literacher award

ఈ యేడాది(2026) నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం కెనడియన్‌ కవయిత్రి యాన్‌ క్యార్సన్‌ గెల్చుకున్నట్లు అక్టోబర్‌ ఎనిమిదో తేదీన స్వీడిష్‌ ఎకాదెమీ ప్రకటించింది. ఆ ప్రకటన వినగానే, ‘మీకందరికీ మతిపోయినట్లుంద’ని నవ్వారట యాన్‌. ఆమె నోబెల్‌ పురస్కారం గెల్చుకోవడం మరీ అంత నవ్వులాట వ్యవహారమేం కాదు! యాన్‌ అనామకురాలేం కాదు. 1996–2026 మధ్యకాలంలో ఆమె పది జాతీయ– అంతర్జాతీయ సాహిత్య పురస్కారాలు గెల్చుకున్నారు. వాటిలో, 2001లో గెల్చుకున్న ‘టీ.యెస్‌.ఇలియట్‌ ప్రైజ్‌‘, 2021లో గెల్చుకున్న ‘పెన్‌ నబకోఫ్‌ ప్రైజ్‌‘ చెప్పుకోదగినవి. ఈ యేడాది ఆమె గెల్చుకున్న నోబెల్‌ సాహిత్యపురస్కారం వీటన్నిటికీ తలమానికమైనది.సుప్రసిద్ధ చైనీస్‌ రచయిత్రి చాన్‌ ష్యూహ్, జపనీస్‌ నవలారచయిత హరూషీ మురకామీ నుంచి యాన్‌ కార్సన్‌కు గట్టి పోటీ ఎదురైంది. ఆమె సిసలైన పోటీ ఎదుర్కొన్నది మాత్రం సహచర– ఆమాటకొస్తే సీనియర్‌– కెనడియన్‌ రచయిత్రి మార్గరెట్‌ యాట్వుడ్‌ నుంచనే చె΄్పాలి. ఈసారి సల్మాన్‌ రష్డీ పేరు కూడా ప్రముఖంగానే వినవచ్చింది. ఈ నేపథ్యంలో, తనకు 2026 సంవత్సరానికిగాను నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం వచ్చే అవకాశం వుందని యాన్‌ క్యార్సన్‌ అనుమానించయినా వుండకపోవచ్చు. అందుకే, ఆమెకు శుభాకాంక్షలు తెలిపిన మిత్రులను ఆమె ‘మతిలేనివారిగా’ పరిగణించి వుండవచ్చు! కానీ, నోబెల్‌ బుక్కీల దగ్గిర పెద్ద సంఖ్యలో బెట్టింగులను ఆకర్షించిన పేర్లలో యాన్‌ మరీ వెనకబడి లేరు. ఆ జాబితాలో ఆమె పేరు రెండో స్థానంలో ఉందని అభిజ్ఞ వర్గాల కథనం!అన్న కోసం వెదుకులాటలో మన దేశానికి...ప్రాచీన గ్రీకో–రోమన్‌ సంస్కృతినీ, సాహిత్యాన్నీ లోతుగా అధ్యయనం చేసిన విద్వాంసురాలిగా యాన్‌ ప్యాట్రీషియా క్యార్సన్‌ ప్రఖ్యాతి పొందారు. ప్రాచీన సంస్కృతితో ఆమె నిర్మొహమాటంగా సాగించిన సంభాషణ, సమకాలీన సాహిత్యంలో సరికొత్త ధోరణులకు శ్రీకారం చుట్టింద’ని నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కార ప్రకటనలో స్వీడిష్‌ ఎకాడెమీ చేసిన వ్యాఖ్య గమనార్హం. నిర్దిష్ట రచనకు నోబెల్‌ సాహిత్య పురస్కారం ప్రకటించే ఆచారం ఎకాడెమీకి లేదు. అయితే, యాన్‌ క్యార్సన్‌ పేరు చెప్పగనే చదువుకున్న వాళ్ళందరికీ గుర్తొచ్చే ఆమె రచన ‘నాక్స్‌.’ రోమన్‌ కవి క్యాటలస్‌ రాసిన 101వ గీతం లాటిన్‌ గేయ సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధం. తన సోదరుడి సమాధి ముందు మోకరిల్లి, క్యాటలస్‌ ఈ సుదీర్ఘ స్మృతి గీతం గానం చేశాడంటారు. యాన్‌ క్యార్సన్‌ తన అన్న మైకేయ్ల్‌ క్యార్సన్‌ స్మృత్యర్థం రచించిన సుదీర్ఘ స్మృతిగీతం ‘నాక్స్‌‘పై క్యాటలస్‌ రచన ప్రభావం అపారం. 