమోదు కాలేదన్నది స్వెత్లాన నిశ్చితాభిప్రాయం. 1983లో వెలువడిన స్వెత్లాన రచన ‘సమరానికి మగువ మనసు లేదు!’ ఇదే విషయాన్ని కుండబద్దలుకొట్టి మరీ చెప్పింది. రెండో ప్రపంచయుద్ధం గురించిన బెలరూస్‌ స్త్రీల మనోభావాలను స్వెత్లాన నమోదుచేశారు. ఈ రచనను ‘భావోద్వేగాల చరిత్ర’గా పేర్కొంటూ, దాన్ని ‘సరికొత్త సాహిత్య ప్రక్రియ’గా అభివర్ణించింది స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ.అయితే పాఠకులుగా మనం ఇక్కడ మనసులో పెట్టుకోవలసిన విషయం ఒకటుంది– ఈ ధోరణి స్వెత్లానతోనే మొదలు కాలేదు! గోర్కియ్, షలహోఫ్, యెసినీన్, పస్తర్నాక్, మయాకఫ్స్కియ్‌ మొదలుకొని చింగిజ్‌ ఐత్మతోఫ్‌ వరకూ ఎందరో ప్రసిద్ధులు యుద్ధాన్ని ఏనాడో వ్యతిరేకించారు. లెనిన్‌ నాయకత్వంలో సోవియెట్‌ యూనియన్‌ జారీ చేసిన మొట్టమొదటి శాసనమే శాంతి శాసనం. ‘కత్తులను నాగేటి కర్రులుగ తీర్చుదాం!’ అన్నది దానికిచ్చిన శీర్షిక. కొందరు పాశ్చాత్య విమర్శకులు చిత్రించినట్లుగా స్వెత్లాన రచనకూ మిహయీల్‌ గొర్బచ్యేఫ్‌ ‘గ్లాస్నస్త్‌’కూ కూడా ఏ సంబంధం లేదు. స్వెత్లాన రచన వెలువడిన రెండేళ్ళకు–1985లో– గానీ మిహయీల్‌ గొర్బచ్యేఫ్‌ సోవియెట్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్రధానకార్యదర్శిగా ఎన్నికకాలేదు! మరో మూడేళ్లకు గానీ గ్లాస్నస్త్‌ రంగం మీదికి రానేలేదు!!1945లో ముగిసిన రెండో ప్రపంచయుద్ధం నుంచి, 1979లో మొదలై– పదేళ్ళపాటు సాగిన అఫ్గాన్‌ దురాక్రమణ యుద్ధం వరకూ జరిగిన ఎన్నెన్నో పరిణామాలు మిగిల్చిన విషాద స్మృతులను ఆమె తన రచనల్లో– ముఖ్యంగా, 1992లో ఆంగ్లానువాదంగా వెలువడిన ‘జింకీ బ్రదర్స్‌’లో– నమోదుచేశారు. అలాగే, ‘వాయిసెస్‌ ఫ్రం చెర్నోబిల్‌’(2005) లో కూడా అధికారిక చరిత్రకెక్కని వాస్తవాలను ఆమె నమోదుచేశారు. మరో ఒకటిన్నర దశాబ్దానికి వెలువడిన ‘లాస్ట్‌ విట్నెసెస్‌’లో కూడా, రెండో ప్రపంచయుద్ధ కాలంలో బాలలుగా వుండినవారి జ్ఞాపకాలను నమోదు చేశారు. ఇదే కోవకు చెందిన మరో రచన ‘సెకండ్‌ హ్యాండ్‌ టైం.’ గడియారం ముళ్ళను ఇంగ్లిషులో హ్యాండ్స్‌ అంటారు. వర్తమానాన్ని రచయిత్రి – చమత్కారంగా– ‘సెకండ్‌ హ్యాండ్‌ టైం’ అన్నారు.ఇవన్నీ వాగ్రూపంలో వున్న చరిత్రను అక్షరబద్ధం చేసే క్రమంలో స్వెత్లాన రచించిన పుస్తకాలు. వీటిని ‘పాలీఫోనిక్‌’ రచనలుగా పాశ్చాత్య విమర్శకులు పరిగణించారు. సాధారణంగా చరిత్రగ్రంథాల్లో రచయిత దృక్కోణం ఒక్కటే స్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. కానీ వాగ్రూప చరితలకు మూలం వ్యక్తుల జ్ఞాపకాలు. అవన్నీ ఒకే కోణం నుంచి చూసిన దృశ్యాలు కానవసరంలేదు. అంచేత వాటి దృక్కోణం బహుళంగా వుండవచ్చు. స్వెత్లాన రచనల్లో అలా వుంటాయి కూడ! అందుకే అవి అక్షరాలా ‘పాలీఫోనిక్‌’ రచనలు.స్వెత్లానా అలెక్సియేవిచ్‌ లాంటి రచయితలు రాసిన పుస్తకాలు, పాఠకుల వ్యక్తిగత పరిమితులూ– విస్తృతులకు తగినట్లుగా అర్థమవుతాయి. ఇప్పుడు చదివితే ఒకలా అనిపించి, తర్వాత చదివినప్పుడు మరోలా అనిపించవచ్చు కూడా. మనుషుల్లో మార్పు సహజం కదా! నన్నడిగితే, 2013లో రాసిన ‘సెకండ్‌ హ్యాండ్‌ టైం’ అనే పుస్తకాన్ని స్వెత్లాన ఇప్పుడు తిరిగి రాస్తే, అది అలా వుండదు. లుకాషెంకో పాలనతో సోవియెట్‌ పాలనను పోల్చుకున్న బెలారూస్‌ పౌరులు ఇంతకుముందు మాట్లాడినట్లే ఇప్పుడూ మాట్లాడతారనుకోను!- మందలపర్తి కిషోర్‌

