తీర్పుల రిజర్వ్‌పై హైకోర్టులకు సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు

సాక్షి, ఢిల్లీ: “జస్టిస్ డిలేడ్ ఈజ్ జస్టిస్ డినైడ్”.. అంటే ఆలస్యమైన న్యాయం అనేది న్యాయం కాదనే సూత్రాన్ని మరోసారి గుర్తు చేసింది సుప్రీం కోర్టు. ఈ క్రమంలో.. శుక్రవారం దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న హైకోర్టులకు కీలక మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది. కేసుల విచారణ పూర్తై తీర్పును రిజర్వ్ చేసిన తర్వాత నెలలు, సంవత్సరాల తరబడి ఆలస్యం చేయడంపై తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసిన సుప్రీంకోర్టు.. ఇకపై రిజర్వ్ చేసిన తీర్పులను గరిష్టంగా మూడు నెలల్లో ఇవ్వాలని స్పష్టం చేసింది.

తీర్పుల ఆలస్యం కారణంగా ప్రజల్లో న్యాయవ్యవస్థపై నమ్మకం దెబ్బతింటోందని సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. విచారణ పూర్తయినా తీర్పు రాకపోవడంతో బాధితులు, పిటిషనర్లు తీవ్ర మానసిక ఒత్తిడికి గురవుతున్నారని కోర్టు అభిప్రాయపడింది. ఈ మార్గదర్శకాలను జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం ఇచ్చినట్లు జాతీయ మీడియా పేర్కొంది.

హైకోర్టుల్లో రిజర్వ్ చేసిన తీర్పులు చాలా కాలం వెలువడకపోవడంపై దాఖలైన పిటిషన్ల విచారణ సందర్భంగా ఈ వ్యాఖ్యలు వెలువడ్డాయి. ముఖ్యంగా కొన్ని కేసుల్లో సంవత్సరాల పాటు తీర్పులు రాకపోవడాన్ని సుప్రీంకోర్టు తీవ్రంగా తప్పుబట్టింది.

సుప్రీంకోర్టు సూచించిన మార్గదర్శకాల ప్రకారం:

• రిజర్వ్ చేసిన తీర్పులను సాధ్యమైనంత త్వరగా, గరిష్టంగా మూడు నెలల్లో ప్రకటించాలి

• మూడు నెలలు దాటితే ఆ కేసు వివరాలను సంబంధిత హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి (Chief Justice) దృష్టికి తీసుకెళ్లాలి

• పెండింగ్‌లో ఉన్న రిజర్వ్ తీర్పుల జాబితాను క్రమం తప్పకుండా పరిశీలించాలి

• ఆలస్యమైన తీర్పులపై పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ ఉండాలి

• పూర్తి కారణాలతో కూడిన తీర్పు ఏడు రోజుల్లో అప్‌లోడ్‌ చేయాలి.
• ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో 15 రోజుల్లో తీర్పు అప్‌లోడ్‌ చేయాలి.
• బెయిల్‌ లేదా శిక్ష సస్పెన్షన్‌ ఉత్తర్వులు వెంటనే అధికారులకు తెలపాలి.
• బెయిల్‌ ఉత్తర్వులు రద్దు చేస్తే మరుసటి రోజే ప్రకటించాలి.
• ఖైదీల విడుదల సాధ్యమైనంత వరకు అదే రోజు లేకపోతే మరుసటి రోజు జరగాలి. 

కొన్ని హైకోర్టుల్లో తీర్పులు సంవత్సరాల పాటు పెండింగ్‌లో ఉండటం “వ్యవస్థలోని తీవ్రమైన సమస్య”గా మారిందని సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. ఒక కేసులో జార్ఖండ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి రెండేళ్ల పాటు తీర్పును రిజర్వ్‌లో ఉంచడాన్ని సుప్రీంకోర్టు “షాకింగ్”గా అభివర్ణించిన విషయం అప్పట్లో దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది.