192 పేజీలకు విస్తరించిన ఈ స్మృతిగీతాన్ని మామూలుగా మనం చూసే పుస్తకాల్లా ముద్రించలేదు. ఒకే కాగితాన్ని ఎకార్డియన్‌ మడతల మాదిరిగా మడిచి, బైండ్‌ చెయ్యడం ఈ పుస్తకం తయారీలోని ఒక విశేషం! మైకేయ్ల్‌ మాదకద్రవ్యాల సరఫరా–వినియోగాల నేరానికి పాల్పడినట్లు కెనడా అధికారులు ఆయనపై కేసు పెట్టారంటారు. పోలీసులనుంచి తప్పించుకునే ప్రయత్నంలో మైకేయ్ల్‌ మన దేశంతో సహా ఎన్నో యూరపియన్‌ దేశాల్లో కూడా తిరిగాడట. అన్న గారిని వెదుక్కుంటూ యాన్‌ మనదేశానికి వచ్చి కొంతకాలం ఇక్కడా వున్నారట కూడా. ఏమైతేనేం– పాపం అన్నా చెల్లెలూ మాత్రం తిరిగి కలుసుకోనే లేదు! కెనడాలోని టొరాంటో నగరంలో పుట్టిన యాన్‌ తండ్రి బ్యాంకు అధికారి. తండ్రి ఉద్యోగం కారణంగా యాన్‌ కెనడాలోని ఎన్నో చిన్నాచితకా పట్టణాల్లో ఉండాల్సివచ్చింది. హైస్కూల్లో చదువుకునే రోజుల్లోనే యాన్‌ప్రాచీన గ్రీకు భాషాసాహిత్యాలతో పరిచయం ఏర్పర్చుకుంది. ఆమెకు ల్యాటిన్‌ భాష నేర్పే బోధకుడు ఆమెను అటువైపు మళ్ళించాడంటారు. టొరాంటో విశ్వవిద్యాలయంలోని మైకేయ్ల్‌ కాలేజ్‌లో –వాయిదా పద్ధతుల్లో– డిగ్రీ కోర్స్‌ పూర్తి చేసి, చకచకా ఎమ్మే, పీహెచ్డీ పట్టాలు కూడా పుచ్చుకున్నారామె. దాదాపు నలభయ్యేళ్ళ పాటు యాన్‌ క్యార్సన్‌ కెనడాలోనే కాక, అమెరికాలోనూ అధ్యాపక వృత్తి చేపట్టి, పలు ప్రపంచ ప్రసిద్ధ విశ్వవిద్యాలయాల్లో పనిచేశారు. అయితే ఆమె ప్రయాణం ‘పడిలేచే కడలితరంగం’ మాదిరే సాగడం విశేషం.

ఈ సంవత్సరం నోబెల్‌ సాహిత్య బహుమతి కెనడియన్‌ రచయిత్రి యాన్‌ కార్సన్‌ను వరించింది.ప్రాచీన గ్రీకు, రోమన్‌ సాహిత్యాన్ని మథించిన కార్సన్‌ ఆ ఫలాలను వివిధ రూపాల్లో పాఠకులకు అందించారు. ‘గతమెంతో ఘన కీర్తి’ అని తన రచనల ద్వారా చెప్పకనే చెప్పిన కార్సన్‌ అంతరంగం, ఆలోచనలు, జ్ఞాపకాలు..→ ఒంటారియా(కెనడా)ప్రావిన్స్‌లోని చిన్న చిన్న పట్టణాలలో పెరిగాను. నాన్న బ్యాంకు ఉద్యోగి. అమ్మ గృహిణి. చిన్నప్పుడు బొమ్మలంటే ఇష్టం. బొమ్మలు గీయడం రాకపోయినా వాటికి అందంగా పేర్లు పెట్టడం మాత్రం వచ్చింది. బొమ్మలకు పేర్లు పెట్టే అలవాటే నన్ను రచనలకు దగ్గర చేసింది. బొమ్మలు గీయడమైనా, రాయడమైనా మనసుకు పని కల్పిస్తాయి. ఉత్తేజాన్ని ఇస్తాయి.→ ప్రాచీన సాహిత్యం, గ్రీకు పురాణాలతో నా అనుబంధం గురించి చె΄్పాలంటే... 1965 కాలానికి వెళ్లాలి. హమిల్టన్‌లోని ఒక బుక్‌స్టోర్‌కు వెళ్లాను. అక్కడ ఒక పుస్తకం చూశాను. ఎడమ వైపు గ్రీకు, కుడి వైపు ఇంగ్లీష్‌ ఉన్నాయి. ఆ పుస్తకం ఆకర్షణీయంగా అనిపించడమే కాదు గ్రీకు బాష నేర్చుకోవాలనే ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించింది.నేను చదివే హైస్కూల్‌లో లాటిన్‌ టీచర్‌ కోవాన్‌కు గ్రీకు బాగా తెలుసు. నా ఆసక్తిని గమనించి రోజూ లంచ్‌ టైమ్‌లో గ్రీకు నేర్చించేవారు. గ్రీకు నేర్చుకునే క్రమంలో పునర్జన్మ పొందిన ఆస్కార్‌వైల్డ్‌గా నన్ను నేను భావించుకునేదాన్ని. ఆయనలా మేకప్‌ వేసుకునే దానిని. ఆస్కార్‌వైల్డ్‌ కాలం నాటి మేధోప్రపంచంలో గ్రీకు, లాటిన్‌లు ఎక్కువగా ఉండేవి. గ్రీకు నేర్చుకుంటే ఆస్కార్‌వైల్డ్‌ అంతటి గొప్ప రచయిత కావచ్చు అనుకున్నాను! → నేను మొదట కొన్న అనువాద పుస్తకంలో నాకు ప్రత్యేకంగా గుర్తున్నది టిథోనస్‌ పురాణగాథ. టిథోనస్‌ అనే యువకుడు ఒక దేవతతో ప్రేమలో పడతాడు. తనను అమరుడిగా చేయమని ఒకరోజు ఆ దేవతను అడుగుతాడు. తాను కూడా దేవుడై ఆమెతో శాశ్వతంగా జీవించాలని కోరుకుంటాడు. ఆమె జ్యూస్‌ దగ్గరికి వెళ్లి...