‘రచయితలు తమకు తెలిసింది మాత్రమే రాయగలరు; అది కూడా, తమకు సహజమైన పద్ధతిలో మాత్రమే రాయగలర’న్నారు ప్రపంచ ప్రసిద్ధ చైనీస్‌ రచయిత మో యాన్‌. అది ఆయన అసలు పేరు కాదు– పెట్టుకున్న కలంపేరు. దానికి ‘మాట్లాడ వద్దు!’ అని అర్థం. మో బతికి బట్టకట్టిన వ్యవస్థలో, పాలకులకు భజన చేసేవారికి తప్ప మరెవరికీ మాట్లాడే హక్కు లేదు. నిజానికి కొద్దిపాటి మినహాయింపులతో, ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాల్లోనూ అదే పరిస్థితి నెలకొని వుందిప్పుడు! చైనా ఆర్థిక– సామాజిక– సాంస్కృతిక వ్యవస్థలోనూ అదే పరిస్థితి ఉండేది, ఇప్పుడు కూడా ఉంది.‘ప్రజా రిపబ్లిక్‌’ పేరుగొప్ప, ఊరుదిబ్బగా మిగిలింది. 1980 దశకంలో, ఇందులో కొద్దిపాటి మార్పులు రాకపోలేదు– కానీ, మానవ హక్కుల కోసం ఆజన్మాంతం పోరాడిన లియూ జియావ్బో లాంటి వాళ్ళు కన్నుమూయడానికి కొద్దికాలం ముందువరకూ కారాగారంలోనే గడపాల్సి వచ్చింది. అలాంటి పరిస్థితుల్లో ఓ రచయిత పెట్టుకోదగిన కలంపేరునే, మో యాన్‌ ఎంచుకున్నాడు! అంతటి విచక్షణ ఉన్నందువల్లనే 2012లో మో నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకోగలిగాడు. అప్పటికే ఆయన స్వదేశంలోనూ, విదేశాల్లోనూ సుప్రసిద్ధుడు!మనం నివసించే వ్యవస్థలో, చెప్పే మాటకూ చేసే పనికీ మధ్య పూడ్చలేనంత అగాధం ఏర్పడిన నేపథ్యంలో రచయితలూ కళాకారులూ ఏం చెయ్యగలుగుతారు? అది రష్యాలోనైనా సరే, చైనాలోనైనా సరే, లాటిన్‌ అమెరికన్‌ దేశాల్లోనైనా సరే –మరే దేశంలోనైనా సరే– ఇలాంటి విరోధాభాస పాతుకుపోయినప్పుడు వాళ్ళు ఏం చెయ్యగలరు పాపం? అద్భుత వాస్తవికత అనే కాల్పనిక వటవృక్షం నీడలో రవంత ఊరట పొందగలుగుతారంతే! మిహయీల్‌ బుల్గాకఫ్‌ రచనల్లో చేసిందే ఆంద్రెయ్‌ తార్కఫ్సి్కయ్‌ సినిమాల్లో చేశాడు. గాబ్రియల్‌ గార్సియా మార్కెజ్‌ మెక్సికోలో చేసిందే జిగ్మండ్‌ స్కూజి¯Œ ‡్ష లాత్వియాలో చేశాడు. మో యాన్‌ అదే పని చైనాలో చేశాడు! నోరు తెరవని మౌనిగా ఉంటూనే, తను చెప్పదల్చుకున్న కథలన్నీ చెప్పేశాడు మో.చైనా చరిత్రను– ముఖ్యంగా మో యాన్‌ లాంటి రైతుబిడ్డల జీవితాలను– 1966 నాటి చైనా సాంస్కృతిక విప్లవం పెనుమలుపు తిప్పింది. మలుపులన్నీ మంచి వైపే తిరగాలన్న రూలేం లేదని చదువుకున్న పాఠకులకు ప్రత్యేకంగా చెప్పనక్కరలేదు. చైనా చరిత్ర చదువుకున్న వాళ్ళెవరూ, సాంస్కృతిక విప్లవం తెచ్చిపెట్టిన మార్పులన్నీ మంచివేనని అనుకోరు, అనలేరు! ఆ సంవత్సరమే మో బడి వదిలిపెట్టి మడిలోకి దిగాల్సివచ్చింది. అప్పటికి ఆయన అయిదో తరగతి చదువుతూండేవాడు. తన కుటుంబానికి సొంతమైన ఓ మడిచెక్కలో, పశువులను మేపుకుంటూ ఆరేడేళ్ళపాటు అలాగే గడిపేశాడు మో. బళ్ళో ఒంటబట్టించుకున్న అక్షరమ్ముక్కల్ని మర్చిపోకుండా వుండేందుకు మో‘షిన్‌ హువా నిఘంటువు’ను రోజంతా తిరగేస్తూవుండేవాడు. ఒంటరితనం శాపమే అతని పాలిట వరమైంది. తనలోకి తాను తొంగిచూసుకోగల రచయితకు పురుడుపోసిన మంత్రసాని ఆ ఒంటరితనమే! పల్లెపదాలు వింటూ పల్లెప్రజలు ఆడే బొమ్మలాటలూ, బయలాటలూ చూస్తూ పెరగడం వల్లనే మో మాటకు ఆ మట్టివాసన అంత గట్టిగా అంటుకుంది. అద్భుత వాస్తవికతను కూడా చైనా వాసులకు సొంతంచేసింది ఈ మట్టివాసనే!తనలాగే అర్ధాంతరంగా చదువులు మానేసిన మరికొందరు రైతుబిడ్డలతో కలిసి, మో యాన్‌ 1973లో ఓ నూలుమిల్లులో కూలిపనికి చేరాడు. అప్పటికే వాళ్ళలో కొందరికి కళలూ, సాహిత్యంలో వైవిధ్యంతో పరిచయం ఉంది. వాళ్ళ సాహచర్యం మో జీవనాన్ని మరో మలుపు తిప్పింది. విలియం ఫాక్నర్, మార్కెజ్‌ లాంటి అద్భుత వాస్తవిక వాదులను చదువుకున్న తరమది. మో యాన్‌కు వాళ్ళను పరిచయం చేసింది ఈ చదువుకున్న అబ్బాయిలే! చైనా ఆర్థిక వ్యవస్థను ‘సోషలిస్ట్‌ మార్కెట్‌ వ్యవస్థ’గా మార్చిన పుణ్యం కూడా ఈ చదువుకున్న అబ్బాయిలకే దక్కుతుంది. సదరు సోషలిస్ట్‌ మార్కెట్‌ వ్యవస్థే, చైనా పారిశ్రామిక రంగంలో స్వెట్‌ షాప్‌ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టిందని చరిత్ర చెప్తోంది. అది వేరే విషయం అనుకోండి!!మో యాన్‌ రచనల విషయానికి వస్తే, 1984లో ఆయన రాసిన ‘గాజు ముల్లంగి’, నవలిక అతనికి రచయితగా దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది. ఆ యేడాదే, మో ‘చైనా ప్రజా విమోచన సైన్యం లలితకళాక్షేత్రం’లో చేరిన మాట నిజమే. అయితే, అతగాడు అంతకు ముందునుంచీ రాస్తూవున్న మాటా నిజమే! మరో రెండేళ్ళకు మో రాసిన ‘ఎర్రజొన్నలు’ నవల సంచలనాన్ని రేకెత్తించింది. కాలక్రమంలో నడవని ఈ కథను, ఓ గొర్రెల కాపరి కుర్రాడు చెప్తాడు. అది రచయితేనని విమర్శకుల నమ్మకం.ఈ నవలను మూలకథగా చేసుకుని జ్షాంగ్‌ యిమో దర్శకత్వంలో రూపొందిన సినిమాకు బర్లినాల్‌ (బర్లిన్‌ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం)లో గోల్డెన్‌ బేర్‌ పురస్కారం దక్కింది. ఈ రెండు రచనలకూ మధ్యలో మో ‘ఆనందం’ అనే నవలిక రాశాడు కానీ, అది పాలకుల కన్నెర్రకు గురైంది. అలాగే, 1987లో చైనా మార్కెట్లను ముంచెత్తిన వెల్లుల్లి సంక్షోభాన్ని ఇతివృత్తంగా తీసుకుని మో ‘వెల్లుల్లి వీరగాథ’ అనే నవల రాశాడు. పాలకులు ఈ రచనను– మొదట్లో– చూసీ చూడనట్లు వదిలేశారు. తీరా 1989లో తియానాన్మెన్‌ స్క్వేర్‌ అణచివేత నేపథ్యంలో ‘వెల్లుల్లి వీరగాథ’ నవలను నిషేధించారు. ఈ నిషేధాన్ని చైనాకు మాత్రమే పరిమితం చెయ్యడం గమనార్హం!ఇలాంటి అనుభవాలు మో యాన్‌కు మంచి పాఠమే నేర్పించాయి. దాంతో మో కాస్తో కూస్తో లౌక్యం ఒంటబట్టించుకున్నారు. 2012 మే నెల్లో యానాన్‌ ప్రసంగానికి నూరు ప్రతులు తయారు చేసే బృందంలో చేరి తన ‘బుడతా భక్తి’ ప్రదర్శించాడు. అంతటి లౌక్యుడికి నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం ఏమిటి, దేశాధ్యక్ష పదవి దక్కినా ఆశ్చర్య పడనక్కర్లేదు!- మందలపర్తి కిషోర్‌

