నీరుగారుతున్న ఉపాధి హామీ చట్టం లక్ష్యం

మహాత్మాగాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ)ను గ్రామీణ పేదలకు కనీస జీవనోపాధి కల్పించాలనే లక్ష్యంతో రూపొందించారు. అయితే ఇటీవల కాలంలో దాని లక్ష్యం నీరుగారుతోందనే వాదనలున్నాయి. ఈ పథకం పేదల జీవనోపాధి వనరులను బలోపేతం చేయాలనే దాని ప్రధాన లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో గణనీయమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. గ్రామీణాభివృద్ధి, పంచాయతీరాజ్ స్టాండింగ్ కమిటీ ఇటీవల విడుదల చేసిన నివేదిక అందుకు సంబంధించిన కీలక అంశాలను లేవనెత్తింది. వేతనాల రేట్లు స్తబ్దుగా ఉండటం, తగినంత బడ్జెట్ కేటాయింపులు లేకపోవడం వంటి పలు ఆందోళనలను ఈ నివేదిక ఎత్తిచూపింది.

ప్రభావితం చేసే సమస్యలు

తక్కువ వేతన రేట్లు

2025 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రాష్ట్రాల సగటు వేతన రేటు రూ.259గా ఉంది. కేవలం 10 రాష్ట్రాలు / కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు మాత్రమే రూ.300 కంటే ఎక్కువ రోజువారీ వేతనాలను అందిస్తున్నాయి. పెరుగుతున్న ద్రవ్యోల్బణం కారణంగా ప్రస్తుత రోజువారీ చెల్లింపులు సరిపోవని సూచిస్తూ, అత్యవసరంగా రోజువారీ వేతనాలను రూ.400కు సవరించాలని కమిటీ సిఫార్సు చేసింది.

బడ్జెట్ పరిమితులు

గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకానికి 2026 ఆర్థిక సంవత్సరం బడ్జెట్ కేటాయింపులు రూ.86,000 కోట్లుగా ఉన్నాయి. అయితే వాస్తవ వ్యయం నిత్యం అంచనాలను మించుంతుందని గత గణాంకాలు తెలియజేస్తున్నాయి. 2024 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ప్రారంభ కేటాయింపులు రూ.60,000 కోట్లు ఉన్నాయి. కానీ వ్యయం రూ.1.05 లక్షల కోట్లు దాటింది. ఇది పునరావృత ఆర్థిక లోటు(రికరింగ్‌ ఫైనాన్షియల్‌ షార్ట్‌ఫాల్స్‌)ను ఎత్తిచూపుతుంది.

పరిమిత పని లభ్యత

లిబ్ టెక్ ఇండియా చేసిన ఒక అధ్యయనంలో కేవలం 7% కుటుంబాలు మాత్రమే ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏ కింద హామీ ఇచ్చిన 100 రోజుల పనిని పొందుతున్నాయని వెల్లడైంది. ఇది ముందస్తు అంచనాల కంటే చాలా తక్కువ.

జీడీపీ కేటాయింపులు

భారతదేశ జీడీపీలో కనీసం 1.7% ఎంజీఎన్‌ఆర్‌ఈజీఏకు కేటాయించాలని ప్రపంచ బ్యాంకు సిఫార్సు చేస్తుంది. కానీ 2024-25 కేటాయింపులు జీడీపీలో కేవలం 0.26% మాత్రమే ఉన్నాయి. ఇది నిధుల కొరతపై ఆందోళనలను రేకెత్తిస్తుంది.

ఇదీ చదవండి: గోల్డ్ లోన్ నిబంధనల సడలింపు ప్రతిపాదనలు

ముఖ్యంగా కొవిడ్-19 వంటి సంక్షోభాల సమయంలో ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ కీలకమైన ఉపాధి వెసులుబాటును అందించినప్పటికీ బడ్జెట్ పరిమితులు, వేతనాలు పెంపు లేకపోవడం, పరిపాలనా సమస్యల వల్ల దాని లక్ష్యానికి ఆటంకం ఏర్పడుతుంది. ఈ పథకం అనుకున్న లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చడానికి అధిక నిధులు, విధాన సర్దుబాట్లు అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.