‘టిథోనస్‌కు అమరత్వాన్ని ప్రసాదించగలరా?’ అని అడుగుతుంది. ‘అలాగే!’ అంటూ జ్యూస్‌ అతడికి అమరత్వాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. అతడు మిడతలా మారిపోవడం అనేది ట్విస్ట్‌!→ ప్రాచీనకాలం నాటి విషయాలకు నేటికాలంతో పెద్దగా సంబంధం లేదు’ అని నేను గతంలో ఒకసారి అన్నాను. దీని ఉద్దేశం గతాన్ని తిరస్కరించడం కాదు. వారి కాలానికి మనం ఎంత వరకు సరిపోతామన్నదే నా మాటల సారాంశం. వెనక్కివెళ్లి వారి కోణం నుండి ఆలోచించి, వారు ఏం చేశారో తెలుసుకోవడమే మన బాధ్యత. గతాన్ని అధ్యయనం చేయడమంటే మన అభిప్రాయాలను వారిపై రుద్దడం కాదు. వారి మాటలను శ్రద్ధగా వినడం. వారి ఆలోచనలు తాజాగా, మంచుబిందువుల తాజాదనంతో ఉన్నట్లు ఉంటాయి.→ మిసెస్‌ కోవాన్‌ దగ్గర గ్రీకు చరిత్ర, పురాణాలు అధ్యయనం చేస్తున్న కాలంలో ‘ఇదే నా జీవిత కాల అధ్యయనం కావాలి’ అని గట్టిగా అనుకున్నాను. ఆమె చాలా విలక్షణమైన మహిళ. కొంతకాలం తరువాత కోవాన్‌ తన ఉద్యోగం వదిలేసి అదృశ్యమయ్యారు.ఆమె ఆఫ్రికాలో ఉన్నారని ఎవరో చె΄్పారు. కొంతకాలం తరువాత... మాంట్రియల్‌లో అనుకుంటా, నేను గ్రీకు రచనలను చదివి వినిపిస్తున్నప్పుడు కోవాన్‌ గురించి ప్రస్తావించాను. అప్పుడు ఒకావిడ నా దగ్గరకు వచ్చి‘ఆమె మా అమ్మ. నార్త్‌ ఒంటారియోలోని ఒక పొలంలో నివసిస్తున్నారు. ఏకాంతవాసిలా జీవితం గడుపుతున్నారు. మీ నుండి ఏదైనా ఉత్తరం వెళితే అమ్మకు సంతోషంగా ఉంటుంది. అయితే ఆమె బదులివ్వక పోవచ్చు’ అన్నారు. దీంతో కోవాన్‌కు ఒక ఉత్తరం రాశాను. ఆమె నుండి మాత్రం నాకు ఎలాంటి ఉత్తరం రాలేదు.సడి చేయవే గాలి!నోబెల్‌ బహుమతి గురించి తెలియజేయడానికి కమిటీ యాన్‌ కార్సన్‌ను సంప్రదించినప్పుడు ఆమె గాలి శబ్దాన్ని వింటూ ఆస్వాదిస్తున్నారు.‘ఇక్కడ గాలి శబ్దాన్ని వినకుండా ఉండలేం. మేము గాలితోనే కలిసి జీవిస్తాం. నేను అదే చేస్తున్నాను’ అన్నారు. ఆమె రచనలలో అత్యంత ఆదరణ పొందిన పుస్తకం నాక్స్‌. సోదరుడు మైఖేల్‌ మరణం తరువాత ‘నాక్స్‌’ రాశారు. ఫొటోగ్రాఫ్‌లు, లేఖలు, చేతిరాతలతో అకార్డియన్‌–ఫోల్డ్‌ ఫార్మాట్‌లో ఉంటుంది.– యాకుబ్‌ పాషా

బీజింగ్: పొట్టకూటికోసం వీధుల వెంట పరుగులు తీస్తూ డెలివరీ బాయ్‌గా పనిచేసిన ఓ వ్యక్తి ఇప్పుడు ఏకం ఒక సాధారణ ఫుడ్ డెలివరీ బాయ్.. చైనాలోనే అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సాహిత్య పురస్కారాన్ని కైవసం చేసుకుని అంతర్జాతీయంగా సంచలనం సృష్టించారు. 56 ఏళ్ల వాంగ్ జిబింగ్ రాసిన "మ్యాన్ ఇన్ ఎ హర్రీ" అనే కవితా సంకలనానికి ఆ దేశ అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం ‘లుక్సున్" పురస్కారం లభించిందికష్టాల నుంచి కవిత్వం వైపుచైనాలోని జియాంగ్సు ప్రావిన్స్‌కు చెందిన వాంగ్ జిబింగ్ జీవితం అంతా ఒడిదుడుకులతోనే సాగింది. తీవ్రమైన ఆర్థిక ఇబ్బందుల వల్ల చిన్నతనంలోనే చదువుకు దూరమైన వాంగ్.. పొట్టకూటి కోసం ఎన్నో పనులు చేశారు. భవన నిర్మాణ కార్మికుడిగా, వ్యర్థాలు సేకరించే వ్యక్తిగా, రోడ్డు పక్కన చిరు వ్యాపారిగా మారారు. చివరకు 2019లో కున్షాన్ నగరంలో ఫుడ్ డెలివరీ బాయ్‌గా స్థిరపడ్డారు.