groundwater crisis

సాక్షి, హైదరాబాద్‌: మానవ తప్పిదాలతోనే భూమిపై నీటి సంక్షోభం సంభవిస్తోందని..మంచినీటి వనరుల స్థితిగతులపై ఆందోళనకరమైన వాస్తవాలు వెల్లడయ్యాయి. నాసా –అంతర్జాతీయ పరిశోధకులు రూపొందించిన కొత్త గ్లోబల్‌ మ్యాప్‌..భూమిపై మానవ కార్యకలాపాల వల్ల విలువైన మంచి నీటి నిల్వలు ఎక్కడెక్కడ పెరిగాయి..ఎక్కడెక్కడ తగ్గాయో స్పష్టం చేసింది. భారతదేశం వంటి వ్యవసాయ ఆధారి త ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు ప్రమాదకరంగా పడిపోవడానికి మానవ తప్పిదాలే కారణమని పేర్కొంది. నాసా, అంతర్జాతీయ పరిశోధకులు ఉమ్మడిగా విడుదల చేసిన ఒక కొత్త హైరిజల్యూషన్‌ గ్లోబల్‌ మ్యాప్‌ ద్వారా తాజాగా ఆందోళన కలిగించే అంశాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. నాసా గ్రేస్‌ శాటిలైట్ల ద్వారా సేకరించిన గురుత్వాకర్షణ డేటా ఆధారంగా ఈ మ్యాప్‌ను రూపొందించారు. భూగర్భ జలాల నిర్వహణలో తక్షణమే అంతర్జాతీయ విధానాలు మార్చుకోకపోతే, భవిష్యత్‌లో తాగునీటి సంక్షోభం యుద్ధాలకు దారితీసే ప్రమాదముందని ఈ నివేదిక హెచ్చరిస్తోంది. 2002–2025 మధ్య కాలానికి సంబంధించిన శాటిలైట్‌ డేటాను విశ్లేíÙంచి నివేదికను రూపొందించారు.అమెరికాకు చెందిన లైవ్‌ సైన్స్‌ ప్రచురించిన ఈ నివేదిక ప్రకారం.. పంటల సాగుకు అవసరానికి మించి భూగర్భ జలాలను తోడేస్తుండటంతో నీటి మట్టాలు ప్రమాదకర స్థాయికి పడిపోయాయి. భారత్‌ విషయానికొస్తే... భారత్‌లో తాగునీరు, భూగర్భ జలాల సంక్షోభం ఏకరూపంగా లేదు. భౌగోళిక పరిస్థితులు, పంటల సరళి, పట్టణీకరణ ఆధారంగా వివిధ రాష్ట్రాలపై దీని ప్రభావం విభిన్నంగా ఉంది. నిర్దిష్ట రాష్ట్రాలపై ఈ మంచినీటి క్షీణత ప్రభావం తీవ్రంగా ఉంది. తీవ్రమైన సంక్షోభంలో ఉన్న రాష్ట్రాలు (ఉత్తర, వాయవ్య భారతం)...ఈ ప్రాంతం ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా భూగర్భ జలాలను కోల్పోతున్న ‘హాట్‌స్పాట్‌’గా నాసా శాటిలైట్లు గుర్తించాయి. ⇒ పంజాబ్, హరియాణాల విషయానికొస్తే... ఇక్కడి హరిత విప్లవ వ్యవసాయ నమూనా పూర్తిగా గొట్టపు బావులు, ఉచిత విద్యుత్‌పై ఆధారపడి ఉంది. వరి, గోధుమల వంటి ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటలను పండించడం వల్ల ఇక్కడ ఏటా 46 సెం.మీ వరకు భూగర్భ జలాలు పడిపోతున్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో బావులు ఎండిపోయి, తాగునీటికి కూడా ముప్పు ఏర్పడింది. ⇒ రాజస్తాన్‌...ఎడారి ప్రాంతం కావడం, అస్థిరమైన రుతుపవనాల వల్ల ఇక్కడ మంచినీటి కొరత ఎప్పుడూ ఎక్కువే. అయితే, కొన్ని ఇసుకరాయి ఆక్విఫెర్ల వల్ల స్థానికంగా నీటి పునరుద్ధరణ (రీచార్జ్‌) జరుగుతున్నా, వ్యవసాయ పంపింగ్‌ కారణంగా నిల్వలు నిరంతరం తగ్గుతూనే ఉన్నాయి. ⇒ ఉత్తర ప్రదేశ్‌... ముఖ్యంగా తూర్పు యూపీలో ఏటా దాదాపు 7 సెం.