‘నా దృష్టిలో శిశిరం ఎప్పుడూ విషాదాన్ని మిగిల్చే రుతువు కాదు. రాలిన ఆకులూ, బక్కచిక్కిన పగళ్ళూ అంతిమ ఘడియలకు ప్రతీకలుగా కనిపించవు నాకు. అవి నా కళ్ళకు భవిష్యత్తు గురించిన ఆశల్లా కనిపిస్తాయి. అక్టోబరు మాసపు అసురసంజ వేళల్లో ఏదో విద్యుద్వాహిని ప్యారిస్‌ వీథుల్లో ప్రవహిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది నాకు. అలాంటప్పుడు ముసురుపట్టి చినుకులు పడుతున్నా, నా మనసేం కుంగిపోదు! అలాగని కాలం పిట్ట రెక్కలమీద ఎగురుతున్నట్లూ అనిపించదు!!అలాంటి వేళల్లో ఏం జరిగినా జరగొచ్చని మాత్రమే అనిపిస్తుంది నాకు. నా వరకూ నాకు, అక్టోబరులోనే నూతన సంవత్సరానికి తెర తీస్తున్నట్లు భావిస్తాన’న్న రచయిత ఏ భావకవిగారో కాదు సుమా! అతగాడు ఫక్తు నవలా రచయిత! 2014లో నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం గెల్చుకున్న ప్యాట్రిక్‌ మొద్యానా చారిత్రక కాల్పనిక నవలలు రాసి ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందినవాడు. ఆయన రాసిన నాలుగు పదులకు మించిన పుస్తకాలన్నింటా ప్రాథమిక ఇతివృత్తం దాదాపు ఒకటే! రెండో ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో ఫ్రాన్స్‌ ప్రజలు పడ్డపాట్లకే ఒకింత కాల్పనికత మేళవించి, మొద్యానా ఈ నవలలు రాశాడు. ‘చేజారిన యవ్వనం కెఫేలో...’ అనే నవలలో రాసినవే పైన ఉట్టంకించిన మాటలు.రెండో ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో దాదాపు ఎనిమిది కోట్లమంది జనం ఉన్నవూరికీ, కన్నవారికీ, కట్టుకున్నవారికీ, కన్న బిడ్డలకూ, చేసుకునే వృత్తులకూ దూరమై అలమటించారు. ఈ యుద్ధానికి ప్రధాన రణక్షేత్రంగా ఉండిన యూరపులోనే ఇలాంటి బాధితుల సంఖ్య సగానికి సగం వుంటుంది. యుద్ధబాధితుల్లో సగానికి సగం మంది స్త్రీ– శిశు– వృద్ధులే! ముఖ్యంగా, వేర్వేరు నిర్బంధ శిబిరాల్లో బంధితులైన స్త్రీపురుషుల సంతానం అకస్మాత్తుగా అనాథలుగా మారి, నడివీథిలో నిలబడవలసి వచ్చింది. అలాంటి వారిలో, 1945లో పుట్టిన మొద్యానా కూడా ఒకడు.ఈ యుద్ధం సందర్భంగానే, అరవై లక్షలమంది యూదులను ఊచకోత కోశారు. మొద్యానా తండ్రి ఆల్బెర్ట్‌ కూడా యూదు మతస్థుడే; ఇటాలియన్‌ కులీన వంశానికి చెందిన ఆల్బెర్ట్‌ నాజీలతో చేతులు కలిపినవాడు. అతని తల్లి లూయిజా ఫ్లెమిష్‌ (బెల్జియన్‌–డచ్‌) సాంప్రదాయిక నర్తకి. ఫ్రాన్స్‌ విదేశీ దురాక్రమణకు గురైన రోజుల్లో, 1942లో, వారిద్దరి మధ్య పరిచయం ఏర్పడి అది ప్రణయానికీ, పరిణయానికీ దారితీసింది. యుద్ధకాలంలో, మొద్యానా తండ్రి కార్లాంగ్‌ అనే ఫ్రెంచ్‌ గెశ్టాపో ఆశీర్వాద బలంతో– బ్లాక్‌ మార్కెట్లో వీరవిహారం చేశాడంటారు. కార్లాంగ్‌ సారథులు, నేర ప్రపంచంలో కొమ్ములు తిరిగిన దున్నపోతులై వుండడం వల్లనే, ఇది సాధ్యమైందని కూడా చెప్తారు!రెండో ప్రపంచ యుద్ధాన్ని తెచ్చిపెట్టిన వాళ్ళు మొద్యానా తల్లితండ్రులు కారనేది వాస్తవం! అయితే ఆ యుద్ధ పరిణామాల వల్ల, మొద్యానా మాదిరిగా, ‘పాపం పుణ్యం ప్రపంచ మార్గం ఏమీ తెలియని కూనలు’ ఎందరో అత్యంత తీవ్రమైన పర్యవసానాలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చిందనే మాట కూడా వాస్తవమే మరి! అందుకే, మొద్యానా తన తల్లిదండ్రుల తరాన్ని జీవితంలో ఎన్నడూ క్షమించలేదు!! ఫ్రాన్స్‌లో చిన్నాపెద్దా ఊళ్ళకు కూడా మొద్యానా పేరును పరిచయం చేసిన ‘మాయమైన మనిషి’ లాంటి నవలలు మొదలుకొని ‘డారా బ్రూడర్‌’, ‘ముక్కలైన వాక్యాలు (మూడు నవలల సంపుటి)’, ‘కనిపించని సిరా’– ఇలా ఏ నవలను చూసినా ఇదే విషయం కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తుంది.నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ పొందిన తర్వాత, అనేక భాషల్లోకి అనువాదమైన మొద్యానా 139 పుస్తకాలలో దేన్ని చూసినా ఇదే అభిప్రాయం ఏర్పడుతుంది. పైపైన చూస్తే మొద్యానా రాసింది అపరాధ పరిశోధన సాహిత్యం అనిపిస్తుంది. అయితే, ఆ ‘అపరాధం’ చట్టాలు నిషేధించిన నేరాలు చేయడమే కాదు– స్త్రీలనూ, బాలలనూ– వృద్ధులనూ వేధించిన కండకావరం! దాన్ని నిరసించడానికే మొద్యానా తన సాహిత్య జీవితాన్ని మొత్తం అంకితం చేశాడు. అయితే, ఆ విషయం వాచ్యంగా చెప్పకుండా, సాహిత్య మర్యాదలన్నీ పాటించడంలో మొద్యానా శిల్ప పరిణతి కనిపిస్తుంది. అందువల్లనే ఈ అపరాధ పరిశోధక రచయితకు నోబెల్‌ పురస్కారం దక్కింది!మొద్యానా చవిచూసిన చేదు అనుభవాల్లో, ఘోరాతి ఘోరమైన విషయాలున్నాయి. అతన్ని పెంచి పెద్ద చేయడం ‘పెనుభారం’గా అటు తల్లీ, ఇటు తండ్రీ కూడా భావించడం వాటిలో మొదటిది. సదరు భారాన్ని తమ నెత్తిమీంచి దించి, ఎదుటివారి నెత్తిన మోపేందుకు నానా పాట్లూ పడ్డం రెండో ఘోరం. సహాయం కోరి ఆశ్రయించిన పాపానికి, మొద్యానాను తాము విదిలించి పారేయడమే కాకుండా, తమ బాయ్‌ ఫ్రెండ్సూ– గర్ల్‌ ఫ్రెండ్సూ చేత కూడా అదే సత్కారం జరిపించడం ఘోరాతి ఘోరం! ఇంత జరిగిన తర్వాత, తన తల్లితండ్రుల తరాన్ని అసహ్యించుకున్నందుకు మొద్యానాను ఎవరైనా తప్పు పట్టగలరా? సొంత అనుభవాలే పూర్వరంగంగా ఆనాటి ఫ్రాన్స్‌లో రచయితగా మనగలగడం మజాకా కాదు.ఆధునిక ఫ్రెంచ్‌ వాడుకభాషను ఓ మలుపుతిప్పిన రేమన్‌ కెనో, మొద్యానా తల్లికి నేస్తం; మొద్యానాకు గురువు. అతని చలవతోనే, మొద్యానా తన తొలినవల ‘నక్షత్ర కూడలి’ అచ్చువేయించుకున్నాడు. అందులో ప్రధాన పాత్రలు మొద్యానా తండ్రిని పోలివుండడం మింగుడు పడనందువల్లనే ఆ పెద్దమనిషి సదరు నవల కాపీలు దొరికినన్ని కొనేసి తగలబెట్టేశాడట!‘దురాక్రమణ పాలైన ప్రాంతాల్లో జీవప్రపంచం అనుభవించిన స్థితిగతులనూ, ఎవరికీ బోధపడని మానవాళి భవితనూ సొంత జ్ఞాపకాల ప్రాతిపదికగా మన కళ్ళముందు ఉంచిన కళ మొద్యానా సొంతమ’న్నారు స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ శాశ్వత కార్యదర్శి పీటర్‌ ఇంగ్లండ్‌. ఫ్రాన్సులో సుప్రసిద్ధుడైన మొద్యానా మరెక్కడా ప్రాచుర్యానికి నోచుకోలేదని 2014లో పీటర్‌ ఇంగ్లండ్‌ అన్నమాట వాస్తవమే. అయితే యేం? నోబెల్‌ పురస్కారం కోసం నామినేట్‌ అయిన తొలిసారే, అతన్ని ఆ బహుమతి వరించడం కూడా వాస్తవమే మరి! - మందలపర్తి కిషోర్‌

‘ప్రపంచంలోని పుస్తకాలన్నీ రెండే రకాలు! కొన్ని క్షణకాలం నిలిచేవి – మరికొన్ని కలకాలం నిలిచేవి’ అన్నాడు పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతుడు జాన్‌ రస్కిన్‌. అలా కలకాలం నిలిచే పుస్తకాలనే ‘క్లాసిక్స్‌’ అంటూవుంటారు. సాహిత్య విమర్శలో ఏ మాట చెప్పినా, ఆలంకారికంగానే చెప్తారు; అంచేత ‘కలకాలం’ అంటే సుదీర్ఘకాలమనే మనం అర్థంచేసుకోవాలి. ‘ఎంత కాలంగా నిలువనున్న సరుకైతే అది అంత ప్రశస్తమైనది’ అనే ప్రమాణం చింతకాయ పచ్చడికీ ఉసిరిపచ్చడికీ వర్తించినంతగా క్లాసిక్స్‌కు వర్తించదు. ‘పురాతన కళాఖండాలు మనకు శ్రేష్ఠమైనవిగా అనిపించడానికి వాటి ప్రాచీనత కారణం కాదు! అలాంటి క్లాసిక్స్‌ ఎప్పుడు చదివినా ఎంతో తాజాగానూ, శక్తిమంతంగానూ, ఆరోగ్యదాయకంగానూ అనిపించడం వల్లనే అవి క్లాసిక్స్‌ అయ్యాయి‘ అన్నాడు గోథే. ప్రతి విషయాన్ని చమత్కారంగా చెప్పే అమెరికన్‌ మహారచయిత మార్క్‌ ట్వైన్‌ మాత్రం క్లాసిక్స్‌నూ వదలలేదు! ‘ప్రతిఒక్కరూ చదవాలని అనుకున్నప్పటికీ, ఏ ఒక్కరూ చదవని ఉద్గ్రంథాలే క్లాసిక్స్‌’ అన్నాడట ఆ మహానుభావుడు. అది తప్పని ఆయన విషయంలోనే రుజువైంది. హెమింగ్వేలాంటి వాళ్లు, ట్వైన్‌ రాసిన ‘హక్ల్‌ బెరీ ఫిన్‌’ నవలను క్లాసిక్‌గా పరిగణించిన మాట – దాన్ని చదవాలని ఒకప్పుడు మనమంతా ఉవ్విళ్లూరిన మాట నిజమే కదా! అంచేత, ఈ మాట అంటున్నప్పుడు మార్క్‌ ట్వైన్‌ తన గుబురు మీసాల మాటున నవ్వుకునే వుంటాడని గ్రహించాలి!! ఏతావాతా, దీర్ఘకాలం మనగలగడం ఒక్కటే క్లాసిక్స్‌ లక్షణం కాదు – కనీసం అది వాటి ప్రధాన లక్షణం కూడా కాదని తేలిపోయింది! జనజీవనంలో అనంతంగానూ, స్థిరంగానూ కొనసాగే కొన్ని ప్రమాణాలు క్లాసిక్స్‌లో ప్రముఖంగా కనిపించి తీరాలి. మానవమేధను మరింత రసవంతం చేసే లక్షణం దాంట్లో ఉండి తీరాలి. భూగోళమంతా విస్తరించుకుని వున్న మానవాళిలో ప్రతి నిత్యం దర్శనమిచ్చే భావావేశం క్లాసిక్స్‌లో పెల్లుబుకుతూ ఉండాలి. ఒక్కమాటలో చెప్పుకుంటే, క్లాసిక్స్‌లో – ఏదో ఒక రూపంలో– మౌలికమైన, విస్తృతమైన, లోతైన ఆలోచన – అనుశీలన – ఆవిష్కరణ వ్యక్తమై ఉండాలి. టీయస్‌ ఇలియట్‌ లాంటి నవ్య సంప్రదాయవాదుల లెక్క ప్రకారం, క్లాసిక్స్‌లో అంతర్నిహితంగా నిర్దిష్ట నైతికబోధన ఉండాలి. పాశ్చాత్య సాహిత్య ప్రపంచంలో, ఈ ప్రతిపాదనను సమర్థించేవాళ్లకన్నా, పట్టించుకోనివాళ్లే ఎక్కువ! విషయమేమిటంటే, కొన్ని తరాలపాటు పాఠక లోకాన్ని ప్రభావితం చేసే లక్షణాలున్న గొప్ప పుస్తకాలన్నీ క్లాసిక్సే. ఉదాహరణకి గురజాడ ‘కన్యాశుల్కం’, చలం ‘మైదానం’, విశ్వనాథ ‘కిన్నెరసాని పాటలు’, దేవులపల్లి ‘కృష్ణపక్షం’, సురవరం ‘ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర’, శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’, బుచ్చిబాబు ‘చివరికి మిగిలేది!’, దాశరథి ‘అగ్నిధార’, నవీన్‌ ‘అంపశయ్య’ – ఇవన్నీ క్లాసిక్సే. నాలాంటి వాడికి మల్లారెడ్డి, రాంభట్ల, సినారె అనువదించిన ‘మఖ్దూం కవిత’, సదాశివ ‘యాది’ కూడా క్లాసిక్స్‌ గానే కనిపిస్తాయి! అవి ఫలానా దేశంలో, ఫలానా భాషలో, ఫలానా కాలంలో వెలువడి వుండాలనేం లేదు. మనం ఈ విషయం గురించి ఇక్కడ చర్చించుకుంటూ ఉండగానే, ఏదో గొప్ప క్లాసిక్‌కు శ్రీకారం చుట్టడం జరిగివున్నా ఆశ్చర్యపోనవసరం లేదు. ఆ మాటకొస్తే, ప్రతి క్లాసిక్‌ అలా వేర్వేరు కాలాల్లో, వేర్వేరు ప్రదేశాల్లో, వేర్వేరు భాషల్లో పుడుతూ వచ్చిందే! నోబెల్‌ బహుమతో – లేదా పులిట్జర్‌ పురస్కారమో – లేదా బుకర్‌ ప్రైజో పొందిన రచనలే క్లాసిక్స్‌ అని ఎవరూ అనరు – అనలేరు! సామాన్యయుగానికి పూర్వం ఏడో శతాబ్దిలో హోమర్‌ గానం చేసిన ‘ఇలియడ్‌’, ‘ఒడిస్సీ’లకు ఏ నోబెల్‌ ప్రైజ్‌ వచ్చిందని అవి క్లాసిక్స్‌ కాగలిగాయి? దానికి ఒక రెండువేల సంవత్సరాల తర్వాత వెలువడిన వాల్మీకి ‘రామాయణ’ కావ్యానికి ఏ పులిట్జర్‌ ప్రైజ్‌ వచ్చిందని అది క్లాసిక్‌ కాగలిగింది? దానికి ఒక రెండువేల సంవత్సరాల తర్వాత వెలువడిన వ్యాస ‘మహాభారత’ ఇతిహాసానికి ఏ బుకర్‌ ప్రైజ్‌ వచ్చిందని అది క్లాసిక్‌ కాగలిగింది? అంతెందుకు – టాల్‌ స్టాయ్‌ రాసిన ‘ఆనా కెరినినా’ గానీ, ‘యుద్ధం–శాంతి’ గానీ ఏ పురస్కారానికీ నోచుకోలేదు. అవి క్లాసిక్స్‌ కాదనడానికి ఎవరికైనా గుండెలున్నాయా? ఇక, జేమ్స్‌ జాయిస్‌ రాసిన ‘యులిసెస్‌’కు ఏ బహుమతీ దక్కకపోగా తీవ్రమైన ఆంక్షల పోటులూ, సెన్సార్‌ కత్తెర వేటులూ మాత్రమే ప్రాప్తమయ్యాయి. అది మేలిరకం క్లాసిక్‌ సుమా! అని పనిగట్టుకుని చెప్పాలా? హోర్హే లూయీ బోర్హే రాసిన ‘ఫిక్షన్‌’కు నోబెల్‌ పురస్కారం దక్కకపోవడానికి, ఆయన రాజకీయ అభిప్రాయాలే కారణం కావడం అందరికీ తెలిసిందే! అంతమాత్రాన అది క్లాసిక్‌ కాకపోతుందా? ఈ జాబితా సుదీర్ఘమైంది. జార్జ్‌ ఆర్వెల్, వర్జీనియా వూల్ఫ్, చినువా అచెబే, స్కాట్‌ ఫిట్జెరాల్డ్‌ లాంటి మహా రచయితల రచనలెన్నో ఉన్నాయి అందులో! క్లాసిక్స్‌ అంటే ఏమిటో – స్థూలంగా – అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ చర్చ సరిపోతుందనుకుంటా.

