లీటర్‌ రూ.47 నుంచి రూ.110.. ఎందుకిలా?

భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ రాకెట్ వేగంతో దూసుకుపోతోంది. ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థగా భారత్ తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకుంటోంది. అయితే, ఈ అభివృద్ధికి ఊతమిచ్చేది మాత్రం ముడి చమురే. అంతర్జాతీయంగా ఇంధన ధరల్లో వచ్చే ప్రతి చిన్న మార్పు సామాన్యుడి జేబుపైనే కాకుండా దేశ బడ్జెట్‌పై కూడా తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. మే 15, 2026 నాటి తాజా పరిణామాల నేపథ్యంలో గత రెండు దశాబ్దాల (2006-2026) చమురు విపణిని, దేశీయ ధరల ఒడిదొడుకులను విశ్లేషిద్దాం.

2006 నాటి ఇంధన ముఖచిత్రం

సరిగ్గా రెండు దశాబ్దాల క్రితం అంటే 2006లో అంతర్జాతీయంగా బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు బ్యారెల్‌కు సగటున 60 నుంచి 65 డాలర్ల మధ్య ఊగిసలాడేవి. ఆ సమయంలో భారతదేశంలో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు నేటితో పోలిస్తే చాలా తక్కువగా ఉండేవి.

2006లో ధరలు (న్యూఢిల్లీలో)..

పెట్రోల్ లీటర్: సుమారు రూ.47.51

డీజిల్ లీటర్: సుమారు రూ.32.47

• 2006వ సంవత్సరంలో ఒక అమెరికన్ డాలర్‌తో పోలిస్తే భారత రూపాయి విలువ సగటున రూ.45.30గా ఉండేది.  

అప్పట్లో చమురు మార్కెటింగ్ కంపెనీల (ఓఎంసీ) ధరల నిర్ణయాధికారం పూర్తిగా ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉండేది. అంతర్జాతీయంగా క్రూడ్ ధర పెరిగినప్పటికీ ప్రభుత్వం రాయితీలు ఇస్తూ దేశీయంగా ధరలను అదుపులో ఉంచేది.

నేటి పరిస్థితి

పశ్చిమాసియా సంక్షోభం, ఇరాన్ యుద్ధ వాతావరణం, వ్యూహాత్మక చమురు రవాణా మార్గమైన హార్మూజ్‌ జలసంధిలో నెలకొన్న అడ్డంకుల కారణంగా అంతర్జాతీయంగా బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర ఒక్కసారిగా భగ్గుమంది. ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర బ్యారెల్‌కు 106 నుంచి 107 డాలర్ల వద్ద కొనసాగుతోంది.

గత 11 వారాలుగా నష్టాలను భరిస్తూ ఇంధన ధరలను స్థిరంగా ఉంచిన ప్రభుత్వ రంగ చమురు సంస్థలు ఆర్థికంగా భారం ఎక్కువ కావడంతో నేడు (మే 15, 2026) లీటరు పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలపై రూ.3 చొప్పున పెంచుతూ నిర్ణయం తీసుకున్నాయి.

నాటికీ నేటికీ తేడా ఏమిటి?

2006తో పోలిస్తే ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా క్రూడ్ ధర దాదాపు 70% పెరిగితే దేశీయంగా రిటైల్ ధరలు మాత్రం 100% పైగా పెరిగాయి. ఈ తీవ్రమైన వ్యత్యాసానికి వెనుక బలమైన ఆర్థిక, అంతర్జాతీయ కారణాలు ఉన్నాయి.

డాలర్‌తో రూపాయి విలువ క్షీణత

2006లో ఒక అమెరికన్ డాలర్ విలువ సుమారు రూ.45గా ఉండేది. కానీ నేడు డాలర్‌తో పోలిస్తే రూపాయి విలువ గణనీయంగా తగ్గింది. ముడి చమురును డాలర్లలోనే కొనుగోలు చేయాల్సి రావడం వల్ల క్రూడ్ ధరతో సంబంధం లేకుండా భారత్ చెల్లించే మొత్తం విపరీతంగా పెరిగింది.

నియంత్రణ లేకపోవడం

2010లో పెట్రోల్, 2014లో డీజిల్ ధరలపై ప్రభుత్వ నియంత్రణ పూర్తిగా తొలగిపోయింది. అంతర్జాతీయ మార్కెట్ ధరలకు అనుగుణంగా చమురు కంపెనీలే స్వయంగా ధరలను సవరించే పద్ధతి అమల్లోకి వచ్చింది.

పన్నుల నిర్మాణం

ప్రస్తుతం కేంద్రం విధించే ఎక్సైజ్ సుంకం, రాష్ట్రాలు విధించే వ్యాట్ పన్నులు ఇంధన ధరల్లో సింహభాగాన్ని ఆక్రమిస్తున్నాయి. చమురు కంపెనీల నివేదికల ప్రకారం.. తాజా పెంపునకు ముందు కూడా కంపెనీలు పెట్రోల్‌పై లీటరుకు రూ.14, డీజిల్‌పై లీటరుకు రూ.16 వరకు నష్టపోవాల్సి వచ్చింది.

వృద్ధి పథంలో భారత్

భారతదేశం ప్రస్తుతం మూడో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా ఎదిగే క్రమంలో ఉంది. పారిశ్రామికీకరణ, రవాణా రంగాలు ఊపందుకున్నాయి. అయితే మన అవసరాలకు కావాల్సిన ముడి చమురులో దాదాపు 85 శాతం ఇతర దేశాల నుంచే దిగుమతి చేసుకుంటున్నాం. ప్రస్తుత పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతలు ఇలాగే కొనసాగితే భారత అంతర్గత ద్రవ్యోల్బణం పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. ఇప్పటికే ఏప్రిల్ 2026లో రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 3.48 శాతానికి చేరగా హోల్ సేల్ ద్రవ్యోల్బణం ఇంధన ధరల కారణంగా 42 నెలల గరిష్టానికి (8.3 శాతం) చేరింది.

చమురు సంక్షోభం

ఈ అంతర్జాతీయ చమురు సంక్షోభం భారత్‌కు ఒక హెచ్చరిక లాంటిది. ఇంధన ఒడిదొడుకుల నుంచి దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలంటే కేవలం దిగుమతులపైనే ఆధారపడితే సరిపోదు. రాబోయే రోజుల్లో వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలను మరింత పెంచుకోవడంతో పాటు ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, గ్రీన్ హైడ్రోజన్, ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరుల వైపు భారత్ మరింత వేగంగా అడుగులు వేయాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. అప్పుడే అంతర్జాతీయ రాజకీయ పరిణామాలతో సంబంధం లేకుండా భారత వృద్ధి సాగిపోతుంది.

ఇదీ చదవండి: పసిడి ధరల్లో కుదుపు.. తులం ఎంతంటే..