మీ చొప్పున భూగర్భ జలాలు తరిగిపోతున్నట్టు నాసా గ్రేస్‌ డేటా వెల్లడించింది తెలుగు రాష్ట్రాల విషయానికొస్తే... తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వాతావరణ మార్పుల తీవ్రత నదీజలాల కొరత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. తెలంగాణలో చూస్తే..వర్షాభావ పరిస్థితులకు ఎల్‌నినో ప్రభావం తోడైనప్పుడు ఇక్కడ కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. నాగార్జునసాగర్, ఎల్లంపల్లి వంటి ప్రధాన జలాశయాల్లో నీటి మట్టాలు పడిపోయినప్పుడు హైదరాబాద్‌ వంటి నగరాలకు తాగునీటి సరఫరా కోసం డెడ్‌ స్టోరేజీలను వాడాల్సిన పరిస్థితి వస్తోంది ⇒ ఆంధ్రప్రదేశ్‌... రాయలసీమ (ఉమ్మడి ప్రకాశం, పల్నాడు జిల్లాలు) వంటి ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు పడిపోవడం వల్ల పత్తి, కంది, వేరుశనగ పంటలు ఎండిపోయే ప్రమాదం క్రమంగా పెరుగుతోంది. అయితే, గత దశాబ్ద కాలంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రభుత్వ జల సంరక్షణ చర్యల వల్ల స్వల్పంగా నీటి మట్టాలు పెరిగినట్టు నాసా గత అధ్యయనాలు చూపించాయి. కృష్ణా, గోదావరి పరీవాహక ప్రాంతాల్లో అకస్మాత్తుగా వచ్చే వరదలు స్థానిక నీటి లభ్యతను తాత్కాలికంగా పెంచుతున్నా, స్థిరమైన నిల్వలు కరువవుతున్నాయి ఆహార భద్రతకు ముప్పు. గోధుమలు, వరి, మొక్కజొన్న వంటి ప్రధాన పంటల దిగుబడి గణనీయంగా తగ్గుతుంది. నీటి సంక్షోభం ఇలాగే కొనసాగితే 2050 నాటికి భారతదేశ జీడీపీ లో 6% వరకు నష్టం వాటిల్లుతుందని ప్రపంచ బ్యాంక్‌ అంచనా వేసింది. ⇒ రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలు: కృష్ణా, కావేరి వంటి నదీ జలాల పంపకాలపై రాష్ట్రాల మధ్య ఘర్షణలు మరింత తీవ్రమయ్యే ప్రమాదముంది.

కైలాస్‌నగర్‌: జిల్లాలో భూగర్భజలాలు రోజురోజుకు అడుగంటుతున్నాయి. గతేడాదితో పోల్చితే నీటిమట్టం గణనీయంగా పడిపోయింది. నాలుగు నెలల వ్యవధిలో 9.93 మీటర్ల లోతుకు చేరడం ఆందోళనకు గురిచేస్తోంది. గతంతో పోలిస్తే ఈ ఏడాది ఎండల తీవ్రత ఎక్కువగా ఉండటం, యాసంగి సాగుకు ఎక్కువ నీటిని వినియోగించడం, బోరుబావుల తవ్వకాలపై నియంత్రణ లేకపోవడం, జూన్‌ నెలాఖరుకు చేరినా వర్షాలు కురవకపోవడంతో జలమట్టం పాతాళానికి చేరువవుతోంది. నీటి వినియోగంపై అప్రమత్తత లేకుంటే ముప్పు తప్పదని అధికారులు హెచ్చరిస్తున్నారు. విచ్చలవిడిగా బోరుబావుల తవ్వకం  జిల్లాలో బోరుబావుల తవ్వకాలు విచ్చలవిడిగా కొనసాగుతున్నాయి. కొందరు వాల్టా నిబంధనలను యథేచ్ఛగా ఉల్లంఘించేస్తున్నారు. నిబంధనల ప్రకారం బోరుబావి ఏర్పాటుకు రెవెన్యూ అధికారుల అనుమతి తప్పనిసరి. అలాగే బోరుకు బోరుకు మధ్య 250 మీటర్ల దూరం ఉండాల్సి ఉండాలి. అయితే జిల్లాలో ఈ నిబంధనలు ఏవీ అమలుకు నోచుకోవడం లేదు. కనీసం పది మీటర్ల దూరంలోనే రెండు, మూడేసి బోర్లు ఉండడం గమనార్హం. వీటిని నియంత్రించాల్సిన రెవెన్యూ యంత్రాంగం శ్రీమామూలుశ్రీగా వ్యవహరిస్తున్నాయనే ఆరోపణలున్నాయి. అలాగే ప్రభుత్వం 24గంటల ఉచిత విద్యుత్‌ అందిస్తుండటంతో వ్యవసాయ క్షేత్రాల్లో నీటి వినియోగం గణనీయంగా పెరిగింది. యాసంగిలో సాగు చేసిన పంటలకు బోరుబావులే ఆధారం కావడంతో జలాల వినియోగం అధికమై లోతుకు చేరడానికి ప్రధాన కారణమవుతుంది. ఇచ్చోడలో అట్టడుగుకు.. ఈ ఏడాది మే నెలలో నమోదైన అధికారిక నీటి మట్టం వివరాలు పరిశీలిస్తే.. ఇచ్చోడలో అత్యధికంగా 25.70 మీటర్లకు పడిపోయింది. అలాగే గుడిహత్నూర్‌లో 18.2 మీటర్లు, జైనథ్‌లో 14.85 మీటర్లు, నేరడిగొండలో 9.90 మీటర్ల లోతుకు చేరాయి. ఈ మండలాల్లో ఏప్రిల్‌లో పరిస్థితి మరింత దారుణంగా ఉంది. ఇచ్చోడలో ఏకంగా 37.60 మీటర్లకు చేరడం గమనార్హం. అయితే మేలో కురిసిన అకాల వర్షాలతో నీటి మట్టం స్వల్పంగా పెరిగింది. జిల్లాలోని మిగతా మండలాల్లోనూ ఏడు మీటర్ల లోతులో నీటి మట్టాలు ఉన్నాయి. అప్రమత్తత అవసరం నీటి వినియోగంలో ప్రజలు అప్రమత్తత పాటించకుంటే ముప్పు తప్పదని అధికారులు సూచిస్తున్నారు. నీటిని పొదుపుగా వాడుకోవాలి. వర్షపు నీటిని సంరక్షించేలా ఇంకుడుగుంతలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. వ్యవసాయ క్షేత్రాల్లోనైతే నీటి కుంటలు నిర్మించుకోవాలి. చెక్‌ డ్యాంల నిర్మాణం ద్వారా కూడా నీటిని సంరక్షించుకున్న వారమవుతాము. ఎక్కువ నీటి వినియోగం ఉన్న పంటలను కాకుండా డ్రిప్‌, తుంపర్ల సేద్యం ద్వారా సాగయ్యే పంటలపై దృష్టిసారిస్తే నీటి సంరక్షణ సాధ్యమనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతుంది. నీటిని పొదుపుగా వాడుకోవాలి జిల్లాలో భూగర్భ జలమట్టం రోజురోజుకు పడిపోతున్నందున నీటిని పొదుపుగా వాడుకోవాలి. లేకుంటే భవిష్యత్తులో ఇబ్బందులు పడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. బోరుబావుల తవ్వకాలు నిబంధనల మేరకు చేపట్టాలి. ముందుగా మీ సేవ ద్వారా రెవెన్యూ అధికారులకు దరఖాస్తు చేసుకోవాలి. వారు పరిశీలించి అనుమతించాకే బోరు ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. – ఏ.శ్రీవల్లి, భూగర్భ జలవనరుల శాఖ ఏడీ

ఐదేళ్ల శ్రమకు దక్కిన గౌరవం ఇది. నేలతల్లి గొంతు తడిని నిలిపిన ఫలితం. గ్రామీణ మహిళకు అందిన ఈ పురస్కారం. చిత్తూరు జిల్లాలోని తంబళ్లపల్లె కరువుకు కేరాఫ్‌. భూగర్భ జలాలు అడుగంటిపోవడం ఇక్కడ రైతులకు కొత్తేమీ కాదు. సాగు చేయడానికి నేల ఉంది, పంట పండడానికి నీరు లేదు. తంబళ్లపల్లెతోపాటు చుట్టుపక్కల పదహారు గ్రామాలు ఇప్పుడు ఆ దుస్థితి నుంచి గట్టెక్కాయి. ఆ గట్టెక్కడంలో వేల అడుగులు నడిచింది పారేశమ్మ. ఆమె