విమర్శకుడిగా, కథకుడిగా, సమీక్షకుడిగా, సంపాదకుడిగా, అనువాదకుడిగా రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి (రా.రా.) తెలుగు మేధావుల ప్రశంసలకు పాత్రమ య్యారు. తాను స్వయంగా చక్కని కథానికలు రాయడమే కాదు ఒక తరం కథకులను తర్ఫీదు చేశారు. మంచి విమర్శకుడిగా తాను రాణించడమే కాదు ఎందరో విమర్శకులకు పదును పెట్టారాయన. ప్రత్యేకించి విమర్శ ఎంత సృజనాత్మకంగా వుండ గలదో చేసి, చూపించారు. ప్రాక్పశ్చిమ దేశాల సాహి త్యాన్ని క్షుణ్ణంగా చదివిన కొద్దిమంది విమర్శకుల్లో రా.రా. ఒకరు. మార్క్స్, ఎంగెల్స్, గ్రామ్సీ, గియోర్గీ లూకాస్‌ లాంటి సిద్ధాంతవేత్తల రచనలు చదివిన రచయితలు చాలా తక్కువ. రా.రా. వారిలో ఒకరు!  తెలుగు సాహితి నిస్తబ్ధంగా పడివుండిన దశలో 1968లో ‘సంవేదన’ పత్రిక మొదలుపెట్టి చైతన్యం తీసుకొచ్చిన వాడు రా.రా. ఆయన కథా సంపుటి ‘అలసిన గుండెలు’ కొడవటిగంటి కుటుంబరావుకు బాగా నచ్చింది. రా.రా.ను విమర్శకుడిగానే కాక, కథక శిల్పిగా కూడా... కథాశిల్పం గురించి లోతుగా అధ్యయనం చేసి, పుస్తకం రాసిన వల్లంపాటి గౌరవించేవారు. ఇక, సొదుం జయరాం, కేతు విశ్వనాథరెడ్డి తదితరుల మాట చెప్పనక్కర్లేదు. వాళ్లను రా.రా. అంతేవాసులనవచ్చు. ‘అనువాదకుడిగానూ, అను వాద ప్రక్రియ అధ్యయనశీలిగానూ’ ఒక్కమాటలో చెప్తే రా.రా. కృషి అనన్యసాధ్యం!  విమర్శకుల్లో  రా.రా. మెథడాలజీని, మెథడ్‌ను రెండింటినీ ఒకమేరకు ఒంటపట్టించుకున్నవారు ఆర్వీయార్‌ . ‘సంవేదన’ సంపాదకుడిగా రా.రా. ఆ పత్రికలో సుదీర్ఘ సమీక్షలు చేసేవారు; చేయించేవారు కూడా! అయితే, రా.రా. విమర్శచేసే తీరుతెన్నులపై పూలే కాదు రాళ్లు కురిపించినవాళ్ళూ కొంద రున్నారు! ఆయన విమర్శను కొందరు ‘వ్యక్తిగత’ విమర్శగా పరిగణించారు! అందులో వ్యక్తమయ్యే ధర్మాగ్రహమే అందుకు కారణం. రా.రా. అభిమాన కవి శ్రీశ్రీయే ఆయన్ను ‘క్రూరమయిన విమర్శకుడ’ని అన్న సంగతి మన కందరికీ తెలుసు. ఇలాంటిది ప్రతి రచయిత విషయంలోనూ జరగదు. కాన్సిక్వెన్సియల్‌ రచయితల విషయంలోనే అలా జరుగుతుంది! ఈ సందర్భంగా ఒక్క మాట చెప్పవలసివుంది. రా.రా. ఏ రంగంలో కృషి చేసినా దానిపై తన ముద్ర బలంగా వేసిన వారు. వాటిల్లో అనువాదం కూడా ఒకటి! ‘అనువాదం అంటే ఏమిటి?’ అనే ప్రశ్న ఎంత సరళమైందో దానికి వచ్చిన సమాధానాలు అంతే జటిలంగా ఉన్నాయి! ‘మూలభాషలోని పాఠాన్ని, లక్ష్యభాషలోకి మార్చడమే అనువాదం’ అనేది అతి సరళమైన నిర్వచనం అనిపించు కుంటుందేమో! అయితే, రాబర్ట్‌ ఫ్రాస్ట్‌ అనే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ అమెరికన్‌ కవి అనువాదం విషయంలో అంత ‘సరళంగా’ ఆలోచిం చినట్లు కనబడదు. కవిత్వానికి ఓ నిర్వచనం చెప్పవయ్యా మహానుభావా అంటే ‘అనువాదంలో లుప్తమైపోయేదే కవిత్వం’ అన్నాడు ఫ్రాస్ట్‌! ఈ విష యంలో ఫ్రాస్ట్‌కు మరెందరో మద్దతుదారులు కూడా వున్నారు; అసలు అనువాదాల ‘శీలాన్నే’ శంకించారు కొందరు. అలాంటి ఫ్రెంచ్‌ సామెత ఒకదాన్ని రా.రా. తన పుస్తకం ‘అనువాద సమస్యలు’ మొదట్లోనే పేర్కొ న్నారు. ఆ పాటి హాస్య ప్రియత్వం లేకుండానే ఆయన అన్నేళ్ళు అనువాద రంగంలో గడపగలిగారంటారా?  రా.రా. పెద్దగా మెచ్చని ఓ మాటతోనే ఆయన్ని అభివర్ణించగలం. అది (బాగా అరిగిపోయిన మాటే అనుకోండి) బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతుడు! ‘సారస్వత వివేచన’ అనే విమర్శ వ్యాసాల సంకలనం వెలువరించిన గొప్ప విమర్శకుడు రా.రా. నన్నయ, తిక్కన, పోతన, పెద్దన, ఏనుగు లక్ష్మణకవి, గురజాడ, దువ్వూరి రామిరెడ్డి, చలం, విశ్వనాథ, శ్రీశ్రీ, మహీధర, కాళోజీ, ఆర్‌.ఎస్‌. సుదర్శనం, బంగోరె, కేవీఆర్, అద్దేపల్లి రామమోహనరావు లాంటి తెలుగు వాళ్ళ కృషితో పాటు ఉమర్‌ ఖయావ్‌ు, రబీంద్రనాథ్‌ టాగోర్‌ తదితరుల రచనలను కూడా విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించి నిష్కర్ష చేసిన వాడు రా.