రోజుకు 12 నుంచి 14 గంటల పాటు సైకిళ్లు, బైకులపై తిరుగుతూ డెలివరీలు ఇచ్చే క్రమంలో ఆయన ఎదుర్కొన్న అవమానాలు, కష్టాలే ఆయనలోని కవిని మేల్కొలిపేలా చేశాయి.ఒక్క ఘటన జీవితాన్నే మార్చింది2019లో ఒక కస్టమర్ తప్పుడు అడ్రస్ ఇవ్వడం వల్ల వాంగ్ చాలా ఇబ్బంది పడ్డారు. ఆర్డర్ లేట్ అవ్వడంతో కస్టమర్ ఆగ్రహానికి గురవ్వడమే కాకుండా, కంపెనీ నుండి పెనాల్టీ పడింది. ఆ రాత్రి గుండెల్లోని ఆవేదనను కవిత్వంగా మారుస్తూ ఆయన రాసిన ‘మ్యాన్ ఇన్ ఎ హర్రీ’ (తొందరపాటులో ఉన్న మనిషి) అనే కవిత 2022లో చైనా సోషల్ మీడియా ప్లాట్‌ఫారమ్ 'వైబో' (Weibo) లో విపరీతంగా వైరల్ అయింది. కోట్లాది మంది శ్రమజీవుల మనసులను తాకిన ఆ ఒక్క కవితతో ఆయన రాత్రికి రాత్రే దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.అత్యున్నత పురస్కారం ‘లుక్సున్ లిటరరీ ప్రైజ్’వాంగ్ జిబింగ్ తాజాగా రాసిన ‘లో ఫ్లైట్’ (Low Flight) అనే కవితల సంపుటికి చైనాలోనే అత్యున్నత గౌరవప్రదమైన "లు క్సున్ లిటరరీ ప్రైజ్" లభించింది. చైనా ఆధునిక సాహిత్య పితామహుడిగా పిలవబడే 'లు క్సున్' జ్ఞాపకార్థం ఇచ్చే ఈ అవార్డును, కవిత్వ విభాగంలో వాంగ్‌కు అందజేశారు.ఈ పుస్తకం కోసం ఆయన కేవలం తన బాధలనే కాకుండా, గిగ్ ఎకానమీ (తాత్కాలిక ఉపాధి రంగం) లో పనిచేసే దాదాపు 200 మంది తోటి డెలివరీ రైడర్ల జీవితాలను, వారి సవాళ్లను ఇంటర్వ్యూ చేసి కవితలుగా మలిచారు. ఇప్పటివరకు ఆయన దాదాపు 6,000 పైగా కవితలు రాయడం విశేషం.నగదు పురస్కారం.. అంతకుమించి రాయల్టీ!ఈ ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారం కింద వాంగ్‌కు చైనీస్ రైటర్స్ అసోసియేషన్ భారీ నగదు బహుమతిని కూడా అందజేసింది. గత అవార్డుల లెక్కల ప్రకారం ఈ పురస్కార గ్రహీతలకు సుమారు 1,00,000 చైనీస్ యువాన్లు (భారత కరెన్సీలో దాదాపు రూ. 11.5 లక్షలకు పైగా) నగదు లభిస్తుంది. దీనితో పాటు, అవార్డు రావడంతో ఆయన పుస్తకాల విక్రయాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విపరీతంగా పెరిగాయి. దీని ద్వారా పబ్లిషర్స్ నుండి ఆయనకు లక్షల్లో రాయల్టీ ఆదాయం కూడా సమకూరుతోంది.డెలివరీలు ఆపేది లేదుసాధారణంగా ఇంత పెద్ద అవార్డు, డబ్బు వస్తే ఎవరైనా ఆ కష్టమైన ఉద్యోగాన్ని వదిలేస్తారు. కానీ వాంగ్ జిబింగ్ మాత్రం తన వినమ్రతను చాటుకున్నారు."ఈ అవార్డు నా జీవితాన్ని కానీ, నన్ను కానీ మార్చలేదు. నాకు 60 ఏళ్లు వచ్చే వరకు నేను డెలివరీ బాయ్‌గానే పనిచేస్తాను. ఈ పనే నన్ను శారీరకంగా దృఢంగా ఉంచుతుంది, సమాజంలోని సామాన్య ప్రజల కష్టాలకు దగ్గరగా ఉంచుతుంది. శ్రమజీవుల గొంతుకగా నా కలాన్ని సాగిస్తూనే ఉంటాను" అని వాంగ్ స్పష్టం చేశారు.