శ్రమకుగాను యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ ప్రోగ్రామ్, నేషనల్‌ వాటర్‌ మిషన్‌లు బుధవారం నాడు నేషనల్‌ ఉమెన్‌ వాటర్‌ చాంపియన్‌ అవార్డును ప్రకటించాయి. తంబళ్లపల్లె మండలం, గోపిదిన్నెకు చెందిన పారేశమ్మ ఐటీఐ పూర్తి చే సింది. గోపిదిన్నెకు చెందిన ఎరుకులప్పను కులాంతర వివాహం చేసుకుంది. అతడు తంబళ్లపల్లె పంచాయతీలో పారిశుద్ద్య కార్మికునిగా పనిచేస్తున్నాడు. పారేశమ్మ తల్లిదండ్రులకు రెండున్నర ఎకరాల పొలం ఉన్నప్పటికీ సాగునీటి ఇబ్బందులతో వ్యవసాయం చేయడం కుదరలేదు. బతుకుతెరువు కోసం తంబళ్లపల్లెలో స్థిరపడ్డారు. వెంటపడి వినిపించింది! తంబళ్లపల్లి వచ్చిన తర్వాత తాను కూడా ఏదో ఒక పని చేయాలి, ఏ పని దొరుకుతుందా అని ఆలోచిస్తున్నప్పుడు 2015లో ‘ఫౌండేషన్‌ ఫర్‌ ఎకోలాజికల్‌ సెక్యూరిటీ’ సంస్థ పర్యావరణం, నీటి సంరక్షణ, రైతుల కోసం పనిచేస్తున్న విషయం తెలిసి పని అడిగింది. నెలకు రూ. 4,500 గౌరవ వేతనంతో తంబళ్లపల్లె పంచాయతీ లో రీసోర్స్‌పర్సన్‌గా నియమితురాలైంది. తంబళ్లపల్లె పరిసరాల్లోని 16 పల్లెల్లో విధులు నిర్వహించాలి. వ్యవసాయంలో ఎంతో అనుభవం కలిగిన రైతులకు సూచనలివ్వాలి. చెప్పడానికి పారేశమ్మ సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ వినడానికి ఎవరూ సిద్ధంగా లేరు. వాళ్లు అలవాటు పడిన పద్ధతిలో మార్పు తీసుకురావడం మాటలు కాదు. అందులోనూ సేద్యంలో అనుభవం లేని పారేశమ్మ చెప్తుంటే పట్టించుకునేదెవరు? ఆమె ప్రయత్నం అంతా తాతకు దగ్గులు నేర్పించడం వంటిదే అన్నమాట. కొన్నిరోజుల్లోనే పారేశమ్మకు పరిస్థితి అర్థమైపోయింది. అయితే ఆమె ఆ రోజు ఈ పని తనవల్ల కాదని వదిలేసుంటే పారేశమ్మ గురించి రాయడానికి ఏమీ ఉండేది కాదేమో! ఆమె పట్టుదలతో కొనసాగింది. ఒక్కొక్క పల్లెకు ఒకటికి పదిసార్లు వెళ్లింది. ఉదయం ఆరున్నరకు వెళ్తే మధ్యాహ్నం 12 గంటలకు ఇంటికి తిరిగొచ్చేది. మళ్లీ సాయంత్రం నాలుగింటికి వెళ్తే రాత్రి 8 గంటల దాక పల్లెల్లోనే. వాస్తవ నీటి పరిస్థితులు, అధిక నీటి వినియోగమయ్యే పంటలసాగుతో కలిగే ఇబ్బందులను వివరిస్తూ వచ్చింది. చెవినిల్లు కట్టుకుని చెప్పినట్లే చెప్పింది. చెప్పగా చెప్పగా రైతులు వినడం మొదలైంది. ఆ తర్వాత వారిలో ఆలోచన రేకెత్తింది. నిజమే కదా! అని సమాధానపడ్డారు. అలా పారేశమ్మ రైతులను పంటల సాగులో మార్పుకు ఒప్పించింది.   