అందరూ ప్రతిరోజూ డబ్బును ఉపయోగిస్తూనే ఉంటారు. కానీ.. చేతిలోకి వచ్చే కరెన్సీ నోట్లపై ఉన్న బొమ్మలను ఎప్పుడైనా నిశితంగా గమనించారా?, ముఖ్యంగా పాత రూ.10 నోటును చూస్తే దాని వెనుక భాగంలో ఏనుగు, ఖడ్గమృగం, జింక వంటి మూడు జంతువులు కనిపించేవి. ఈ మూడు జంతువులను ఒకే నోటుపై ఎందుకు ముద్రించారనే విషయం బహుశా చాలామందికి తెలియకపోవచ్చు. నిజానికి, వాటి వెనుక భారతదేశంలోని ప్రకృతి సంపద, వన్యప్రాణుల వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబించే ఉద్దేశం ఉంది.ఖడ్గమృగంపాత 10 రూపాయల నోటుపై కనిపించే ఖడ్గమృగం ప్రధానంగా అసోంలోని ప్రసిద్ధ కాజిరంగా ప్రాంతంలోని వన్యప్రాణులకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ముఖ్యంగా ఒక కొమ్ము కలిగిన ఖడ్గమృగాలకు కాజిరంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అందుకే.. ఆ జంతువును భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా ఈశాన్య ప్రాంతంలోని గొప్ప వన్యప్రాణి సంపదకు గుర్తుగా నోటుపై చూపించారు.ఏనుగుఏనుగు భారతదేశానికి ఎంతో ముఖ్యమైన జంతువు. మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలతో ఏనుగుకు ప్రత్యేకమైన అనుబంధం ఉంది. అదే సమయంలో అడవుల్లో కూడా ఏనుగులు కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడటంలో వాటి పాత్ర ఉంటుంది. భారతదేశం తన జాతీయ వారసత్వ జంతువుగా ఏనుగును గుర్తించింది. అందుకే పాత రూ.10 నోటుపై ఏనుగు ఉండటం భారతదేశపు సహజ, సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు.జింకజింకలు కూడా భారతదేశంలోని అనేక అడవులు, రక్షిత ప్రాంతాల్లో కనిపించే ముఖ్యమైన వన్యప్రాణులు. అడవుల్లోని ఆహార గొలుసులో, పర్యావరణ వ్యవస్థలో జింకలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అందువల్ల ఏనుగు, ఖడ్గమృగంతో పాటు జింకను కూడా నోటుపై ఉంచడం ద్వారా భారతదేశంలోని విభిన్న వన్యప్రాణులను ఒకే చిత్రంలో చూపించే ప్రయత్నం చేశారు.మూడు జంతువులు.. ఒక పెద్ద సందేశంఏనుగు, ఖడ్గమృగం, జింక.. ఈ మూడు జంతువులు కేవలం నోటును అందంగా కనిపించేలా చేయడానికి మాత్రమే పెట్టిన బొమ్మలు కావు. ఇవి కలిపి భారతదేశంలోని జీవవైవిధ్యం, అడవులు, ప్రకృతి సంపద, వన్యప్రాణుల వైభవాన్ని సూచించేవి.సాధారణంగా కరెన్సీ నోట్లను మనం కేవలం డబ్బు విలువను సూచించే కాగితాలుగా చూస్తాం. కానీ నిజానికి నోట్ల డిజైన్ల ద్వారా ఒక దేశం తన చరిత్ర, సంస్కృతి, వారసత్వం, నిర్మాణ కట్టడాలు, ప్రకృతి సంపద వంటి ఎన్నో విషయాలను కూడా ప్రజలకు పరిచయం చేస్తుంది. భారత కరెన్సీ నోట్లలో కూడా వివిధ సందర్భాల్లో చారిత్రక కట్టడాలు, సాంస్కృతిక చిహ్నాలు, ప్రకృతి దృశ్యాలు కనిపించాయి.మారిన రూ.10 నోటు డిజైన్కాలక్రమంలో రూ.10 నోటు డిజైన్ మారిపోయింది. 2018లో కొత్త మహాత్మా గాంధీ సిరీస్ రూ.10 నోటును ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత పాత నోటుపై కనిపించే ఏనుగు, ఖడ్గమృగం, జింక స్థానంలో కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం వచ్చింది. దీంతో కొత్త రూ.10 నోటుపై ఆ మూడు జంతువుల చిత్రాలు కనిపించకుండా పోయాయి. అయితే.. పాత రూ.10 నోట్లు వెంటనే కనుమరుగైపోలేదు. అవి కొంతకాలం చట్టబద్ధమైన చెలామణిలో ఉండటంతో ఇప్పటికీ అప్పుడప్పుడు మన చేతుల్లోకి రావచ్చు. అందుకే పాత పది రూపాయల నోటును చూసినప్పుడు ఆ మూడు జంతువులు కనిపిస్తే చాలామందికి చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు కూడా గుర్తుకు రావచ్చు.


  
 దాచేపల్లి: తొమ్మిది నెలల గర్భిణికి నోట్ల కష్టలు తప్పలేదు. మరో నాలుగు రోజుల్లో డెలీవరి కావాల్సిన ఆ నిండు గర్భీణి అతికష్టం మీద నడికుడి భారతీయ స్టేట్‌ బ్యాంక్‌కు వచ్చింది. డెలీవరి కోసం అప్పుగా తెచ్చుకున్న పాత నగదు మార్చి కొత్త నగదును తీసుకునేందుకు యిరికేపల్లికి చెందిన కొదమగుండ్ల సునీత తల్లితో కలిసి బ్యాంక్‌కు చేరుకున్నది. తొమ్మిది నెలల గర్భిణీ అయిన సునీత మరో రెండు రోజుల్లో డెలివరీకి వెళ్లాల్సి ఉంది. ఆపరేషన్‌ ద్వారా మొదటì æకాన్పులో బిడ్డకు జన్మనిచ్చిన సునీత రెండో సారి గర్భం దాల్చి డెలివరీ సమయంలో అపరేషన్‌ చేయించుకునేందుకు సిద్ధమైంది. భర్త మల్లికార్జునరావు వ్యవసాయ కూలీ కావటంతో డెలీవరి కోసం అవసరమైన  రూ10వేల నగదును ఇతరుల వద్ద అప్పుగా తెచ్చుకున్నారు. పాత నోట్లను ఇవ్వడంతో వాటిని మార్చుకునేందుకు బ్యాంక్‌కు వచ్చింది. గంటల తరబడి లైన్లో నిలబడిన సునీత అలసిపోయింది. దీంతో అక్కడ ఉన్న వారు విషయాన్ని బ్యాంక్‌ మేనేజర్‌కు చెప్పడంతో లోపలికి అనుమతిచ్చారు. తన వద్ద ఉన్న పాత నోట్లను బ్యాంక్‌లో ఇచ్చి కొత్త నోట్లను తీసుకున్నారు. అపరేషన్‌ కోసం వెళ్లాల్సి ఉండటం వలనే తాను బ్యాంక్‌కు వచ్చానని, ఇబ్బందులు పడుతూ బ్యాంక్‌కు చేరుకున్నానని సునీత చెప్పింది. మొత్తంమీద పాతనోట్ల బాధలు నిండు గర్భీణిని కూడా వెంటాడాయి.