రా. ఆయన వ్యాసాలన్నింట్లో ముఖ్యంగా ‘అనువాద సమ స్యలు’లో మెటా ఫర్‌ను (ఆలంకారిక అభి వ్యక్తిని) విస్తృతంగా వాడడం కనిపిస్తుంది. ఇది, మనకో మాట చెప్తుంది. ‘హృదయ వాది’ రా.రా. ‘మనసులో కవి’ (ఎ పొయెట్‌ ఎట్‌ హార్ట్‌) అయివుండాలి!!  దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్‌ గురించి చెప్తూ ‘‘తిలక్‌లోని ప్రముఖమైన గుణం భావు కత్వం. కించిత్‌ ప్రేరణకు కూడా చలించిపోగల సుకుమార హృదయ స్పందన శక్తి. శ్రీశ్రీ తర్వాత ఇంత భావుకత్వంగల కవి మనకు లేడేమో!’ అన్నారు రా.రా. ‘అలౌకిక సౌందర్య శోభితమయిన ఐంద్రజాలికుని అంతఃపురం లాగుంది అతని కవితా చందన శాల’ అని కూడా అన్నారాయన. ఆ వ్యాసం తిలక్‌ ‘వస్తుతః భావకవి’ అని సాదరంగా స్థాపించిందని గుర్తుంచుకోవాలి! అలాంటి వ్యాసానికి అలాంటి భాష ఉపయోగించడానికి అంతో ఇంతో కవి అయివుండాలి! ‘మల్లారెడ్డి గేయాలు’ పరిచయ వాక్యాల్లో వ్యక్తమయిన ‘అనన్యత లాంటి అన్యోన్యత’ లాంటి అలంకారాలూ ఆ విషయాన్నే పట్టిస్తాయి. ‘రేపటికోసం’ సంకలనంలో, బెర్టోల్ట్‌ బ్రెష్ట్‌ రాసిన ‘మృత సైనికోపాఖ్యానం’ అనే పాటకి రా.రా. చేసిన అనువాదం చూస్తే, గేయ రచనలోనూ ఆయన సిద్ధహస్తుడని రుజువ వుతుంది. అదృష్టదీపక్‌ కవితా సంపుటి ‘ప్రాణం’ పుస్తకానికి రా.రా. ముందు మాట కూడా కవిత్వం పట్ల ఆయన అభిమానానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. ఒక్కమాటలో చెప్తే, విమర్శ ఎంత సృజనాత్మకంగా వుండగలదో చూపించా డాయన. మరీ ముఖ్యంగా ఆయన రాసిన సమీక్ష వ్యాసాలు విమర్శ రంగాన్ని కొత్త మలుపు తిప్పాయి. ‘చుక్కలు చీకటి’, ‘నీతి గానుగ’ లాంటి గొప్ప కథలు రాసిన రా.రా., సొదుం జయరాం (వాడిన మల్లెలు), కేతు విశ్వనాథరెడ్డి (జప్తు), కుప్పిరెడ్డి పద్మనాభరెడ్డి (కుట్ర) లాంటి కథకులనూ పదునుపెట్టి, తెలుగు సాహితికి పరిచయం చేశారు. ‘సంవేదన’ పత్రికలో జయరాం కథానిక ‘వాడిన మల్లెలు’ పై చేసిన ప్రయోగం, దాన్ని సవిమర్శకంగా విశ్లేషిస్తూ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రాసిన వ్యాసమూ కథానిక రచయితల పాలిట పెద్దబాలశిక్ష లాంటివి! పిల్లల కోసం ‘చంద్ర మండలం శశిరేఖ’, ‘విక్రమార్కుని విడ్డూరం’, ‘అన్నంపెట్టని చదువు’ లాంటి విలువైన ఆసక్తికరమైన రచనలు చేసినవారు రా.రా. రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి సాహిత్య జీవితంలో పత్రికలదీ పెద్దపాత్రే! ‘సవ్యసాచి’, ‘సంవేదన’ లాంటి పత్రికలకు ‘సంపాదకుడిగా’ ఉండిన ప్రతిభా వంతుడాయన. ‘వ్యక్తి స్వాతంత్య్రం సమాజ శ్రేయస్సు’ లాంటి సైద్ధాంతిక విషయాలను ఏనాడో చర్చించిన మేధావి రా.రా. తర్వాతి రోజుల్లో పుస్తక రూపంలో వచ్చిన ఈ దీర్ఘ వ్యాసం ‘సందేశం’ పత్రికలో మొదటిసారి అచ్చయినట్టుంది. దినపత్రి కల్లో స్పష్టంగానూ, స్ఫుటంగానూ, నిర్దుష్టంగానూ ఉండే అనువాదాలు చేసేలా విద్యార్థులకు ఒరవడి నిచ్చిన శిక్షకులు రా.రా.  ఇక, రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి రెండున్నర దశాబ్దాల కాలం కేంద్రీకరించి పనిచేసిన రంగం అనువాదం! అంతేకాదు రచనా ప్రక్రియ గానూ, శాస్త్రం గానూ అనువాదాన్ని సాధన చేశారాయన. పరిశోధకుల పరిభాషలో వాటిని మెథడ్‌గానూ, మెథడాలజీగానూ ఆయన సాధన చేశారని చెప్పొచ్చు! రా.రా. ‘అనువాద సమస్యలు’ పుస్తకానికి 1988లో కేంద్ర సాహిత్య ఎకాడెమీ పురస్కారం ప్రకటించిన సంగతి తెలిసిందే! భారతీయ భాషల్లో అలాంటి పుస్తకం అంతవరకూ రాలేదని అప్పట్లో ఓ సమీక్షకుడు పేర్కొన్నారు!  - మందలపర్తి కిశోర్‌  సీనియర్‌ పాత్రికేయుడు (నేడు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయం, బ్రౌన్‌ గ్రంథాలయం రా.రా. శతజయంతి సదస్సు నిర్వహిస్తున్నాయి)