రైతులకు అవగాహన కల్పిస్తున్న పారేశమ్మ చాంపియన్‌ పొలాల్లో కందకాలు తవ్వుకుంటే నీరు పొలంలోనే ఇంకిపోయి తేమ శాతం పెరుగుతుందని వివరించింది. భుగర్భజలాలు పెరగడంపై అవగాహన కల్పించేది. ఉపాధి హామీ పథకం పనుల్లో అధికంగా నీటినిల్వ పనులు చేసేలా ప్రోత్సహించింది. ఇప్పుడు ఈ పల్లెల్లో ఒక వర్షానికే కుంటలు నిండిపోతున్నాయి. రైతుల్లో చైతన్యం తీసుకురావడానికి పారేశమ్మ ఒంటరిపోరాటం చేసింది. ఆమె కృషికి గుర్తింపుగా వాటర్‌ చాంపియన్‌ అవార్డు ఆమెను వరించింది. – టైలర్‌ షామీర్‌ బాషా ,బి. కొత్తకోట, చిత్తూరు జిల్లా పదహారు పల్లెలు తంబళ్లపల్లె, పులసవాండ్లపల్లె, గోళ్లపళ్లోపల్లె, చెవిటివారిపల్లె, ఎగువబోయపల్లె, బలకవారిపల్లె, చెన్నప్పగారిపల్లె, నాయనప్పగారిపల్లె, దబ్బలగుట్టపల్లె, కురవపల్లె, మట్టావాండ్లపల్లె, బురుజు, బోడికిందపల్లె, కొండకింద మేకలవారిపల్లె, ఇట్నెనివారిపల్లె, చేలూరివాండ్లపల్లెల్లో ఇంటికి ఒకరిని సంఘంలో చేర్చాను. వారితో నిత్యం పొలాల్లో, గ్రామాల్లో సమావేశాలు నిర్వహించడంతోపాటు ఏయే పల్లెల్లో భూగర్భజలాల మట్టం ఏ స్థాయిలో ఉందో అంచనా వేసి వివరించాను. ఏయే పంటలకు ఏ మేరకు నీటి వినియోగం అవుతుందో చెప్పేదాన్ని, నీటివనరును బట్టి ఏ పంటలు సాగు చేయాలనే అవగాహన కల్పిస్తూ  అందుకు అనువైన పంటల గురించి వివరించాను. అందరూ కలిసిరావడంతోనే విజయం సాధించాం. – పారేశమ్మ, రీసోర్స్‌ పర్సన్,ఎఫ్‌ఈఎస్‌ ఇదీ ప్రణాళిక! ఈ పల్లెల చుట్టూ కొండలు, గుట్టలు ఉంటాయి. పల్లెల చుట్టూ సహజంగా ఉన్న ప్రకృతి వనరులను కాపాడుకోవడం. భూమికోత నివారణ, మొక్కల పెంపకం ద్వారా అడవుల సంరక్షణ, భూగర్భజలాల వృద్ధికి నష్టం కలిగించే పనులు చేపట్టకపోవడం కార్యక్రమాలను సంఘాల  ద్వారా అవగాహన కల్పించింది పారేశమ్మ. ఈ గ్రామాల్లో రైతులు వరి, టమాట పంటలనే ఎక్కువగా సాగు చేస్తారు. సగం పొలంలో రైతుకు ఇష్టమైన పంట వేసుకుని, మిగిలిన సగం పొలంలో కొర్రలు, అండుకొర్రలు, సామలు, అరికెలు లాంటి చిరుధాన్యాలు, సజ్జలు, రాగులు, వేరుశెనగ సాగు చేశారు. గత ఏడాది 60 మంది రైతుల చేత 75 ఎకరాల్లో చిరుధాన్యాలను సాగు చేయించారు. ఎకరాకు ఐదు నుంచి ఆరు క్వింటాళ్ల దిగుబడితో 480 టన్నులు వచ్చింది. కోవిడ్‌ ప్రభావంతో ధరలు తగ్గాయి. కొందరు రైతులు పంటను అమ్మకుండా మార్కెట్‌ మెరుగయ్యే రోజుల కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. ఫొటోలు: షేక్‌ మహ్మద్‌ రఫీ, సాక్షి, తిరుపతి


 కరువు కాలం.. మోరీ నీరూ వదలం
 
 వర్గల్: తీవ్ర వర్షాభావం.. తాగు నీటి కష్టాలు తెచ్చి పెట్టింది. భూగర్భజలం అడుగంటడంతో గుక్కెడు నీటికి పరితపిస్తున్న గడ్డు కాలం. ఇక నిర్మాణాలకు నీటితిప్పలు చెప్పనలవి కాదు. మురుగు నీటిని సైతం వదలని పరిస్థితి. ఇందుకు మెదక్ జిల్లా వర్గల్ మండలం నెంటూరులో ఏఎన్‌ఎం భవన నిర్మాణ పనులకు మోరీ నీటిని జాగ్రత్తగా వాడుకుంటున్న తీరే నిదర్శనం.
 
 ఊరు నుంచి వచ్చే మోరీ నీళ్లను నిర్మాణ పనులు జరుగుతున్న భవనం సమీపంలో అడ్డుకట్ట వేసి ఇలా ఆపేశారు. ఆ నిల్వ నీటిలో ఓ చిన్న సింగిల్‌ఫేజ్ మోటర్ పెట్టి తోడుకుంటున్నారు. నిర్మాణ పనులకు ‘నీటి’ కరువును అధిగమిస్తున్నారు. వాట్‌ యాన్ ఐడియా..!!