స్టాక్‌హోమ్‌: ఈ ఏడాది సాహిత్యంలో నోబెల్‌ బహుమతి అమెరికా కవయిత్రి లూయిసీ గ్లుక్‌(77)కు దక్కింది. ‘ఎటువంటి దాపరికాలు, రాజీలేని గ్లుక్‌ తన కవితల్లో.. కుటుంబ జీవితంలోని కష్టానష్టాలను సైతం హాస్యం, చమత్కారం కలగలిపి చెప్పారు’అందుకే 2020 సంవత్సరానికి గాను సాహిత్యంలో నోబెల్‌ పురస్కారానికి ఎంపిక చేస్తున్నట్లు స్టాక్‌హోమ్‌లోని నోబెల్‌ అవార్డు కమిటీ గురువారం ప్రకటించింది. ‘హృద్యమైన, స్పష్టమైన ఆమె కవితా స్వరం వ్యక్తి ఉనికిని విశ్వవ్యాప్తం చేస్తుంది’అని స్వీడిష్‌ అకాడమీ శాశ్వత కార్యదర్శి మాట్స్‌ మామ్‌ పేర్కొన్నారు. 2006లో గ్లుక్‌ రచించిన ‘అవెర్నో’కవితా సంకలనం అత్యుత్తమమైందని నోబెల్‌ సాహిత్య కమిటీ చైర్మన్‌ ఆండెర్స్‌ ఒల్సన్‌ పేర్కొన్నారు. 1901 నుంచి సాహిత్యంలో ఇస్తున్న నోబెల్‌ బహుమతి ఎక్కువ మంది నవలా రచయితలనే వరించింది.. కాగా, గ్లుక్‌తో కలిపి ఇప్పటి వరకు 16 మంది మహిళలకు మాత్రమే ఈ గౌరవం దక్కింది. స్వీడిష్‌ అకాడమీ ఈ బహుమానం కింద గ్లుక్‌కు రూ.8.25 కోట్ల (10 మిలియన్‌ క్రోనార్లు)తోపాటు ప్రశంసా పత్రం అందజేయనుంది. చివరిసారిగా సాహిత్యంలో నోబెల్‌ గెలుచుకున్న అమెరికన్‌ బాబ్‌ డైలాన్‌(2016).  హంగేరియన్‌–యూదు మూలాలున్న లూయిసీ గ్లుక్‌ 1943లో న్యూయార్క్‌లో జన్మించారు. కనెక్టికట్‌లోని యేల్‌ యూనివర్సిటీ ఫ్యాకల్టీగా గ్లుక్‌ పనిచేస్తున్నారు. ఆమె 1968లో ‘ఫస్ట్‌బోర్న్‌’ పేరుతో మొట్టమొదటి కవిత రాశారు. అతి తక్కువ కాలంలోనే సమకాలీన అమెరికా సాహిత్యంలో ప్రముఖ కవయిత్రిగా పేరు సంపాదించుకున్నారు. ఆరు దశాబ్దాల్లో డిసెండింగ్‌ ఫిగర్స్, ది ట్రయంఫ్‌ ఆఫ్‌ అచిల్స్, అరారట్‌ వంటి 12 కవితా సంకలనాలను, రెండు వ్యాస సంకలనాలను ఆమె రచించారు.   వివాదాల్లో నోబెల్‌ ‘సాహిత్యం’ సాహిత్యంలో నోబెల్‌ బహుమతిని ఈసారి యూరప్, ఉత్తర అమెరికా వెలుపల ఆఫ్రికా, ఆసియా లేదా కరేబియన్‌ రచయితకు స్వీడిష్‌ అకాడమీ ప్రకటిస్తుందని చాలా మంది భావించినా అమెరికన్‌కే ప్రకటించింది. సాహిత్యంలో నోబెల్‌ బహుమతులపై ఇటీవల వివాదాలు, కుంభకోణాలు అలుముకోవడంతో పాటు పాశ్చాత్య దేశాలకే ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారనే విమర్శలు సైతం వెల్లువెత్తాయి. నోబెల్‌ ఎంపిక కమిటీపై 2018లో లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు వెల్లువెత్తాయి. కొందరు సభ్యులు కమిటీ నుంచి వైదొలిగారు. దీంతో ఆ ఏడాది నోబెల్‌ సాహిత్యం పురస్కారాన్ని ప్రకటించలేదు. గత ఏడాది సాహిత్య నోబెల్‌ అవార్డుల ప్రకటన జరిగింది. 