న్యాయపరమైన జాప్యాలు
2025 నాటికి, భారతదేశంలోని హైకోర్టులన్నింటిలో 60 లక్షలకు పైగా కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. వీటిలో అలహాబాద్, పంజాబ్,  హర్యానా, మద్రాస్ హైకోర్టులలో అత్యధికంగా కేసులు పేరుకుపోయాయి. తీర్పుల జాప్యం: జార్ఖండ్ హైకోర్టులో (ఈ తీర్పుకు దారితీసిన కేసు), అనేక తీర్పులు రిజర్వ్ చేసిన తర్వాత 2 సంవత్సరాలకు పైగా ఆలస్యం కావడంతో  సుప్రీం కోర్టు జోక్యం చేసుకోవలసి వచ్చింది.

బెయిల్ ఉత్తర్వులు
భారతదేశంలోని జైళ్లలో ఉన్నవారిలో 70 శాతానికి పైగా విచారణలో ఉన్న ఖైదీలేనని ఎన్‌సీఆర్‌బీ గణాంకాలు చూపిస్తున్నాయి. బెయిల్ ప్రకటనలు, సమాచార మార్పిడిలో జాప్యం కారణంగా, వేలాది మంది అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ కాలం జైలులోనే ఉండిపోతున్నారు.

అప్‌లోడ్ ఆలస్యం
కొన్ని హైకోర్టులలో తీర్పులను ఆన్‌లైన్‌లో అప్‌లోడ్ చేయడానికి వారాల నుండి నెలల సమయం పడుతోందని అధ్యయనాల ద్వారా వెల్లడైంది. ఇది పారదర్శకతను అందుబాటును పరిమితం చేస్తుంది. 

వేగవంతమైన బెయిల్
సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల పర్యవసానంగా అదే రోజు బెయిల్ ప్రకటనలు, సమాచార మార్పిడి జైళ్లలో రద్దీని తగ్గిస్తాయి విచారణలో ఉన్న ఖైదీల హక్కులను కాపాడతాయి.

పారదర్శకత
24 గంటలలోపు తీర్పులను అప్‌లోడ్ చేయడం ద్వారా ప్రజలకు అందుబాటును కల్పించి, అనిశ్చితిని తగ్గిస్తుంది. జవాబుదారీతనం: 3 నెలలలోపు తీర్పులు వెలువడకపోతే రిజిస్ట్రార్ జనరల్స్ కేసులను ఉన్నతాధికారులకు నివేదించాలి, తద్వారా అంతర్గత తనిఖీలు ఏర్పడతాయి.

జవాబుదారీతనం
3 నెలల్లోగా తీర్పులు వెలువడకపోతే రిజిస్ట్రార్ జనరల్స్ కేసులను ఉన్నతాధికారులకు నివేదించాలి, తద్వారా అంతర్గత తనిఖీలు ఏర్పడతాయి. ఫలితంగా పౌరులకు త్వరితగతిన న్యాయం లభిస్తుంది, తద్వారా న్యాయవ్యవస్థపై నమ్మకం పెరుగుతుంది.

సవాళ్లు, పనిభారం, ఒత్తిడి
న్యాయమూర్తులు వేగాన్ని, వాదనల నాణ్యతను సమతుల్యం చేసుకోవాలి. 

మౌలిక సదుపాయాల అవసరాలు
24 గంటలూ అప్‌లోడ్‌లు జరిగేలా చూసేందుకు హైకోర్టులకు మరింత పటిష్టమైన ఐటీ వ్యవస్థలు అవసరం. అన్ని హైకోర్టులలో గడువుల పాటింపును పర్యవేక్షించడానికి యంత్రాంగాలు ఉండాలి.

రాష్ట్రాల వారీగా వ్యత్యాసం
ఎక్కువ కేసుల భారం ఉన్న పెద్ద హైకోర్టులు (ఉదాహరణకు, అలహాబాద్) చిన్న వాటి కంటే ఎక్కువగా ఇబ్బంది పడవచ్చు.