 పుస్తక పరిచయం
  
  రెండు పీహెచ్‌డీ పట్టాలు పుచ్చుకుని, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం తులనాత్మక పరిశోధన విభాగం అధిపతిగా ఉన్న ఆచార్య కర్రి సంజీవరావును తెలిసినవాళ్లు కొన్ని వందల్లో ఉంటారేమో. కానీ, దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలుగా ప్రగాఢమైన, అనుభూతి ప్రధానమైన కవిత్వం రాస్తూ, సొంత గొంతులో దళితానుభూతిని ఆవిష్కరిస్తూ, అప్పుడప్పుడు సాహితీమూర్తులకు శ్రద్ధాంజలి సమర్పించుకుంటూ వస్తున్న శిఖామణిని ఎరిగినవాళ్లు అనేక వేలల్లో ఉంటారు.
 
  ఈ మధ్యనే శిఖామణి మూడు పుస్తకాలు అచ్చేసి, విడుదల చేశాడు. వాటిల్లో ఒకటి 2013-15 మధ్యకాలంలో అచ్చయిన కవితల సంకలనం (పొద్దున్నే కవి గొంతు). మరొకటి, పీహెచ్‌డీ కోసం హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయానికి తను సమర్పించిన పరిశోధన పత్రం (తెలుగు మరాఠి దళిత కవిత్వం). వేరొకటి ముప్పయి నాలుగు మంది సాహిత్య జీవులకు ఘటించిన నివాళి (స్మరణిక). వీటిల్లో చివరి పుస్తకాన్ని తన ‘పంచమాతృకల స్మృతికి’, ‘తెలుగు మరాఠి దళిత కవిత్వం’ కలేకూరి ప్రసాద్ (యువక) స్మృతికి అంకితమివ్వడం బావుంది.
 
  ఎన్ని రచనా రూపాల్లో తన ఉనికిని చాటుకున్నప్పటికీ, శిఖామణి ప్రాయికంగా కవి. అతని కవితా సంకలనాన్ని సాకల్యంగా పరిశీలిస్తే, శిఖామణి సాహితీ మూర్తిమత్వం ఆవిష్కృతమవుతుంది. అంతెందుకు -‘పొద్దున్నే కవిగొంతు’ పుస్తకంలోని ‘పులస స్వగతం’ కవిత చదివితే చాలు - అతని కవితాత్మ అర్థమైపోతుంది. (నా దగ్గిర ఇలాంటి మోక్షదాయికమైన సూక్ష్మాలు డజన్లకొద్దీ ఉన్నాయి. అవసరమైనవాళ్లు ఎప్పుడైనా సంప్రదించవచ్చు). కవి ఈ కవితా సంకలనాన్ని తన ‘గురువుగారు’ ఇస్మాయిల్‌కి అర్పించుకున్నాడు. తత్తుల్యుడైన కె.శివారెడ్డి గురించి రాసిన కవిత పేరే ఈ సంకలనానికి పెట్టుకుని తన ప్రపత్తి చాటుకున్నాడు. ఇస్మాయిల్ నుంచి శివారెడ్డి వరకూ విస్తరించిన సువిశాల కవితాత్మ శిఖామణిది. తర్వాత తర్వాత అది దళిత కవిత్వం వరకూ సాగింది, అది వేరే విషయం.
 
  తన రచనా సంవిధానం గురించి కవిగారు ఈ సంకలనంలో ఓ కవిత రాశాడు (వాక్యం పలకాలి). శిఖామణి రాసే పద్ధతిని నరేటివ్ రీతి అనొచ్చునేమో. ఇది కవిత్వం కట్టినట్లు ఉండదు. కథ చెప్పినట్లు ఉంటుంది. ఈ సంకలనంలోని తొట్టతొలి కవిత ‘మురమళ్ల రేవు’ దీనికి నిదర్శనంగా ఉంది. జానపద, పౌరాణిక రచనల్లో ఎక్కువ భాగం ఈ రీతిలో రాసినవే. మన భావుకవుల్లోనూ చాలామంది ఈ పద్ధతిలో రాశారు. శ్రీశ్రీ రాసిన ‘భిక్షు వర్షీయసి’, ‘బాటసారి’ లాంటివి కూడా ఇదే కోవకి చెందుతాయి.
 
 ఇక కుందుర్తి కథా కావ్యాలు రాయగా, శీలా వీర్రాజు ఏకంగా నవలా కావ్యమే(!) రాశారు. అయితే, శిఖామణి కవితలకీ ఇక్కడ చెప్పుకున్నవాటికీ రూపం వరకే పోలిక. సారం విషయానికొస్తే ఇతగాడు సమకాలీనుడు. ఈ సంకలనంలోని చిట్టచివరి కవిత ‘భీమ్ పాటే పాడతాను’ ఇందుకు రుజువు. ముప్పయ్యేళ్లలో పది కవితా సంకలనాలు విడుదల చేసిన శిఖామణి అదే ఉత్సాహం ఇక ముందు కూడా ప్రదర్శిస్తాడని ఆశ.
 
  ఒక చిన్నమాట - ఈ మూడు పుస్తకాల్లోనూ అడుగడుగునా అచ్చుపుచ్చులు వేధిస్తున్నాయి. ఆచార్యులవారు ఈ విషయంలో జాగ్రత్త వహించాలి.
 - మందలపర్తి కిషోర్ 8179691822


 తాజా పుస్తకం: ఒకప్పుడు బెజవాడ చుట్టూ చాలా కొండలుండేవి. వాటి సిగపాయల్లో మరెన్నో శిఖరాలు మెరుస్తుండేవి. కాలపురుషుడు వాటిలో చాలావాటిని -ఉల్లిపాయలు తరిగినట్లు- నరికిపారేశాడు. కానీ, కొన్ని శిఖరాలు ఇప్పటికీ ఠీవిగా తలెత్తుకు తిరుగుతూనే ఉన్నాయి. కాలపురుషుడే కాదు- కాలయముడు కూడా మమ్మల్నేం చెయ్యలేడు అన్నట్లు నిటారుగా నిలిచివుండే శిఖరాలవి. ఈ మధ్యన బెజవాడ వెళ్లినప్పుడు అలాంటి  శిఖరాల్ని చూసి ముచ్చటించి ఆనందపడ్డాను.
  
  ఏలూరు రోడ్డులోని సీతారాంపురంలో కనకదుర్గా సినిమాటాకీసు ఉండేది. అదిప్పుడు లేదు. అక్కడ కట్టిన అపార్టుమెంట్లలో పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య ఉంటున్నారు. ఎంచేతో గానీ, సుబ్బరామయ్యగారు మాచవరం, మారుతీనగర్, చుట్టుగుంట, సీతారాంపురం - ఆ చుట్టుపక్కలే ఉంటుంటారు. ‘ఇది ఈ మధ్యన మొదలయిందేం కాదు- నేను ఎస్సారార్‌లో చదివే రోజుల్నించీ నాకిక్కడే అలవాటు. అప్పట్లో (విశ్వనాథ) సత్యనారాయణగారు ఇక్కడ ఉండడం వల్ల కావచ్చు. విశాలాంధ్రలో నా స్నేహితులు చాలామంది ఉద్యోగాలు చేస్తూండడం వల్ల కావచ్చు. నాకే కాదు- ఇంట్లో వాళ్లందరికీ ఈ ప్రాంతం అలవాటయిపోయినందువల్ల కావచ్చు. మొత్తానికి ఎక్కువభాగం ఇక్కడే ఉండిపోయాం. ఆ మాటకొస్తే, నా డెబ్బయ్యారేళ్ల జీవితంలో గట్టిగా పదేళ్లు తప్పిస్తే మిగతాదంతా బెజవాడలోనే గడిచిపోయింది. ఎన్నో చేదు అనుభవాలూ మరెన్నో తియ్యని అనుభూతులూ ఇక్కడే ఎదురయ్యాయి నాకు’ అన్నారు పెద్దిభొట్ల.  
  