2018వ సంవత్సరానికి గాను పోలండ్‌కు చెందిన ఓల్గా టోకార్జక్‌కు, 2019కి ఆస్ట్రియా రచయిత్రి పీటర్‌ హాండ్కేకు అవార్డులు అందజేస్తున్నట్లు కమిటీ ప్రకటించింది. కానీ, హాండ్కే ఎంపికపై వివాదం తలెత్తింది. 1990లలో జరిగిన బాల్కన్‌ యుద్ధాల్లో హాండ్కే సెర్బుల మద్దతుదారుగా ఉన్నారని, సెర్బియా యుద్ధ నేరాలను హాడ్కే సమర్థించారని ఆరోపణలు ఉండటం ఇందుకు కారణం. అల్బేనియా, బోస్నియా, టర్కీ తదితర దేశాలు హాండ్కేకు బహుమతి ఇవ్వడాన్ని నిరసిస్తూ అవార్డుల కార్యక్రమాన్ని బహిష్కరించగా కమిటీ సభ్యుడు ఒకరు తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. ఈ వివాదాల నేపథ్యంలో 2020 సాహిత్య నోబెల్‌ అవార్డు ప్రకటన కొంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.   లూయిసీకి దక్కిన పురస్కారాలు ► నేషనల్‌ హ్యుమానిటీ మెడల్‌(2015) ► అమెరికన్‌ అకాడమీ ఆఫ్‌ ఆర్ట్స్‌ అండ్‌ లెటర్స్‌ గోల్డ్‌ మెడల్‌ ► ‘ది వైల్డ్‌ ఐరిస్‌’కవితకు పులిట్జర్‌ ప్రైజ్‌(1993) ► ‘ఫెయిత్‌ఫుల్‌ అండ్‌ విర్చువస్‌ నైట్‌’ కవితకు నేషనల్‌ బుక్‌ అవార్డు(2014) ► 2003, 2004 సంవత్సరాల్లో  ‘యూఎస్‌ పోయెట్‌ లారియేట్‌’

స్టాక్‌హోం : సాహిత్యంలో ప్రతిష్టాత్మక నోబెల్‌ బహుమతి ఈ ఏడాది అమెరికా కవయిత్రి లూయిస్‌ గ్లక్‌కు లభించింది. గ్లక్‌ తన అద్భుత సాహితీ గళంతో తన ఉనికిని విశ్వవ్యాప్తం చేశారని స్వీడిష్‌ అకాడమీ ఆమెను ప్రశంసించింది. గ్లక్‌ తన 1992 కలెక్షన్‌ ది వైల్డ్‌ ఐరిస్‌కు గాను ప్రతిష్టాత్మక పులిట్జర్‌ ప్రైజ్‌ సొంతం చేసుకోగా 2014లో నేషనల్‌ బుక్‌ అవార్డును దక్కించుకన్నారు. లూయిస్‌ గ్లక్‌ 1943లో న్యూయార్క్‌లో జన్మించారు. కనెక్టికట్‌ లోని యేల్‌ యూనివర్సిటీలో ఆంగ్ల ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. చిరుప్రాయంలోనే కవితలు రాసిన గ్లక్‌ ఆపై అమెరికాలో ప్రముఖ కవయిత్రిగా ఎదిగారు. కాగా, సాహిత్యంలో నోబెల్‌ బహుమతిని ఈసారి యూరప్‌, ఉత్తర అమెరికా వెలుపల ఆఫ్రికా, ఆసియా లేదా కరేబియన్‌ రచయితకు స్వీడిష్‌ అకాడమీ అందచేస్తుందని పలువురు భావించినా అమెరికన్‌ రచయిత్రికే ఈ ప్రతిష్టాత్మక పురస్కారం అందించింది. సాహిత్యంలో నోబెల్‌ బహుమతులపై ఇటీవల వివాదాలు, కుంభకోణాలు అలుముకోవడంతో పాటు పాశ్చాత్య దేశాలకే ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారనే విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి. ఇక 2018లో స్వీడిష్‌ అకాడమీని లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు, ఆర్థిక అవకతవకల కుంభకోణాలు చుట్టుముట్టడంతో సాహిత్యంలో నోబెల్‌ బహుమతిని ప్రదానం చేయలేదు. ఆ మరుసటి ఏడాది పోలండ్‌ రచయిత ఓల్గా టకార్జక్‌కు సాహిత్య బహుమతిని అందించారు. చదవండి : నోబెల్‌ : నూట ఇరవై ఏళ్లలో నలుగురు

న్యూఢిల్లీ: సాహిత్య రంగంలో అత్యున్నత పురస్కారం జ్ఞాన్‌పీఠ్‌ను ఈ ఏడాదికి ప్రముఖ ఆంగ్ల రచయిత అమితవ్‌ ఘోష్‌ గెలుచుకున్నారు. ‘వినూత్న రచనలకు పేరొందిన అమితవ్‌ చారిత్రక విషయాలతో పాటు ఆధునిక యుగంలోని పరిస్థితుల్ని స్పృశించారు. గతాన్ని వర్తమానంతో అనుసంధానించారు’ అని జ్ఞాన్‌పీఠ్‌ అకాడమీ కొనియాడింది. ప్రముఖ సమకాలీన భారతీయ రచయితల్లో ఒకరైన అమితవ్‌కు షాడో లైన్స్, ది గ్లాస్‌ ప్యాలెస్, ది హంగ్రీ టైడ్‌ నవలలు మంచి పేరు తెచ్చాయి. బ్రిటిష్‌ పాలనలో భారత్, చైనాల మధ్య జరిగిన నల్లమందు వ్యాపార కాలక్రమాన్ని వివరిస్తూ సీ ఆఫ్‌ పాపీస్, రివర్‌ ఆఫ్‌ స్మోక్, ఫ్లడ్‌ ఆఫ్‌ ఫైర్‌ పేరిట వరుసగా మూడు నవలలు రాశారు. జ్ఞాన్‌పీఠ్‌కు ఎంపికవడాన్ని గొప్ప గౌరవంగా భావిస్తున్నానని అమితవ్‌ అన్నారు. 1956లో కోల్‌కతాలో జన్మించిన అమితవ్‌.. ఢిల్లీ, ఆక్స్‌ఫర్డ్, అలెగ్జాండ్రియాలో చదివారు. ఆయన చివరగా రాసిన పుస్తకం ‘ ది గ్రేట్‌ డిరేంజ్‌మెంట్‌: క్లైమేట్‌ చేంజ్‌ అండ్‌ అన్‌తింకబుల్‌’ 2016లో విడుదలైంది. గతంలో అమితవ్‌కు పద్మశ్రీ, సాహిత్య అకాడమీ అవార్డులు లభించాయి. 


 (త్రిపురనేని గోపీచంద్: 8 సెప్టెంబర్ 1910-2 నవంబర్ 1962- తండ్రి రామస్వామి నుంచి ప్రశ్నించడం నేర్చుకుని సమాధానాన్ని అన్వేషిస్తూ నదిలా అనేక రూపాలు సంతరించుకున్నాడు. హేతువాది, నాస్తికుడు, కమ్యూనిస్ట్, రాయిస్ట్, సోషలిస్ట్, ప్రవాహాలతో సంగమించి అరవిందుడి తాత్వికతలో లీనమైనారు. గోపీచంద్ సాహిత్య పురస్కారాన్ని మార్క్ టుల్లీ స్వీకరిస్తున్న సందర్భంగా-)
 
  'తాము వాడుకునేందుకు ప్రకృతి ఉంది. ఎంత బాగా వాడుకోగలిగితే అంతగా సక్సెస్ అయినట్లు. తమకు ఉపయోగపడనిది ఎందుకూ పనికి రానిదే, అని భావిస్తారు పాశ్చాత్యులు. భారతీయుల దృష్టిలో ప్రకృతి, అమ్మ. తాము సంతానం. సమస్త ప్రాణుల్లో తామొక చిన్న అంశ. ఒక్క మాటలో: పాశ్చాత్యులకు ప్రకృతి భోగ వస్తువు. భారతీయులకు పూజనీయం' అంటారు సర్ విలియమ్ మార్క్ టుల్లీ, విఖ్యాత ఫొటోగ్రాఫర్ రఘురాయ్ పుస్తకానికి రాసిన ముందుమాటలో!
