వివేకం... మంచి చెడుల విచక్షణ

నేటి సమాచార యుగంలో మనకు జ్ఞానం లభిస్తోంది గానీ వివేకం కరువవుతోంది. ఏది మన అభ్యున్నతికి తోడ్పడుతుంది, ఏది మనల్ని పతనానికి నడిపిస్తుంది అని తర్కించగలిగే శక్తే వివేకం. క్షీర నీర న్యాయం ప్రకారం పాల నుండి నీటిని వేరు చేసే హంస వలె, మనిషి లోకంలోని అసత్యాల నుండి సత్యాన్ని గ్రహించగలగడమే వివేక జ్ఞానం.

మనం ప్రతిరోజూ ఎన్నో బాహ్య ఆకర్షణలకు లోనవుతుంటాం. తాత్కాలిక సుఖాల కోసం శాశ్వతమైన విలువలను వదులుకోవడం అవివేకం. ఒక పనిని ప్రారంభించే ముందు ‘ఇది నా ఎదుగుదలకు తోడ్పడుతుందా? దీనివల్ల సమాజానికి మేలు జరుగుతుందా?‘ అని ప్రశ్నించుకోవడమే వివేకవంతమైన జీవనం. కోపం వచ్చినప్పుడు ఆవేశంతో నిర్ణయం తీసుకోకుండా, పరిణామాలను యోచించడం వివేక లక్షణం. వివేకం ఉన్న మనిషి ఇతరుల విమర్శలకు కృంగిపోడు, పొగడ్తలకు పొంగిపోడు. ఈ విచక్షణా జ్ఞానం మనిషిని స్థితప్రజ్ఞుడిగా మారుస్తుంది. అది మనలోని అంతర్వాణిని వినేలా చేస్తుంది. మాయా జగత్తులో సత్యం నిగూఢంగా ఉంటుంది; దానిని వెలికితీసే దీపమే మన వివేకం.

వివేకం అంటే కేవలం లౌకిక విద్యల ద్వారా ప్రాప్తించే తెలివితేటలు కావు; అది నిత్యానిత్య వస్తు వివేకం. అనగా ఏది శాశ్వతం, ఏది అశాశ్వతం అన్న సత్యాన్ని వేరు చేసి చూడగలిగే దివ్య ప్రజ్ఞ.

ఉపనిషత్తులు చెప్పినట్లు ‘శ్రేయస్సు‘, ‘ప్రేయస్సు‘ అనే రెండు మార్గాలు మనిషి ముందు ఉంటాయి. చూడటానికి ఆకర్షణీయంగా ఉండి తక్షణ తృప్తిని ఇచ్చేది ప్రేయస్సు; అంతిమంగా మేలు చేసేది శ్రేయస్సు. వివేకవంతుడు ఎప్పుడూ శ్రేయస్సునే ఎంచుకుంటాడు. వివేకం లేని జ్ఞానం భారమవుతుంది; వివేకం ఉన్న మౌనం కూడా శక్తివంతమవుతుంది. మన ఆలోచనల్లో స్పష్టత, నిర్ణయాల్లో ధైర్యం రావాలంటే వివేకం తోడవ్వాలి. ఇది మనల్ని అంధకారం నుండి జ్యోతి వైపు నడిపిస్తుంది. నిరంతర సాధన, సత్సంగం ద్వారా ఈ వివేకాన్ని పదును పెట్టుకోవచ్చు. వివేకమే మన ప్రయాణానికి దిక్సూచి, మన ఆత్మకు అసలైన వెలుగు.

సార్వజనిక ధర్మం అందించిన ఈ వివేక మార్గం వ్యక్తిని పరిపూర్ణ మనీషిగా తీర్చిదిద్దుతుంది. మాయాప్రపంచంలో చిక్కుకోకుండా సత్యపథంలో సాగడమే మన లక్ష్యం కావాలి. మన బుద్ధి వివేకంతో ప్రకాశించినప్పుడు జీవితంలో సవాళ్లు మాయమై అవకాశాలు కనిపిస్తాయి. బాహ్య ప్రపంచం కన్నా మన అంతరంగంలో ఉన్న విచక్షణా శక్తిని నమ్ముకోవడం నేర్చుకోవాలి. వివేకమే ధర్మం, వివేకమే విజయం. సర్వం ప్రజ్ఞామయం!

వైదిక ఇతిహాసాలలో వివేకానికి నిదర్శనంగా భగవద్గీతలోని అర్జునుడిని గమనించవచ్చు. యుద్ధరంగంలో విషాదానికి లోనైన పార్థుడికి కృష్ణ పరమాత్మ వివేకాన్ని ప్రసాదించారు. దేహం నశ్వరమని, ఆత్మ శాశ్వతమని బోధించడం ద్వారా ధర్మం పట్ల అతడికి ఉన్న సందిగ్ధతను తొలగించారు. వివేకం ఉన్న చోట భయం ఉండదు; ఎందుకంటే ఆ వ్యక్తికి ఫలితం కంటే కర్తవ్యం గొప్పదని తెలుస్తుంది. అలాగే రామాయణంలో విభీషణుడు రావణుడి వైభవాన్ని చూసి మోసపోకుండా, రాముడి వైపు ధర్మం ఉందని గుర్తించడం ఆయన వివేకానికి నిదర్శనం. అహంకారం మన కళ్లకు కమ్మే పొరలను తొలగించి, సత్యాన్ని దర్శింపజేసే దివ్య నేత్రం వివేకం. అశాశ్వతమైన భోగాల కంటే శాశ్వతమైన ధర్మమే మిన్న అని గ్రహించడమే మానవత్వపు అసలైన విజయం.

– కె. భాస్కర్‌ గుప్తా 
వ్యక్తిత్వ వికాస నిపుణులు