ఆకలి ముందు మరణ భయం ఎంత?

దేశ రాజధాని ఢిల్లీ నడిబొడ్డున ప్రవహించే యమునా నది కేవలం కాలుష్యానికే కాదు, వందలాది కుటుంబాల ఆకలి కేకలకు కూడా చిరునామాగా మారింది. అత్యంత ప్రమాదకరమైన రసాయనాలు, పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు, మురుగునీటితో నిండిన ఆ నల్లటి నీటిలోకి రోజూ కొందరు ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి దూకుతున్నారు. నది అడుగున పూడుకుపోయిన నాణేలు, స్క్రాప్ మెటల్స్ కోసం వారు సాగిస్తున్న ఈ మృత్యుపోరాటం మానవ నాగరికతకు ఒక  మాయని మచ్చ. పాలకుల నిర్లక్ష్యం, బతుకుదెరువు లేని దీనస్థితి నడుమ యమున కాయిన్ డైవర్ల జీవితాలు నదిలోని విష రసాయనాల కంటే ఘోరంగా మారుతున్నాయి.

యమునా నదిలో ఊపిరి బిగబట్టి..
ఢిల్లీలో ప్రవహించే యమునా నది భారతదేశంలోనే అత్యంత కలుషితమైన జలవనరుగా మారింది. అయినప్పటికీ, ఆ విషపు నీటి అడుగున ఏదో ఒక అద్భుతం జరగకపోతుందా, తమ ఆకలి తీరకపోతుందా అనే ఆశతో రాజ్‌వీర్ సింగ్, బనార్ సింగ్ వంటి డైవర్లు ప్రతిరోజూ నదిలోకి మునుగుతున్నారు. ఇది వారు నిన్న మొన్న ప్రారంభించిన పని కాదు. కేవలం ఒక గుటక మంచి నీరు తాగి, మళ్లీ ఆ నల్లటి నీటిలోకి దూకడానికి సిద్ధమవుతూ, ‘నేను నా జీవితాన్ని వెళ్లదీయడం కోసం గత నలభై ఏళ్లుగా ఇదే పని చేస్తున్నాను’ అని రాజ్‌వీర్ సింగ్ తన సుదీర్ఘమైన, బాధాతప్తమైన ప్రయాణాన్ని వివరించాడు.

ఆకలి తీర్చే ఆ ఒక్క రూపాయి
ఈ డైవర్లు నదిలో కేవలం భక్తులు విసిరే నాణేల కోసమే వెతకడం లేదు. వారి చేతులు నది అడుగున పేరుకుపోయిన బురదలో కూరుకుపోయిన పాత ఇనుప ముక్కలు, ప్లాస్టిక్ సీసాలు.. ఇలా గుజరీ మార్కెట్‌లో అమ్ముడుపోయే ఏ వస్తువు దొరికినా ఏరుకుంటారు. ఇంత ప్రాణాంతకమైన పని చేస్తే వారికి రోజుకు సగటున లభించే కూలి కేవలం రూ. 600 మాత్రమే. తాము పడుతున్న కష్టానికి దక్కే అల్ప ప్రతిఫలాన్ని చూపిస్తూ, రాజ్‌వీర్ తన చేతిలో ఉన్న ఒకే ఒక్క రూపాయి నాణేన్ని మీడియాకు చూపించినప్పుడు, అక్కడ వారి దారిద్ర్యం స్పష్టంగా కనిపించింది.

నమ్మకమే వారి ఊపిరి
‘భగవంతుడు మమ్మల్ని ఆశీర్వదిస్తాడనే నమ్మకం మాకు ఉంది. యమున మాకు తల్లి లాంటిది, ఇన్నేళ్లుగా ఆమె మాకు అన్నం పెడుతోంది’ అని బనార్ సింగ్ తన అచంచలమైన విశ్వాసాన్ని వ్యక్తం చేశాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో అతని స్నేహితుడు నల్లటి నీటి నుండి పైకి లేస్తూ, బురదలో పూడుకుపోయిన ఒక చిన్న వినాయకుడి విగ్రహాన్ని బయటకు తీశాడు. ఏటా జరిగే గణేష్ చతుర్థి విగ్రహాల నిమజ్జనాల కారణంగా, యమునా నది అడుగున ఉన్న బురదలో వీరికి ఎక్కువగా వినాయకుడి విగ్రహాలే లభ్యమవుతుంటాయి.

రసాయనాల నది.. నరకప్రాయం
ఈ కాయిన్ డైవర్ల దినచర్య వెనుక ఉన్న అసలు నిజం అత్యంత భయంకరమైనది. యమునా నదిలోకి దిగే పురుషులు అత్యంత ప్రతికూలమైన, ప్రమాదకరమైన పని వాతావరణాన్ని ఎదుర్కొంటున్నారు. శుద్ధి చేయని మురుగునీరు, పారిశ్రామిక రసాయనాల వ్యర్థాలు, విషపూరితమైన భారీ లోహాలతో నిండిన ఈ నది, ఇప్పుడు కేవలం ఒక జలమార్గం కాదు; అదొక జీవసంబంధ, రసాయన ప్రమాదకర ప్రాంతంగా రూపాంతరం చెందింది. ఈ పారిశ్రామిక రసాయనాలతో నిరంతరం ఉండే సంపర్కం వారి శరీరాలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది.

దెబ్బతింటున్న ఆరోగ్యం
ఈ విషపూరిత నీటి వల్ల వీరికి దీర్ఘకాలిక, బాధాకరమైన చర్మ వ్యాధులు, తీవ్రమైన శ్వాసకోశ సమస్యలు వస్తున్నాయి. అంతేకాకుండా క్యాన్సర్ వంటి ప్రాణాంతక వ్యాధులు వచ్చే ప్రమాదం కూడా పొంచి ఉంది. ‘నా చేతులపై ఉన్న ఈ నల్లటి, గరుకైన చర్మం నదిలోని రసాయనాల వల్లే వచ్చింది’ అని బనార్ సింగ్ తన చేతులను చూపిస్తూ దశాబ్దాలుగా నదిలో గడపడం వల్ల తన శరీరానికి జరిగిన నష్టాన్ని వివరించాడు. 40 డిగ్రీల సెల్సియస్ మండుటెండలో నిలబడి, ఆపై పారిశ్రామిక రసాయనాల కాక్‌టెయిల్‌లా మారిన నదిలోకి దూకడం వారి దారుణమైన మనుగడకు అద్దం పడుతోంది.

తోడుగా నిలిచిన మూగజీవం
జీవితం ఒక నిరంతర పోరాటంగా మారినప్పటికీ, కుటుంబాలను పోషించడానికి, ఆకలి తీర్చుకోవడానికి రాజ్‌వీర్, బనార్‌లకు ఈ ప్రమాదకరమైన పనే శరణ్యమైంది. వారు నదిలో నాణేల కోసం వెతుకుతుంటే, వారికి తోడుగా వారి పెంపుడు కుక్క కూడా నిశ్శబ్దంగా వారి పక్కనే ఈదుకుంటూ వెళ్తుంది. వారు ఎప్పుడు సురక్షితంగా ఒడ్డుకు చేరుకుంటారా అని తీరం వైపు ఒకరు నమ్మకంతో ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు. ప్రాణాలు పోతాయని తెలిసినా, ఆకలి ముందు ఆ భయం ఓడిపోతోందనే నిజానికి వీరి జీవితాలే సాక్ష్యం.

ఇది కూడా చదవండి: నాటి ఇందిర ట్విస్ట్ నుండి నేటి శివసేన చీలిక వరకూ..