 
  ఢిల్లీ నుంచి బీబీసీ బ్యూరో చీఫ్‌గా పనిచేసిన మార్క్ టుల్లీ 'ఇండియా: ద రోడ్ ఎహేడ్'నాన్ స్టాప్ ఇండియా' 'ఇండియాస్ అనెండింగ్ జర్నీ' 'ద హార్ట్ ఆఫ్ ఇండియా' లాంటి పుస్తకాలు రచించారు. ఆయనను రెండు ప్రపంచాలూ గౌరవిస్తాయి. 'తనకు అంగీకారం కానప్పటికీ ఒక అభిప్రాయాన్ని సావధానంగా వినడం సంస్కారి లక్షణం' అన్న అరిస్టాటిల్ సూక్తికి సమకాలీన ప్రపంచంలో మార్క్ టుల్లీ ఒక ఉదాహరణ.
  అంతటి సంస్కారికి ఒక పదం అంటే ద్వేషం. ఏమిటది? పరదేశీ లేదా ప్రవాసి (ఎక్స్‌పాట్రియట్)! ఇంగ్లండ్‌లో ఇండియాలో తరచూ తనను 'పరదేశీ' అంటారని ఆయన నొచ్చుకుంటారు. ఇంతకీ ఆయనెవరు?
 
  ఈస్టిండియా కంపెనీ హయాంలో ఆయన ముత్తాత బ్రిటిష్ సైన్యంలో పనిచేశాడు. 1857లో భారత తొలి స్వాతంత్య్ర సంగ్రామం నేపథ్యంలో ఉత్తరప్రదేశ్ నుంచి తప్పించుకుని, గంగాయాన్‌తో కోల్‌కతా చేరాడు. మాతామహుడు ఇప్పటి బంగ్లాదేశ్ ప్రాంతం నుంచి జనపనార తెచ్చి కోల్‌కతాలో అమ్మేవాడు. ఇండియాలో పుట్టిన తల్లిదండ్రులకు మార్క్ 1935లో టోలీగంజ్‌లో జన్మించాడు. ఆ గ్రామం తర్వాత కోల్‌కతాలో కలసిపోయింది. తన నానమ్మ బెంగాలీ డ్రైవర్‌తో కూడా మాట్లాడనిచ్చేది కాదు. బెంగాలీ సేవకుల భాష అనేది. అప్పట్లో యూరోపియన్ సొసైటీ క్లాస్ సిస్టమ్‌తో విడిపోయి ఉండేది. ఐసీఎస్ అధికారులు బ్రాహ్మణుల్లా ఉన్నతులు. సైన్యంలో పనిచేసేవారు క్షత్రియుల వలె ద్వితీయులు. టుల్లీ కుటుంబం వైశ్యుల వలె తృతీయులు. పదవ ఏట ఇంగ్లండ్ వెళ్లాడు. అక్కడ చదువుకుని, ప్రీస్ట్ అవుదామనుకుని, కాలేక, బీబీసీ కరస్పాండెంట్‌గా తాను పుట్టిన కోల్‌కతాకు వచ్చాడు. ఆ తర్వాత ఢిల్లీకి. అలా భారత దర్శనం మొదలైంది. ఇండియాలో పుట్టి పెరిగిన వ్యక్తిగానే కాదు ఇండియా గురించి కాదనలేని రీతిలో చెప్పగలిగిన ఇండియన్‌గా ప్రపంచం ఆయనను గౌరవిస్తుంది. ఇండియాతో ఆయన సంబంధం 50 ఏండ్లకు పైగా. అల్లుడు భారతీయుడు. కోడలు భారతీయురాలు. బెంగాలీ, హిందీలో మాట్లాడే అసంఖ్యాక స్నేహితులు అతని సంపద.  
 
  బి.బి.సి పాలసీలో మార్పును తెచ్చినప్పుడు టుల్లీ వ్యతిరేకించాడు. వార్తల గురించి మార్కెటింగ్ నిపుణులు, వ్యూహకర్తలు నిర్ణయాలు తీసుకోవడం సబబు కాదన్నారు. ఎవరు వింటారు? ఇంగ్లండ్ అమెరికా కౌగిలిలోకి పోతోందని, ఫ్రాన్స్ వలె తన సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రత్యేకతలను నిలుపుకోలేకపోతోందని, ఇండియాలో సైతం ఆ ధోరణులు కన్పిస్తున్నాయని చెబుతారు. పాదముద్రలు లేని దారులు, కార్లు చెత్తచెత్తగా నిండిన నగరాలు, పూర్వస్మృతులను సమాధిచేసి వెలసే భవనాలు చూస్తే విచారం వేస్తుందంటారు. తన చిన్నతనంలో రెండు విడిపోయిన జాతులను చూశానని, ఇప్పుడు ఈ రెండు జాతుల మధ్య స్నేహం పెంచడమే తన బాధ్యత అంటాడు మార్క్‌టుల్లీ.
  పున్నా కృష్ణమూర్తి
  ఇండిపెండెంట్ జర్నలిస్ట్; 7680950863