  ‘నేనీ ప్రపంచానికి ఏమివ్వగలిగానో ఎప్పుడూ పరామర్శించుకోలేదు. కానీ, ప్రపంచం మాత్రం నాపైన బోలెడంత కరుణ కురిపించింది. నేను డిగ్రీ ఇలా పూర్తి చేశానోలేదో లయోలా కాలేజ్ యాజమాన్యం నన్ను పిల్చి ట్యూటరు ఉద్యోగమిచ్చింది. అప్పట్లో రెవెన్యూ డిపార్టుమెంటులో గుమాస్తాలకు 48 రూపాయలిచ్చేవాళ్లు. అలాంటిది, లయోలావాళ్లు నాకు 116 రూపాయల నెలజీతంమీద ఉద్యోగమిచ్చారు. నిజానికి నాకు విశాఖ వెళ్లి ఆంధ్రా యూనివర్సిటీలో ఫోర్తానర్సు చెయ్యాలని ఉండేది. కానీ, మా అమ్మ మాటమీద లయోలాలో చేరాలని -ఓ శనివారం ఉదయం- బయల్దేరా. దార్లో లీలా మహల్ బయట ఓ బోర్డు పెట్టిఉంది. సత్యజిత్ రాయ్ తీసిన ‘పథేర్ పాంచాలీ’ ఆ పూట ఒకే ఒక్క షో వేస్తున్నారట. బస్సుదిగి తిన్నగా వెళ్లి హాల్లో కూర్చుని, ఆటయ్యాక ఇంటికెళ్లిపోయా. సోమవారం నాడు లయోలాకు వెళ్లి ట్యూటరుగా చేరిపోయాను. అక్కడే రిటైరయినాను. ఈ మధ్యే మా కాలేజ్ వాళ్లు నన్ను పిల్చి సన్మానం చేసి -అదిగో, ఆ జ్ఞాపిక చేతికిచ్చి పంపించారు’ అంటున్నప్పుడు సుబ్బరామయ్యగారి మొహం -సంతృప్తితో కాదు, సంతోషంతో- తళతళలాడింది.
  
  ‘విషయమేమిటంటే, నాకు విశాఖ వెళ్లాలనుకున్నా వెళ్లివుండలేకపోవచ్చు. కానీ, పథేర్ పాంచాలీ సినిమా చూడదల్చుకున్నప్పుడు చూసేశాను! అంటే మంచి కథో మంచి సినిమానో అంటే ఉండే పిచ్చి అది. ఆ పిచ్చిని అర్థం చేసుకున్నారు కాబట్టే చెప్పిన టైముకు రాకపోయినా లయోలా ఫాదర్లు నా మీద కోపగించలేదు. సరిగదా, మా కాలేజ్‌లో ఓ మంచి రైటరున్నాడర్రా అని కేరళలో అందరికీ మచ్చటగా చెప్పుకునే వారట కూడా. అలాగే, నేనేదో నా బుద్ధికి తోచిన కథలేవో రాసుకుపోయానంతే. సెంట్రల్ సాహిత్య అకాడెమీ వాళ్లు బహుమతిచ్చారు. ఓ రోజు మధ్యాహ్నం భోంచేసి కూర్చున్నా. ఎవరో అపరిచితులు ఫోన్ చేశారు. ‘నా పేరు అప్పాజోస్యుల సత్యనారాయణ- మా అజోవిభొ ఫౌండేషన్ పురస్కారం మీకివ్వాలనుకుంటున్నాం!’ అన్నారాయన. అది చాలా పెద్దపేరున్న సంస్థ అని తెలుసు తప్ప వాళ్ల అడ్రెస్‌గానీ, కనీసం ఫోన్ నంబరుగానీ నాకు తెలీవు. అయినా పిల్చి పీటేయడం వాళ్ల ఔదార్యం’ అన్నారు పెద్దిభొట్ల తొణకని బెణకని ఆత్మ గౌరవంతో.
  
  ఆ తర్వాత సిద్ధార్థ కాలేజ్ దాటి, సున్నపు బట్టీల మీదుగా, క్రీస్తురాజపురం వైపు వెళ్తుంటే, ఓ సందులో ‘అభ్యాస’ స్కూలు బస్సులు కనిపించాయి. అదే సందులో సి.రాఘవాచారిగారిల్లుంది. వరవరరావులాంటి  వాళ్లను మార్క్సిజం ప్రభావ పరిధిలోకి ఆకర్షించిన ప్రతిభ ఆయనది. అరవై దశకంలో పేట్రియాట్, లింక్ పత్రికల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాలపై రాఘవాచారిగారు గొప్ప వ్యాఖ్యలను -రిపోర్టుల పేరిట- రాశారు. వాటి గురించి ‘అప్ కంట్రీ’ జర్నలిస్టులు ఇప్పటికీ ప్రస్తావిస్తూ ఉండడం కద్దు. ఇక, విశాలాంధ్ర పత్రికను తెలుగు సాంస్కృతిక జీవిత ప్రతినిధిగా దిద్దితీర్చడంలో ఆయన పాత్ర అందరికీ తెలిసిందే. బెజవాడలో జరిగే చెప్పుకోదగిన సభలన్నింటికీ రాఘవాచారిగారే అధ్యక్షత వహించడం ఓ స్థానిక సంప్రదాయంగా పరిణమించింది. డైలీ జర్నలిజం నుంచి విరమించినప్పటికీ,
  
  ఇప్పటికీ, విజయవాడ మేధో జగత్సహోదరులకు పెద్దదిక్కుగా ఆయన కొనసాగుతూనే ఉన్నారు.  ‘మాది వరంగల్లు. మా మేనమామలది పశ్చిమగోదావరి జిల్లా పెన్నాడ. తెలుగు సంస్కృతిలోని భిన్నత్వాన్నీ దాన్లోని ఏకత్వాన్నీకూడా చిన్నప్పుడే గ్రహించినవాణ్ణి నేను. వ్యక్తిగత జీవితంలో, వృత్తిగత జీవనంలో అరుదయిన వ్యక్తులను అతిసన్నిహితంగా చూశాను. అది వరంగల్లులోని కాళోజీలే కావచ్చు- హైదరాబాద్‌లోని మఖ్దూం, రాజ్‌బహదూర్ గౌర్, మొహిత్ సేన్‌లే కావచ్చు- విజయవాడ వచ్చాకా విశాలాంధ్ర పెద్దలయిన చంద్రంగారూ, బలరామమూర్తిగారే కావచ్చు. సంపాదక ప్రముఖులు నండూరి రామమోహనరావు, పొత్తూరి వెంకటేశ్వరరావుగారే కావచ్చు. రాంభట్ల, మల్లారెడ్డి, బూదరాజులాంటి అభ్యుదయ రచయితలే కావచ్చు. వీళ్లలో ప్రతిఒక్కరితోనూ ఆత్మీయ అనుబంధం ఏర్పడింది నాకు. ఆ బాంధవ్యం ప్రాతిపదికగానే మా స్నేహం మారాకు వేస్తూ వచ్చింది.’ అన్నారు రాఘవాచారి సగర్వంగా.
  
  ‘నేనన్నమాటకు అర్థం పైన చెప్పినవాళ్లతో నాకు భిన్నాభిప్రాయాలే లేవని కాదు సుమా!’ అని హెచ్చరించారాయన. ‘ఎప్పుడూ ఎవరితోనూ మూసకట్టు ‘అభిప్రాయభేదాలు’ పెంచుకోలేదన్నది నా పాయింటు.  మన గీటురాళ్లు మనం జాగ్రత్తగా పెట్టుకోవడం ముఖ్యం.’
  
  ఆ తర్వాత చాలామాటలే నడిచాయి. ఎన్నెన్ని అనుభవాలు, ఎన్నెన్ని జ్ఞాపకాలు. పెద్దిభొట్ల, రాఘవాచారి... ఇద్దరూ వయసు తాలూకు అలసటగాని అనారోగ్యపు అస్థిమితత్వాన్నిగాని లెక్క చేయకుండా హుషారుగా ఉన్నారు. దప్పికేసిన వాళ్లకు దాహం అందించే చలివేంద్రాల్లానే ఉన్నారు. దేశమంటే మట్టికాదు మనుషులు అంటే అర్థం అదే. ఒక ఊరంటే ఆ ఊరి మనుషులే.  పర్లేదు. బెజవాడ భేషుగ్గానే ఉంది.
  - మందలపర్తి కిశోర్ 99122 29931